# غذذ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B0%D8%B0/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%B0%D8%B0/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غذذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B0%D8%B0.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: غذذ

غذ الجرح يغذ، بالضم، ويغذ، بالكسر غذا: سال بما فيه، وفي بعض الأصول: ما فيه، أي من قيح وصديد، كأغد وأغث، غذا إذا أمد، أو غذ الجرح يغذ غذا: ورم، قاله الليث، قال الأزهري: أخطأ الليث في تفسير غذ، والصواب: غذ سال، كما تقدم. قال شيخنا: المعروف في هذا الفعل أن مضارعه بالكسر فقط، وهو الذي أقتصر عليه الجوهري وغيره، وهو الموافق لما نقله في ش د د عن الفراء، ولم يذكره ابن مالك اللامية ولا في الكافية، في ذي الوجهين من اللازم، ولا ذكره ابن القوطية ولا ابن القطاع ولا غيرهما من أرباب الأفعال، ولا استدركه شراح التسهيل ولا شراح النظمين، فلا أدري من أين جاء به المصنف انتهى. قلت: الذي أشار له الجوهري من قول الفراء هو أن ما كان من المضاعف على فعلت غير الواقع فإن يفعل منه مكسور العين، مثل عف يعف وخف يخف، وما أشبهه، وما كان واقعا مثل مددت، فإن يفعل منه مضموم إلا ثلاثة أحرف: شده يشده ويشده، وعله يعله ويعله، من العلل، ونم الحديث ينمه وينمه، فإذا جاء مثل هذا مما لم نسمعه فهو قليل، وأصله الضم انتهى قول الفراء. والغذيذة من الجرح: المدة، كالغثيثة، وهي القيح، وزعم يعقوب أن ذالها بدل من ثاء غثيثة، ومثله في كتاب الفرق لابن السيد، وقد تقدم في غث.
 والغاذ: الغرب، محركة حيث كان من الجسد، قال أبو زيد: تقول العرب للتي ندعوها نحن الغرب: الغاذ، ويقال للبعير إذا كانت به دبرة فبرأت وهي تندى، قيل: به غاذ، الغاذ: عرق في العين يسقي ولا ينقطع، وكلاهما اسم كالكاهل والغارب، وعرق وغاذ: لا يرقأ، وفي حديث طلحة  فجعل الدم يوم الجمل يغذ من ركبته، أي يسيل، غذ العرق، إذا سال ما فيه من الدم ولم ينقطع، ويجوز أن يكون من إغذاذ السير، والحس والغاذة بالهاء: رماعة الصبي كالغاذية كسارية قاله ابن الأعرابي. وأغذ السير نفسه، قال أبو الحسن بن كيسان. أحسب أنه يقال ذلك المشهور أغخذ فيه، أي في السير إغذاذا: أسرع وفي حديث الزكاة  فتأتي كأغذ ما كانت  أي أسرع وأنشط، وفي حديث آخر إذا مررتم بأرض قوم قد عذبوا فأغذوا السير  . وأنشد:
  لما رأيت القوم في إغـذاذ                      وأنه السير إلى بـغـداذ
  قمت فسلمت على معـاذ                      تسليم ملاذ علـى مـلاذ
  طرمذة مني على طرماذ وأما قوله:
  وإني وإياهم لحتم مبـيتـنـا                      جميعا وسيرانا مغذ وذو فتر فقد يكون على حد قولهم ليل نائم. وغذغذ منه: نقصه وغضغض منه، كذلك، كغذه وغضه، يقال ما غذذتك شيئا، أي ما نقصت. رواه ابن الفرج عن بعض الأعراب. وتغذغذ: وثب. نقله الصاغاني. والمغاذ، على صيغة اسم الفاعل من الإبل: العيوف، وهو الذي يعاف الماء. ومما يستدرك عليه: غذاوذ، بالضم محلة بسمرقند، منها أبو عمرو محمد بن يعقوب الغذاوذي.

### Türkçe

**غذ** yara **يغذ**; (başındaki harfin) ötrelenmesiyle; ve **يغذ**; (başındaki harfin) esrelenmesiyle; **غذا**: içindekini akıttı; bazı nüshalarda: “içindekini”, yani irin ve cerahat gibi; **أغد** ve **أغث** gibi; **غذا**: eğer uzattıysa; yahut **غذ** yara **يغذ** **غذا**: şişti; bunu Leys söyledi. Ezherî dedi ki: Leys, **غذ**’ün tefsirinde hata etti; doğru olan: **غذ** akıttı, daha önce geçtiği gibi. Şeyhimiz dedi ki: bu fiilde bilinen, muzâriinin yalnız esre ile olmasıdır; Cevherî ve başkalarının yalnız onunla yetindiği de odur; ve bu, Ferrâ’nın **ش د د** maddesinde naklettiğine uygundur; ve onu İbn Mâlik “Lâmiyye”de de “Kâfiye”de de, lâzımın iki vecihlisinde zikretmedi; ne İbnü’l-Kûtıyye zikretti ne İbnü’l-Kattâ‘ ne de fiillerin erbabından başkaları; ne “Teshîl” şârihleri ne de iki nazmın şârihleri onu telâfi etti; bu sebeple, musannif onu nereden getirdi bilmiyorum; bitti. Dedim ki: Cevherî’nin Ferrâ’dan işaret ettiği söz şudur: “Vâki‘ olmayan **فعلت** üzerine olan mudâaflardan her ne ise, ondan **يفعل** gözün esreli olur; **عف يعف** ve **خف يخف** gibi ve benzeri; vâki‘ olan ise, **مددت** gibi, ondan **يفعل** gözün ötreli olur; ancak üç harf müstesna: **شده يشده ويشده**; ve **عله يعله ويعله**; hastalıklardan; ve **نم** hadisi **ينمه وينمه**; böyle bir şey işitmediğimizden gelirse azdır; aslı ötre(ledir)”; Ferrâ’nın sözü bitti. Ve **الغذيذة** yaradan: cerahat; **الغثيثة** gibi; o da irindir. Yakub, onun **ذ**’sinin **غثيثة**’nin **ث**’sinden bedel olduğunu iddia etti; bunun benzeri İbnü’s-Seyyid’in “el-Fark” kitabındadır; ve **غث**’te daha önce geçti.

Ve **الغاذ**: “garb”tır; harekeli olarak; bedenden nerede olursa olsun. Ebû Zeyd dedi ki: Araplar, bizim “garb” dediğimize **الغاذ** der. Ve deveye, onda bir “dabra” olup da iyileşip de (yara) sızladığı hâlde: “onda **غاذ** var” denir. **الغاذ**: gözde bir damardır; sular ve kesilmez. Ve ikisi de **الكاهل** ve **الغارب** gibi bir isimdir. Ve “damar ve **غاذ**”: durmaz (kanı kesilmez). Talha hadîsinde: “Cemel günü kan dizinden **يغذ** oldu”; yani akar. **غذ** damar, içindeki kandan olan şey akıp da kesilmediği zaman. Ve yürüyüşün **إغذاذ**’ından olması da câizdir. Ve **الغاذة** (sonunda **الهاء** ile): çocuğun “rümâ‘a”sı; **الغاذية** gibi; **سارية** gibi; bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi. Ve Ebû’l-Hasen b. Keysân dedi: yürüyüş, kendisini **أغذ** etti. Zannederim ki o meşhur (şekil) “**أغخذ** فيه” denir; yani yürüyüşte **إغذاذا**: hızlandı. Zekât hadîsinde: “**كأغذ** ما كانت olarak gelir”; yani daha hızlı ve daha canlı. Ve başka bir hadîste: “Azap edilmiş bir kavmin toprağından geçtiğinizde yürüyüşü **فأغذوا** edin.” Ve şu beyit okundu:

لما رأيت القوم في إغـذاذ
وأنه السير إلى بـغـداذ
قمت فسلمت على معـاذ
تسليم ملاذ علـى مـلاذ
طرمذة مني على طرماذ

Ve onun şu sözüne gelince:

وإني وإياهم لحتم مبـيتـنـا
جميعا وسيرانا مغذ وذو فتر

bu, “uyuyan gece” demeleri sınırında olabilir. Ve **غذغذ** ondan: onu eksiltti; ve **غضغض** ondan: aynı şekilde; **غذه** ve **غضه** gibi. “Sana hiçbir şey **غذذتك** etmedim” denir; yani eksiltmedim. Bunu İbnü’l-Ferec bazı bedevîlerden rivayet etti. Ve **تغذغذ**: sıçradı. Bunu Sâgânî nakletti. Ve **المغاذ**; develerden, ism-i fâil sigasında: suyu tiksinen(ler)dir; o, sudan tiksinen kimsedir. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **غذاوذ**; ötre ile; Semerkand’da bir mahalle; ondan Ebû Amr Muhammed b. Yakub el-**الغذاوذي**.
