# غذ (غ-ذ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B0
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%B0

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: غ - ذ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B0/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الغين والذال
غذ : قال الليثُ : غَذَّ الجُرْحُ يَغِذُّ ، إذا وَرِمَ . قلتُ : أخْطَأَ الليثُ في تفسيرِ غَذَّ ، أنَّه بمعنى : وَرِمَ ، والصّوابُ غَذّ الجُرْحُ يَغِذُّ ، إذا سال ما فيهِ مِنْ قَيْحٍ وَصَدِيدٍ وقَدْ خَرَجَتْ غَذِيذَةُ الجُرْجِ وغَثِيثَتُهُ وهي مِدَّتُهُ .
وقد أَغَذَّ الجُرْحُ وأغَثَّ ، إذا أَمَدّ . وعِرْقٌ غَاذٌّ : لا يَرْقأُ وقال أبو زيد : تقولُ العَرَبُ : للتي نَدْعوها نحن :
الغَرَبَ : الغّاذُّ .
وقال أبو عبيد : قال الأصمعيُّ : إن كانَتْ بالْبعيرِ دَبَرَةٌ ، فبرأَتْ ، وهي تَنْدى ، ( قيل ) : بِهِ غَاذٌّ . وَتَرَكْتُ جُرْحَهُ يَغِذُّ .
ورَوى ابنُ الفَرَجِ عن بَعْضِ العَرَبِ : غَضَضْتُ منهُ وغَذَذْتُ ، أي : نَقَصْتُ .
وقال الليثُ وغيرُه : الإِغْذاذُ : الإسراعُ ، في السَيرِ ، وأنشد :
لمّا رأيتُ القَوْمَ في إغْذاذِ
وأَنَّهُ السَّيْرُ إلى بَغْداذِ قُمْتُ فَسَلَّمْتُ عَلَى مَعَاذِ تَسْليمَ مَلاَّذٍ عَلَى مَلاذِ طَرْمَذَةً منّي على الطِّرْمَاذِ وقال ابنُ الأعرابيّ : هي الغَاذَّةُ والغَاذِيَةُ : لِرمَّاعَةِ الصَّبِيّ .

باب الغين والذال
غذ
غمذر : قال أبو العباس : الغَمَيْذَرُ بالذال : المُخلِّطُ في كلامه وفعاله .
ذغمر : وقال ابن الأعرابي : الذُّغمورُ بالذال : الحقُود الذي لا ينحلُّ حقده .
غذمر : أبو عبيد عن الأصمعي : المُغَذْمِرُ من الرِّجال : الذي يركب الأمور فيأخذُ من هذا ويعطي هذا ويدع هذا من حقه .
قال : ويكون هذا في الكلام أيضاً ، إذا كان يخلِّط في كلامه ، يقال : إنه لذو غَذَامِيرَ .
وقال الليث : التَّغَذْمُرُ : سوء اللفظ ، وهي الغَذَامِرُ ، وإذا ردَّد لفظه فهو مُتَغَذْمِر .
غذرم : وقال غيره : تَغَذْرَمَ فلان يميناً وتزيَّدها : إذا حلف بها ولم يَتتَعْتَع ، وأنشد :
تَغَذْرَمَها في ثَأْوةٍ من شياههِ
فلا بُورِكت تلك الشِّياه القلائلُ
والثأْوَةُ : المهزولة من الغنم ، والغَذْرَمَةُ : كيلٌ فيه زيادةٌ على الوفاء ، وكيلٌ غُذَارِمٌ .
وقال أبو جندبٍ الهذلي :
فَلَهْفَ ابنة المجنون ألا تُصيبَه
فَتُوْفِيَهُ بالصاع كيلاً غُذَارِما
وفي الحديث : أن علياً رضي الله عنه لما طلبَ إليه أهل الطائف أن يكتب لهم الأمان على تحليل الرِّبا والخمر ، فامتنع قاموا ولهم تَغَذْمُرٌ وبربرةٌ .
وقال الراعي :
تَبَصَّرْتُهُمْ حتى إذا حال دونهم
رُكامٌ وحادٍ ذُو غَذَامِيرُ صَيْدَحُ
غمذر : ومن العرب من يقول : غَمْذَرَ غَمْذَرَةً بمعنى غَذْرَمَ إذا كالَ فأكثر .
لغذم : وقال الليث : المُتَلَغْذِمُ : الشديد الأكل .

##### Türkçe

باب **الغين** وال**ذال**
**غذ** : Leys dedi: **غَذَّ** yara **يَغِذُّ**, şiştiği zaman. Dedim: Leys, **غَذَّ**’ın tefsirinde hata etti; onun “şişti” mânasında olduğunu (söyledi); doğru olan: yara **غَذّ** eder **يَغِذُّ**, içindeki irin ve cerahatin aktığı zaman; ve **غَذِيذَةُ** yaranın ve onun **غَثِيثَتُهُ**’u çıkmıştır; o, onun cerahatidir.
Ve yara **أَغَذَّ** etti ve **أغَثَّ**, cerahat verdiği zaman. Ve **غَاذٌّ** bir damar: durmaz (kanı kesilmez). Ebû Zeyd dedi: Araplar, bizim “**الغَرَبَ**” diye adlandırdığımıza: **الغّاذُّ** derler.
Ebû Ubeyd dedi: Asmaî dedi: Eğer devede bir **دَبَرَةٌ** varsa, sonra iyileşirse, hâlbuki o (yara) yaşarıyor (akıntı veriyor) iken, “(denildi:) onda **غَاذٌّ** vardır.” Ve “onun yarasını **يَغِذُّ** eder hâlde bıraktım.”
İbnü’l-Ferec, Araplardan bazısından rivayet etti: “Ondan **غَضَضْتُ** ve **غَذَذْتُ**”; yani: “eksilttim.”
Leys ve başkası dedi: **الإِغْذاذُ**: yürüyüşte sürat etmektir. Ve şu beyti okudu:
لمّا رأيتُ القَوْمَ في **إغْذاذِ**
وأَنَّهُ السَّيْرُ إلى بَغْداذِ قُمْتُ فَسَلَّمْتُ عَلَى مَعَاذِ تَسْليمَ مَلاَّذٍ عَلَى مَلاذِ طَرْمَذَةً منّي على الطِّرْمَاذِ
İbnü’l-A‘râbî dedi: O, **الغَاذَّةُ** ve **الغَاذِيَةُ**’dir: çocuğun salyası için.

باب **الغين** وال**ذال**
**غذ**
**غمذر** : Ebû’l-Abbâs dedi: **الغَمَيْذَرُ** ( **بالذال** ): sözünde ve fiillerinde karıştıran (kimse)dir.
**ذغمر** : İbnü’l-A‘râbî dedi: **الذُّغمورُ** ( **بالذال** ): kini çözülmeyen kindar (kimsedir).
**غذمر** : Ebû Ubeyd, Asmaî’den: erkeklerden **المُغَذْمِرُ**: işlere binen; şundan alıp şuna veren ve bunu hakkından bırakan (kimsedir).
Dedi: Bu, sözde de olur; sözünde karıştırdığı zaman; “onda **غَذَامِيرَ** vardır” denir.
Leys dedi: **التَّغَذْمُرُ**: kötü lafızdır; o, **الغَذَامِرُ**’dir; lafzını tekrar ederse o, **مُتَغَذْمِر**’dir.
**غذرم** : Başkası dedi: Falan, bir yeminle **تَغَذْرَمَ** etti ve onu artırdı: onunla yemin ettiği ve kekelemediği zaman. Ve şu beyti okudu:
تَغَذْرَمَها في ثَأْوةٍ من شياههِ
فلا بُورِكت تلك الشِّياه القلائلُ
Ve **الثأْوَةُ**: koyundan zayıf olan; **الغَذْرَمَةُ**: vefanın üstünde fazlalık bulunan bir ölçektir; ve **غُذَارِمٌ** bir ölçektir.
Ebû Cündeb el-Hüzelî dedi:
فَلَهْفَ ابنة المجنون ألا تُصيبَه
فَتُوْفِيَهُ بالصاع كيلاً غُذَارِما
Ve hadiste: Ali رضي الله عنه, Tâif ehli kendisinden ribâ ve şarabı helâl kılma üzerine kendileri için emân yazmasını isteyince, o da kaçınınca; kalktılar, hâlbuki onlarda **تَغَذْمُرٌ** ve **بربرةٌ** vardı.
Râî dedi:
تَبَصَّرْتُهُمْ حتى إذا حال دونهم
رُكامٌ وحادٍ ذُو غَذَامِيرُ صَيْدَحُ
**غمذر** : Araplardan kimi der ki: **غَمْذَرَ** **غَمْذَرَةً**, **غَذْرَمَ** mânasınadır; ölçtüğü zaman çoğalttığında.
**لغذم** : Leys dedi: **المُتَلَغْذِمُ**: şiddetli yiyen (kimsedir).

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B0/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الغين وما معها في المضاعف والمطابق([1]))
(غف) الغين والفاء كلمةٌ واحدةٌ لا تتفرّع، وهي البُلْغة، ويقال له غُفَّة من العَيش. قال:
* وغُفّةٌ من قِوَام العَيش تَكفِينِي([2]) *
واغتفَّتِ الخيلُ غُفَّة من الرَّبيع، إذا أصابت منه شِبَعاً ولم تستكثِرْ. قال:
وكنَّا إذا ما اغتفَّت الخيلُ غُفَّةً  *** تجرَّد طَلاَّبُ التِّراتِ مُطَلَّبُ([3])

(غق) الغين والقاف ليس بشيء، إنَّما يحكى به الصَّوْتُ يَغْلي، يقال غَقَّ.
(غل) الغين واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تخلل شيءٍ، وثباتِ شيء، كالشيء يُغْرَزُ. من ذلك قول العرب: غَلَلْتُ الشَّيء في الشّيء، إذا أثبتَّه فيه، كأنه غَرزْتَه. قال:
وعينٌ لها حَدْرةٌ بَدْرَةٌ  *** إلى حاجبٍ غُلّ فيه الشُّفُر([4])
والغُلّة والغَليل: العَطَش. وقيل ذلك لأنَّه كالشَّيء ينْغلُّ في الجَوف بحرارة. يقال بَعيرٌ غَلاَّنُ، أي ظَمْآن. والغَلَل: الماء الجاري بين الشَّجر.
ومنه الغُلول في الغُنم([5]) ، وهو أن يخفَى الشَّيء فلا يردَّ إلى القَسْم، كأنَّ صاحبَه قد غَلّه بين ثيابِه.
ومن الباب الغِلُّ، وهو الضِّغْن ينْغَلُّ في الصَّدر.
فأمَّا قول النبي عليه السلام "لا إغْلالَ ولا إسلال" فالإغلال: الخيانة، والقياس فيه واضحٌ. قال النَّمِر([6]) :
جزى الله عنا جمرة ابنةَ نوفلٍ  *** جزاءَ مُغِلٍّ بالأمانة كاذبِ([7])
وأمّا الحديث: "ثلاثٌ لا يُغِلُّ عليهنَّ قلبُ مُؤْمن" فمَنْ قال "لا يُغِلّ" فهو من الإغلال، وهو الخيانة. ومن قال "لا يَغِلّ" فهو من الغِلّ والضِّغن.
ومن الباب الغُلاَّنُ: الأوديةُ الغامضة، واحدها غَالٌّ، وذلك أنَّ سالكَها يَنْغَلُّ فيها. والغِلالَة: شِعارٌ يُلبَس تحت الثُّوب، وبطانةٌ تُلبَس تحت الدِّرع.
ومن الباب الغُلّة، وهو الفِدامُ يكونُ على رأس الإبريق، والجمع غُلَل. قال لَبيد:
لها غُلَلٌ من رازِقيٍّ وكُرْسُفٍ  *** بأيمانِ عُجْمٍ يَنْصُفُون المَقاولا([8])
والغَلغلة: سُرعة السَّير. ورسالةٌ مُغَلغَلة: محمولةٌ من بلدٍ إلى بلد. وهو القياس، لأنّها تتخلّل البلاد وتنغلُّ فيها. قال:
أبلِغْ أبا مالكٍ عنِّي مُغَلْغَلَةً  *** وفي العتابِ حياة بين أقوامِ([9])
ومن الباب الغَليل: النَّوَى يُغَلّ في القَتّ يُخلَطُ به ، تُعلَفُه الإبل. قال:
سُلاّءةٌ كعصا النَّهدِيِّ غُلَّ لها *** [ذو فيئةٍ] من نَوَى قُرَّانَ معجومُ([10])

(غم) الغين والميم أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على تغطية وإطباق. تقول: غَمَمت الشَّيءَ أغُمُّه، أي غطَّيته. والغَمَمُ: أن يُغطِّي الشَّعر القفا والجبهَة في بنائِه. يقال: رجلٌ أغمُّ وجبهةٌ غماء. قال:
فلا تَنكحِي إنْ فرَّقَ الدّهرُ بيننا *** أغمَّ القفا والوجهِ ليس بأنْزعا([11])
ومن الباب: الغمام: جمع غَمامةٍ. وقياسُه واضح. ومنه الغِمامةُ، وهي الخِرقة تُشَدُّ على أنف الناقة شدّاً كي لا تجدَ الرِّيح. قال قومٌ: كلُّ ما سدَّ الأنف فهو غِمامة. وغُمَّ الهلالُ، إذا لم يُرَ. وفي الحديث: "فإن غُمَّ عليكم فاقْدُرُوا له". أي غُطيَ الهلال. ويقال: يومٌ غَمٌّ وليلة غمّة، إذا كانا مظلِمَين. وغمَّهُ الأمرُ يغَمُّه غمَّاً، وهو شيء يَغْشى القلب، معروف. وأما الغَمغمة فهي أصواتُ الثِّيران عند الذُّعر، والأبطالِ *عند الوغى. وقد قلنا إنّ هذه الحكاياتِ لا تكاد يكون لها قياس.
(غن) الغين والنون أُصيلٌ صحيح، وهو يدلُّ على صوتٍ كأنه غير مفهوم، إمَّا لاختلاطِه، وإما لعلّةٍ تصاحبه. من ذلك قولُهم: قريةٌ غَنّاء، يراد بذلك تجمُّع أصواتهم واختلاطُ جَلبتهم. ووادٍ أغَنُّ: ملتَفُّ النَّبات، فتَرى الرِّيح تجري فيه ولها غُنَّة؛ ويكون ذلك من كَثرة ذُبابه. ومنه الغُنَّة في الرَّجُل الأغنِّ، وهو خروجُ كلامِهِ كأنّه بأنفه.
(غي) الغين والياء المشدّدة أو المضاعفة أصلٌ صحيح يدلُّ على إظلالِ الشَّيء لغيره([12]) . وفي الحديث: "تجيء البقرةُ وآلُ عمران يومَ القيامة كأنَّهما غمامتانِ -أو غيايَتان". والجمع غَيايات. قال لبيد:
فتَدلَّيتُ عليه قافلاً  *** وعلى الأرض غياياتُ الطَّفَلْ([13])
(غب) الغين والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على زمانٍ وفَترةٍ فيه. من ذلك الغِبُّ، هو أن تَرِدَ الإِبلُ يوماً وتدعَ يوماً. والمغبَّبة: الشاة تُحلَب يوماً وتُتركُ يوماً. وأغبَبْتُ الزِّيارة من الغِبِّ أيضاً. ومنه أيضاً قولُهم: غبَّبَ في الأمر إذا لم يُبالِغْ فيه، كأنَّه زِيدَتْ([14]) فترة أوقعَهَا فيه.
ومن الباب قولهم: "رُوَيْدَ الشِّعْرِ يَغُبّ"، وذلك أن يُتركَ إنشادُه حتَّى يأتيَ عليه وقت. ويقولون: غَبَّ الأمرُ، إذا بلغ آخِرَه([15]). ولحمٌ غابٌّ، إذا لم يُؤكَلْ لوَقْتِه، بل تُرِك وقتاً وفَتْرةً.
(غت) الغين والتاء ليس بشيء، إنّما هو إبدال تاء من طاء. تقول: غَطَطْتُه وغَتَتُّه. ومنه شَيءٌ يجرِي مَجرى الحِكاية. يقال غَتَّ في الضَّحِك، إذا ضَحِك في خفاءٍ. وغَتَّ: أَتْبَعَ القولَ القولَ، أو الشُّربَ الشُّرب.
(غث) الغين والثاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على فَسادٍ في الشَّيء. من ذلك قولُهم: لبِسْتُ فلاناً على غَثيثةٍ فيه، أي فَسادِ عقلٍ ورأي. والغَثيثة: المِدَّة في الجُرح. ومن ذلك اللَّحم الغَثُّ: ليس بالسّمين. ويقولون: أغَثَّ الحَدِيثُ، أي صار غثَّاً فاسداً. قال:
خَوْد يُغِثُّ الحديثُ ما صَمَتَتْ  *** وهو بفيها ذو لَذةٍ طَرِفُ([16])
ويقال: فلانٌ لا يَغِثُّ عليه شيء، أي لا يمتنع من شيء، حتَّى الغثُّ عندَه سمين.
وأمّا الغَثغَثَة فتجري مَجرى الحكاية، يقال: غَثْغَثْتُ الثُّوبَ، إذا غسلتَه وردَّدْتَه في يديك. ويقال: إنَّ الغَثْغَثَة: القِتالُ الضَّعيف بلا سلاح، شُبِّه بغَثْغثة الثَّوب حين يُغْسَل.
(غد) الغين والدال كلمةٌ، وهي الغُدَّة في اللّحم، معروفة.
قال الرّاجز:
* فهَبْ له حليلةً مِغدَادَا([17]) *
قالوا: هي الدَّائمة الغَضَب، كأنَّ في حَلْقها غدّة.
(غذ) الغين والذال كلمةٌ، وهي إغذاذ السَّير. وذلك ألا يكونَ فيه ونْيَةٌ ولا فَتْرَة. ومنه: غَذَّ الجُرْحُ وأغذَّ، إذا بَرَأَ ولم يسكُنْ نَداه، فهو يَنْدَى أبداً.
(غر) الغين والراء أصولٌ ثلاثةٌ صحيحة: الأوّل المِثال، والثاني النقصان، والثالث العِتْق والبيَاضُ والكرَم.
فالأوّل: الغِرار: المِثال الذي يُطبَع عليه السِّهام. ويقال: وَلَدَتْ فلانة أولادَها على غرار واحد، أي جاءت بهم واحداً بعد واحدٍ على مِثال واحد. وأصل
هذا الغُرُّ، وهو الكَسْرُ في الثَّوب. يقال: اطوِ الثَّوْبَ على غَرِّهِ، أي كَسرهِ ومِثالِه الأوَّل. والغُرَّة: سُنَّة الإنسان، وهي وجهه، ثم يعبَّر عن الجسم كلِّه به. من ذلك: "في الجنين غُرَّةٌ: عبد أو أمةٌ"، أي عليه في دِيتَه نَسَمَةٌ: عبدٌ أو أمة. قال:
كلُّ قتيلٍ في كُليبٍ غرَّهْ  *** حتَّى يَنال القتلَُ آلُِ مُرَّهْ([18])

ومن الباب: الغَرِير، وهو الضَّمين، يقال: أنا غريرُك من فلانٍ، أي كفيلُك. وإنما سمِّيَ غريراً لأنّه مِثَالُ المضمونِ عنه، يؤخذ بالمال مثلَ ما يؤخذ المضمون عنه. ومحتملٌ أن يكون غِرَارُ السَّيف، وهو حدُّه، من هذا. وكلُّ شيء له حَدٌّ فَحَدُّه غِرَارٌ؛ لأنه شيء إليه انتهى طَبْعُ السَّيف ومثالُه.
وأمَّا النقصان *فيقال: غارّت النّاقةُ تُغارُّ غِراراً، إذا نَقَصَ لبنُها. وفي الحديث: "لا غِرارَ في صلاةٍ ولا تسليم". فالغِرار في الصَّلاة: ألاَّ يتمَّ ركوعَها أو سجودَها. والغِرار في السَّلام: أن يقول السَّلام عليك، أو يرُدَّ فيقول: وعليك. ومنه الغِرار، وهو النَّوم القَليل. قال الشاعر([19]) :
إنَّ الرَّزِيَّةَ من ثقيفٍ هالكٌ  *** تَركَ العُيونَ فنومُهُنَّ غِرَارُ([20])
وقال جرير:
ما بالُ نومِك في الفِراش غِرارا  *** لو كان قلبُك يستطيع لطارا([21])
ومن الباب: بيع الغَرَر، وهو الخَطَر الذي لا يُدْرَى أيكون أم لا، كبيع العبدِ الآبِق، والطّائرِ في الهواء. فهذا ناقصٌ لا يتمُّ البيع فيه أبداً. وغَرَّ الطائرُ فرخَه، إذا زَقَّه، وذلك لقلّته ونُقصانِ ما معه.
والأصل الثالث: الغُرَّة. وغرَّة كلِّ شيءٍ: أكرمُه. والغُرّة: البياض. وكل أبيضَ أغرُّ. ويقال لثلاثِ ليالٍ من أوّل الشهر غُرّة.
ومن الباب: الغَرِير، وهو الخُلُق الحَسَن. يقولون للشيخ: أدبَرَ غَريرهُ وأقبَلَ هريرُه.
ومما يقارب هذا: الغَرارة، وهي كالغَفْلة، وذلك أنَّها من كَرَم الخلُق، قد تكون في كلِّ كريم. فأمَّا المذموم من ذلك فهو من الأصل الذي قَبلَ هذا؛ لأنّه من نقصان الفِطْنة.
ومما شذَّ عن هذه الأصول إن صحَّ، شيء ذكره الشَّيبانيُّ: أنّ الغِرْغِر: دَجاج الحَبَش، واحدتها غِرْغرة. وأنشد:
ألُفُّهمُ بالسَّيف من كلِّ جانبٍ  *** كما لفّتِ العِقبانُ حِجْلَى وغِرْغِرا([22])
(غز) الغين والزاء ليس فيها شيء. وغَزَّةُ: بلدٌ.
(غس) الغين والسين ليس فيه إلاّ قولُهم: رجل غُسٌّ، إذا كان ضعيفاً. ومنه قول أوس:
مُخَلَّفُونَ ويَقضِي الناسُ أمرَهُم  *** غُسُّو الأمانةِ صُنْبُورٌ فصنبورُ([23])
(غش) الغين والشين أصولٌ تدلُّ على ضّعفٍ في الشيء واستعجال([24]) فيه. من ذلك الغِشُّ. ويقولون: [الغِشُّ: أ] لاّ تمحَضَ النصيحة([25]) . وشُربٌ غِشاشٌ: قليل. وما نامَ إلاّ غِشاشاً، أي قليلاً، ولقيتُه غِشاشاً، وذلك عند مُغَيْربان الشَّمس.
(غص) الغين والصاد ليس فيه إلاَّ الغَصَص بالطَّعام، ويقال رجلٌ غَصَّانُ. قال:
لو بِغَيْرِ الماءِ حلقي شَرِقٌ  *** كنت كالغَصَّانِ بالماء اعتصارِي([26])
(غض) الغين والضاد أصلانِ صحيحانِ، يدلُّ أحدُهما على كفٍّ ونَقْص، والآخر على طراوة.
فالأوّل الغَضّ: غضُّ البصر. وكلُّ شيءٍ كففتَه فقد غَضَضْته. ومنه قولهم: تلحقُه في ذلك غَضَاضةٌ، أي أمر يَغُضُّ لـه بصرَه. والغَضْغَضة: النُّقْصان. وفي الحديث: "لقد مرَّ من الدُّنيا بِبطنته لم يُغَضْغَض([27]) ". ويقولون: هو بحرٌ لا يُغَضْغَض. وغَضْغَضْت السِّقَاءَ: نقصتُه. وكذلك الحقّ.
والأصل الآخر: الغَضُّ: الطريُّ من كلِّ شيء. ويقال للطَّلْع حين يطلُعُ: غَضيض.
(غط) الغين والطاء أُصيلٌ صحيح فيه معنيان: أحدُهما صوتٌ، والآخر وقتٌ من الأوقات.
فالأوّل: غطِيط الإنسانِ في نَومه. ومنه الغَطاط، وهي القَطا، سمِّيت لصوتها غَطاطاً. قال:
فأثار فارِطُهم غَطَاطاً جُثَّماً  *** أصواتُه كتَرَاطُنِ الفُرْسِ([28])
والأصل الآخر الغُطَاط، قال قومٌ: هو الصُّبح. وأنشدوا:
* قام إلى حمراءَ في الغطَاطِ([29]) *
وقال آخرون: هو سَدَف الظلام. وقالوا في بيتِ ابن أحمر([30]) :
* أُولَى الوَعَاوِعِ كالغُطاط المقْبلِ([31]) *
من فَتَحَ شبَّههم بالقَطَا، ومن ضمَّ فإنّه شبَّههم بسواد السّدَف كثرة. وأمَّا غَطَطْتُه في الماء فممكنٌ أن يكون ذلك الصَّوْت الذي يكون من الماء عندها، وممكنٌ أن يكون من سَدَف الظّلام، كأنّه سترتَه بالماء وغطّيته.
---------------------ـــ
([1]) في الأصل: "باب الغين والفاء وما يثلثهما"، وهي غفلة من الناسخ، وأثبت مألوف عبارة ابن فارس في مثل ذلك.
([2]) لثابت قطنة، كما في تهذيب إصلاح المنطق للتبريزي 50. وحماسة البحتري 202. وصدره كما في إصلاح المنطق 50 واللسان (غفف):
* لا خير في طمع يدني إلى طبع * وفي الحماسة: "يدنى لمنقصة".
([3]) لطفيل الغنوي في ديوانه 26 واللسان (غفف). وفي الأصل: "التراب"، صوابه فيهما.
([4]) لامرئ القيس في ديوانه 16. وعجزه في الديوان: "فشقت مآقيهما من أخر"، وتطابقه رواية اللسان (حدر، بدر)، لكن فيها (شقت) بالخرم.
([5]) في المجمل: "في المغنم".
([6]) في الأصل: "النمري"، تحريف. وهو النمر بن تولب بن أقيش بن عبد كعب بن عوف بن الحارث بن عوف بن وائل بن قيس بن عكل بن عبد مناف. الأغاني (19: 157). والبيت التالي منسوب إليه في الأغاني (159: 19) وإصلاح المنطق 295 واللسان (غلل) والحيوان (1: 15).
([7]) في اللسان والحيوان: "حمزة ابنة نوفل"، وصوابه بالجيم والراء، كما في سائر المصادر.
([8]) ديوان لبيد 22 طبع 1881 واللسان (غلل، رزق، نصف).
([9]) البيت لهمام الرقاشي في البيان (2: 316/ 4: 85). وأنشده في اللسان (غلل) بدون نسبة مطابقاً في الرواية. ورواية الجاحظ: "أبلغ أبا مسمع".
([10]) البيت لعلقمة بن عبدة الفحل في ديوانه 131 والحيوان (2: 236). والبيان (3: 120). والمفضليات (2: 204). واللسان (سلأ، غلل، فيأ، قرر، عجم). والتكملة موضعها بياض في الأصل. وقد أكملت هذا النقص على الرواية المشهورة في البيت. ويروى بدلها: "منظم".
([11]) البيت لهدبة بن الخشرم في اللسان (نزع، غمم) والبيان (4: 10).
([12]) في الأصل: "كالغيرة".
([13]) سبق البيت في (أيي، طفل)، وروي في الموضع الأول: "وتاتيت".
([14]) في الأصل: "أربدت".
([15]) في اللسان: "صار إلى آخره".
([16]) لقيس بن الخطيم في ديوانه 17 ليبسك.
([17]) سبق البيت وتخريجه مع قرينين له في (حد).
([18]) الرجز لمهلهل، كما في الأغاني (4: 144). وأنشده في اللسان (غرر) بدون نسبة.
([19]) هو الفردزق يرثي الحجاج ديوانه 365 واللسان (غرر).
([20]) في الأصل: "ونومهن غرارا"، صوابه من الديوان. وفي اللسان: "فنومهن غرار".
([21]) ديوان جرير 226 برواية: "بالفراش غراراً لو أن قلبك يستطيع".
([22]) أنشده ثعلب في مجالسه 567 والإسكافي في مبادئ اللغة 202 وابن منظور في اللسان (غرر).
([23]) ديوان أوس بن حجر 9 واللسان (صنبر، غشش) برواية: "غُشُّ الأمانة". وفي (غسس): "غُسّ" . ونبه في هذا الموضع الأخير على روايته بجمع المكسر: "غُشُّ" و "غُشَّ" بالنصب على الذم، وبجمع التصحيح "غُسّو الأمانة" بالرفع والإضافة، و "غُسِّي" بالنصب والإضافة لما بعده.
([24]) في الأصل: "واستفهام".
([25])في الأصل: "الضبحة"، وتصحيحه والتكملة قبله من المجمل.
([26]) لعدي بن زيد العبادي، في اللسان (عصر، غصص) والحيوان (5: 138، 593).
([27]) في اللسان: "ولما مات عبد الرحمن بن عوف قال عمرو بن العاص: هنيئاً لك يا ابن عوف، خرجت من الدنيا ببطنتك ولم يتغضغض منها شيء. قال الأزهري: ضرب البطنة مثلاً لوفور أجره الذي استوجبه بهجرته وجهاده مع النبي صلى الله عليه وسلم، وأنه لم يتلبس بشيء من ولاية ولا عمل ينقص أجوره التي وجبت له".
([28]) البيت لطرفة، كما في اللسان (غطط، رطن)، وليس في ديوانه. وقد مضى في (رطن).
([29]) أنشده في اللسان (غطط) برواية: "قام إلى أدماء". وبعده:
* يمشي بمثل قائم الفسطاط *
([30]) ومثل هذه النسبة أيضاً عند الجوهري. وخطأه ابن بري، قال: هو لأبي كبير الهذلي وانظر ديوان الهذليين (2: 91).
([31]) صدره في ديوان الهذليين واللسان (غطط، وعع):
* لا يجفلون عن المضاف إذا رأوا *

ـ

##### Türkçe

(غayn ve onunla birlikte olanların, ikizlenmiş ve mutâbıkta([1]) babı)
(غف) **الغين** ve **الفاء** tek bir kelimedir; dallanıp budaklanmaz; o, **البُلْغة**’dır; ve ona, geçimden **غُفَّة** denir. Dedi ki:
* Geçimin kıvamından bir **غُفّة** bana yeter([2]) *
Ve atlar, bahardan bir **غُفَّة** **اغتفَّت**; ondan doyum elde ettiklerinde ve çoğaltmadıklarında. Dedi ki:
Ve biz, atlar bir **غُفَّة** **اغتفَّت** mi  *** **التِّراتِ** taliplileri soyunur; istenen (şey) istenir([3])

(غق) **الغين** ve **القاف** bir şey değildir; ancak onunla kaynayan ses taklit edilir; **غَقَّ** denir.
(غل) **الغين** ve **اللام** sahih bir asıldır; bir şeyin içine nüfuz etmeye ve bir şeyin sabit olmasına delâlet eder; tıpkı bir şeyin saplanması gibi. Bundan, Arapların sözü: **غَلَلْتُ** şeyi şeyin içine, onu onda sabitlediğim zaman; sanki onu saplamışım gibi. Dedi ki:
Ve bir göz; onun için bir çöküklük, bir çıkıklık vardır  *** bir kaşa doğru; onda kirpik **غُلّ** edilmiştir([4])
Ve **الغُلّة** ve **الغَليل**: susuzluktur. Ve bunun, sıcaklıkla iç boşlukta içine nüfuz eden şey gibi olmasından dolayı olduğu söylenmiştir. **بَعيرٌ غَلاَّنُ** denir; yani susuz. Ve **الغَلَل**: ağaçlar arasındaki akan sudur.
Ve ondan, koyunlarda **الغُلول**([5]) vardır; o da, şeyin gizlenmesi ve paylaştırmaya geri verilmemesidir; sanki sahibi onu elbiseleri arasında **غَلّه** etmiştir.
Ve babdan **الغِلُّ** vardır; o, göğüste içine nüfuz eden kindir.
Nebi’nin (aleyhisselâm) “**لا إغْلالَ ولا إسلال**” sözüne gelince: **الإغلال** hıyanettir; ve onda kıyas açıktır. **النَّمِر**([6]) dedi ki:
Allah, bizden **جمرة ابنةَ نوفلٍ**’e  *** emanete hıyanet eden yalancının cezası gibi ceza versin([7])
Ve hadise gelince: “Üç şey vardır ki müminin kalbi onlar üzerine **يُغِلُّ** etmez”; “**لا يُغِلّ**” diyen, **الإغلال**dandır; o da hıyanettir. “**لا يَغِلّ**” diyen ise **الغِلّ** ve kindendir.
Ve babdan **الغُلاَّنُ**: kapalı vadilerdir; tekili **غَالٌّ**dur; bu, onun yolcusunun onda içine nüfuz etmesindendir. Ve **الغِلالَة**: elbisenin altında giyilen bir içlik; ve zırhın altında giyilen bir astardır.
Ve babdan **الغُلّة** vardır; o, ibrikin başında bulunan **الفِدام**dır; çoğulu **غُلَل**. **لَبيد** dedi:
Onun için **غُلَل** vardır; **رازِقيٍّ** ve pamuktan  *** Arap olmayanların sağ elleriyle; sözleri yarı yarıya söylerler([8])
Ve **الغَلغلة**: yürüyüşün süratidir. Ve **رسالةٌ مُغَلغَلة**: bir beldeden bir beldeye taşınmış (mektup). Bu kıyastır; çünkü beldelerin içine girer ve onların içinde içine nüfuz eder. Dedi ki:
Benden **أبا مالكٍ**’e **مُغَلْغَلَةً** ulaştır  *** ve kınamada, kavimler arasında bir hayat vardır([9])
Ve babdan **الغَليل**: **النَّوَى**’dır; **القَتّ** içine **يُغَلّ** edilir, onunla karıştırılır; develer onu yer. Dedi ki:
**سُلاّءةٌ**; **النَّهدِيِّ**’nin asası gibi; ona **غُلَّ** edilmiştir *** [**ذو فيئةٍ**] **قُرَّانَ** çekirdeklerinden; ezilmiş([10])

(غم) **الغين** ve **الميم** tek sahih asıldır; örtmeye ve kapatmaya delâlet eder. Dersin ki: **غَمَمت** şeyi **أغُمُّه**; yani onu örttüm. Ve **الغَمَمُ**: saçın, yapısında enseyi ve alnı örtmesidir. **رجلٌ أغمُّ** ve **جبهةٌ غماء** denir. Dedi ki:
Öyleyse nikâhlanma; eğer zaman bizi ayırırsa  *** ensesi **أغمَّ** ve yüzü; **أنْزعا** olmayan([11])
Ve babdan: **الغمام**; **غَمامةٍ**’nin çoğuludur. Ve kıyası açıktır. Ve ondan **الغِمامةُ** vardır; o, devenin burnuna rüzgârı bulmasın diye sıkıca bağlanan bezdir. Bir kavim dedi ki: Burnu tıkayan her şey **غِمامة**dır. Ve hilâl **غُمَّ** edildi; görülmediği zaman. Hadiste: “Eğer size **غُمَّ** edilirse, onun için **اقْدُرُوا**.” Yani hilâl örtüldü. Ve **يومٌ غَمٌّ** ve **ليلة غمّة** denir; karanlık olduklarında. Ve iş onu **غمَّهُ**; onu **غمَّاً يغَمُّه**; o, kalbi kaplayan bir şeydir; bilinen. **الغَمغمة** ise, korku anında öküzlerin sesleridir; ve savaş anında yiğitlerin sesleridir. Bu taklitlerin neredeyse kıyası olmadığını söylemiştik.
(غن) **الغين** ve **النون** sahih bir asıldır; karışıklığından yahut ona eşlik eden bir illet sebebiyle, sanki anlaşılmayan bir sese delâlet eder. Bundan onların sözü: **قريةٌ غَنّاء**; bununla, seslerinin toplanması ve gürültülerinin karışması kastedilir. Ve **وادٍ أغَنُّ**: bitkisi dolaşık (vadi); rüzgârın onda aktığını görürsün ve onun için bir **غُنَّة** vardır; bu, sineğinin çokluğundandır. Ve ondan, **الرَّجُل الأغنِّ**de **الغُنَّة** vardır; onun sözünün çıkışı, sanki burnundandır.
(غي) şeddeli yahut ikizlenmiş **الغين** ve **الياء** sahih bir asıldır; bir şeyin başkasına gölge etmesine delâlet eder([12]). Hadiste: “Kıyamet günü **البقرة** ve **آلُ عمران** gelir; sanki ikisi iki **غمامتانِ**dır – yahut iki **غيايَتان**.” Çoğulu **غَيايات**. **لبيد** dedi:
Dönerek onun üzerine sarktım  *** ve yer üzerinde çocukluğun **غياياتُ**ı([13])
(غب) **الغين** ve **الباء** sahih bir asıldır; içinde zaman ve bir fetreye delâlet eder. Bundan **الغِبُّ**: develerin bir gün suya gelip bir gün bırakmasıdır. Ve **المغبَّبة**: bir gün sağılıp bir gün bırakılan koyundur. Ve ziyareti de **الغِبِّ**den **أغبَبْتُ**. Ve ondan da onların sözü: İşte **غبَّبَ** etti; onda aşırıya gitmediği zaman; sanki onda kendisini düşürdüğü bir fetre artırılmıştır([14]).
Ve babdan onların sözü: “**رُوَيْدَ الشِّعْرِ يَغُبّ**”; bu, onun inşadının, üzerinden bir vakit gelinceye kadar bırakılmasıdır. Ve derler ki: İş **غَبَّ** etti; sonuna ulaştığı zaman([15]). Ve **لحمٌ غابٌّ**: vaktinde yenmediği, bilakis bir vakit ve fetre bırakıldığı zaman.
(غت) **الغين** ve **التاء** bir şey değildir; ancak **طاء**dan **تاء**nın ibdâlidir. Dersin ki: **غَطَطْتُه** ve **غَتَتُّه**. Ve ondan, taklit mecrasında yürüyen bir şey vardır. Gülmede **غَتَّ** denir; gizlice güldüğü zaman. Ve **غَتَّ**: sözü söze, yahut içişi içişe ekledi.
(غث) **الغين** ve **الثاء** sahih bir asıldır; şeyde bozulmaya delâlet eder. Bundan onların sözü: Onda bulunan bir **غَثيثة** üzerine falanı giydim; yani akıl ve görüş bozukluğu üzerine. Ve **الغَثيثة**: yarada irin. Ve bundan **اللَّحم الغَثُّ**: semiz olmayan. Ve derler ki: **أغَثَّ الحَدِيثُ**; yani bozuk, **غثّ** oldu. Dedi ki:
Bir genç kız; sustuğu müddetçe söz **يُغِثُّ** eder  *** ve onun ağzında, taze bir lezzet vardır([16])
Ve denir ki: Falanın üzerine hiçbir şey **يَغِثُّ** etmez; yani hiçbir şeyden çekinmez; hatta **الغثُّ** onun yanında semizdir.
**الغَثغَثَة** ise taklit mecrasında yürür; **غَثْغَثْتُ** elbiseyi denir; onu yıkadığın ve ellerinde tekrar tekrar çevirdiğin zaman. Ve denir ki: **الغَثْغَثَة**: silahsız zayıf çarpışmadır; elbise yıkanırkenki **غَثْغَثَة**sine benzetilmiştir.
(غد) **الغين** ve **الدال** bir kelimedir; o, etteki **الغُدَّة**dir; bilinen.
**الرّاجز** dedi:
* Öyleyse ona **حليلةً مِغدَادَا** ver([17]) *
Dediler ki: O, sürekli öfkeli olandır; sanki boğazında bir **غدّة** vardır.
(غذ) **الغين** ve **الذال** bir kelimedir; o, yürüyüşün **إغذاذ**ıdır. Bu, onda ne gevşeklik ne de fetre olmamasıdır. Ve ondan: Yara **غَذَّ** etti ve **أغذَّ**; iyileştiği ve ıslaklığı durulmadığı zaman; o, daima ıslanır.
(غر) **الغين** ve **الراء** üç sahih asıldır: birincisi misal, ikincisi eksilme, üçüncüsü eskilik ve beyazlık ve kerem.
Birincisi: **الغِرار**; okların üzerine basıldığı misaldir. Ve denir ki: Falan kadın çocuklarını tek bir **غرار** üzere doğurdu; yani onları birbiri ardınca tek bir misal üzere getirdi. Bunun aslı **الغُرُّ**dur; o, elbisedeki kırıştır. Elbiseyi **غَرِّهِ** üzerine katla denir; yani onun kırığı ve ilk misali üzerine. Ve **الغُرَّة**: insanın **سُنَّة**sidir; o da yüzüdür; sonra onunla bütün beden ifade edilir. Bundan: “Ceninde bir **غُرَّة** vardır: köle yahut cariye”; yani onun diyetinde bir **نَسَمَة** vardır: köle yahut cariye. Dedi ki:
**كُليبٍ**’de her öldürülenin **غرَّهْ**si  *** ta ki öldürme **آلُِ مُرَّهْ**’ye erişsin([18])

Ve babdan: **الغَرِير**; o, **الضَّمين**dir; “Ben senin falandan **غريرُك**’um” denir; yani kefilinim. Ancak ona **غرير** denildi; çünkü o, hakkında garanti verilenin misalidir; onunla mal hususunda, hakkında garanti verilene yapıldığı gibi muamele edilir. Ve muhtemeldir ki **غِرَارُ السَّيف**; yani onun keskin yanı, bundan olsun. Ve her şeyin bir sınırı varsa, onun sınırı **غِرَارٌ**dır; çünkü o, kılıcın tab’ının ve misalinin ulaştığı şeydir.
Eksilmeye gelince: **غارّت** deve **تُغارُّ غِراراً**; sütü eksildiği zaman. Hadiste: “Namazda da selâmda da **لا غِرارَ** yoktur.” Namazdaki **الغِرار**: rükûunu yahut secdesini tamamlamamasıdır. Selâmdaki **الغِرار**: “Selâm sana” demesi; yahut karşılık verip “Ve sana” demesidir. Ve ondan **الغِرار**: az uykudur. Şair([19]) dedi ki:
**ثقيفٍ**’den helâk olan musibet  *** gözleri bıraktı; onların uykusu **غِرَارُ**dur([20])
Ve **جرير** dedi:
Yatağında uykun neden **غِرارا**  *** eğer kalbin gücü yetseydi uçardı([21])
Ve babdan: **بيع الغَرَر**; o, olup olmayacağı bilinmeyen tehlikedir; kaçak kölenin ve havadaki kuşun satımı gibi. Bu eksiktir; satış onda asla tamam olmaz. Ve kuş yavrusunu **غَرَّ** etti; onu beslediği zaman; bu, yanındaki şeyin azlığı ve eksikliğindendir.
Üçüncü asıl: **الغُرَّة**. Her şeyin **غرَّة**si: onun en keremlisidir. Ve **الغُرّة**: beyazlıktır. Ve her beyaz **أغرُّ**dur. Ve ayın başından üç geceye **غُرّة** denir.
Ve babdan: **الغَرِير**; o, güzel huydur. Yaşlıya derler ki: Onun **غَريرهُ** sırt çevirdi ve onun **هريرُه** yüz çevirdi.
Buna yakın olanlardan: **الغَرارة**; o, **الغَفْلة** gibidir; bu, huy keremindendir; her kerimde bulunabilir. Bunun yerilenine gelince, o, bundan önceki asıldandır; çünkü o, fıtratın eksikliğindendir.
Bu asıllardan şâz olanlardan, sahihse: **الشَّيبانيُّ**’nin zikrettiği bir şey: **الغِرْغِر** Habeş tavuğudur; tekili **غِرْغرة**. Ve şu beyti okudu:
Onları kılıçla her yandan sararım  *** kartalların **حِجْلَى** ve **غِرْغِرا**yı sardığı gibi([22])
(غز) **الغين** ve **الزاء**da bir şey yoktur. Ve **غَزَّةُ**: bir beldedir.
(غس) **الغين** ve **السين**de, onların “**رجل غُسٌّ**” sözünden başka bir şey yoktur; zayıf olduğu zaman. Ve ondan **أوس**’un sözü:
Geri bırakılmışlar; insanlar işlerini görür  *** emanetin **غُسُّو**su; **صُنْبُورٌ** da **صنبورُ**([23])
(غش) **الغين** ve **الشين**; şeyde zayıflığa ve onda acele etmeye([24]) delâlet eden asıllardır. Bundan **الغِشُّ**. Ve derler ki: **الغِشُّ**: nasihatin saf olmamasıdır([25]). Ve **شُربٌ غِشاشٌ**: azdır. Ve ancak **غِشاشاً** uyudu; yani az. Ve onu **غِشاشاً** gördüm; bu, güneşin batıvermesi vaktindedir.
(غص) **الغين** ve **الصاد**da, yemekte **الغَصَص**tan başka bir şey yoktur; ve **رجلٌ غَصَّانُ** denir. Dedi ki:
Eğer su dışında boğazım **شَرِقٌ** olsaydı  *** suyla sıkışmada **الغَصَّانِ** gibi olurdum([26])
(غض) **الغين** ve **الضاد** iki sahih asıldır; birisi kısma ve eksilmeye, diğeri tazeliğe delâlet eder.
Birincisi **الغَضّ**: bakışı kısmaktır. Kıstığın her şeyi **غَضَضْته** etmiş olursun. Ve ondan onların sözü: Onda ona bir **غَضَاضةٌ** erişir; yani onun için bakışını kısan bir iş. Ve **الغَضْغَضة**: eksilmedir. Hadiste: “Dünyadan karnıyla geçti; **لم يُغَضْغَض**([27]).” Ve derler ki: O, **لا يُغَضْغَض** edilen bir denizdir. Ve kırbayı **غَضْغَضْت**; onu eksilttim. Hak da böyledir.
Diğer asıl: **الغَضُّ**: her şeyin tazesi. Ve **الطَّلْع** çıktığında ona **غَضيض** denir.
(غط) **الغين** ve **الطاء** sahih bir asıldır; onda iki mâna vardır: birisi ses, diğeri vakitlerden bir vakittir.
Birincisi: insanın uykusundaki **غطِيط**. Ve ondan **الغَطاط**; o, **القَطا**dır; sesinden dolayı ona **غَطاطاً** adı verilmiştir. Dedi ki:
Onların öncüsü, çömelmiş bir **غَطَاطاً** kaldırdı  *** sesleri, Farsların gevezeliği gibidir([28])
Diğer asıl **الغُطَاط**tır. Bir kavim dedi ki: o, sabah vaktidir. Ve şu beyti okudular:
* **الغطَاطِ**ta **حمراءَ**ya kalktı([29]) *
Ve başkaları dedi ki: o, karanlığın **سَدَف**idir. Ve **ابن أحمر**([30])’in beytinde dediler ki:
* **أُولَى الوَعَاوِعِ**; gelen **الغُطاط** gibi([31]) *
Açan (okuyan), onları **القَطَا**ya benzetmiştir; zammeden ise, onları **السّدَف**in karalığına çoklukça benzetmiştir. “Onu suda **غَطَطْتُه**”ya gelince: bu, onun yanında sudan meydana gelen o ses olabilir; ve karanlığın **سَدَف**inden de olabilir; sanki onu suyla örtmüş ve kapatmışsın gibi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B0/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

غَذَّ
1 غَذَّ ذ , aor. غَذِ٣َ (S, O, L, K, &c.) and غَذُ٣َ , (K,) but the former aor. only is known, (MF,) inf. n. غَدٌّ, (S, O, L,) It (a wound) flowed with what was in it; as also ↓ اغذّ: (K:) or flowed with thick purulent matter; (S, O;) as also ↓ اغذّ [and غَثَّ] and اغثّ: (O, L:) or flowed with purulent matter, thick or thin: (Az, O, L:) or became swollen: (Lth, L, K:) or this is a mistake; the true signification being that next preceding. (Az, O, L.) You say, تَرَكْتُ جُرْحَهُ يَغِذُّ [I left his wound flowing with thick, or thin, purulent matter]. (S.) ― -b2- Also It (a vein) flowed with blood without stopping; (O, L;) and so ↓ اغذّ. (L.) ― -b3- [And, accord. to Freytag, as on the authority of Meyd, He delayed, or loitered, and remained behind, in (فِى) a journey.] -A2- And غَدَّهُ He diminished, or impaired, to him; or made him to lose; syn. نَقَصَهُ; (O, K;) as also مِنْهُ ↓ غَذْغَذَ. (O, K.) You say, مَا غَذَذْتُكَ شَيْئًا i. e. مَا نَقَصْتُكَ [I did not diminish to thee, &c., or I have not diminished to thee, &c., aught]. (O.)

اغذّ
4 اغذّ ذ : see 1, in three places. ― -b2- اغذّ فِى السَّيْرِ, (S, * O, * L, K,) inf. n. اـِغْذَاذٌ; (S, O, L;) and اغذّ السَّيْرَ; (L, K;) He hastened in the pace or journeying; (S, O, L, K;) and he hastened the pace or journeying. (L, K.) ― -b3- And Abu-l-Hasan Ibn-Keysلn thinks, from the use of the phrase سَيْرٌ مُغِذٌّ, that one says also, اغذّ السَّيْرُ, meaning The pace, or journeying, was quick. (L.)

غَذْغَذَ
R. Q. 1 غَذْغَذَ ذ : see 1, last sentence but one.

تَغَذْغَدَ
R. Q. 2 تَغَذْغَدَ ذ He leaped, sprang, or bounded. (O, K.)

غَذِيذَةٌ
غَذِيذَةٌ ذ Thick purulent matter (S, O, L, K) of a wound; as also غَثِيثَةٌ. (S, O, L.) Yaakoob says that the ذ of the former is a substitute for the ث of the latter; (L;) and so says Ibn-es-Seed. (TA.)

غَاذٌّ
غَاذٌّ ذ [act. part. n. of 1, q. v.: as such signifying A vein incessantly bleeding. (L.) ― -b2- Also A recrudescence (عَرَب [inf. n. of عَرِبَ], so in the O, in copies of the K غَرَب, and in the CK غَرْب, [app. a mistranscription suggested by another explanation of غَاذٌّ which will be found in what follows,]) in any part of the body. (L, K.) AZ says, what we call العَرَبُ, the Arabs term الغَاذُّ. (O.) One says of a camel that has had a gall on the back which has healed but is, or becomes, moist [or exuding], بِهِ غَاذٌّ [He has a gall which has healed but is moist, or constantly discharging, or exuding]. (S, O, L.) ― -b3- And A vein, or duct, in the eye, [also called غَرْبٌ,] which flows incessantly. (L, K.) In this sense, and in that immediately preceding, it is a subst. like كَاهِلٌ and غَارِبٌ. (L.) -A2- And الغَاذُّ signifies الحِسُّ: one says, قَطَعَ اللّٰهُ غَاذَّ فُلَانٍ i. e. حِسَّهُ [app. meaning May God cause to cease the sound of such a one]. (Ibn-'Abbلd, O)

الغَاذَةُ
الغَاذَةُ ذ The part that is in a state of commotion, [or that pulses,] of the top of the head of a [young] child; as also الغَاذِيَةُ [which belongs to art. غذو]. (IAar, K, TA.)

أَغَذُّ
أَغَذُّ ذ More, or most, or very, quick, and brisk, or sprightly. (L.)

سَيْرٌ مُغِذٌّ
سَيْرٌ مُغِذٌّ ذ A quick pace or journeying: a phrase like لَيْلٌ نَائِمٌ. (L. [See also 4: and see an ex. voce مُرِذٌّ, in art. رذ.])

مُغَاذٌّ
مُغَاذٌّ ذ A camel that loathes water. (S, O, L, K.)

##### Türkçe

غَذَّ
1 **غَذَّ** ذ , muzâri‘ı **غَذِ٣َ** (S, O, L, K, vb.) ve **غَذُ٣َ** , (K,) fakat yalnızca önceki muzâri‘ bilinmektedir, (MF,) mastarı **غَدٌّ**, (S, O, L,) O (bir yara) içindeki şeyle aktı; ↓ **اغذّ** da böyledir: (K:) yahut koyu irinli maddeyle aktı; (S, O;) ↓ **اغذّ** [ve **غَثَّ**] ve **اغثّ** da böyledir: (O, L:) yahut koyu veya ince, irinli maddeyle aktı: (Az, O, L:) yahut şişti: (Lth, L, K:) yahut bu bir hatadır; doğru anlam, bir önceki anlamdır. (Az, O, L.) Şöyle dersin: تَرَكْتُ جُرْحَهُ يَغِذُّ [Onun yarasını koyu yahut ince irinli maddeyle akar hâlde bıraktım]. (S.) ― -b2- Ayrıca O (bir damar) durmaksızın kanla aktı; (O, L;) ↓ **اغذّ** da böyledir. (L.) ― -b3- [Ve Freytag’a göre, Meyd’in rivayetine dayanarak, O gecikti, oyalanıp ağır davrandı ve bir yolculukta (فِى) geride kaldı.] -A2- Ve **غَدَّهُ** Ona eksiltti yahut noksanlaştırdı; yahut ona kaybettirdi; eş anlamlısı **نَقَصَهُ**; (O, K;) **غَذْغَذَ** ↓ **مِنْهُ** da böyledir. (O, K.) Şöyle dersin: مَا غَذَذْتُكَ شَيْئًا yani مَا نَقَصْتُكَ [Sana hiçbir şeyi eksiltmedim, vb., yahut sana hiçbir şeyi eksiltmiş değilim, vb.]. (O.)

اغذّ
4 **اغذّ** ذ : 1’e bak, üç yerde. ― -b2- **اغذّ فِى السَّيْرِ**, (S, * O, * L, K,) mastarı **اـِغْذَاذٌ**; (S, O, L;) ve **اغذّ السَّيْرَ**; (L, K;) O, yürüyüşte yahut yolculukta acele etti; (S, O, L, K;) ve o, yürüyüşü yahut yolculuğu hızlandırdı. (L, K.) ― -b3- Ve Ebu’l-Hasan İbn-Keysلn, **سَيْرٌ مُغِذٌّ** ibaresinin kullanımından, ayrıca **اغذّ السَّيْرُ** denildiğini, bunun da “Yürüyüş yahut yolculuk hızlı oldu” anlamına geldiğini düşünür. (L.)

غَذْغَذَ
R. Q. 1 **غَذْغَذَ** ذ : 1’e bak, sondan bir önceki cümle.

تَغَذْغَدَ
R. Q. 2 **تَغَذْغَدَ** ذ O sıçradı, atıldı yahut sekip zıpladı. (O, K.)

غَذِيذَةٌ
**غَذِيذَةٌ** ذ Bir yaranın koyu irinli maddesi; (S, O, L, K) **غَثِيثَةٌ** da böyledir. (S, O, L.) Yaakoob, ilkinin **ذ**’sinin ikincinin **ث**’sine bedel olduğunu söyler; (L;) İbn-es-Seed de böyle söyler. (TA.)

غَاذٌّ
**غَاذٌّ** ذ [1’in ism-i fâili, ona bak: bu olarak, Durmaksızın kanayan bir damar anlamına gelir. (L.) ― -b2- Ayrıca bedenin herhangi bir yerinde bir nüks ( **عَرَب** [**عَرِبَ**’ın mastarı], O’da böyle; K’nın nüshalarında **غَرَب**, CK’da **غَرْب**, [görünüşe göre, aşağıda gelecek olan **غَاذٌّ**’un başka bir açıklamasının telkiniyle meydana gelmiş bir yanlış yazım,]) (L, K.) AZ der ki, bizim **العَرَبُ** dediğimize, Araplar **الغَاذُّ** der. (O.) Sırtında bir yara (gall) olup iyileşmiş fakat nemli olan [yahut sızıntılı] bir deve hakkında şöyle denir: بِهِ **غَاذٌّ** [Onun, iyileşmiş fakat nemli olan, yahut sürekli akıntılı, yahut sızıntılı bir yarası vardır]. (S, O, L.) ― -b3- Ve gözde, [**غَرْبٌ** da denilen,] durmaksızın akan bir damar yahut kanal. (L, K.) Bu anlamda ve hemen önceki anlamda, o, **كَاهِلٌ** ve **غَارِبٌ** gibi bir isimdir. (L.) -A2- Ve **الغَاذُّ** **الحِسُّ** anlamına gelir: şöyle denir, قَطَعَ اللّٰهُ غَاذَّ فُلَانٍ yani **حِسَّهُ** [görünüşe göre anlamı: Allah falanın sesini kessin]. (Ibn-'Abbلd, O)

الغَاذَةُ
**الغَاذَةُ** ذ [genç] bir çocuğun başının tepesinin, çalkantı hâlinde olan [yahut nabız atan] kısmı; **الغَاذِيَةُ** da böyledir [ki bu, غذو maddesine aittir]. (IAar, K, TA.)

أَغَذُّ
**أَغَذُّ** ذ Daha, yahut en, yahut pek, hızlı ve çevik, yahut atik. (L.)

سَيْرٌ مُغِذٌّ
**سَيْرٌ مُغِذٌّ** ذ Hızlı bir yürüyüş yahut yolculuk: **لَيْلٌ نَائِمٌ** gibi bir ibare. (L. [4’e de bak: ve رذ maddesinde **مُرِذٌّ** kelimesi altında bir örneğe bak.])

مُغَاذٌّ
**مُغَاذٌّ** ذ Suyu tiksinen bir deve. (S, O, L, K.)
