# غرض (غ-ر-ض) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%B6
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%B1%D8%B6

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: غ - ر - ض
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 11 sözlük

## Sözlükler (11)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%B6/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والضاد والراء معهما
غ ر ض، غ ض ر يستعملان فقط غرض: الغَرْضُ: البطان، وهو الغُرْضَةُ.
والمَغْرِض للبعير كالمحزم للدابة.
والإغُريضُ: البرد، ويقال: هو الطلع، قال:
وأبيض كالإغْريضِ لم يتثلمِ
ولحمٌ مَغرُوضٌ وغَريضٌ عبيط ساعته.
والمَغروض: ماء المطر الطري، وقال لبيد:
مشعشعةٌ بمَغْروضٍ زلالِ
والغَرَضُ: الهدفُ.
وغَرِضْتُ منه غَرَضاً أي: مللت ملالة.
والمَغارضُ واحدها مَغْرِضٌ أي: جوانب البطن أسفل الأضلاع غضر: وغَضَرِ الرجلُ بالمال والسعة أي: أخصب بعد إقتار وهو مَغْضُور أي: مباركٌ وهو في غَضارةِ عيشٍ وغَضْرائهِ أي: سعته.
والغَضارةُ: القطاةُ.
والغَضارُ: الطين اللازبُ.
وغَواضِرُ حيٌّ من قيسٍ، يقال: هم بنو غاضِرةَ من بني أسدٍ.
وغاضِرةُ سعدٍ: بنو صعصعةَ.
والغَضْوَرُ: نباتُ لا يعقد منه شحم. ويقال في مثلٍ: "هو يأكل غَضْرة ويربض حجرة". ويقال: إذا بلغ في استوائه هو كمجز غَضْورة، لأنها إذا جزت جاء جزها مستوياً.
والغَضْرُاءُ: أرض لا ينبت فيها النخل حتى تحفر، وأعلاها كذان أبيضُ.

##### Türkçe

باب **الغين** و**الضاد** و**الراء** معهما
**غ ر ض**، **غ ض ر** yalnızca kullanılırlar. **غرض**: **الغَرْضُ**: astar; o da **الغُرْضَةُ**’dir.
Ve deve için **المَغْرِض**; binek hayvan için **المحزم** gibidir.
Ve **الإغُريضُ**: soğuk; ve denilir ki: o, **الطلع**’dır; dedi ki:
Ve beyaz, **الإغْريضِ** gibi; aşınmadı.
Ve **مَغرُوضٌ** ve **غَريضٌ** et: o saatinde taze (ham).
Ve **المَغروض**: taze yağmur suyu; ve Lebîd dedi ki:
Parlak; **بمَغْروضٍ** berrak.
Ve **الغَرَضُ**: hedef.
Ve ondan **غَرِضْتُ** **غَرَضاً**; yani: bir bıkma ile bıktım.
Ve **المَغارضُ**; onun teki **مَغْرِضٌ**’dür; yani: kaburgaların altındaki karın yanları. **غضر**: ve adam, mal ve bolluk ile **غَضَرِ**; yani: darlıktan sonra bereketlendi; ve o **مَغْضُور**’dur; yani: mübarek; ve o, yaşayışın **غَضارةِ**’sindedir ve onun **غَضْرائهِ**’sindedir; yani: onun genişliğinde.
Ve **الغَضارةُ**: **القطاةُ**.
Ve **الغَضارُ**: yapışkan çamur.
Ve **غَواضِرُ**: Kays’tan bir kabile; denilir ki: onlar, Esed oğullarından **بنو غاضِرةَ**’dir.
Ve **غاضِرةُ سعدٍ**: Sa‘saa oğullarıdır.
Ve **الغَضْوَرُ**: ondan içyağı bağlanmayan bir bitki. Ve bir meselde denilir: "O, **غَضْرة** yer ve **حجرة** çöker." Ve denilir: düzgünlüğünde olgunluğa eriştiğinde: o, **غَضْورة**’nin biçimi gibidir; çünkü o biçildiğinde, onun biçimi düzgün gelir.
Ve **الغَضْرُاءُ**: içinde hurma bitmeyen bir yer; ta ki kazılıncaya kadar; ve onun üst tarafı beyaz **كذان**’dır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%B6/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الغَرَضُ: الهدف الذي يرمى فيه. وفهمتُ غَرَضَكَ، أي قصدك. والغَرَضُ أيضاً: الضجرُ والملال. وقد غَرِضَ بالمَقامِ يَغْرَضُ غَرَضاً. وأغْرَضَهُ غيره. ويقال أيضاً: غَرِضْتُ إليه، بمعنى اشتقت إليه. وغَرُضَ الشيء غِرَضاً، مثال صَغُرَ صِغَراً، فهو غَريضٌ، أي طريٌّ. يقال: لحمٌ غَريضٌ. ومنه قيل لماء المطر: مَغْروضٌ وغَريضٌ. قال الشاعر:
بِغَريضِ ساريةٍ أدَرَّتْهُ الصَبـا		من ماءِ أسْجَرَ طَيِّبِ المُستَنقعِ
وقال آخر:
تَذَكَّرَ شَجْوَهُ وتَقـاذَفَـتْـهُمُشَعشَعَةٌ بِمَغْروضٍ زُلال
والإغْريضُ والغَريضُ: الطَلْعُ. ويقال: كلُّ أبيض طَريٍّ. وقولهم: وردت الماء غارِضاً، أي مُبْكراً. والغُرْضَةُ بالضم: التصدير، وهو للرَحْلِ بمنزلة الحزام للسرج، والبطان للقتب. والجمع غُرْضٌ، وغُرُضٌ. ويقال للغُرْضَةِ أيضاً: غَرْضٌ، والجمع غُروضٌ، وأغْراضٌ. وغَرَضْتُ البعير: شددت عليه الغَرْضَ. والمَغْرِضُ من البعير، كالمَخْرِم من الدابة، وهي جوانب البطن أسفل الأضلاع التي هي مواضع الغَرْضِ من بطونها. وغَرَضْتُ الإناء أغْرِضُهُ، أي ملأته. والغَرْضُ: النقصانُ عن الملء. وهذا الحرف من الأضداد. ويقال: الغَرْضُ: موضع ماء تركته فلم تجعل فيه شيئاً. يقال غَرِّضْ في سِقائكَ، أي لا تملأه. وفلانٌ بحرٌ لا يُغَرِّضُ، أي لا يُنْزَح. ويقال: غَرَضَتِ المرأة سقاءها تَغْرِضُهُ غَرْضاً: مَخَضَتْه فإذا ثَمَّر وصار ثَميرَةً، قبل أن يجتمع زُبْدُه، صَبَّتهُ فسَقتْهُ القوم. ويقال أيضاً: غَرَضْنا السَخْلَ، أي فطمناه قبل إناه.

##### Türkçe

**الغَرَضُ**: içine atış yapılan hedef. “Senin **غَرَضَكَ**’ını anladım”, yani kastını. **الغَرَضُ** ayrıca: bıkkınlık ve usanç. “Makamda bıktı” denir; **غَرِضَ** بالمَقامِ **يَغْرَضُ** **غَرَضاً**. Başkası da onu bıktırdı: **وأغْرَضَهُ** غيره. Yine denir: **غَرِضْتُ** إليه, “ona özlem duydum” anlamında. Ve şey taze oldu: **غَرُضَ** الشيء **غِرَضاً**, **صَغُرَ صِغَراً** örneği üzere; o hâlde o **غَريضٌ**’dir, yani taze. Denir: **لحمٌ غَريضٌ**. Bundan dolayı yağmur suyuna da **مَغْروضٌ** ve **غَريضٌ** denmiştir. Şair dedi ki:
بِغَريضِ ساريةٍ أدَرَّتْهُ الصَبـا		من ماءِ أسْجَرَ طَيِّبِ المُستَنقعِ
Bir başkası dedi ki:
تَذَكَّرَ شَجْوَهُ وتَقـاذَفَـتْـهُمُشَعشَعَةٌ بِمَغْروضٍ زُلال
**والإغْريضُ** ve **الغَريضُ**: **الطَلْعُ** (hurma tomurcuğu). Ve denir: her beyaz taze şey. Onların sözü: “Suyu **غارِضاً** olarak vardım”, yani erken. **الغُرْضَةُ** (ötre ile): eyerin ön kısmı; o, semer için kuşak, **القتب** için de **البطان** mesabesindedir. Çoğulu **غُرْضٌ** ve **غُرُضٌ**. **الغُرْضَةِ**’ye ayrıca **غَرْضٌ** da denir; çoğulu **غُروضٌ** ve **أغْراضٌ**. “Deveyi **غَرَضْتُ**”: üzerine **الغَرْضَ**’ı sıktım/bağladım. Deveden **المَغْرِضُ**, binek hayvandan **المَخْرِم** gibidir; o, kaburgaların altındaki karın yanlarıdır ki bunlar, karınlarında **الغَرْضِ**’ın yerleridir. “Kabı **غَرَضْتُ** onu **أغْرِضُهُ**”: yani onu doldurdum. **الغَرْضُ**: doluluğun altındaki eksiklik. Bu harf zıt anlamlılardandır. Ve denir: **الغَرْضُ**: içine bir şey koymadığın, bırakıp gittiğin su yeri. Denir: “**غَرِّضْ** في **سِقائكَ**”, yani onu doldurma. “Falan bir denizdir, **لا يُغَرِّضُ**”, yani suyu çekilip bitirilmez. Ve denir: kadın kırbasını **غَرَضَتِ** **تَغْرِضُهُ** **غَرْضاً**: onu çalkaladı; o, meyve verdiğinde ve **ثَميرَةً** olduğunda, köpüğü toplanmadan önce onu döktü de onunla kavmi suladı. Yine denir: “Biz oğlağı **غَرَضْنا**”, yani vaktinden önce sütten kestik.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%B6/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ض ر
غرض ، غضز
استعمل من وجوهها : غرض غضز .
غرض : أبو العباس عن ابن الأعرابي : غرَّض سقاءهُ إذا ملأه ، وغرَّض إذا تَفَكه .
وقال الليث : الغَرضُ : البِطان وهو الغُرضة ونحو ذلك قال الأصمعيُّ .
قال : والمَغْرِض من البَعير كالمحزِم منَ الدابة .
أبو عبيد عن أبي عمرو : والمَغَارضُ : جوانبُ البطنِ أسفل الأضلاع ، واحدُها مَغْرِضٌ .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الإغْريضُ : الطَّلعُ حين ينشقُّ عنه كافورُه .
وأنشد :
وأبيضَ كالإغريض لم يتثلم
قال : وقيل : الإغريض : البرَد ، والمغْروض : ماء المطر الطري .
وقال لبيدٌ :
تذكَّر شجوه وتقاذفتْه
مشَعشعةٌ بمغروض زلالِ
الحرَّانيُّ عن ابن السكيت : الغَرْض : حزام الرحْل ، وهو الغُرضة .
قال : والغرْض : الملء ، تقول : غرضت الحوض أغرِضه : إذا ملأتَه . وأنشد قول الراجز :
لقد فَدَى أعْناقَهُنَّ الْمحْضُ
والدَّأْظُ حتى ما لَهُنَّ غَرْضُ
أي : كانت لهنَّ ألبانُ يُقْرَى منها ، ففدَتْ أعْناقَها من أن تُنحره . وأنشد أيضاً :
لا تأْوِيَا للْحَوضِ أن يَفِيضا
إنْ تَعْرِضَا خيرٌ مِنَ إن تَغيضا
والغيضُ : النُّقْصانُ .
قال : والْغَرَضُ : الضَّجَرُ ، ويقالُ : غَرِضْتُ إلى لِقائكَ : أي اشتقت ، أَغْرَضُ غَرَضاً .
قال ابن هرْمةَ :
إنِّي غَرِضْتُ إلى تناصُفِ وَجْهَها
غَرَضَ الْمُحبِّ إلى الحَبيب الغائب
قال : والْغَرَضُ : الشيءُ ينصبُ فيرمَى فيه ، وهو الهدفُ .
وقال ابن بُزُرْج يقال : أَطْعَمَنا لحماً غَرِيضاً : أي طرياً : وغَرَضْتُ له غَريضاً : سقيتُه لبناً حليباً ، وأغرَضْتُ للقَوم غَرِيضاً : عجنتُ لهم عجيناً ابتكرتهُ ولم أطعمهم بائتاً ، ووِردٌ غارضٌ : باكِرٌ ، وأتيته غارِضاً : أول النهار ، وغَرِيضُ اللحمِ واللبن : طريئُهُ .
وقال أبو عبيدة : في الأنف غَرْضان ، وهما ما انحدر من قَصَبةِ الأنفِ من جانبيهِ جميعاً .
وأما قولُ الشاعر :
كرامٌ ينالُ الماء قبل شِفاههمْ
لهمْ وارِداتُ الغُرْضِ شُمُّ الأرانِبِ
فقد قِيل : إنه أرادَ الغُرْضوفَ الذي في
قصبة الأنف فحذفَ الواو والفاء ، ورواهُ بعضهم :
لهم عارِضاتُ الوِردِ
وكل من وردَ الماء باكراً فهو غارِضٌ ، والماءُ غَرِيضٌ ، وقيل : الغَارِضُ من الأنوفِ : الطويلُ .
وقال ابن السكِّيت : غَرَضَتِ المرأةُ سقاءَها إذا مَخَضَتْهُ فإذا ثَمَّر قبْل أن يجتمع زُبدُهُ صبَّتهُ فسقَتْهُ القوم فهو سقاءٌ مَغْرُوضٌ وغَرِيضٌ وقد غَرَضْنَا السَخْلَ نَغْرِضُهُ : أي : فطمناه قبل إناهُ .
وقيل في قوله :
الدَّأْظُ حَتَّى ما لَهُنَّ غَرْضُ
إن الغَرْضَ موضع ماء أخْلَيْنَه فلم يجعلنَ فيه شيئاً ، كالأمْتِ في السّقاء ، والْغَرْضُ أيضاً : أن يكون الرجلُ سميناً فيهزلَ فيبقى في جَسَدهِ غُرُوضٌ .
وقال الباهليُّ : الْغَرْضُ أن يكون في جُلُودها نُقصانٌ .
وقال أبو الهيثمِ : الْغَرْضُ : التَّثَنِّي .
غضر : قال الليث : يقال : غَضِرَ فلانٌ بالمال والسَّعة إذا أخْصبَ بعد إقتار ، وإنهُ لفي غَضَارَةِ عيش .
قال : والغَضارَةُ : الطينُ اللاّزبُ ، والقطاة يقالُ لها الْغَضارة .
قلت : ولا أعرف الغضارةَ بمعنى القطاة .
والغَضْوَر : نباتُ لا يعقد منه شَحْمٌ ، ويقال في مثلٍ هو يأكلُ غَضْرةً ، ويرْبضُ حَجْرةً ، والْغَضْراءُ : أرضٌ لا ينبتُ فيها النَّخلُ حتى تُحفَرَ وأعلاها كذَّانٌ أبيضُ .
وأخبرني المنذريُّ عن أبي طالب قال : قولُهمْ : أبادَ اللهُ خضْراءَهم .
قال الأصمعيُّ : ومنهم من يقولُ : أَبادَ اللَّهُ غَضْراءهم ، أي خصبَهمْ وخيرهم .
ويقالُ : أنبَطَ في غَضْراء : أي في أرضٍ سَهْلَةٍ طيبة التربة عذبة الماء .
قال : وقال بعضهم : أبادَ اللَّهُ غضْراءَهم : أي بهجتهم وحسنهم من الغَضَارة ، وقوم مَغضُورُون : إذا كانوا في خير ونعمةٍ ، واخْتُضِرَ الرجلُ ، واغْتُضِرَ إذا مات شاباً مصحَّحاً .
وقال غيره : الغَضارُ : خزفٌ أخضرُ يُعلَّقُ على الإنسان يَقيه العين ، وأنشد :
ولا يُغْنِي توقِّي المرءِ شيئاً
وَلاَ عَقدُ التَّمِيم وَلا الْغَضَار
ويقالُ : ما غَضَرْتُ عن صوبي : أي ما جُرْت عنه .
وقال ابن أحمر :
تواعدنَ أنْ لاَ وَعْيَ عنْ فَرْجِ رَاكِسٍ
فرحنَ وَلم يَغْضِرْنَ عن ذَاك مَغضَرَا
أي : لم يَعْدِلنَ ولم يجرْنَ .
وأما الغضورُ : فهو نبتُ يشبه السِّبَط .
وقال الراعي :
تُثيرُ الدَّواجنَ في قَصَّةٍ
عِراقيَّةٍ حَوْلَها الغَضوَرُ
ابنُ شميلٍ : الْغَضراء : طينٌ حُرٌّ ، وإنَّهُ لفي غَضراءَ مِنْ خيرٍ ، وقد غَضَرهم الله يَغضُرهم . ويقال : الْغضيرُ : النَّاعِمُ من كل شيء ، وقد غَضُرَ غَضارةً ، ونباتٌ غضيرٌ ، وغِضرٌ وغاضرٌ .
وقال أبو عمرو : الغَضيرُ : الرَّطْبُ الطَّريُّ .
وقال أبو النجم :
من ذَابِلِ الأرْطَى ومن غَضِيرها
عمرو عن أبيه : الغاضِرُ : النّاعِمُ ، والغاضِرُ : المانعُ ، والغاضِرُ : المُبَكِّرُ في حوائجه ، ويقالُ : أردتُ أن آتيكَ فغَضَرَني أمرٌ ، أي منعني .
شمر عن ابن الأعرابي : الغَضراءُ : المكان ذُو الطِين الأحمر .
قال شمرٌ : والغَضارَةُ : الطِّينُ الحرُّ نفسه ، ومنه يتخذ الخزف الذي يسمى الغَضارَ .

##### Türkçe

غ ض ر
**غرض** , **غضز**
Onun vecihlerinden kullanıldı: **غرض** **غضز**.

**غرض**: Ebü’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **غرَّض** kırbasını, onu doldurduğu zaman; ve **غرَّض** (yaptı), **تَفَكه** ettiği zaman.
Leys dedi: **الغَرضُ**: **البِطان**dır; o da **الغُرضة** ve bunun benzeri şeylerdir, Asma‘î dedi.
Dedi: ve **المَغْرِض** deveden, binek hayvandan **المحزِم** gibidir.
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: ve **المَغَارضُ**: kaburgaların alt tarafında karnın yanlarıdır; onun teki **مَغْرِضٌ**dur.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الإغْريضُ**: **الطَّلعُ** (hurma tomurcuğu), ondan **كافورُه** yarıldığı zamandır.
Ve inşâd etti:
وأبيضَ كالإغريض لم يتثلم
Dedi: ve denildi: **الإغريض**: **البرَد**dir; ve **المغْروض**: taze yağmur suyudur.
Lebîd dedi:
تذكَّر شجوه وتقاذفتْه
مشَعشعةٌ بمغروض زلالِ
Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: **الغَرْض**: eyerin kuşağıdır; o da **الغُرضة**dir.
Dedi: ve **الغرْض**: doldurmadır; dersin ki: **غرضت الحوض أغرِضه**: onu doldurduğun zaman. Ve recezin sözünü inşâd etti:
لقد فَدَى أعْناقَهُنَّ الْمحْضُ
والدَّأْظُ حتى ما لَهُنَّ غَرْضُ
Yani: onlarda, ondan ikram edilen sütler vardı; böylece boğazlarının kesilmesinden boğazlarını fidyeledi. Ve yine inşâd etti:
لا تأْوِيَا للْحَوضِ أن يَفِيضا
إنْ تَعْرِضَا خيرٌ مِنَ إن تَغيضا
Ve **الغيضُ**: eksilmedir.
Dedi: ve **الْغَرَضُ**: bıkkınlıktır; ve denilir: **غَرِضْتُ إلى لِقائكَ**: yani özledim; **أَغْرَضُ غَرَضاً**.
İbn Hirma dedi:
إنِّي غَرِضْتُ إلى تناصُفِ وَجْهَها
غَرَضَ الْمُحبِّ إلى الحَبيب الغائب
Dedi: ve **الْغَرَضُ**: dikilip de içine atış yapılan şeydir; o, hedeftir.
İbn Büzurc dedi: denilir: **أَطْعَمَنا لحماً غَرِيضاً**: yani taze; ve **غَرَضْتُ له غَريضاً**: ona sağılmış süt içirdim; ve **أغرَضْتُ للقَوم غَرِيضاً**: onlar için, yeni yoğurduğum bir hamur yoğurdum ve onlara gecelik (bayat) yedirmedim; ve **وِردٌ غارضٌ**: erkenci; ve ona **غارِضاً** geldim: günün ilk vaktinde; ve **غَرِيضُ اللحمِ واللبن**: onun tazesi.
Ebû Ubeyde dedi: burunda iki **غَرْضان** vardır; ikisi de burun kemiğinden, iki yanından birlikte inen şeydir.
Şairin sözüne gelince:
كرامٌ ينالُ الماء قبل شِفاههمْ
لهمْ وارِداتُ الغُرْضِ شُمُّ الأرانِبِ
Denildi ki: burun kemiğinde olan **الغُرْضوف**u kastetti; sonra **الواو** ve **الفاء**yı hazfetti. Bazıları onu şöyle rivayet etti:
لهم عارِضاتُ الوِردِ
Suya erken varan herkes **غارِضٌ**dur; su **غَرِيضٌ**dur. Ve denildi: burunlardan **الغَارِضُ**: uzun olandır.
İbnü’s-Sikkît dedi: kadın, kırbasını **غَرَضَت** (yapar) onu çalkaladığı zaman; sonra köpüğü toplanmadan önce **ثَمَّر** ederse onu döker, kavmi sular; o da **سقاءٌ مَغْرُوضٌ** ve **غَرِيضٌ**dur. Ve **غَرَضْنَا السَخْلَ نَغْرِضُهُ**: yani onu vaktinden önce sütten kestik.
Ve şu sözünde denildi:
الدَّأْظُ حَتَّى ما لَهُنَّ غَرْضُ
Şüphesiz **الغَرْضَ**, içinde bir şey bırakmadıkları bir su yeridir; kırbadaki **الأمْت** gibi. Ve **الْغَرْضُ** ayrıca: adamın şişman olup sonra zayıflaması, böylece bedeninde **غُرُوضٌ** kalmasıdır.
Bâhilî dedi: **الْغَرْضُ**, derilerinde bir eksiklik bulunmasıdır.
Ebû’l-Heysem dedi: **الْغَرْضُ**: **التَّثَنِّي**dir.

**غضر**: Leys dedi: denilir: **غَضِرَ** falan kimse mal ve genişlikle, darlıktan sonra bolluğa erdiği zaman; ve o, yaşayışın **غَضَارَة**sindedir.
Dedi: ve **الغَضارَةُ**: yapışkan çamurdur; ve **القطاة**ya **الْغَضارة** denilir.
Dedim: **الغضارة**yı **القطاة** manasında tanımıyorum.
Ve **الغَضْوَر**: kendisinden yağ bağlanmayan bir bitkidir. Ve bir meselde denilir: o, **غَضْرةً** yer ve **حَجْرةً** çöker. Ve **الْغَضْراءُ**: içinde hurma bitmeyen bir arazidir; ta ki kazılsın; ve onun üst tarafı beyaz **كذَّانٌ**dır.
Münzirî bana Ebû Tâlib’den haber verdi, dedi ki: onların sözü: “Allah onların **خضْراءَهم**ini yok etsin.”
Asma‘î dedi: ve onlardan kimi der: “Allah onların **غَضْراءهم**ini yok etsin”; yani onların bolluğunu ve hayrını.
Ve denilir: **أنبَطَ في غَضْراء**: yani toprağı güzel, suyu tatlı düz bir arazide.
Dedi: ve bazıları dedi: “Allah onların **غضْراءَهم**ini yok etsin”: yani onların sevinci ve güzelliği; **الغَضَارة**dan. Ve bir kavim **مَغضُورُون**dur: hayır ve nimette oldukları zaman. Ve adam **اخْتُضِرَ** edildi, ve **اغْتُضِرَ**: genç, sıhhatli iken öldüğü zaman.
Başkası dedi: **الغَضارُ**: insana asılan, onu nazardan koruyan yeşil bir çömlektir. Ve inşâd etti:
ولا يُغْنِي توقِّي المرءِ شيئاً
وَلاَ عَقدُ التَّمِيم وَلا الْغَضَار
Ve denilir: **ما غَضَرْتُ عن صوبي**: yani ondan sapmadım.
İbn Ahmer dedi:
تواعدنَ أنْ لاَ وَعْيَ عنْ فَرْجِ رَاكِسٍ
فرحنَ وَلم يَغْضِرْنَ عن ذَاك مَغضَرَا
Yani: eğrilmediler ve haksızlık etmediler.
**الغضورُ**a gelince: o, **السِّبَط**a benzeyen bir bitkidir.
Râ‘î dedi:
تُثيرُ الدَّواجنَ في قَصَّةٍ
عِراقيَّةٍ حَوْلَها الغَضوَرُ
İbn Şümeyl: **الْغَضراء**: saf çamurdur; ve o, hayırdan bir **غَضراء**dadır. Ve Allah onları **غَضَر** etti, onları **يَغضُرهم**. Ve denilir: **الْغضيرُ**: her şeyin yumuşağıdır; ve **غَضُرَ غَضارةً**. Ve **نباتٌ غضيرٌ**; ve **غِضرٌ** ve **غاضرٌ**.
Ebû Amr dedi: **الغَضيرُ**: yaş, taze olandır.
Ebû’n-Necm dedi:
من ذَابِلِ الأرْطَى ومن غَضِيرها
Amr, babasından: **الغاضِرُ**: yumuşak olandır; ve **الغاضِرُ**: engelleyendir; ve **الغاضِرُ**: ihtiyaçlarında erkenci olandır. Ve denilir: sana gelmek istedim de bir iş beni **غَضَرَني**: yani beni engelledi.
Şemmer, İbnü’l-A‘râbî’den: **الغَضراءُ**: kırmızı çamurlu yer.
Şemmer dedi: ve **الغَضارَةُ**: saf çamurun kendisidir; ondan, **الغَضارَ** denilen çömlek yapılır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%B6/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الغين والراء وما يثلثهما)
(غرز) الغين والراء والزاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على رَزِّ الشَّيء في الشيء. من ذلك غَرَزْتُ الشَّيءَ أغرِزُه غَرْزاً. وغَرَزْتُ رِجله في الغَرْز. وغَرَزَت الجرادةُ بذَنَبِها في الأرض، مثل رَزّت. والطَّبيعة غريزة، كأنَّها شيء غُرِز في الإنسان. فأمَّا قولهم: اغترَزْت الشَّيءَ، واغترَزْت السَّيرَ اغترازاً، إذا دَنَا سيرك فمعناه تقريبُ السَّير، أي كأنِّي الآنَ وضعتُ رِجلي في غَرْز الرَّحْل. وأمَّا قولهم: غَرَزَت النَّاقةُ، إذا قلَّ لبنُها فمعناه من هذا أيضاً، كأنَّ لبَنَها غُرِزَ في جسمها فلم يَخْرُجْ.
(غرس) الغين والراء والسين أصلٌ صحيحٌ قريبٌ من الذي قبله. يقال: غَرَسْتُ الشَّجرَ غَرْساً، وهذا زَمَنُ الغِراس. ويقال إنَّ الغَرِيسة: النَّخْلةُ أوّلَ ما تَنبت.
ومما شذَّ عن هذا الغِرْس: جِلدةٌ رقيقة تخرجُ على رأس الوَلَد. قال:
* كُلَّ جنينٍ مُشْعَرٍ في غِرْسِ([1]) *
(غرض) الغين والراء والضاد من الأبواب التي لم تُوضَع على قياسٍ واحد، وكَلِمُه متباينةُ الأصول، وستَرى بُعْد ما بينهما.
فالغَرْض والغُرْضَة: البِطانُ، وهو حِزام الرَّحْل. والمَغْرِض من البعير كالمَحْزِم من الدابَّة. والإغريض: البَرَد، ويقال بل هو الطَّلع. ولحمٌ غَريض: طريٌّ. وماءٌ مغروضٌ مثلُه. والغَرَض: المَلاَلة، يقال غَرِضْت به ومنه. والغَرَض: الشَّوق. قال:
مَن ذا رسولٌ ناصحٌ فمبلِّغٌ *** عنِّي عُلَيَّةَ غيرَ قِيل الكاذِب([2])
أنِّي غَرِضْتُ إلى تَنَاصُفِ وجهِها *** غَرَضَ المحبِّ إلى الحبيب الغائبِ
ويقال: غَرَضت المرأة سِقاءها: مَخَضته. وغَرَضْنا السَّخْلَ نَغرِضهُ، إذا فَطَمْناه قبل إناه. والغَرْض: النُّقصان عن المِلْء. يقال: غَرِّضْ في سقائك، أي لا تملأه. ويقال: وَرَدَ الماءَ غارِضاً، أي مبكراً. والمَغَارض: جوانب البطن أسفَلَ الأضلاع، الواحد مَغْرِض.
(غرف) الغين والراء والفاء أصلٌ صحيحٌ، إلاَّ نَّ كَلِمهُ لا تنقاس، بل تتباين، فالغَرْف: مصدر غَرَفْت الماءَ وغيرَه أَغرِفُه غَرْفاً. والغُرفة: اسمُ ما يُغْرَف. والغَرِيف: الأجَمَة، والجمع غُرُف. قال:
* كما رَزَمَ العَيّار في الغُرُفِ([3]) *
والغُرْفة: العُِلِّيَّة. ويقال: غَرَفَ ناصيةَ فرسِهِ، إذا استأصلها جَزّاً.
(غرق) الغين والراء والقاف أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على انتهاءٍ في شيء يبلغ أقصاه. من ذلك الغَرَق في الماء. والغَرِقة: أرضٌ([4]) تكون في غاية الرِّيّ. واغْرَوْرَقت العينُ والأرض من ذلك أيضاً، كأنها قد غَرِقت في دمعها.
ومن الباب: أغرَقْتُ في القَوس: [مدَدتُها] غايةَ المدّ. واغْتَرَق الفرسُ في الخيل، إذا خالَطَها ثم سَبَقَها.
ومما شذَّ عن هذا الباب الغُرْقة من اللَّبن: قدر ثُلث الإناء، والجمع غُرَق. قال:
تُضْحِي وقد ضمِنت ضَرَّاتها غُرَقاً  *** من طيِّب الطَّعم حلوٍ غير مجهودِ([5])

(غرل) الغين والراء واللام كلمةٌ واحدة، وهي الغُرْلة، وهي القُلْفَة. والأغرل: الأقْلَف، ويقولون: إنَّ الغَرِل: المسترخِي الخَلْق.
(غرم) الغين والراء والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على ملازَمة ومُلازَّة. من ذلك الغَريم، سمِّي غريماً للُزومه وإلحاحه. والغَرَام: العذاب اللازم، في قوله تعالى: ﴿إنَّ عَذَابَهَا كانَ غَرَاماً﴾  [الفرقان 65]. قال الأعشى:
إنْ يعاقِبْ يكنْ غَراماً وإن يُعْـ  *** طِ جزيلاً فإنَّه لا يُبالِي([6])
وغُرْم المالِ من هذا أيضاً، سمِّي لأنَّه مالُ الغَرِيم.
(غرن) الغين والراء والنون كلمةٌ واحدة، يقولون إنَّ الغَرِين([7]) : ما يَبقى في الحوض من مائه* وطِينِه.
(غرو) الغين والراء والحرف المعتل أصلٌ صحيح، وهو يدلُّ على الإعجاب والعَجَبِ لحُسْن الشَّيء. من ذلك الغَرِيُّ، وهو الحَسَن. يقال منه رجلٌ غَرٍ. ثمَّ سمِّي العَجَبُ غَرْواً. ومنه: أغريتُه بالشَّيء الذي تُلصَق به الأشياء. ويقال: غَارَت العينُ بالدَّمع غِراءً، إذا لجَّت في البكاء. وغَرِيَت بالدَّمع. وقال الشَّاعر([8]) :
إذا قلتُ أسلُو غارَتِ العينُ بالبُكا  *** غِراءً ومَدَّتْها مدامعُ حُفَّلُ([9])
(غرب) الغين والراء والباء أصلٌ صحيح، وكَلمُهُ غير منقاسةٍ لكنَّها متجانسة، فلذلك كتَبْناه على جهته من غير طلبٍ لقياسه.
فالغَرْب: حَدُّ الشّيء. يقال: هذا غَرْبُ السَّيف. ويقولون: كفَفْتُ من غَرْبه، أي أكْلَلْتُ حَدَّه وقولهم: استَغْرَب الرّجُل([10]) ، إذا بالَغَ في الضَّحِك، ممكنٌ أن يكون من هذا، كأنَّهُ بلغ آخِرَ حدِّ الضَّحِك. والغَرْب: الدَّلو العظيمة. والغَرْبانِ من العين: مُقْدِمُها ومُؤْخِرُها. وغُروب الأسنان: ماؤُها. فأمَّا الغُروب فَمَجارِي العَين. قال:
مالَكَ لا تذكُرُ أُمَّ عمرِو  *** إلاّ لعينَيْك غَروبٌ تَجْرِي([11])
والغَرْب أيضاً بسكون الراء([12]) ، في قولهم: أتاهُ سَهْمٌ غَرْب، إذا لم يُدْرَ مَن رماه به.
وأمّا الغَرَب بفتح الراء، فيقال إنَّ الغَرَبَ([13]) : الرَّاوية. والغَرَب: ما انصبَّ من الماء عند البئر فتغيَّرَتْ رائحتهُ. قال ذو الرُّمة:
* واسْتُنْشِئَ الغَرَبُ([14]) *
والغَرْب: شَجَر. ويقولون -والله أعلَمُ بصحّته-: إنَّ الغَرَب: إناءٌ من ذهب أو فِضَّة. ويُنشِدون:
فدعْدَعا سُرَّةَ الرَّكيِّ كَما  *** دَعْدَعَ ساقِي الأعاجم الغَرَبا([15])
والغَرْب: الوَرَم في المأْق، يقال منه غَرِبَت العينُ غَرَباً. والغَرْب: عِرْقٌ يَسقِي ولا يَنقطِع. والغُرْبة: البُعد عن الوطن، يقال: غَرَبَت الدَّار. ومن هذا الباب: غُروب الشَّمس، كأنَّه بُعْدُها عن وجه الأرض. وشَأْوٌ مُغَرَِّبٌ([16]) ، أي بعيد. قال:
أعْهَدَكَ مِن أُولَى الشَّبيبةِ تطلبُ  *** على دُبُرٍ هيهاتَ شَأْوٌ مغرَِّبُ([17])
ويقولون: "هل من مُغَرِّبةِ خَبَرٍ"، يريدون خبراً أتَى من بُعد.
وفي كتاب الخليل: "إذا أمْعَنَت الكلابُ في طلب الصَّيد قيل: غرَّبَت". وفيه نظر.
والغارب: أعلى الظَّهر والسَّنام. يقال: أَلْقَى حبلَه على غاربه، إذا خلاَّه. والغُراب معروف. والغُرابانِ: نُقرتانِ عند صَلَوَي العَجُز من الفَرس. والغُرَاب: رأس الفأس. ورِجْل الغُراب: نوعٌ من الصَّرِّ. قال الكميت:
* صُرَّ رِجْلَ الغُرابِ([18]) *
والغِربيب: الأسود، كأنّه مشتقٌّ من لون الغُراب. والمُغْرَب: الأبيض الأشفار من كلِّ شيء. والغَرْبيّ: الفضيخ من البُسْر يُنْبَذ. والغَرْبيُّ: صِبْغٌ أحمر.
(غرث) الغين والراء والثاء أصلٌ صحيح يدلُّ على الجُوع. والغَرث: الجوع. ورجلٌ غَرْثانُ. ويستعيرون هذا فيقولون: جاريةٌ غَرْثَى الوِشاح، لأنَّها دقيقةُ الخَصْرِ لا يُملأ وِشاحُها، وكأنَّ وِشاحَها غَرثان.
(غرد) الغين والراء والدال كلمتان: إحداهما صوت، والأخرى نبت. فالأولى: غرَّد الطّائر في صوته يُغَرِّد تغريداً. والكلمة الأخرى: الغَرَْد: الكمأة، الواحدة غَرَْدة. والمَغَاريد: نبتٌ، الواحدة مُغْرود، وزعموا أنَّها هي الكمأة أيضاً.
--------------ــــ
([1]) لمنظور بن مرثد الأسدي في اللسان (أبس). وأنشده في (غرس) بدون نسبة. وقبله: * يتركن في كل مناخ أبس *
([2]) وكذا أنشدهما في المجمل. والشعر لابن هرمة كما في اللسان (نصف، غرض). وفي الأصل: "قتل الكاذب"، وصوابه ما أثبت. والقيل: القول. على أن هذه الكلمة المحرفة ساقطة من المجمل.
([3]) البيت بتمامه كما في اللسان (عير):
لما رأيت أبا عمرو رزمت لـه  *** مني كما رزم العيار بالغرف
([4]) في الأصل: "أيضاً"، صوابه في المجمل.
([5]) البيت للشماخ، وقد سبق في (جهد، عرق).
([6]) ديوان الأعشى 10 واللسان (غرم).
([7]) بفتح فكسر، وبكسر العين وسكون الراء وفتح الياء، لغتان ذكرهما في القاموس.
([8]) هو كثير، كما في المجمل واللسان (غرا) والمخصص (12: 67).
([9]) كلمة "غراء" ساقطة من الأصل، وإثباتها من المراجع المتقدمة.
([10]) يقال أيضاً "استغرب" بالبناء للمجهول، بل هو أكثر.
([11]) الرجز في اللسان (غرب).
([12]) في اللسان: "بفتح الراء وسكونها، بالإضافة وغير الإضافة". وضبط في المجمل بسكون الراء مع الإضافة.
([13]) يقال للرواية أيضاً بسكون الراء.
([14]) قطعة من بيت لذي الرمة في ديوانه 11 واللسان (غرب). وهو بتمامه:
وأدرك المتبقى من ثميلته  *** ومن ثمائلها واستنشئ الغرب
([15]) البيت للبيد في ديوانه 142 طبع 1880 واللسان (دعع، ركا). ونسب في (غرب) إلى الأعشى خطأ. وروي: "سرة الركاء"، وهذه أيضاً تروى بفتح الراء وكسرها، كما في اللسان  (دعع، ركا) وهو اسم موضع.
([16]) يقال بفتح الراء المشددة وكسرها.
([17]) الكميت في اللسان (غرب، دبر).
([18]) البيت بتمامه كما في اللسان (غرب):
صر رجل الغرلب ملكك في النا  *** س على من أراد فيه الفجورا

ـ

##### Türkçe

(غayn, راء ve ikisini üçleyen(ler) babı)
(غرز) **الغين** ve **الراء** ve **الزاء** sahih bir asıldır; bir şeyin bir şeyin içine saplanmasına delâlet eder. Bundan: **غَرَزْتُ الشَّيءَ** onu **أغرِزُه** **غَرْزاً** (sapladım, saplarım, saplama). Ve **غَرَزْتُ رِجله في الغَرْز**. Ve çekirge kuyruğuyla yere sapladı; **رَزّت** gibi. Ve tabiat **غريزة**’dir; sanki o, insana saplanmış bir şeydir. Amma onların sözü: **اغترَزْت الشَّيءَ** ve **اغترَزْت السَّيرَ اغترازاً**; yürüyüşün yaklaştığı zaman, mânâsı yürüyüşü yaklaştırmaktır; yani sanki ben şimdi ayağımı semerin **غَرْز**’ine koydum. Amma onların sözü: **غَرَزَت النَّاقةُ**; sütü azaldığı zaman, mânâsı bu(ndan) da(dır); sanki sütü bedeninde saplanmış da çıkmamıştır.

(غرس) **الغين** ve **الراء** ve **السين** sahih bir asıldır; kendinden öncekinin yakınıdır. Denir: **غَرَسْتُ الشَّجرَ غَرْساً**; ve bu **الغِراس** zamanıdır. Ve denir ki **الغَرِيسة**: ilk bittiği vakit hurma ağacıdır.

Ve bundan şâz olan **الغِرْس**: çocuğun başı üzerinde çıkan ince bir deridir. Dedi:
* **كُلَّ جنينٍ مُشْعَرٍ في غِرْسِ**([1]) *

(غرض) **الغين** ve **الراء** ve **الضاد** bir tek kıyas üzerine konulmamış bablardandır; kelimeleri kökler bakımından ayrıdır; ikisi arasındaki uzaklığı göreceksin.
İşte **الغَرْض** ve **الغُرْضَة**: **البِطان**’dır; o da semerin kuşağıdır. Ve **المَغْرِض** deveden, binek hayvandan **المَحْزِم** gibidir. Ve **الإغريض**: doludur; denir ki bilakis o **الطَّلع**’dır. Ve **لحمٌ غَريض**: taze(, yumuşak). Ve **ماءٌ مغروضٌ** da onun gibidir. Ve **الغَرَض**: bıkkınlıktır; denir: **غَرِضْت به** ve ondan. Ve **الغَرَض**: özlemdir. Dedi:
مَن ذا رسولٌ ناصحٌ فمبلِّغٌ *** عنِّي عُلَيَّةَ غيرَ قِيل الكاذِب([2])
أنِّي غَرِضْتُ إلى تَنَاصُفِ وجهِها *** غَرَضَ المحبِّ إلى الحبيب الغائبِ
Ve denir: kadın **غَرَضت** tulumunu: onu çalkaladı. Ve biz oğlağı **غَرَضْنا** onu **نَغرِضهُ**; onu vaktinden önce sütten kestiğimiz zaman. Ve **الغَرْض**: doluluktan eksilmedir. Denir: **غَرِّضْ في سقائك**; yani onu doldurma. Ve denir: suya **غارِضاً** olarak vardı; yani erken. Ve **المَغَارض**: kaburgaların alt tarafında karnın yanlarıdır; teki **مَغْرِض**.

(غرف) **الغين** ve **الراء** ve **الفاء** sahih bir asıldır; ancak kelimeleri kıyaslanmaz, bilakis ayrışır. Şu halde **الغَرْف**: **غَرَفْت الماءَ** ve başkasını **أَغرِفُه غَرْفاً** (su ve başkasını aldım, alırım, alma) masdarıdır. Ve **الغُرفة**: alınanın adıdır. Ve **الغَرِيف**: sık ağaçlıktır; çoğulu **غُرُف**. Dedi:
* كما رَزَمَ العَيّار في الغُرُفِ([3]) *
Ve **الغُرْفة**: üst odadır. Ve denir: **غَرَفَ ناصيةَ فرسِهِ**; onu kökünden kazırcasına kırptığı zaman.

(غرق) **الغين** ve **الراء** ve **القاف** tek bir sahih asıldır; bir şeyde, en sonuna varan bir sona ermeye delâlet eder. Bundan: suda **الغَرَق**. Ve **الغَرِقة**: son derece sululuğun nihayetinde olan bir topraktır([4]). Ve **اغْرَوْرَقت** göz ve yer de bundan(dır); sanki gözyaşında boğulmuş gibidir.
Ve babdan: **أغرَقْتُ في القَوس**: [onu uzattım] uzatmanın nihayeti kadar. Ve **اغْتَرَق** at, atların içinde; onlara karıştığı sonra onları geçtiği zaman.
Ve bu babdan şâz olan **الغُرْقة** sütten: kabın üçte biri miktarıdır; çoğulu **غُرَق**. Dedi:
تُضْحِي وقد ضمِنت ضَرَّاتها غُرَقاً  *** من طيِّب الطَّعم حلوٍ غير مجهودِ([5])

(غرل) **الغين** ve **الراء** ve **اللام** tek bir kelimedir; o da **الغُرْلة**’dir; o da **القُلْفَة**’dir. Ve **الأغرل**: **الأقْلَف**’tir. Ve derler ki **الغَرِل**: gevşek yaratılışlıdır.

(غرم) **الغين** ve **الراء** ve **الميم** sahih bir asıldır; yapışıp kalmaya ve sıkı yapışmaya delâlet eder. Bundan **الغَريم**; ona, yapışıp kalması ve ısrarı sebebiyle **غريماً** adı verildi. Ve **الغَرَام**: lâzım gelen azaptır; Yüce Allah’ın sözü’nde: ﴿إنَّ عَذَابَهَا كانَ غَرَاماً﴾ [الفرقان 65]. A‘şâ dedi:
إنْ يعاقِبْ يكنْ غَراماً وإن يُعْـ  *** طِ جزيلاً فإنَّه لا يُبالِي([6])
Ve malın **غُرْم**’u da bundan(dır); ona, **الغَرِيم**’in malı olduğu için ad verildi.

(غرن) **الغين** ve **الراء** ve **النون** tek bir kelimedir; derler ki **الغَرِين**([7]): havuzun suyundan ve çamurundan geriye kalandır.

(غرو) **الغين** ve **الراء** ve illetli harf sahih bir asıldır; o, bir şeyin güzelliğine hayranlık ve şaşkınlığa delâlet eder. Bundan **الغَرِيُّ**; o, güzel olandır. Ondan denir: adam **غَرٍ**. Sonra şaşkınlığa **غَرْواً** adı verildi. Ve ondan: **أغريتُه بالشَّيء**; şeylerin kendisiyle yapıştığı (şey) ile. Ve denir: göz yaşla **غِراءً** olarak **غَارَت**; ağlamada ısrar ettiği zaman. Ve **غَرِيَت** gözyaşıyla. Şair([8]) dedi:
إذا قلتُ أسلُو غارَتِ العينُ بالبُكا  *** غِراءً ومَدَّتْها مدامعُ حُفَّلُ([9])

(غرب) **الغين** ve **الراء** ve **الباء** sahih bir asıldır; kelimeleri kıyasa gelmez, fakat birbirine benzeşiktir; bu sebeple onu, kıyasını aramaksızın kendi yönü üzere yazdık.
Şu halde **الغَرْب**: şeyin keskin kenarıdır. Denir: bu, kılıcın **غَرْب**’udur. Ve derler: **كفَفْتُ من غَرْبه**; yani keskinliğini körelttim. Ve onların sözü: **استَغْرَب الرّجُل**([10]); çokça güldüğü zaman, bunun(dan) olması mümkündür; sanki gülmenin son haddine varmış gibidir. Ve **الغَرْب**: büyük kovadır. Ve gözden **الغَرْبانِ**: ön tarafı ve arka tarafıdır. Ve dişlerin **غُروب**’u: suyudur. Amma **الغُروب**: gözün akıntı yollarıdır. Dedi:
مالَكَ لا تذكُرُ أُمَّ عمرِو  *** إلاّ لعينَيْك غَروبٌ تَجْرِي([11])
Ve **الغَرْب** dahi, **الراء**’ın sükûnu ile([12]); onların sözünde: ona **سَهْمٌ غَرْب** geldi; onu kimin attığı bilinmediği zaman.
Ve amma **الغَرَب** **الراء**’ın fethi ile; denir ki **الغَرَب**([13]): su kırbasıdır. Ve **الغَرَب**: kuyu yanında dökülen sudan olup kokusu değişendir. Zü’r-Rumme dedi:
* واسْتُنْشِئَ الغَرَبُ([14]) *
Ve **الغَرْب**: ağaçtır. Ve derler —Allah doğruluğunu daha iyi bilir—: **الغَرَب**: altın veya gümüşten bir kaptır. Ve şöyle inşâd ederler:
فدعْدَعا سُرَّةَ الرَّكيِّ كَما  *** دَعْدَعَ ساقِي الأعاجم الغَرَبا([15])
Ve **الغَرْب**: göz pınarında şişliktir; ondan denir: göz **غَرِبَت** **غَرَباً**. Ve **الغَرْب**: sulayan ve kesilmeyen bir damardır. Ve **الغُرْبة**: vatandan uzaklıktır; denir: **غَرَبَت الدَّار**. Ve bu babdandır: güneşin **غُروب**’u; sanki onun yer yüzünün yüzünden uzaklaşmasıdır. Ve **شَأْوٌ مُغَرَِّبٌ**([16]): yani uzak. Dedi:
أعْهَدَكَ مِن أُولَى الشَّبيبةِ تطلبُ  *** على دُبُرٍ هيهاتَ شَأْوٌ مغرَِّبُ([17])
Ve derler: “**هل من مُغَرِّبةِ خَبَرٍ**”; uzaklıktan gelmiş bir haber isterler.
Halîl’in kitabında: “Köpekler avı aramada derinleştiği zaman **غرَّبَت** denir.” Ve onda (bir) nazar vardır.
Ve **الغارب**: sırtın ve hörgücün üst tarafıdır. Denir: **أَلْقَى حبلَه على غاربه**; onu salıverdiği zaman. Ve **الغُراب** mâlûmdur. Ve **الغُرابانِ**: atın sağrı kemiğinin iki yanında iki çukurdur. Ve **الغُرَاب**: baltanın başıdır. Ve **رِجْل الغُراب**: **الصَّرِّ**’den bir türdür. Kümeyt dedi:
* صُرَّ رِجْلَ الغُرابِ([18]) *
Ve **الغِربيب**: siyahtır; sanki **الغُراب**’ın renginden türemiştir. Ve **المُغْرَب**: her şeyden kirpikleri beyaz olandır. Ve **الغَرْبيّ**: **البُسْر**’den yapılan, içine (şey) atılıp bekletilen **الفضيخ**’tir. Ve **الغَرْبيُّ**: kırmızı bir boyadır.

(غرث) **الغين** ve **الراء** ve **الثاء** sahih bir asıldır; açlığa delâlet eder. Ve **الغَرث**: açlıktır. Ve adam **غَرْثانُ**. Ve bunu ödünç alırlar da derler: cariye **غَرْثَى الوِشاح**; çünkü o ince bellidir, kuşağı dolmaz; sanki kuşağı açtır.

(غرد) **الغين** ve **الراء** ve **الدال** iki kelimedir: birisi sestir, diğeri bitkidir. Birincisi: kuş sesinde **غرَّد**; **يُغَرِّد** **تغريداً** (ötüşte öttü, öter, ötüş). Diğer kelime: **الغَرَْد**: domalan mantarıdır; teki **غَرَْدة**. Ve **المَغَاريد**: bir bitkidir; teki **مُغْرود**; ve onun da domalan mantarı olduğunu iddia ettiler.

--------------ــــ
([1]) Esedî’den Manzûr b. Merşed’indir; Lisân’da (أبس). Onu (غرس)’te nisbesiz inşâd etti. Ve ondan önce: * يتركن في كل مناخ أبس *
([2]) Mücmel’de de ikisini böyle inşâd etti. Şiir, Lisân’da (نصف، غرض)’ta olduğu üzere İbn Hirme’nindir. Asılda: “قتل الكاذب” vardır; doğrusu, sabit kıldığım gibidir. **القيل**: söz(dür). Şu da var ki bu tahrif edilmiş kelime Mücmel’den düşmüştür.
([3]) Beyit tamamıyla Lisân’da (عير):
لما رأيت أبا عمرو رزمت لـه  *** مني كما رزم العيار بالغرف
([4]) Asılda: “أيضاً”; doğrusu Mücmel’dedir.
([5]) Beyit Şemmâh’ındır; (جهد، عرق)’ta geçmişti.
([6]) A‘şâ divanı 10 ve Lisân (غرم).
([7]) fetih sonra kesr ile; ve **العين**’in kesri ve **الراء**’ın sükûnu ve **الياء**’ın fethi ile; Kâmûs’ta zikrettiği iki lugattır.
([8]) O, Mücmel ve Lisân (غرا) ve Muhaṣṣaṣ (12: 67)’de olduğu üzere Kesîr’dir.
([9]) “**غراء**” kelimesi asıldan düşmüştür; onu, önce geçen kaynaklardan ispat ettim.
([10]) Ayrıca meçhul bina ile “**استغرب**” de denir; hatta o daha çoktur.
([11]) Recez, Lisân’da (غرب).
([12]) Lisân’da: “**الراء**’ın fethi ve sükûnu ile; izafetle ve izafetsiz.” Mücmel’de izafetle beraber **الراء**’ın sükûnu ile ضبط edildi.
([13]) Su kırbasına **الراء**’ın sükûnu ile de denir.
([14]) Zü’r-Rumme’nin divanında 11 ve Lisân’da (غرب) bir beyitten parçadır. Tamamı:
وأدرك المتبقى من ثميلته  *** ومن ثمائلها واستنشئ الغرب
([15]) Beyit Lebîd’indir; divanında 142, 1880 baskısı ve Lisân (دعع، ركا). (غرب)’te yanlışlıkla A‘şâ’ya nisbet edildi. “سرة الركاء” diye de rivayet edildi; bu da Lisân’da (دعع، ركا) üzere **الراء**’ın fethi ve kesriyle rivayet edilir; o bir yer adıdır.
([16]) şeddeli **الراء**’ın fethi ve kesriyle denir.
([17]) Kümeyt, Lisân’da (غرب، دبر).
([18]) Beyit tamamıyla Lisân’da (غرب):
صر رجل الغرلب ملكك في النا  *** س على من أراد فيه الفجورا

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%B6/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الغرض الهدف المقصود بالرمي، ثم جعل اسما لكل غاية يتحرى إدراكها، وجمعه: إغراض، فالغرض ضربان: غرض ناقص وهو الذي يتشوق بعده شيء آخر كاليسار والرئاسة ونحو ذلك مما يكون من أغراض الناس، وتام وهو الذي لا يتشوق بعده شيء آخر كالجنة.

##### Türkçe

- **الغرض**: atış ile kastedilen hedef; sonra, idrak edilmesi gözetilen her gaye için bir isim kılındı; onun çoğulu: **إغراض**. Şu hâlde **الغرض** iki kısımdır: eksik **غرض**; o, ondan sonra başka bir şeyin arzulandığıdır; kolaylık ve reislik ve bunun benzeri, insanların **أغراض**’ından olan şeyler gibi. Ve tamdır; o, ondan sonra başka bir şeyin arzulanmadığıdır; cennet gibi.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%B6/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

غ ر ض
إبل منفجّة المغارض جمع‏:‏ مغرض وهو المحزم‏.‏
والغرض والغرضة‏:‏ حزام الرحل‏.‏
قال‏:‏ يشربن حتى تنتأ المغارض وإبل جائلة الغروض‏.‏
قال جرير‏:‏ والعيس جائلة الغروض كأنها بقر حوافل أو رعيل نعام وتقول‏:‏ إذا فاته الغرض فتّه الغرض وهو الضجر ومنه‏:‏ غرضت إلى لقائك وعدّيَ بالي لتضمينه معنى اشتقت وحننت‏.‏
أنشد ابن الأعرابي‏:‏ فمن يك لم يغرض فإني وناقتي بحجر إلى أهل الحمى غرضان وهذا بحر لا ينزف ولا يغرض ولا ينكف ولا يغضغض‏.‏
قال أبو الوليد الكلابيّ‏:‏ لا تفرغي سمّ أنياب مذكّرة في عرض من ليس مرفوعاً به راس وطويت الثوب على غروضه وغروره وتقول‏:‏ كأن ثغرها إغريض وريقها ريّق غريض يشفى بترشّفه المريض الإغريض‏:‏ ما ينشقّ عنه الطّلع من الحبيبات البيض وريّق الغيث‏:‏ أوله والغريض‏:‏ الطريّ‏.‏
ومن المجاز‏:‏ اغترض فلان‏:‏ مات شاباً نحو‏:‏ اختضر‏.‏
وغرضت للضيف غريضاً أي أطعمتهم طعاماً غير بائت أو سقيتهم لبناً صريفاً‏.‏
وغارضت إبلي‏:‏ أوردتها باكراً‏.‏

##### Türkçe

غ ر ض
**مغارض**’ı patlamış develer; çoğulu: **مغرض**; o da **المحزم**’dir.
**الغرض** ve **الغرضة**: semerin kuşağıdır.
Dedi ki: “**المغارض** kabarıncaya kadar içerler; ve **الغروض**’u dolaşan develer.”
Cerîr dedi ki: “Ve **الغروض**’u dolaşan **العيس** sanki sütlü inekler yahut devekuşu sürüsü.” Ve dersin ki: “Ona **الغرض** kaçırırsa, **الغرض** onu parçalar”; o, bıkkınlıktır. Ondandır: “Seninle buluşmaya **غرضت**”; “özledim ve hasret çektim” mânâsını tazmin etmesi için **البال** ile geçişli kılındı.
İbnü’l-A‘râbî inşâd etti: “Kim **يغرض** olmamışsa, ben ve devem, **بحجر**’de **أهل الحمى**’ya karşı iki **غرضان**ız.” Ve bu, ne tükenen, ne **يغرض** olan, ne geri dönen, ne de zayıflayan bir denizdir.
Ebû’l-Velîd el-Kilâbî dedi: “Erkekleşmiş azı dişlerinin zehrini, onunla başı yükseltilmeyen kimsenin **عرض**’ında boşaltma.” Ve elbiseyi onun **غروض**’ları ve **غرور**’ları üzerine katladım. Ve dersin ki: “Sanki onun ağzı **إغريض**; ve tükürüğü **ريّق** **غريض**; onun yudumlanmasıyla hasta şifa bulur.” **الإغريض**: beyaz tanelerden **الطّلع**’ın yarılıp çıktığı şeydir. **ريّق الغيث**: onun evvelidir. **الغريض**: taze olandır.
Mecazdandır: **اغترض** falan: **اختضر** gibi, gençken öldü.
Ve misafire **غريضاً** **غرضت**; yani onlara gecelik olmayan bir yemek yedirdim yahut onlara saf süt içirdim.
Ve develerimi **غارضت**: onları erkenden suya götürdüm.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%B6/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الغَرْضُ: حِزامُ الرَّحْلِ، والغُرْضةُ كالغَرْضِ، والجمع غُرْضٌ مثل بُسْرةٍ وبُسْرٍ وغُرُضٌ مثل كُتُبٍ. والغُرْضةُ، بالضم: التَّصْدِيرُ، وهو للرحْل بمنزلة الحِزامِ للسَّرْج والبِطانِ، وقيل: الغَرْضُ البِطانُ للقَتَبِ، والجمع غُرُوضٌ مثل فَلْسٍ وفُلُوسٍ وأَغْراضٌ أَيضاً؛ قال ابن بري: ويجمع أَيضاً على أَغْرُضٍ مثل فَلْس وأَفْلُسٍ؛ قال هِمْيانُ بن قُحافة السعدي:
يَغْتالُ طُولَ نِسْعِه وأَغْرُضِهْ
بِنَفْخِ جَنْبَيْه، وعَرْضِ رَبَضِهْ
وقال ابن خالويه: المُغَرَّضُ موضعُ الغُرْضة، قال: ويقال للبطن المُغَرَّضُ. وغَرَضَ البعيرَ بالغَرْض والغُرْضةِ يَغْرِضُه غَرْضاً. شدَّه. وأَغْرَضْتُ البعير: شَدَدْت عليه الغَرْضَ. وفي الحديث: لا تُشَدُّ الرِّحالُ الغُرْضُ إِلا إِلى ثلاثةِ مَساجِدَ، هو من ذلك. والمُغَرَّضُ: الموضع الذي يَقَعُ عليه الغَرْضُ أَو الغُرْضةُ؛ قال: إِلى أَمُونٍ تَشْتَكي المُغَرَّضا
والمَغْرِضُ: المَحْزِمُ، وهو من البعير بمنزلة المحزم من الدابّة، وقيل: المَغْرِضُ جانب البطن اسفَلَ الأَضْلاعِ التي هي مَواضِع الغَرْضِ من بطونها؛ قال أَبو محمد الفقعسي:
يَشْرَبْنَ حتى يُنْقِضَ المَغعارِضُ،
لا عائِفٌ منها ولا مُعارِضُ
وأَنشد آخر لشاعر:
عَشَّيْت جابانَ حتى اسْتَدَّ مَغْرِضُه،
وكادَ يَهْلِكُ، لولا أَنَّه اطَّافا
(* استدَّ أَي انسدَّ.)
أَي انسَدَ ذلك الموضع من شدة الامتلاء، والجمع المَغارِضُ. والمَغْرِضُ: رأْس الكتف الذي فيه المُشاشُ تحتَ الغُرْضُوفِ، وقيل: هو باطن ما بين العَضُدِ مُنْقَطَعِ
(* قوله «بين العضد منقطع» كذا بالأصل.)
الشَّراسِيفِ.
والغَرْضُ: المَلْءُ. والغَرْضُ: النقصانُ عن المِلْءِ، وهو من الأَضداد. وغَرَضَ الحوْضَ والسِّقاءَ يَغْرِضُهما غَرْضاً: مَلأَهُما؛ قال ابن سيده: وأَرى اللحياني حكى أَغْرَضَه؛ قال الراجز:
لا تأْوِيا للحوْضِ أَن يَغِيضا،
أَن تُغْرضا خَيْرٌ من أَن تَغِيضا
والغَرْضُ: النقصانُ؛ قال:
لقد فَدَى أَعْناقَهُنَّ المَحْضُ
والدَّأْظُ، حتى ما لَهُنَّ غَرْضُ
أَي كانت لهن أَلبان يُقْرَى منها فَفَدَتْ أَعناقَها من أَن تنحر. ويقال: الغَرْضُ موضع ماء تَرَكْتَه فلم تجعل فيه شيئاً؛ يقال: غَرِّضْ في سقائك أَي لا تملأْه. وفلان بحر لا يُغَرَّضُ أَي لا يُنْزَحُ؛ وقيل في قوله:
والدَّأْظُ حتى ما لَهُنَّ غَرْضُ
إِن الغَرْضَ ما أَخْلَيْتَه من الماء كالأَمْتِ في السقاء. والغَرْضُ أَيضاً: أَن يكون الرجل سميناً فيُهْزَلَ فيبقى في جسده غُرُوضٌ. وقال الباهلي: الغَرْضُ أَن يكون في جُلودها نُقْصانٌ. وقال أَبو الهيثم: الغَرْضُ التَّثَنِّي.
والغَرَضُ: الضَّجَر والملالُ؛ وأَنشد ابن بري للحُمامِ ابن الدُّهَيْقِين:
لَمَّا رأَتْ خَوْلَةُ مِنِّي غَرَضا،
قامَتْ قِياماً رَيِّثاً لِتَنْهَضا
قوله: غَرَضا أَي ضجَراً. وغَرِضَ منه غَرَضاً، فهو غَرِضٌ: ضَجِرَ وقَلِقَ، وقد غَرِضَ بالمُقامِ يَغْرَضُ غَرَضاً وأَغْرَضَه غيره. وفي الحديث: كان إِذا مَشَى عُرِفَ في مَشْيِه أَنه غير غَرِضٍ؛ الغَرِضُ: القَلِقُ الضَّجِرُ. وفي حديث عَديّ: فسِرْتُ حتى نزلْت جَزِيرةَ العرب فأَقمت بها حتى اشتد غَرَضِي أَي ضجَرِي ومَلالي. والغَرَضُ أَيضاً: شدّة النِّزاعِ نحو الشيء والشوْقِ إِليه. وغَرِض إِلى لِقائِه يَغْرَضُ غَرَضاً، فهو غَرِضٌ: اشتاقَ؛ قال ابن هَرْمةَ:
إِنِّي غَرِضْتُ إِلى تَناصُفِ وجْهِها،
غَرَضَ المُحِبِّ إِلى الحَبِيبِ الغائِبِ
أَي مَحاسِنِ وجْهِها التي يُنْصِفُ بعضُها بعضاً في الحسن؛ قال الأَخفش: تفسيره
(* قوله «تفسيره» ليس الغرض تفسير البيت، ففي الصحاح: وقد غرض بالمقام يغرض غرضاً، ويقال أَيضاً: غرضت إِليه بمعنى اشتقت إِليه، قال الأَخفش تفسيره إلخ.) غَرِضْتُ من هؤلاء إِليه لأَن العرب تُوصِلُ بهذه الحروف كلها الفعل، قال الكلابي:
فَمَنْ يَكُ لَمْ يَغْرَضْ فإِنَّي وناقَتِي،
بِحَجْرٍ، إِلى أَهلِ الحِمَى غَرِضانِ
تَحِنُّ فَتُبْدي ما بِها من صَبابةٍ،
وأُخْفِي الذي لوْلا الأَسَى لَقَضاني
وقال آخر:
يا رُبَّ بَيْضاءَ، لها زَوْجٌ حَرِضْ،
تَرْمِيكَ بالطَّرْفِ كما يَرْمِي الغَرِضْ
أَي المُشْتاقُ. وغَرَضْنا البَهْمَ نَغْرِضُه غَرْضاً: فَصَلْناه عن أُمَّهاتِه. وغَرَضَ الشيءَ يَغْرِضُه غَرْضاً: كسَره كسْراً لم يَبِنْ. وانْغَرَضَ الغُصْن: تَثَنَّى وانكَسر انْكِساراً غير بائن. والغَرِيضُ: الطَّرِيُّ من اللحم والماء واللبن والتمر. يقال: أَطْعِمْنا لحماً غَرِيضاً أَي طريّاً. وغَرِيضُ اللبن واللحم: طريُّه. وفي حديث الغِيبة: فَقاءَتْ لحماً غَرِيضاً أي طَريّاً؛ ومنه حديث عمر: فيُؤْتى بالخبزِ ليّناً وباللحم غَريضاً. وغَرُضَ غِرَضاً، فهو غَريضٌ أَي طَرِيّ؛ قال أَبو زبيد الطائي يصف أَسداً:
يَظَلُّ مُغِبّاً عِنْدَه مِنْ فَرائِسٍ
رُفاتُ عِظامٍ، أَو غَرِيضٌ مُشَرْشَرُ
مُغِبّاً أَي غابّاً. مُشَرْشَرٌ: مُقَطَّعٌ، ومنه قيل لماء المطر مَغْرُوضٌ وغَريضٌ؛ قال الحادرةُ:
بَغَرِيضِ سارِيةٍ أَدَرَّتْه الصَّبا،
مِنْ ماءِ أَسْجَرَ طَيِّبِ المُسْتَنْقَعِ
والمَغْرُوضُ: ماءُ المطر الطَّرِيّ؛ قال لبيد:
تَذَكَّرَ شَجْوه، وتَقاذَفَتْه
مُشَعْشَعةٌ بِمَغْرُوضٍ زُلالِ
وقولهم: وَرَدْتُ الماء غارِضاً أَي مُبْكِراً. وغَرَضْناه نَغْرِضُه غَرْضاً وغَرَّضْناه: جَنَيْناه طَريّاً أَو أَخذْناه كذلك. وغَرَضْتُ له غَريضاً: سقيته لبناً حليباً. وأَغْرَضْتُ للقوم غَريضاً: عَجَنْتُ لهم عجيناً ابْتَكَرْتُه ولم أُطْعِمهم بائِتاً. ووِرْدٌ غارِضٌ: باكِرٌ. وأَتَيْتُه غارِضاً: أَولَ النهار. وغَرَضَتِ المرأَةُ سِقاءَها تَغْرِضُه غَرْضاً، وهو أَن تَمْخَضَه، فإِذا ثَمَّرَ وصار ثَميرة قبل أَن يجتمع زبده صبَّتْه فسقته للقوم، فهو سقاءٌ مَغْرُوضٌ وغَريضٌ. ويقال أَيضاً: غَرَضْنا السخْلَ نَغْرِضُه إِذا فطَمْناه قبل إِناه. وغَرَّضَ إِذا تفَكَّه من الفُكاهةِ وهو المِزاحُ.
والغَرِيضةُ: ضرب من السويق، يُصْرَمُ من الزرع ما يراد حتى يستفرك ثم يُشَهَّى، وتَشْهِيَتُه أَن يُسَخَّن على المِقْلى حتى ييبس، وإِن شاء جعل معه على المقلى حَبَقاً فهو أَطيب لطعمه وهو أَطيب سويق.
والغَرْض: شُعبة في الوادي أَكبر من الهَجيجِ؛ قال ابن الأَعرابي: ولا تكون شعبة كاملة، والجمع غِرْضانٌ وغُرْضانٌ. يقال: أَصابَنا مَطَرٌ أَسالَ زَهادَ الغِرْضانِ، وزَهادُها صِغارُها. والغُرْضانُ من الفرس: ما انحدر من قصبة الأَنف من جانبيها وفيها عِرْق البُهْرِ. وقال أَبو عبيدة: في الأَنف عُرْضانِ وهما ما انحدر من قصبة الأَنف من جانبيه جميعاً؛ وأَما قوله:
كِرامٌ يَنالُ الماءَ، قَبْلَ شِفاهِهِمْ،
لَهُمْ وارِداتُ الغُرْضِ شُمُّ الأَرانِبِ
فقد قيل: إِنه أَراد الغُرْضُوفَ الذي في قصبة الأَنف، فحذف الواو والفاء، ورواه بعضهم: لهم عارِضات الوِرْد. وكل من وَرَدَ الماء باكِراً، فهو غارِضٌ، والماء غَرِيضٌ، وقيل: الغارض من الأُنوف الطويل. والغَرَضُ: هو الهدَفُ الذي يُنْصَبُ فيرمى فيه، والجمع أَغْراضٌ. وفي حديث الدجال: أَنه يدعُو شابّاً مُمْتَلِئاً شَباباً فيضربه بالسيف فيقطعه جزلتين رَمْيةَ الغَرَضِ؛ الغَرَضُ ههنا: الهدَف، أَراد أَنه يكون بُعْدُ ما بين القِطعتين بقدر رَمْيةِ السهم إِلى الهدف، وقيل: معناه وصف الضربة أَي تصيبه إِصابةَ رميةِ الغرَض. وفي حديث عقبة بن عامر: تختلف بين هذين الغَرَضَيْنِ وأَنت شيخ كبير. وغَرَضُه كذا أَي حاجَتُه وبُغْيَتُه. وفَهمت غرضك أَي قَصْدَك. واغْتَرَضَ الشيءَ: جعله غَرَضَه. وغَرضَ أَنفُ الرجل: شَرِبَ فنال أَنفه الماء من قبل شفته.
والغَرِيضُ: الطَّلْع، والإِغْريضُ: الطلْعُ والبرَدُ، ويقال: كل أَبيض طَرِيٍّ، وقال ثعلب: الإِغْريضُ ما في جوف الطلْعة ثم شُبِّه به البَرَدُ لا أَنّ الإِغْريضَ أَصل في البَرَد. ابن الأَعرابي: الإِغْريضُ الطلْعُ حين ينشقُّ عنه كافورُه؛ وأَنشد:
وأَبْيَضَ كالإِغْريضِ لم يَتَثَلَّمِ
والإِغْريضُ أَيضاً: قَطْر جليل تراه إِذا وقع كأَنه أُصول نَبْل وهو من سحابة متقطعة، وقيل: هو أَوّلُ ما يسقط منها؛ قال النابغة: يَمِيحُ بِعُودِ الضِّرْوِ إِغْريضَ بَغْشةٍ،
جَلا ظَلْمَه ما دون أَن يَتَهَمَّما
وقال اللحياني: قال الكسائي الإِغْريضُ كل أَبيضَ مثلِ اللبن وما ينشق عنه الطلْعُ. قال ابن بري: والغَرِيضُ أَيضاً كل غِناءٍ مُحْدَثٍ طريٍّ، ومنه سمي المُغَني الغريض لأَنه أَتى بغِناءٍ مُحْدَث.

##### Türkçe

**الغَرْضُ**: semerin kuşağı; **الغُرْضةُ** da **الغَرْضِ** gibidir; çoğulu **غُرْضٌ**dur; **بُسْرةٍ** ve **بُسْرٍ** gibi; ve **غُرُضٌ** da **كُتُبٍ** gibi. Ve **الغُرْضةُ**, (ضَمّ ile): **التَّصْدِيرُ**dur; o, semer için, eyer için kuşak ve **البِطانِ** ne menzilede ise o menzilededir; ve denildi: **الغَرْضُ** **البِطانُ**dur **القَتَبِ** için; çoğulu **غُرُوضٌ**dur, **فَلْسٍ** ve **فُلُوسٍ** gibi; ve **أَغْراضٌ** da; dedi ki İbn Berrî: ve ayrıca **أَغْرُضٍ** üzere de çoğul yapılır, **فَلْس** ve **أَفْلُسٍ** gibi; dedi ki Hِمْيانُ b. قُحافة es-Sa‘dî:

يَغْتالُ طُولَ نِسْعِه وأَغْرُضِهْ
بِنَفْخِ جَنْبَيْه، وعَرْضِ رَبَضِهْ

Ve dedi ki İbn Hâlaveyh: **المُغَرَّضُ** **الغُرْضة**’nin yeridir; dedi: ve karın için de **المُغَرَّضُ** denir. Ve **غَرَضَ** deveyi **بالغَرْض** ve **الغُرْضةِ** ile, onu **يَغْرِضُه** **غَرْضاً**: onu bağladı. Ve ben **أَغْرَضْتُ** deveyi: üzerine **الغَرْضَ**ı bağladım. Ve hadiste: “**الرِّحالُ** **الغُرْضُ** ancak üç mescide doğru bağlanır”; o, bundandır.

Ve **المُغَرَّضُ**: üzerine **الغَرْضُ** yahut **الغُرْضةُ** düşen yerdir; dedi:

إِلى أَمُونٍ تَشْتَكي المُغَرَّضا

Ve **المَغْرِضُ**: kuşak yeri; o, devede, binek hayvanda kuşak yerinin menzilesi gibidir; ve denildi: **المَغْرِضُ** karın yanıdır, kaburgaların alt tarafında; ki onlar, karınlarının **الغَرْضِ** yerleridir; dedi Ebû Muhammed el-Faq‘asî:

يَشْرَبْنَ حتى يُنْقِضَ المَغعارِضُ،
لا عائِفٌ منها ولا مُعارِضُ

Ve bir başkası bir şaire ait olarak okuttu:

عَشَّيْت جابانَ حتى اسْتَدَّ مَغْرِضُه،
وكادَ يَهْلِكُ، لولا أَنَّه اطَّافا

(* **استدَّ** yani **انسدَّ**.)

Yani, şiddetli doluluktan dolayı o yer tıkandı; çoğulu **المَغارِضُ**dur.

Ve **المَغْرِضُ**: kürek başıdır; onda **المُشاشُ** vardır, **الغُرْضُوفِ**un altında; ve denildi: o, **العَضُدِ** ile **مُنْقَطَعِ**
(* “**بين العضد منقطع**” sözü: asılda böyledir.)
**الشَّراسِيفِ** arasının iç tarafıdır.

Ve **الغَرْضُ**: doldurmadır. Ve **الغَرْضُ**: doldurmadan eksilmedir; o, zıt anlamlılardandır. Ve **غَرَضَ** havuzu ve kırbayı, ikisini **يَغْرِضُهما** **غَرْضاً**: ikisini doldurdu; dedi İbn Sîde: ve ben, el-Lihyânî’nin **أَغْرَضَه**’yi rivayet ettiğini görüyorum; dedi recez şairi:

لا تأْوِيا للحوْضِ أَن يَغِيضا،
أَن تُغْرضا خَيْرٌ من أَن تَغِيضا

Ve **الغَرْضُ**: eksilmedir; dedi:

لقد فَدَى أَعْناقَهُنَّ المَحْضُ
والدَّأْظُ، حتى ما لَهُنَّ غَرْضُ

Yani, onlarda, ondan ikram edilen sütler vardı; böylece boyunlarını boğazlanmaktan kurtardı.

Ve denir: **الغَرْضُ** su yeri(=su miktarı)dır; onu bıraktın da içine bir şey koymadın; denir: “**غَرِّضْ** kırbanda” yani onu doldurma. Ve falan kimse, **لا يُغَرَّضُ** bir denizdir; yani suyu çekilip bitirilemez; ve şu söz hakkında denildi:

والدَّأْظُ حتى ما لَهُنَّ غَرْضُ

Şüphesiz **الغَرْضَ**, sudan boşalttığın şeydir; kırbadaki **الأَمْتِ** gibi. Ve **الغَرْضُ** ayrıca: kişinin şişman olup sonra zayıflaması, böylece bedeninde **غُرُوضٌ** kalmasıdır. Ve el-Bâhilî dedi: **الغَرْضُ**, derilerinde eksiklik bulunmasıdır. Ve Ebû’l-Heysem dedi: **الغَرْضُ** **التَّثَنِّي**dir.

Ve **الغَرَضُ**: bıkkınlık ve usanmadır; ve İbn Berrî, el-Humâm b. ed-Duhayqîn için okuttu:

لَمَّا رأَتْ خَوْلَةُ مِنِّي غَرَضا،
قامَتْ قِياماً رَيِّثاً لِتَنْهَضا

Sözü: **غَرَضا** yani bıkkınlık. Ve ondan **غَرِضَ** **غَرَضاً**, o hâlde o **غَرِضٌ**dür: bıktı ve huzursuz oldu; ve gerçekten **غَرِضَ** ikametle, **يَغْرَضُ** **غَرَضاً**; ve başkası onu **أَغْرَضَه**. Ve hadiste: yürüdüğü zaman yürüyüşünde onun **غَرِضٍ** olmadığı bilinirdi; **الغَرِضُ**: huzursuz, bıkkın. Ve ‘Adiyy hadîsinde: “Arap yarımadasına kadar yürüdüm, oraya indim; orada ikamet ettim; ta ki **غَرَضِي** şiddetlendi”; yani bıkkınlığım ve usanmışlığım. Ve **الغَرَضُ** ayrıca: bir şeye doğru çekişmenin şiddeti ve ona özlemdir. Ve onunla buluşmaya **غَرِضَ**, **يَغْرَضُ** **غَرَضاً**, o hâlde o **غَرِضٌ**dür: özledi; dedi İbn Herme:

إِنِّي غَرِضْتُ إِلى تَناصُفِ وجْهِها،
غَرَضَ المُحِبِّ إِلى الحَبِيبِ الغائِبِ

Yani, yüzünün güzellikleri; ki onların bir kısmı güzellikte bir kısmına insaf eder (denk gelir); dedi el-Ahfeş: onun açıklaması
(* “**تفسيره**” sözü: maksat beytin açıklaması değildir; **الصحاح**’ta: “**غرض بالمقام يغرض غرضاً**”; ve ayrıca: “**غرضت إليه**” özledim anlamındadır; dedi el-Ahfeş: açıklaması ilh.)
“Bu kimselerden ona **غَرِضْتُ**”; çünkü Araplar, fiili bu harflerin hepsiyle geçişli kılar; dedi el-Kilâbî:

فَمَنْ يَكُ لَمْ يَغْرَضْ فإِنَّي وناقَتِي،
بِحَجْرٍ، إِلى أَهلِ الحِمَى غَرِضانِ
تَحِنُّ فَتُبْدي ما بِها من صَبابةٍ،
وأُخْفِي الذي لوْلا الأَسَى لَقَضاني

Ve bir başkası dedi:

يا رُبَّ بَيْضاءَ، لها زَوْجٌ حَرِضْ،
تَرْمِيكَ بالطَّرْفِ كما يَرْمِي الغَرِضْ

Yani **المُشْتاقُ**. Ve biz kuzuları **غَرَضْنا**; onu **نَغْرِضُه** **غَرْضاً**: onu annelerinden ayırdık. Ve **غَرَضَ** şeyi, onu **يَغْرِضُه** **غَرْضاً**: onu, ayrılmayan bir kırma ile kırdı. Ve dal **انْغَرَضَ**: büküldü ve belirgin olmayan bir kırılma ile kırıldı.

Ve **الغَرِيضُ**: etten, sudan, sütten ve hurmadan taze olan. Denir: “Bize **غَرِيضاً** et yedir” yani taze. Ve sütün ve etin **غَرِيضُ**u: onun tazesi. Ve gıybet hadîsinde: “**لحماً غَرِيضاً** kustu” yani taze; ve ondan, Ömer hadîsi: “ekmek yumuşak, et **غَريضاً** olarak getirilir.” Ve **غَرُضَ** **غِرَضاً**, o hâlde o **غَريضٌ**dür; yani taze; dedi Ebû Zübeyd et-Tâî bir aslanı vasfederken:

يَظَلُّ مُغِبّاً عِنْدَه مِنْ فَرائِسٍ
رُفاتُ عِظامٍ، أَو غَرِيضٌ مُشَرْشَرُ

**مُغِبّاً** yani **غابّاً**. **مُشَرْشَرٌ**: parçalanmış; ve ondan, yağmur suyuna **مَغْرُوضٌ** ve **غَريضٌ** denildi; dedi el-Hâdire:

بَغَرِيضِ سارِيةٍ أَدَرَّتْه الصَّبا،
مِنْ ماءِ أَسْجَرَ طَيِّبِ المُسْتَنْقَعِ

Ve **المَغْرُوضُ**: taze yağmur suyudur; dedi Lebîd:

تَذَكَّرَ شَجْوه، وتَقاذَفَتْه
مُشَعْشَعةٌ بِمَغْرُوضٍ زُلالِ

Ve onların sözü: “Suyu **غارِضاً** olarak vardım” yani erken. Ve onu **غَرَضْناه**; onu **نَغْرِضُه** **غَرْضاً**; ve onu **غَرَّضْناه**: onu taze olarak devşirdik yahut onu öylece aldık. Ve ona **غَريضاً** **غَرَضْتُ**: ona sağılmış süt içirdim. Ve kavme **غَريضاً** **أَغْرَضْتُ**: onlara, erken yoğurduğum bir hamur yoğurdum; onlara bayat yedirmedim. Ve **وِرْدٌ غارِضٌ**: erken. Ve ona **غارِضاً** geldim: günün başında. Ve kadın kırbasını **غَرَضَتْ**, onu **تَغْرِضُه** **غَرْضاً**: o, onu yayık yapmasıdır; sonra, **ثَمَّرَ** olup **ثَميرة** hâline gelince, kaymağı toplanmadan önce onu döker, kavme içirir; o hâlde o, **سقاءٌ مَغْرُوضٌ** ve **غَريضٌ**dir. Ve ayrıca denir: biz oğlağı **غَرَضْنا**; onu **نَغْرِضُه**: onu, vaktinden önce sütten kestik. Ve **غَرَّضَ**: meyveden **تفَكَّه** ettiğinde; o da şakadır, yani mizah.

Ve **الغَرِيضةُ**: **السويق**ten bir türdür; ekinden istenen şey biçilip koparılır, ta ki **يستفرك**; sonra **يُشَهَّى**; onun **تَشْهِيَتُه**si, tavada ısıtılmasıdır, ta ki kurusun; isterse tavada onunla birlikte **حَبَقاً** da yapar; o, tadı için daha hoştur; ve o, en hoş **سويق**tir.

Ve **الغَرْض**: vadide bir şubedir; **الهَجيجِ**’den daha büyüktür; dedi İbnü’l-A‘râbî: ve tam bir şube olmaz; çoğulu **غِرْضانٌ** ve **غُرْضانٌ**dur. Denir: “Bize bir yağmur isabet etti; **زَهادَ الغِرْضانِ**ı akıttı”; onun **زَهادُها**sı, onun küçükleridir. Ve attan **الغُرْضانُ**: burun kemiğinin iki yanından aşağı inen şeydir; onda **عِرْق البُهْرِ** vardır. Ve Ebû ‘Ubeyde dedi: burunda iki **عُرْضانِ** vardır; ikisi de burun kemiğinin iki yanından birlikte aşağı inen şeydir; ama şu sözü:

كِرامٌ يَنالُ الماءَ، قَبْلَ شِفاهِهِمْ،
لَهُمْ وارِداتُ الغُرْضِ شُمُّ الأَرانِبِ

Hakkında denildi ki: o, burun kemiğindeki **الغُرْضُوفَ**u kastetti; sonra **الواو** ve **الفاء**yı düşürdü; ve bazıları onu şöyle rivayet etti: “لهم عارِضات الوِرْد”. Ve kim suya erken varırsa o **غارِضٌ**dır; su da **غَرِيضٌ**dur; ve denildi: **الغارض** uzun burunludandır. Ve **الغَرَضُ**: içine atış yapılan, dikilen hedeftir; çoğulu **أَغْراضٌ**dur. Ve Deccâl hadîsinde: “gençliği dolu bir genci çağırır; sonra onu kılıçla vurur; onu iki parçaya ayırır, **رَمْيةَ الغَرَضِ**”; buradaki **الغَرَضُ**: hedeftir; o, iki parça arasındaki uzaklığın, oka hedefe atış miktarı kadar olmasını istedi; ve denildi: manası, vuruşun vasfıdır; yani onu, hedefe atış isabeti gibi isabet ettirir. Ve ‘Ukbe b. ‘Âmir hadîsinde: “Bu iki **الغَرَضَيْنِ** arasında gidip gelirsin; hâlbuki sen büyük bir ihtiyarsın.” Ve “Onun **غَرَضُه** şöyledir” yani ihtiyacı ve isteği. “Senin **غرضك**ı anladım” yani kastını. Ve **اغْتَرَضَ** şeyi: onu kendi **غَرَض**ı yaptı. Ve adamın burnu **غَرضَ**: içti; böylece dudağından önce burnu suya ulaştı.

Ve **الغَرِيضُ**: **الطَّلْع**dır; ve **الإِغْريضُ**: **الطلْعُ** ve doludur; ve denir: her beyaz taze şey; ve Sa‘leb dedi: **الإِغْريضُ**, **الطلْعة**nın içindeki şeydir; sonra dolu ona benzetildi; yoksa **الإِغْريضَ** doluda asıl değildir. İbnü’l-A‘râbî: **الإِغْريضُ**, **كافورُه** ondan yarıldığı vakit **الطلْع**dır; ve okuttu:

وأَبْيَضَ كالإِغْريضِ لم يَتَثَلَّمِ

Ve **الإِغْريضُ** ayrıca: parçalı bir buluttan olan iri damladır; düştüğünde sanki ok sapları gibi görülür; ve denildi: o, ondan düşenin ilkidir; dedi en-Nâbiga:

يَمِيحُ بِعُودِ الضِّرْوِ إِغْريضَ بَغْشةٍ،
جَلا ظَلْمَه ما دون أَن يَتَهَمَّما

Ve el-Lihyânî dedi: el-Kisâî dedi ki: **الإِغْريضُ**, süt gibi her beyazdır; ve **الطلْعُ**ın yarılıp ondan çıktığı şeydir. Dedi İbn Berrî: ve **الغَرِيضُ** ayrıca her yeni, taze şarkıdır; ve ondan, şarkıcıya **الغريض** adı verildi; çünkü o, yeni bir şarkı getirdi.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%B6/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* غ ر ض * * الغَرَضُ * الهدف الذي يُرمى إليه وفهِم * غَرَضَهُ * أي قصده

##### Türkçe

* غ ر ض * * **الغَرَضُ** * atılan (nişan alınan) hedef; ve “**غَرَضَهُ**” anladı: yani onu kastetti.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%B6/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الغرض محركة: هدف يرمى فيه  ، كما في الصحاح والعباب وقال ابن دريد: الغرض: ما امتثلته للرمي،  ج أغراض  ، كسبب وأسباب، وكثر ذلك حتى قيل: الناس أغراض المنية، وجعلتني غرضا لشتمك. وفي الحديث:  لا تتخذا شيئا فيه الروح غرضا  . وفي البصائر: ثم جعل اسما لكل غاية يتحرى إدراكها. الغرض:  الضجر، والملال  . ومنه حديث عدي  فسرت حتى نزلت جزيرة العرب فأقمت بها حتى اشتد غرضي  أي ضجري وملالي. وأنشد ابن بري لحمام بن الدهيقين:
  لما رأت خولة مني غرضا
  قامت قياما ريثا لتنهضا ومن سجعات الأساس: إذا فاته الغرض، فته الغرض. أي الضجر. الغرض أيضا: شدة النزاع نحو الشيء  والشوق  إليه،  غرض، كفرح، فيهما  . أما في معنى الضجر فإنه يعدى بمن، يقال: غرض منه غرضا، فهو غرض، أي ضجر وقلق. ومنه الحديث  كان إذا مشى عرف في مشيه أنه غير غرض أي غير قلق. وأما الغرض بمعنى الشوق فإنه يعدى بإلى، يقال: غرض إلى لقائه غرضا، فهو غرض: اشتاق إليه. قال ابن هرمة، كما وقع في التهذيب والإصلاح، وليس  لابن هرمة  كما في العباب:
  من ذا رسول ناصح فـمـبـلـغ                      عني علية غير قـيل الـكـاذب
  أني غرضت إلى تناصف وجههـا                      غرض المحب إلى الحبيب الغائب ونقل الجوهري عن الأخفش في معنى غرضت إليه، أي اشتقت إليه، تفسيرها: غرضت من هؤلاء إليه، لأن العرب توصل بهذه الحروف كلها الفعل، قال الشاعر وهو أعرابي من بني كلاب:
  فمن يك لم يغرض فإني ونافتـي                      بحجز إلى أهل الحمى غرضان
  تحن فتبدي ما بها من صـبـابة                      وأخفي الذي لولا الأسى لقضاني

  أي لقضى علي. وقال الزمخشري: إنما عدي بإلى لتضمنه معنى اشتقت وحننت. قال شيخنا: وقد أورد ابن السيد الغرض بمعنى الملال والشوق، وعده من الأضداد، لمناقضة المحبة والشوق للملال والضجر، قال: وهو منصوص أيضا للمبرد في الكامل. قلت: ومثله في كتاب ابن القطاع. قال ابن عباد: الغرض  المخافة  . في الصحاح:  غرض الشيء غرضا، كصغر صغرا فهو غريض، أي طري  ، يقال: لحم، غريض. قال أبو زبيد الطائي يصف أسدا ولبؤته:
  يظل مغبا عندهـا مـن فـرائس                      رفات عظام أو غريض مشرشر ويروى: رفيت. ومغبا، أي غابا. ومشرشر، أي مقطع.  والغريض: المغني المجيد، من المحسنين المشهورين، سمي للينه. وقال ابن بري: الغريض: كل غناء محدث طري، ومنه سمي المغني الغريض، لأنه أتى بغناء محدث. وقال الحافظ في  التبصير  : الغريض: مخنث مشهور، واسمه عبد الملك. قلت: وهو مولى الثريا بنت عبد الله بن الحارث بن أمية، التي كان يتشبب بها ابن أبي ربيعة.  وماء المطر  غريض لطراءته،  كالمغروض  ، كما في الصحاح، وأنشد للشاعر وهو الحادرة:
  بغريض سارية أدرته الصبـا                      من ماء أسجر طيب المستنقع وقال آخر، هو لبيد رضي الله عنه:
  تذكر شجوه وتقـاذفـتـه                      مشعشعة بمغروض زلال يقال:  كل أبيض طري  غريض، كما في الصحاح. الغريض:  الطلع، كالإغريض، فيهما  ، نقله الجوهري والليث. وقال ابن الأعرابي: الإغريض: الطلع حين ينشق عن كافوره. وقال الكسائي: الإغريض: كل أبيض مثل اللبن؛ وما ينشق عنه الطلع. وقال غيره: الطلع يدعونه الإغريضة. ومن سجعات الأساس: كأن ثوبها إغريض، وريقها ريق غريض، يشفى برشفه المريض. الإغريض: ما ينشق عنه الطلع. وريق الغيث: أوله.  وغرض الإناء يغرضه  ، من حد ضرب:  ملأه  ، كما في الصحاح، وكذا غرض السقاء والحوض، إذا ملأهما. وأنشد للراجز وهو أبو ثروان العكلي:
  لا تأويا للحوض أن يغيضـا
  أن تغرضا خير من أن تغيضا  كأغرضه  . قال ابن سيده: وأرى اللحياني حكاه. غرضه أيضا، إذا  نقصه عن الملء  ، فهو  ضد  ، صرح به الجوهري، وأنشد للراجز:
  لقد فدى أعناقهن المحض
  والدأظ حتى مالهن غرض

  يقول: فداهن من النحر والبيع المحض والدأظ. وقال الباهلي: الغرض: أن يكون في جلودها نقصان. غرض  السقاء  يغرضه غرضا:  مخضه، فإذا ثمر  ، أي صار ثميرة قبل أن يجتمع زبده  صبه فسقاه القوم  ، نقله الجوهري عن ابن السكيت. قال يقال أيضا: غرض  السخل  يغرضه غرضا، إذا  فطمه قبل إناه  ، أي قبل إدراكه. غرض  الشيء  يغرضه غرضا:  اجتناه  غريضا، أي  طريا، أو أخذه كذلك  ، أي طريا. وفي النسخ: أو جذه، وهو غلط،  كغرضه، فيهما،  تغريضا.  والغرض للرحل كالحزام للسرج  ، والبطان للقتب،  ج: غروض  ، كفلس وفلوس،  وأغراض  أيضا، كما في الصحاح. وفي الحديث  لا تشد الغرض إلا إلى ثلاثة مساجد: المسجد الحرام، ومسجدي هذا، ومسجد بيت المقدس   كالغرضة، بالضم  ، وهو التصدير،  ج  غرض،  ككتب وكتب  ، كما في الصحاح. وأنشد الصاغاني لابن مقبل في الغروض:
  إذا ضمرت وأمسى الحقب منها                      مخالفة لأحقيها الـغـروض الغرض:  شعبة في الوادي غير كاملة، أو أكبر من الهجيج  ، قاله ابن الأعرابي. وهما قول واحد، كما هو نص ابن الأعرابي في النوادر فإنه قال: الغرض: شعبة في الوادي أكبر من الهجيج، ولا تكون شعبة كاملة،  ج غرضان، بالضم والكسر  . يقال: أصابنا مطر أسال زهاد الغرضان. وزهادها: صغارها. الغرض:  موضع ماء  . كذا بخط أبي سهل في نسخة الصحاح، وهو الصواب -ووجد في المتن بخط بعضهم: موضع ما-  تركته فلم تجعل فيه شيئا  . كذا في الصحاح وقال بعضهم: هو كالأمت في السقاء. وبه فسر قول الراجز:
  والدأظ حتى مالهن غرض قال أبو الهيثم: الغرض:  التثني  . والغرض، أيضا:  أن يكون  سمينا فيهزل فيبقى في جسده غروض  . نقله الصاغاني. عن ابن عباد: الغرض:  الكف  . يقال: غرضت منه، أي كففت. قال أيضا: الغرض:  إعجال الشيء عن وقته  . وكل شيء أعجلته عن وقته فقد غرضته، كما في العباب والتكملة.  والمغرض، كمنزل، من البعير، كالمحزم للفرس  . ونص العباب: من الفرس والبغل والحمار، ونص الصحاح كالمحزم من الدابة. قال: وهي جوانب البطن أسفل الأضلاع التي هي مواضع الغرض من بطونها، وأنشد للراجز، وهو أبو محمد الفقعسي:
  يشربن حتى تنقض المغارض
  لا عائف منها ولا معارض وأنشد الصاغاني لابن مقبل:
  ثم اضطغنت سلاحي عند مغرضهاومرفق كرئاس السيف إذ شسفا وفي اللسان: وأنشد آخر لشاعر:
  عشيت جابان حتى اشتد مغرضه                      وكاد يهلك لولا أنـه طـافـا أي انسد ذلك الموضع من شدة الامتلاء. وقيل: المغرض: رأس الكتف الذي فيه المشاش تحت الغرضوف. وقيل: هو باطن ما بين العضد منقطع الشراسيف. يقال:  طويت الثوب على غروضه، أي غروره  ، قاله الزمخشري، ونقله الصاغاني عن ابن عباد. قال أبو عبيدة:  في الأنف غرضان، بالضم  ، مثنى غرض.  وهو  ، كذا في النسخ ومثله في العباب، ونص اللسان: وهما  ما انحدر من قصبة الأنف من جانبيه جميعا  ، كما في العباب، وفيهما عرق البهر، كما في اللسان. قال أبو عبيدة: وأما قوله:

  كرام ينال الماء قبل شفاههملهم واردات الغرض شم الأرانب فقد قيل: إنه أراد الغرضوف الذي في قصبة الأنف فحذف الواو والفاء، ورواه بعضهم: لهم عارضات الورد وقد تقدم في  ع ر ض  .  والغارض من الأنوف: الطويل  . الغارض:  من ورد الماء باكرا  . يقال: وردت الماء غارضا أي مبكرا كما في الصحاح. وذلك الماء غريض، كما في اللسان، ويروى بالعين المهملة. كما تقدم. من المجاز:  أغرض لهم غريضا  ، أي  عجن عجينا ابتكره، ولم يطعمهم بائتا  . وفي الأساس: غرضت للضيف غريضا: أطعمتهم طعاما غير بائت. أغرض  الناقة: شدها بالغرضة  والغرض،  كغرضها غرضا  . ويقال: غرض البعير بالغرض: شده، وأغرضه: شد عليه الغرض.  وغرض  الرجل  تغريضا: أكل اللحم الغريض  ، أي الطري. غرض أيضا:  تفكه  ، نقله الصاغاني. وفي اللسان من الفكاهة وهو المزاح. قال ابن عباد:  تغرض الغصن  ، كما هو نص العباب، وفي التكملة: انغرض الغصن، إذا  انكسر ولم يتحطم. ويشهد لما في التكملة نص اللسان: انغرض الغصن: تثنى وانكسر انكسارا غير بائن. من المجاز: غارض إبله  ، إذا  أوردها  غارضا، أي  بكرة  ، كما في العباب والأساس. ومما يستدرك عليه: المغرض، كمعظم: موضع الغرضة، قاله ابن خالويه. قال: ويقال للبطن: المغرض. وقال غيره: هو الموضع الذي يقع عليه الغرض أو الغرضة، قال:
  إلى أمون تشتكي المغرضا وقال ابن بري: ويجمع الغرض أيضا على أغرض، كأفلس، وأنشد لهميان بن قحافة:
  يغتال طول نسعه وأغرضه
  بنفخ جنبيه وعرض ربضه وغرض الشيء يغرضه غرضا، أي كسره كسرا لم يبن. والغريض: الطري من التمر. وغرضت له غريضا: سقيته لبنا حليبا. وهو مجاز. وأتيته غارضا: أول النهار. والغريضة: ضرب من السويق، يصرم من الزرع ما يراد حتى يستفرك، ثم يشهى، وتشهيته أن يسخن على المقلى حتى ييبس، وإن شاء جعل معه على المقلى حبقا، فهو أطيب لطعمه، وهو أطيب سويق. والغريض: الماء الذي ورد عليه باكرا. والغرض: القصد. يقال: فهمت غرضك، أي قصدك، كما في الصحاح. يقال: غرضه كذا، أي حاجته وبغيته. قال شيخنا: قد كثر حتى تجوزوا به عن الفائدة المقصورة من الشيء، وهو حقيقة عرفية بعد الشيوع، لكونه مقصدا، وقبل الشيوع، استعارة أو مجاز مرسل. واغترض الشيء: جعله غرضه. وغرض أنف الرجل: شرب فنال أنفه الماء من قبل شفته. والإغريض: البرد، قاله الليث، وأنشد يصف الأسنان:
  وأبيض كالإغريض لم يتثلم وقال ثعلب: الإغريض: ما في جوف الطلعة، ثم شبه به البرد، لا أن الإغريض أصل في البرد. والإغريض أيضا: قطر جليل تراه إذا وقع كأنه أصول نبل، وهو من سحابة متقطعة، وقيل: هو أول ما يسقط منها. قال النابغة:
  يميح بعود الضرو إغريض بغشة                      جلا ظلمة ما دون أن يتهممـا

  ويقال: غرض في سقائك، أي لا تملأه، كما في الصحاح. وفلان بحر لا يغرض، أي لا ينزح. كما في الصحاح. وفي الأساس: لا ينزف. واغترض فلان: مات شابا، نحو اختضر. وهو مجاز، كما في الأساس. وأغرض الرجل: أصاب الغرض. نقله ابن القطاع.

##### Türkçe

**الغرض** harekeli: içine atış yapılan hedef; **الصحاح** ve **العباب**’da olduğu gibi. İbn Düreyd dedi: **الغرض**: atış için karşısına diktiğin şey; çoğulu **أغراض**; **سبب** ve **أسباب** gibi. Ve bu o kadar çoğaldı ki şöyle denildi: insanlar ölümün **أغراض**’ıdır; ve “beni senin sövmen için bir **غرض** yaptın.” Hadiste: “İçinde ruh bulunan bir şeyi **غرضا** edinmeyiniz.” **البصائر**’de: sonra, erişilmesi gözetilen her gaye için isim kıldı. **الغرض**: **الضجر** ve **الملال**. Ondandır: Adiyy hadisi: “yürüdüm, ta ki Arap yarımadasına indim; orada ikamet ettim, ta ki **غرضي** şiddetlendi”; yani bıkkınlığım ve usancım. İbn Berrî, Hammâm b. ed-Dehîkayn için inşad etti:
  “Havle bende bir **غرضا** görünce
  kalktı; kalkışı ağır ağırdı ki doğrulsun.”

Ve **الأساس**’ın secilerinden: “Eğer **الغرض**’ı kaçırırsa, **الغرض** onu kaçırır.” Yani bıkkınlık. **الغرض** ayrıca: bir şeye doğru çekişmenin şiddeti ve ona **الشوق**; **غرض** (vezninde), **فرح** gibi; ikisinde de. Ama bıkkınlık manasında olunca **من** ile geçişli kılınır; denir ki: **غرض منه غرضا**; o da **غرض**’tır; yani bıkkın ve huzursuz. Ondandır hadis: “yürüdüğü zaman yürüyüşünden onun **غير غرض** olduğu bilinir”; yani huzursuz olmayan. Ama **الغرض** şevk manasında olunca **إلى** ile geçişli kılınır; denir ki: **غرض إلى لقائه غرضا**; o da **غرض**’tır: ona özledi. İbn Hirma dedi; **التهذيب** ve **الإصلاح**’da vaki olduğu üzere; ve **العباب**’da olduğu gibi İbn Hirma’ya ait değildir:
  “Kimdir nasihatçi bir elçi; ulaştıran
  benden, ‘yalancı söz’den başka, Uleyye’ye;
  ben onun yüzünün yarısına doğru özledim,
  sevenin, gaip sevgiliye özlemesi gibi.”

Cevherî, Ahfeş’ten **غرضت إليه** manasında nakletti; yani ona özledim; bunun tefsiri: “bunlardan ona doğru özledim”dir; çünkü Araplar bu harflerin hepsiyle fiili ulaştırırlar. Şair dedi; o, Benî Kilâb’dan bir bedevîdir:
  “Kim özlememişse; ben ve dişi devem
  himâ ehline doğru iki **غرضان**’ız;
  o özler de içindeki tutkunluğu açığa vurur,
  ben ise, keder olmasa beni bitirecek olanı gizlerim.”

Yani: bana hükmederdi. Zemahşerî dedi: ancak **إلى** ile geçişli kılındı; çünkü “özledim ve hasret çektim” manasını içerdi. Şeyhimiz dedi: İbnü’s-Seyyid, **الغرض**’ı usanç ve şevk manasında zikretti ve onu zıt anlamlılardan saydı; sevgi ve şevkin, usanç ve bıkkınlığa aykırılığı sebebiyle; dedi ki: bu, Müberred için de **الكامل**’de açıkça belirtilmiştir. Dedim: bunun benzeri İbnü’l-Kattâ‘ın kitabındadır. İbn Abbâd dedi: **الغرض**: **المخافة**.

**الصحاح**’ta: **غرض الشيء غرضا**; **صغر صغرا** gibi; o da **غريض**’tir; yani taze. Denir ki: et, **غريض**. Ebû Zübeyd et-Tâî, bir aslanı ve dişisini vasfederken dedi:
  “Onun yanında, avlardan bir **مغبا** olarak kalır:
  kemik kırıntıları yahut parçalanmış taze (et) **غريض**.”

Rivayet olunur: **رفيت**. Ve **مغبا**: yani **غابا**. Ve **مشرشر**: yani parçalanmış.

Ve **الغريض**: iyi icracı şarkıcı; iyilik yapanlardan meşhur olan; yumuşaklığı sebebiyle adlandırıldı. İbn Berrî dedi: **الغريض**: her yeni, taze şarkı; ondan dolayı şarkıcıya **الغريض** adı verildi; çünkü yeni bir şarkı getirdi. Hâfız, **التبصير**’de dedi: **الغريض**: meşhur bir muhannes; adı Abdülmelik’tir. Dedim: o, İbn Ebî Rebîa’nın kendisiyle teşebbüb ettiği Süreyya bint Abdillah b. el-Hâris b. Ümeyye’nin mevlasıdır.

Ve yağmur suyu, tazeliği sebebiyle **غريض**’tir; **المغروض** gibi; **الصحاح**’ta olduğu üzere. Şaire—o **الحادرة**’dir—ait olarak inşad edildi:
  “Sabâ’nın döndürdüğü bir seher bulutunun tazesiyle **بغريض**;
  durgunluğu hoş kokulu, bol suyun suyundan.”

Bir başkası dedi; o, Lebîd’dir—Allah ondan razı olsun:
  “Kederini hatırladı; onu savurdu
  berrak **بمغروض** ile parıltılı.”

Denir ki: her beyaz, taze şey **غريض**’tir; **الصحاح**’ta olduğu gibi. **الغريض**: **الطلع**; **الإغريض** gibi; ikisinde de; Cevherî ve Leys nakletti. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الإغريض**: **الطلع**’ın, **كافوره**’undan yarıldığı zamanki hâli. Kisâî dedi: **الإغريض**: süt gibi her beyaz; ve **الطلع**’ın yarıldığı şey. Başkası dedi: **الطلع**’a **الإغريضة** derler. **الأساس**’ın secilerinden: “Sanki elbisesi **إغريض**; tükürüğü de taze tükürük **ريق غريض**; onun yudumuyla hasta şifa bulur.” **الإغريض**: **الطلع**’ın yarıldığı şey. Ve **ريق الغيث**: onun ilki.

Ve **غرض الإناء يغرضه**; **ضرب** babından: onu doldurdu; **الصحاح**’ta olduğu üzere. Aynı şekilde kırbayı ve havuzu, ikisini doldurduğu zaman. Recez şairine—o Ebû Servân el-‘Aklî’dir—ait olarak inşad edildi:
  “Havuza sığınmayın ki eksilsin;
  doldurmanız, eksiltmenizden hayırlıdır.”

**كأغرضه**. İbn Sîde dedi: Lihyânî’nin bunu rivayet ettiğini görüyorum. **غرضه** ayrıca, onu doluluktan eksilttiği zaman; o, bir zıttır; Cevherî bunu açıkça söyledi. Ve recez şairine ait olarak inşad etti:
  “Boyunlarını saf (mal) fidye etti;
  ve **الدأظ**; ta ki onların **غرض**’ı kalmadı.”

Diyor ki: onları boğazlamadan ve saf satıştan ve **الدأظ**’dan fidye etti. Bâhilî dedi: **الغرض**: derilerinde bir eksiklik bulunmasıdır.

**غرض السقاء يغرضه غرضا**: onu çalkaladı; sonra **ثمر** olunca—yani kaymağı toplanmadan önce küçük parçacıklar hâline gelince—onu döktü; kavme içirdi; Cevherî, İbnü’s-Sikkît’ten nakletti. Denir ki ayrıca: **غرض السخل يغرضه غرضا**; onu vaktinden önce sütten kestiği zaman; yani olgunlaşmasından önce.

**غرض الشيء يغرضه غرضا**: onu **غريضا** olarak topladı; yani taze; yahut onu öyle aldı; yani taze. Nüshalarda: “yahut onu kesti” vardır; bu yanlıştır; **كغرضه** gibi; ikisinde de; **تغريضا**.

Ve **الغرض** semer için, eyer için kemer gibidir; ve **البطان** yük semeri içindir; çoğulu: **غروض**; **فلس** ve **فلوس** gibi; ve ayrıca **أغراض**; **الصحاح**’ta olduğu üzere. Hadiste: “**الغرض** ancak üç mescide bağlanır: Mescid-i Harâm, şu mescidim ve Mescid-i Beytü’l-Makdis.” **كالغرضة** (ötreli) gibi; o da **التصدير**’dir; çoğulu **غرض**; **كتب** ve **كتب** gibi; **الصحاح**’ta olduğu üzere. Sâğânî, İbn Mukbil’den **الغروض** hakkında inşad etti:
  “Zayıflayınca ve ondan **الحقب** akşamlayınca,
  iki **أحقي**’sine aykırı olan **الغروض**.”

**الغرض**: vadide tam olmayan bir kol; yahut **الهجيج**’den daha büyük; İbnü’l-A‘râbî söyledi. İkisi tek sözdür; İbnü’l-A‘râbî’nin **النوادر**’deki nassı böyledir; çünkü dedi ki: **الغرض**: vadide **الهجيج**’den büyük bir kol; ve tam bir kol olmaz; çoğulu **غرضان**; ötre ve kesre ile. Denir ki: bize bir yağmur isabet etti; **الغرضان**’ın küçüklerini akıttı. Ve onların küçükleri: **زهادها**’dır.

**الغرض**: su yeri. Ebû Sehl’in **الصحاح** nüshasında hattıyla böyledir; doğru olan budur—metinde bazılarının hattıyla “bir yer” bulundu: “**موضع ما**”—onu bıraktım; onda bir şey yapmadım. **الصحاح**’ta böyledir. Bazıları dedi: o, kırbada **الأمت** gibidir. Bununla recez şairinin sözü tefsir edildi:
  “Ve **الدأظ**; ta ki onların **غرض**’ı kaldı.”

Ebû’l-Heysem dedi: **الغرض**: **التثني**. Ve **الغرض** ayrıca: semiz olup sonra zayıflaması; böylece bedeninde **غروض** kalması. Sâğânî nakletti.

İbn Abbâd’dan: **الغرض**: **الكف**. Denir ki: **غرضت منه**; yani vazgeçtim. Yine dedi: **الغرض**: bir şeyi vaktinden önce aceleye getirmek. Her neyi vaktinden önce aceleye getirdiysen onu **غرضته** etmiş olursun; **العباب** ve **التكملة**’de olduğu gibi.

Ve **المغرض**—**منزل** gibi—devede; at için **المحزم** gibidir. **العباب**’ın nassı: at, katır ve eşekten. **الصحاح**’ın nassı: binek hayvanda **المحزم** gibidir. Dedi: o, kaburgaların altındaki karın yanlarıdır; ki onlar, karınlarından **الغرض** yerleridir. Recez şairine—o Ebû Muhammed el-Fak‘asî’dir—ait olarak inşad edildi:
  “İçerler, ta ki **المغارض** çözülür;
  onda ne tiksinen vardır ne de karşı çıkan.”

Sâğânî, İbn Mukbil’den inşad etti:
  “Sonra silahımı **مغرضها**’sı yanında ve bir dirsek dayanağı (yanında) gizledim;
  kılıcın kabzası gibi; o sertleşince.”

**اللسان**’da: bir başkasını da bir şair için inşad etti:
  “Câbân’a akşamladım, ta ki **مغرضه** şiddetlendi;
  neredeyse helâk olacaktı; eğer o dolaşmasaydı.”

Yani: o yer, şiddetli doluluktan tıkandı. Ve denildi: **المغرض**: omuz başıdır; onda, **الغرضوف**’un altında **المشاش** vardır. Ve denildi: o, pazu ile kaburga kıkırdaklarının kesildiği yer arasının iç tarafıdır. Denir ki: “elbiseyi **غروضه**’u üzerine katladım”; yani onun kıvrımları üzerine; Zemahşerî söyledi; Sâğânî, İbn Abbâd’dan nakletti.

Ebû Ubeyde dedi: “burunda iki **غرضان** vardır”; ötre ile; **غرض**’ın tesniyesi. Ve o—nüshalarda böyledir ve **العباب**’da da böyledir—**اللسان**’ın nassı: “ve onlar, burun kemiğinin iki yanından aşağı inen şeydir; ikisi birlikte”; **العباب**’da olduğu gibi. Ve ikisinde **عرق البهر** vardır; **اللسان**’da olduğu gibi. Ebû Ubeyde dedi: ama onun sözü:

  “Kerem sahipleri; suyu dudaklarından önce alır;
  onların **الغرض**’ın varidleri vardır; burunları yüksek tavşanlar.”

Denildi ki: o, burun kemiğindeki **الغرضوف**’u kastetti; vav ve fâ’yı hazfetti. Bazıları rivayet etti: “onların **عارضات الورد**’u vardır”; ve bu, **ع ر ض** maddesinde geçti.

Ve burunlardan **الغارض**: uzun olandır. **الغارض**: suya erken gelen kimsedir. Denir ki: **وردت الماء غارضا**; yani erken; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve o su **غريض**’tir; **اللسان**’da olduğu gibi; **العين** (mu‘ceme olmayan) ile de rivayet olunur; daha önce geçtiği gibi.

Mecazdan: “onlara **غريضا** **أغرض** etti”; yani yeni yoğrulmuş bir hamur yoğurdu; onlara bayat yedirmedi. **الأساس**’ta: “misafir için **غريضا** **غرضت**: onlara bayat olmayan yemek yedirdim.”

**أغرض الناقة**: onu **الغرضة** ve **الغرض** ile bağladı; **كغرضها غرضا** gibi. Denir ki: **غرض البعير بالغرض**: onu bağladı; ve **أغرضه**: onun üzerine **الغرض**’ı bağladı.

Ve **غرض الرجل تغريضا**: taze et **اللحم الغريض** yedi; yani taze. **غرض** ayrıca: meyveyle oyalanmak; Sâğânî nakletti. **اللسان**’da: **الفكاهة**’dendir; o da şakalaşmadır.

İbn Abbâd dedi: **تغرض الغصن**; **العباب**’ın nassı böyledir. **التكملة**’de: **انغرض الغصن**; kırılıp parçalanmadığı zaman. **التكملة**’de olana **اللسان**’ın nassı şahitlik eder: **انغرض الغصن**: büküldü ve ayrılmayan bir kırılmayla kırıldı.

Mecazdan: “develerini **غارض** etti”; yani onları **غارضا** olarak suya götürdü; yani erken; **العباب** ve **الأساس**’ta olduğu gibi.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **المغرض**—**معظم** gibi—**الغرضة**’nın yeridir; İbn Hâlaveyh söyledi. Dedi: karına da **المغرض** denir. Başkası dedi: o, **الغرض** yahut **الغرضة**’nın üzerine düştüğü yerdir. Dedi:
  “Şikâyet eden bir **أمون**’a; **المغرضا**’yı.”

İbn Berrî dedi: **الغرض** ayrıca **أغرض** üzerine de cem‘ edilir; **أفلس** gibi. Hemmân b. Kahâfe için inşad etti:
  “Kayışının uzunluğunu ve **أغرضه**’unu gizlice alır;
  iki yanını şişirmekle ve oturuşunun genişliğiyle.”

Ve **غرض الشيء يغرضه غرضا**: onu, ayrılmayan bir kırmayla kırdı. Ve **الغريض**: hurmanın taze olanı. Ve “ona **غريضا** **غرضت**”: ona sağılmış süt içirdim. Bu mecazdır. Ve “ona **غارضا** geldim”: günün başında.

Ve **الغريضة**: bir çeşit **السويق**; ekinden, başak bağlayıp sertleşmesi istenen şey biçilip koparılır; sonra kavrulur; kavrulması, sac üzerinde ısıtılıp kurutulmasıdır; isterse sac üzerinde onunla birlikte reyhan da koyar; tadı daha hoştur; ve o, en hoş **سويق**’tir.

Ve **الغريض**: erken suya varılan sudur.

Ve **الغرض**: kasıttır. Denir ki: “senin **غرضك**’ını anladım”; yani kasdını; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Denir ki: “onun **غرضه** şudur”; yani ihtiyacı ve arzusudur. Şeyhimiz dedi: bu o kadar çoğaldı ki, onunla, bir şeyin sınırlı faydasından tecavüz ederek (kullandılar); o, yaygınlıktan sonra örfî bir hakikattir; çünkü o, bir maksattır; yaygınlıktan önce ise, bir istiare yahut mecaz-ı mürseldir.

Ve **اغترض الشيء**: onu kendi **غرض**’ı yaptı.

Ve **غرض أنف الرجل**: içti; böylece su, dudağından önce burnuna ulaştı.

Ve **الإغريض**: soğuktur; Leys söyledi. Dişleri vasfederek inşad etti:
  “Ve **الإغريض** gibi bembeyaz; çatlamamış.”

Sa‘leb dedi: **الإغريض**: **الطلعة**’nın içindeki şeydir; sonra onunla soğuk benzetildi; yoksa **الإغريض** soğukta aslî değildir.

Ve **الإغريض** ayrıca: düşerken gördüğün iri bir damladır; sanki ok kökleri gibidir; o, parçalı bir buluttandır; ve denildi: o, ondan düşen ilk şeydir. Nâbiga dedi:
  “**الضرو** dalıyla, bir **غشة** ile **إغريض**’i karıştırır;
  karanlığı açtı; (ama) büsbütün kararmadan önce.”

Ve denilir: **غرض** senin su tulumunda; yani onu doldurma; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve falan, **بحر**dür; **لا يغرض**; yani çekilip boşaltılmaz; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **الأساس**’ta: **لا ينزف**. Ve **اغترض** falan: genç olarak öldü; **اختضر** gibi. Ve o mecazdır; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve **أغرض** adam: **الغرض**’a isabet etti. Onu İbnü’l-Kattâ‘ nakletti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%B6/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

غَرِضَ
1 غَرِضَ ذ , aor. غَرَضَ , (S, K,) inf. n. غَرَضٌ, (S, A, K,) He was vexed, or disquieted by grief, and by distress of mind; he was grieved, and distressed in mind: he was disgusted; he turned away with disgust. (S, A, K.) You say, غَرِضَ مِنْهُ He was vexed by, or at, him, or it, and disquieted by grief, and by distress of mind; he was grieved, and distressed in mind, by him, or it: (Mgh in art. غرض, and TA:) he was disgusted with it, or at it; he turned away from it with disgust: (Mgh:) and he feared him, or it. (Ibn-'Abbلd, K, TK: but the first and second mention only the inf. n. of the verb in this last sense.) And غَرِضَ بِالمُقَامِ, aor. and inf. n. as above, [He was vexed, &c., by continuance, stay, residence, or abode, in a place: he was disgusted with it, or at it.] (S.) And اـِذَا فَاتَهُ الغَرَضُ فَتَّهُ الغَرَضُ i. e. الضَّجَرُ [When the object of aim, or endeavour, escapes him, so that he cannot attain it, vexation, or disquietude by grief, and by distress of mind, or disgust, crushes him]. (A, TA.) ― -b2- And hence, (A,) aor. as above, (K,) and so the inf. n., (A, TA,) He yearned, or longed: (S, A, K:) or he yearned, or longed, vehemently, or intensely: (TA:) اـِلَيْهِ for him, or it: (S:) or اـِلَى لِقَائِهِ for meeting with him: the verb in this sense being made trans. by means of الى because it imports the meaning of اِشْتَاقَ and حَنَّ [which are made trans. by the same means]: (A, TA:) [for] accord. to Akh, غَرِضْتُ اـِلَيْهِ signifies غَرِضْتُ مِنْ هٰؤُلآءِ اـِلَيْهِ [I turned with vexation, or disgust, from these, to him, or it]; because the Arabs connect the verb [with its objective complement] by means of all these particles [mentioned above; namely, ب and من and الى]. (S.) Mbr reckons غَرَضٌ, as meaning both “ being disgusted ” and “ yearning ” or “ longing, ” among words having contrary significations; and so does Ibn-Es-Seed; (MF;) and in like manner, IKtt. (TA.) [Perhaps these derive the latter meaning from غَرَضٌ signifying “ a butt, ” or “ an object of aim, ” &c.] -A2- غَرَضَ عَنْهُ, (TA,) [in the TK غَرَضَهُ,] inf. n. غَرْضٌ, (Ibn-'Abbلd, K,) He (a man, TA) refrained, forbore, abstained, or desisted, from him, or it; left, relinquished, or forsook, him, or it. (Ibn-'Abbلd, * K, * TA.) -A3- غَرُضَ, aor. غَرُضَ , inf. n. غِرَضٌ, It (a thing) was fresh, juicy, moist, not flaccid. (S, K.) -A4- غَرَضَ الشَّىْءَ, aor. غَرِضَ , (K,) inf. n. غَرْضٌ; (TA;) and ↓ غرّضهُ, (K,) inf. n. تَغْرِيضٌ; (TA;) He plucked the thing while it was fresh, juicy, moist, or not flaccid: or he took it (أَخَذَهُ, in some copies of the K جَذَّهُ, which is a mistake, TA) while it was so. (K.) ― -b2- (assumed tropical:) He did the thing hastily, or hurriedly, before its time; syn. أَعْجَلَهُ عَنْ وَقْتِهِ. (Ibn-'Abbلd, O, TS, K. *) ― -b3- غَرَضَ السَّخْلَ, (S, K,) aor. and inf. n. as above; (TA;) and ↓ غرّضها; (K;) (assumed tropical:) He weaned the lambs, or kids, before their time. (ISk, S, K.) ― -b4- غَرَضَتْ سِقَآءَهَا, (S, K,) aor. and inf. n. as above, (S,) (assumed tropical:) She (a woman, S) churned, or agitated, the contents of her milk-skin, and when its butter had formed in little clots but had not collected together, she poured out the milk, and gave it to people to drink. (ISk, S, K. *) ― -b5- غَرَضْتُ لَهُ غَرِيضًا (tropical:) I gave him to drink fresh milk. (TA.) ― -b6- غَرَضْتُ لِلضَّيْفِ غَرِيضًا (tropical:) I fed the guests with food that had not been kept through the night: so in the A: but in the K, لَهُمْ ↓ أَغْرَضَ غَرِيضًا (tropical:) he kneaded for them fresh dough, and did not feed them with food that had been kept through the night. (TA.) -A5- غَرَضَهُ, aor. غَرِضَ , [inf. n. غَرْضٌ,] also signifies He filled it, namely, a vessel, (S, K,) and a skin, and a wateringtrough; (TA;) and so ↓ اغرضهُ. (K.) ― -b2- And He stopped short of filling it completely. (S, K. [See also 2.]) Thus it has two contr. significations. (S, K.) A rلjiz says,
لَقَدْ فَدَى أَعْنَاقَهُنَّ المَحْضُ
وَالدَّأْظُ حَتَّى مَا لَهُنَّ غَرْضُ
(S, TA,) i. e. Verily the محض and the دأظ [the pure milk and the fatness and fulness so that there is no deficiency in their skins] have ransomed them from being slaughtered and sold. (TA.) [But see غَرْضٌ below.] ― -b3- Also, aor. غَرِضَ , inf. n. غَرْضٌ, He broke it (i. e. a thing) without separating it. (TA.) -A6- غَرَضَ البَعِيرَ, (S,) or النَّاقَةَ, (K,) [aor. غَرِضَ , as appears from the word مَغْرِضٌ, for otherwise, by rule, it would be مَغْرَضٌ,] inf. n. غَرْضٌ, (K,) He bound the غَرْض upon the camel; (S;) as also ↓ اغْتِرضهُ; (TA;) or he bound the she-camel with the غُرْضَة, (K,) or غَرْض; (TA;) as also ↓ أَغْرَضَهَا; (K;) and in like manner, غَرَضَ البَغِيرَ بِالغَرْضِ. (TA.)

غرّض
2 غرّض ذ , inf. n. تَغْرِيضٌ, He ate fresh flesh-meat. (K.) ― -b2- See also غَرَضَ, in two places. -A2- One says also, غَرِّضْ فِى سِقَائَكَ Fill not thy skin [completely; leave a portion unfilled in thy skin]. (S.) ― -b2- And فُلَانٌ بَحْرٌ لَا يُغَرَّضُ i. e. [Such a one is a sea] that will not become exhausted. (S, A, TA.) -A3- And غرّض signifies also تَفَكَّهَ, (K, TA.) [meaning He affected jesting, or joking, for it is] said in the I. to be from الفُكَاهَةُ signifying المُزَاحُ. (TA.)

غارض اـِبِلَهُ
3 غارض اـِبِلَهُ ذ (tropical:) He brought his camels to the watering-place early in the morning; in the first part of the day. (A, O, K.)

اغرضهُ
4 اغرضهُ ذ He made him to be vexed, or disquieted by grief, and by distress of mind; to be grieved, and distressed in mind: he made him to be disgusted; to turn away with disgust. (S.) -A2- See also 1, latter half, in two places. -A3- اغرض النَّاقَةَ: see 1, last sentence. -A4- اغرض He (a man) hit, or attained, the غَرَض [i. e. the butt, or object of aim, &c.]. (IKtt.)

تغرّض
5 تغرّض ذ , (K, TA,) thus in the O, on the authority of Ibn-'Abbلd; but accord. to the Tekmileh, ↓ انغرض; (TA;) said of a branch, It broke without breaking in pieces: (K, TA:) or, accord. to the L, the latter signifies It bent and broke without becoming separated. (TA.)

7 اـِنْغَرَضَ see what next precedes.

اِغْتَرَضَ
8 اِغْتَرَضَ ذ : (so in a copy of the A: [and if this be correct, the primary signification seems to be It (a thing) was plucked, or taken, while it was fresh, juicy, moist, or not flaccid: quasi-pass. of غَرَضَ in the first of the senses assigned to it as a trans. v. above:]) or اُغْتَرِضَ: (so in the JK and TA: [and if this be correct, it is app. formed by transposition from اُغْتُضِرَ:]) (tropical:) He died in his fresh state; (JK;) [i. e.] he died a youth, or a young man: [the latter reading seems to be the right, for it is said to be] similar to اُحْتُضِرَ [evidently a mistranscription for اُخْتُضِرَ]. (A, TA.) -A2- اغترض الشَّىْءَ He made the thing his غَرَض [i. e. butt, or object of aim, &c.]. (TA.) -A3- اغترض البَعِيرَ: see 1, last sentence.

غَرْضٌ
غَرْضٌ ذ and ↓ غُرْضَةٌ The appertenance of a camel's saddle of the kind called رَحْل which is like the حِزَام of the سَرْج (S, K) and the بِطَان of the قَتَب; (S;) i. e. girth, or fore girth, (تَصْدِير,) thereof; (S;) the حِزَام of the رَحْل: (A:) pl. of the former, أَغْرَاضٌ [a pl. of pauc.] (S, K) and أَغْرُضٌ [also a pl. of pauc.] (IB) and غُرُوضٌ [a pl. of mult.]: and of the latter, ↓ غُرْضٌ, [or rather this is a coll. gen. n.,] (S, K,) like as بُسْرٌ is of بُسْرَةٌ, (S,) and غُرُضٌ. (S, K.) [Hence the saying of Mohammad,] غُرْض shall not be bound [upon camels by pilgrims] except to three mosques; the sacred mosque [of Mekkeh], and my mosque [of ElMedeeneh], and the mosque [El-Aksà] of Beytel-Makdis [or Jerusalem]. (TA.) -A2- غَرْضٌ also signifies (accord. to some, in the verse cited in the first paragraph, S, TA) The place of what thou hast left (مَوْضِعُ مَا تَرَكْتَهُ, not ماء [i. e. not مَآءٍ] as written in the S [and K], TA,) and not put into it anything: (S, K, TA:) and is said by some to be like the أَمْت [q. v.] in a skin. (TA.) ― -b2- And A state of folding. (AHeyth, K.) And A man's having folds (غُرُوض) in the body when he has been fat and then has become lean. (Sgh, K.) And you say, طَوَيْتُ الثَّوْبَ عَلَى غُرُوضِهِ i. e. غُرُورِهِ [I folded the garment, or piece of cloth, according to its first, or original, foldings.] (Ibn- 'Abbلd, Z, Sgh, K.)

عُرْضٌ
عُرْضٌ ذ : see the next preceding paragraph.

غَرَضٌ
غَرَضٌ ذ A butt, a mark, or an object of aim, at which one shoots, or throws; (S, O, Msb, K;) a thing that thou settest up (مَا أَمْثَلْتَهُ) to shoot or throw at: (IDrd:) pl. أَغْرَاضٌ. (Msb, K.) It is said in a trad., لَا تَتَّخِذُوا شَيْئًا فِيهِ الرَّوحُ غَرَضًا [Ye shall not take a thing in which is the vital principle as a butt]. (TA.) And hence one says, النَّاسُ أَغْرَاضُ المَنِيَّةِ (assumed tropical:) [Mea are the butts of destiny, or of death]: and جَعَلْتَنِى غَرَضًا لِشَتْمِكَ (assumed tropical:) [Thou madest me, or hast made me, a butt for thy reviling]. (TA.) ― -b2- And hence, (tropical:) An object of aim or endeavour or pursuit, of desire or wish, or of intention or purpose: (Msb:) a scope; or any end which one endeavours, or seeks, or intends, or purposes, to attain: (B:) an object of want, and of desire: (TA:) the advantage, or good, which one seeks, or endeavours, or purposes, to attain, or obtain, from a thing: so much used in this tropical sense as to be, in this sense, conventionally regarded as proper. (MF.) You say, غَرَضُهُ كَذَا (tropical:) His object of aim or endeavour or pursuit, &c., is such a thing: (Msb:) or his object of want, and of desire, is such a thing (TA.) And فَعَلَ لِغَرَضٍ صَحِيحٍ (tropical:) He did, or acted, for a just, or right, object of aim &c. (Msb.) And فَهِمْتُ غَرَضَكَ (assumed tropical:) I understood, or have understood, thine object of aim &c., or thine intention; syn. قَصْدَكَ. (S.) [See another ex. voce غَرِضَ, of which it is also the inf. n.]

غَرِضٌ
غَرِضٌ ذ , when followed by مِنْ, Vexed, or disquieted by grief, and by distress of mind; grieved, and distressed in mind: disgusted; or turning away with disgust. (TA.) ― -b2- Also, when followed by اـِلَى, Yearning, or longing: (S, TA:) or yearning, or longing, vehemently, or intensely. (TA.)

غُرْضَةٌ
غُرْضَةٌ ذ : see غَرْضٌ.

غَرِيضٌ
غَرِيضٌ ذ A thing that is fresh, juicy, moist, or not flaccid: (S, A, K:) also applied to flesh-meat. (S.) [See also 1, in three places, in the latter half of the paragraph.] ― -b2- Fresh, or juicy, dates. (TA.) ― -b3- Rain-water; as also ↓ مَغْرُوضٌ: (S, K:) because of its freshness. (S, TA.) ― -b4- Water to which one comes early in the morning; in the first part of the day. (TA.) ― -b5- See also اـِغْرِيضٌ, in two places. ― -b6- Also Any new, or novel, song. (IB, TA.) ― -b7- And hence, A singer; because of his performing new, or novel, singing: (IB, TA:) or a singer who performs well, (K, TA,) and is of those who are well known; and so called because of his gentleness, or softness. (TA.)

وَرَدَ المَآءَ غَارِضَا
وَرَدَ المَآءَ غَارِضَا ذ (assumed tropical:) He came to the water early in the morning; in the first part of the day. (S, K. *) And أَوْرَدَ اـِبِلَهُ غَارِضًا (assumed tropical:) He brought his camels to the watering-place early in the morning; in the first part of the day. (TA.) And أَتَيْتُهُ غَارِضًا I came to him in the first part of the day. (TA.)

اـِغْرِيضٌ
اـِغْرِيضٌ ذ The spadix of a palm-tree: syn. طَلْعٌ; (S, K;) which some call اـِغْرِيضَةٌ; (TA:) as also ↓ غَرِيضٌ: (S, K:) or the spadix of a palm-tree (طَلْع) when it bursts from its كَافُور [i. e. spathe, or envelope]: (IAar:) or what is in the interior of the طَلْعَة [or spathe of a palm-tree]: (Th:) or the thing [i. e. the spathe] from which the spadix of the palm-tree (طَلْع) bursts: (Ks, A) to which a woman's garment is likened. (A, TA.) ― -b2- (assumed tropical:) Anything white and fresh or juicy or moist, as also ↓ غَرِيضٌ: (S, K:) or anything white like milk. (Ks.) ― -b3- (tropical:) Hail: (Lth, Th:) as being likened to what is in the interior of the طَلْعَة (Th.) ― -b4- (assumed tropical:) Large rain, or large drops of rain, appearing, when falling, as though it, or they, were arrow-heads, from a dissundered cloud: or the first of what falls thereof. (TA.)

مَغْرِضٌ
مَغْرِضٌ ذ The part of a camel which is like the مَحْزِم [or place of the girth] (S, O, K) of a دَابَّة, (S,) [i. e.] of a horse (O, K) and mule and ass; (O;) which is the sides of the belly, at the lower part of the ribs; for these are the places of the غَرْض, in the bellies of camels: (S:) and ↓ مُغَرَّضٌ signifies [the same: i. e.] the place of the غُرْضَة, (IKh, TA,) or غَرْض; (TA;) and also the belly: (IKh, TA:) or the former signifies the head of the shoulder-blade, in which is the مُشَاش [or prominent part], beneath the cartilage: or the inner part of what is between the arm [and] the place where the شَرَاسِيف [or cartilages of the ribs] end (TA:) pl. مَغَارِضُ. (S, TA.)

مُغَرَّضٌ
مُغَرَّضٌ ذ : see the next preceding paragraph.

مَغْرُوضٌ
مَغْرُوضٌ ذ : see غَرِيضٌ.

##### Türkçe

غَرِضَ
1 **غَرِضَ** ذ, muzâri‘ı **غَرَضَ**, (S, K,) mastarı **غَرَضٌ**, (S, A, K,) Kederden ve zihnin sıkıntısından bunalmıştı yahut huzursuz olmuştu; kederlenmişti ve zihnen sıkıntı çekmişti: iğrenmişti; iğrenerek yüz çevirmişti. (S, A, K.) Şöyle dersin: **غَرِضَ مِنْهُ** Ona yahut ona karşı (veya ondan) bunalmıştı; kederden ve zihnin sıkıntısından huzursuz olmuştu; onun yüzünden kederlenmişti ve zihnen sıkıntı çekmişti: (Mgh, “**غرض**” maddesinde, ve TA:) ondan iğrenmişti yahut ona karşı iğrenmişti; ondan iğrenerek yüz çevirmişti: (Mgh:) ve ondan korkmuştu yahut ondan (şeyden) korkmuştu. (Ibn-‘Abbād, K, TK: fakat birinci ve ikinci, bu son mânâda fiilin mastarını yalnız zikreder.) Ve **غَرِضَ بِالمُقَامِ**, muzâri‘ı ve mastarı yukarıdaki gibi, [bir yerde devamlı kalma, durma, ikamet yahut barınma sebebiyle bunalmıştı, vb.; bundan iğrenmişti yahut buna karşı iğrenmişti.] (S.) Ve **اـِذَا فَاتَهُ الغَرَضُ فَتَّهُ الغَرَضُ** yani **الضَّجَرُ** [hedef yahut çaba nesnesi onu geçip gittiğinde, ona erişemeyecek olunca, bunalma yahut keder ve zihnin sıkıntısından huzursuzluk, yahut iğrenme onu ezer]. (A, TA.) ― -b2- Ve bundan dolayı, (A,) muzâri‘ı yukarıdaki gibi, (K,) ve mastar da öyle, (A, TA,) Özlem duydu, yahut arzuladı: (S, A, K:) yahut şiddetle yahut yoğun biçimde özlem duydu, arzuladı: (TA:) **اـِلَيْهِ** ona yahut ona karşı: (S:) yahut **اـِلَى لِقَائِهِ** onunla buluşmaya: fiil bu mânâda **الى** vasıtasıyla müteaddî kılınır; çünkü **اِشْتَاقَ** ve **حَنَّ** mânâsını içerir [ki bunlar da aynı vasıtayla müteaddî kılınır]: (A, TA:) [zira] Akh’a göre, **غَرِضْتُ اـِلَيْهِ** şu mânâya gelir: **غَرِضْتُ مِنْ هٰؤُلآءِ اـِلَيْهِ** [bunlardan ona (yahut ona karşı) bunalma yahut iğrenme ile döndüm]; çünkü Araplar fiili [mef‘ûlüyle] bu edatların hepsiyle [yukarıda zikredilen; yani **ب** ve **من** ve **الى** ile] bağlarlar. (S.) Mbr, **غَرَضٌ**’u, “iğrenmiş olmak” ve “özlem duymak” yahut “arzulamak” mânâlarının ikisini de, zıt mânâlı kelimeler arasında sayar; İbn-Es-Seed de böyledir; (MF;) ve aynı şekilde, IKtt. (TA.) [Belki bunlar, ikinci mânâyı, **غَرَضٌ**’un “nişan, hedef nesnesi” vb. mânâsından çıkarırlar.]

-A2- **غَرَضَ عَنْهُ**, (TA,) [TK’de **غَرَضَهُ**,] mastarı **غَرْضٌ**, (Ibn-‘Abbād, K,) O (bir adam, TA) ondan yahut ondan (şeyden) geri durdu, sakındı, kaçındı yahut vazgeçti; onu bıraktı, terk etti yahut ondan ayrıldı. (Ibn-‘Abbād, * K, * TA.)

-A3- **غَرُضَ**, muzâri‘ı **غَرُضَ**, mastarı **غِرَضٌ**, O (bir şey) taze, sulu, nemli idi; gevşek değildi. (S, K.)

-A4- **غَرَضَ الشَّىْءَ**, muzâri‘ı **غَرِضَ**, (K,) mastarı **غَرْضٌ**; (TA;) ve ↓ **غرّضهُ**, (K,) mastarı **تَغْرِيضٌ**; (TA;) O şeyi taze, sulu, nemli iken yahut gevşek değilken kopardı: yahut onu o hâlde aldı (**أَخَذَهُ**, K’nin bazı nüshalarında **جَذَّهُ**, ki bu hatadır, TA). (K.) ― -b2- (mecaz kabul edilerek:) O işi vaktinden önce aceleyle yahut çabucak yaptı; eş anlamlısı **أَعْجَلَهُ عَنْ وَقْتِهِ**. (Ibn-‘Abbād, O, TS, K. *) ― -b3- **غَرَضَ السَّخْلَ**, (S, K,) muzâri‘ı ve mastarı yukarıdaki gibi; (TA;) ve ↓ **غرّضها**; (K;) (mecaz kabul edilerek:) Kuzuları yahut oğlakları vakitlerinden önce sütten kesti. (ISk, S, K.) ― -b4- **غَرَضَتْ سِقَآءَهَا**, (S, K,) muzâri‘ı ve mastarı yukarıdaki gibi, (S,) (mecaz kabul edilerek:) O (bir kadın, S) süt tulumunun içindekini çalkaladı yahut hareket ettirdi; yağı küçük pıhtılar hâlinde oluşup fakat toplanmamışken sütü döktü ve insanlara içmeleri için verdi. (ISk, S, K. *) ― -b5- **غَرَضْتُ لَهُ غَرِيضًا** (mecaz:) Ona taze süt içirdim. (TA.) ― -b6- **غَرَضْتُ لِلضَّيْفِ غَرِيضًا** (mecaz:) Misafirlere geceden kalmamış yiyecek yedirdim: A’da böyledir; fakat K’de, **لَهُمْ** ↓ **أَغْرَضَ غَرِيضًا** (mecaz:) Onlar için taze hamur yoğurdu ve onlara geceden kalmış yiyecek yedirmedi. (TA.)

-A5- **غَرَضَهُ**, muzâri‘ı **غَرِضَ**, [mastarı **غَرْضٌ**,] ayrıca şu mânâya gelir: Onu, yani bir kabı, (S, K,) ve bir tulumu, ve bir suluk yalakını doldurdu; (TA;) ve aynı şekilde ↓ **اغرضهُ**. (K.) ― -b2- Ve onu tamamen doldurmadan durdu. (S, K. [Bkz. ayrıca 2.]) Böylece iki zıt mânâsı vardır. (S, K.) Bir recez şairi der ki:
لَقَدْ فَدَى أَعْنَاقَهُنَّ المَحْضُ
وَالدَّأْظُ حَتَّى مَا لَهُنَّ غَرْضُ
(S, TA,) yani: Şüphesiz **المحض** ve **الدأظ** [saf süt ve semizlik ve doluluk, öyle ki tulumlarında eksiklik yoktur] onları boğazlanıp satılmaktan kurtarmıştır. (TA.) [Fakat aşağıda **غَرْضٌ**’a bak.] ― -b3- Ayrıca, muzâri‘ı **غَرِضَ**, mastarı **غَرْضٌ**, Onu (yani bir şeyi) ayırmadan kırdı. (TA.)

-A6- **غَرَضَ البَعِيرَ**, (S,) yahut **النَّاقَةَ**, (K,) [muzâri‘ı **غَرِضَ**; **مَغْرِضٌ** kelimesinden anlaşıldığı üzere; yoksa kaide gereği **مَغْرَضٌ** olurdu,] mastarı **غَرْضٌ**, (K,) Deveye **غَرْض**’u bağladı; (S;) ve aynı şekilde ↓ **اغْتِرضهُ**; (TA;) yahut dişi deveyi **غُرْضَة** ile bağladı, (K,) yahut **غَرْض** ile; (TA;) ve aynı şekilde ↓ **أَغْرَضَهَا**; (K;) ve benzeri biçimde, **غَرَضَ البَغِيرَ بِالغَرْضِ**. (TA.)

غرّض
2 **غرّض** ذ, mastarı **تَغْرِيضٌ**, Taze et yedi. (K.) ― -b2- Ayrıca **غَرَضَ**’a bak, iki yerde. -A2- Şöyle de denir: **غَرِّضْ فِى سِقَائَكَ** Tulumu [tamamen] doldurma [tulumunda bir kısmı boş bırak]. (S.) ― -b2- Ve **فُلَانٌ بَحْرٌ لَا يُغَرَّضُ** yani [falanca bir denizdir] ki tükenmez. (S, A, TA.) -A3- Ve **غرّض** ayrıca **تَفَكَّهَ** mânâsına gelir, (K, TA.) [yani şakalaşır gibi yaptı yahut şakalaştı; zira] I.’de, **الفُكَاهَةُ**’dan olduğu, onun da **المُزَاحُ** mânâsına geldiği söylenmiştir. (TA.)

غارض اـِبِلَهُ
3 **غارض اـِبِلَهُ** ذ (mecaz:) Develerini sabahın erken vaktinde; günün ilk kısmında su başına getirdi. (A, O, K.)

اغرضهُ
4 **اغرضهُ** ذ Onu bunaltmış yahut keder ve zihnin sıkıntısıyla huzursuz etmiş; onu kederlendirmiş ve zihnen sıkıntıya sokmuş: onu iğrendirmiş; iğrenerek yüz çevirmeye sevk etmişti. (S.) -A2- Ayrıca 1’in ikinci yarısına bak, iki yerde. -A3- **اغرض النَّاقَةَ**: 1’in son cümlesine bak. -A4- **اغرض** O (bir adam) **غَرَض**’a [yani nişana, hedef nesnesine vb.] vurdu yahut erişti. (IKtt.)

تغرّض
5 **تغرّض** ذ, (K, TA,) O’da İbn-‘Abbād rivayetiyle böyle; fakat Tekmileh’e göre ↓ **انغرض**; (TA;) bir dal hakkında söylenir: Parçalanmadan kırıldı: (K, TA:) yahut L’ye göre, ikincisi “ayrılmadan eğildi ve kırıldı” mânâsına gelir. (TA.)

7 **اـِنْغَرَضَ** bir önce gelen şeye bak.

اِغْتَرَضَ
8 **اِغْتَرَضَ** ذ: (A’nın bir nüshasında böyle: [ve bu doğruysa, aslî mânâ sanki şudur: O (bir şey) taze, sulu, nemli iken yahut gevşek değilken koparıldı yahut alındı; yukarıda müteaddî fiil olarak verilen mânâların ilkinde **غَرَضَ**’ın quasi-meçhûlü gibi:]) yahut **اُغْتَرِضَ**: (JK ve TA’da böyle: [ve bu doğruysa, görünüşe göre **اُغْتُضِرَ**’dan takdim-te’hîr ile yapılmıştır:]) (mecaz:) Tazeliği üzere öldü; (JK;) [yani] bir delikanlı iken yahut genç bir adam iken öldü: [ikinci kıraat doğru görünür; çünkü] **اُحْتُضِرَ**’a benzer olduğu söylenmiştir [açıkça **اُخْتُضِرَ** yerine yanlış yazımdır]. (A, TA.) -A2- **اغترض الشَّىْءَ** O şeyi kendi **غَرَض**’ı [yani nişanı, hedef nesnesi vb.] yaptı. (TA.) -A3- **اغترض البَعِيرَ**: 1’in son cümlesine bak.

غَرْضٌ
**غَرْضٌ** ذ ve ↓ **غُرْضَةٌ** **رَحْل** denilen deve eyerinin, **سَرْج**’in **حِزَام**’ına (S, K) ve **قَتَب**’in **بِطَان**’ına benzeyen eklentisi; (S;) yani onun kuşağı yahut ön kuşağı (**تَصْدِير**); (S;) **رَحْل**’in **حِزَام**’ı: (A:) birincinin çoğulu **أَغْرَاضٌ** [kıllet çoğulu] (S, K) ve **أَغْرُضٌ** [yine kıllet çoğulu] (IB) ve **غُرُوضٌ** [kesret çoğulu]: ikincinin çoğulu ise ↓ **غُرْضٌ**, [yahut daha doğrusu bu bir cins isimdir,] (S, K,) tıpkı **بُسْرٌ**’ün **بُسْرَةٌ**’nin cinsi olması gibi, (S,) ve **غُرُضٌ**. (S, K.) [Bundan dolayı Muhammed’in sözü:] **غُرْض** ancak üç mescide bağlanır [hacılar tarafından develere]; Mescid-i Harâm [Mekke’nin], ve benim mescidim [Medine’nin], ve Beytü’l-Makdis’in [yahut Kudüs’ün] mescidi [Mescid-i Aksâ]. (TA.) -A2- **غَرْضٌ** ayrıca (bazılarına göre, birinci paragrafta zikredilen beyitte, S, TA) Şu mânâya gelir: Senin bıraktığın şeyin yeri (**مَوْضِعُ مَا تَرَكْتَهُ**, S’de [ve K’de] yazıldığı gibi **ماء** [yani **مَآءٍ**] değil, TA,) ve içine hiçbir şey koymadığın yer: (S, K, TA:) ve bazılarınca, tulumdaki **أَمْت** [bkz.] gibidir denilmiştir. (TA.) ― -b2- Ve katlanma hâli. (AHeyth, K.) Ve bir adamın, şişman olup sonra zayıfladığında bedende kıvrımlar (**غُرُوض**) bulunması. (Sgh, K.) Ve şöyle dersin: **طَوَيْتُ الثَّوْبَ عَلَى غُرُوضِهِ** yani **غُرُورِهِ** [elbise yahut kumaş parçasını ilk yahut aslî katlarına göre katladım]. (Ibn-‘Abbād, Z, Sgh, K.)

عُرْضٌ
**عُرْضٌ** ذ: bir önceki paragrafa bak.

غَرَضٌ
**غَرَضٌ** ذ Ok atılan yahut taş atılan nişan, işaret yahut hedef nesnesi; (S, O, Msb, K;) ok atmak yahut taş atmak için diktiğin şey (**مَا أَمْثَلْتَهُ**): (IDrd:) çoğulu **أَغْرَاضٌ**. (Msb, K.) Bir hadiste şöyle denmiştir: **لَا تَتَّخِذُوا شَيْئًا فِيهِ الرَّوحُ غَرَضًا** [İçinde ruh bulunan bir şeyi hedef edinmeyin]. (TA.) Ve bundan dolayı şöyle denir: **النَّاسُ أَغْرَاضُ المَنِيَّةِ** (mecaz kabul edilerek:) [insanlar kaderin yahut ölümün hedefleridir]: ve **جَعَلْتَنِى غَرَضًا لِشَتْمِكَ** (mecaz kabul edilerek:) [beni sövmen için hedef yaptın]. (TA.) ― -b2- Ve bundan dolayı, (mecaz:) Arzu yahut istek, yahut niyet yahut maksat bakımından hedeflenen yahut peşine düşülen şey: (Msb:) bir gaye; yahut kişinin erişmeye çalıştığı, aradığı, niyet ettiği yahut amaçladığı her son: (B:) ihtiyaç ve arzu nesnesi: (TA:) bir şeyden elde etmeyi aradığı, uğruna çabaladığı yahut amaçladığı fayda yahut hayır: bu mecazî mânâda o kadar kullanılır ki bu mânâda örfî olarak hakikat sayılır. (MF.) Şöyle dersin: **غَرَضُهُ كَذَا** (mecaz:) Onun hedefi yahut peşine düştüğü şey vb. şudur: (Msb:) yahut onun ihtiyaç ve arzu nesnesi şudur. (TA.) Ve **فَعَلَ لِغَرَضٍ صَحِيحٍ** (mecaz:) Adil yahut doğru bir hedef vb. için yaptı yahut davrandı. (Msb.) Ve **فَهِمْتُ غَرَضَكَ** (mecaz kabul edilerek:) Senin hedefini vb. yahut niyetini anladım; eş anlamlısı **قَصْدَكَ**. (S.) [Bunun ayrıca **غَرِضَ**’ın mastarı olduğuna dair başka bir örnek için **غَرِضَ** maddesine bak.]

غَرِضٌ
**غَرِضٌ** ذ, **مِنْ** ile geldiğinde: Kederden ve zihnin sıkıntısından bunalmış yahut huzursuz; kederli ve zihnen sıkıntılı: iğrenmiş; yahut iğrenerek yüz çeviren. (TA.) ― -b2- Ayrıca, **اـِلَى** ile geldiğinde: Özlem duyan yahut arzulayan: (S, TA:) yahut şiddetle yahut yoğun biçimde özlem duyan, arzulayan. (TA.)

غُرْضَةٌ
**غُرْضَةٌ** ذ: **غَرْضٌ**’a bak.

غَرِيضٌ
**غَرِيضٌ** ذ Taze, sulu, nemli yahut gevşek olmayan şey: (S, A, K:) ayrıca ete de söylenir. (S.) [Ayrıca 1’e bak, paragrafın ikinci yarısında üç yerde.] ― -b2- Taze yahut sulu hurmalar. (TA.) ― -b3- Yağmur suyu; ve aynı şekilde ↓ **مَغْرُوضٌ**: (S, K:) tazeliğinden dolayı. (S, TA.) ― -b4- Sabahın erken vaktinde; günün ilk kısmında gidilen su. (TA.) ― -b5- Ayrıca **اـِغْرِيضٌ**’a bak, iki yerde. ― -b6- Ayrıca her yeni yahut yeni türkü. (IB, TA.) ― -b7- Ve bundan dolayı, şarkıcı; yeni yahut yeni tarzda şarkı icra etmesinden dolayı: (IB, TA:) yahut iyi icra eden, (K, TA,) ve tanınmış olanlardan bir şarkıcı; ve yumuşaklığı yahut inceliği sebebiyle böyle adlandırılmıştır. (TA.)

وَرَدَ المَآءَ غَارِضَا
**وَرَدَ المَآءَ غَارِضَا** ذ (mecaz kabul edilerek:) Suya sabahın erken vaktinde; günün ilk kısmında geldi. (S, K. *) Ve **أَوْرَدَ اـِبِلَهُ غَارِضًا** (mecaz kabul edilerek:) Develerini sabahın erken vaktinde; günün ilk kısmında su başına getirdi. (TA.) Ve **أَتَيْتُهُ غَارِضًا** Ona günün ilk kısmında geldim. (TA.)

اـِغْرِيضٌ
**اـِغْرِيضٌ** ذ Hurma ağacının **طَلْعٌ**’ı; eş anlamlısı **طَلْعٌ**; (S, K;) bazıları buna **اـِغْرِيضَةٌ** der; (TA:) ve aynı şekilde ↓ **غَرِيضٌ**: (S, K:) yahut hurma ağacının **طَلْع**’ı (**طَلْع**) **كَافُور**’undan [yani kılıfından, zarfından] yarıldığında: (IAar:) yahut **طَلْعَة**’nın iç tarafında olan şey: (Th:) yahut hurma ağacının **طَلْع**’ının yarıldığı şey [yani kılıf]: (Ks, A) ki buna kadının elbisesi benzetilir. (A, TA.) ― -b2- (mecaz kabul edilerek:) Beyaz ve taze yahut sulu yahut nemli olan her şey; ve aynı şekilde ↓ **غَرِيضٌ**: (S, K:) yahut süt gibi beyaz olan her şey. (Ks.) ― -b3- (mecaz:) Dolu: (Lth, Th:) **طَلْعَة**’nın içindekine benzetilmesi sebebiyle. (Th.) ― -b4- (mecaz kabul edilerek:) Bölünmüş bir buluttan düşerken, ok ucu gibi görünen iri yağmur; yahut onun ilk düşeni. (TA.)

مَغْرِضٌ
**مَغْرِضٌ** ذ Devenin, bir **دَابَّة**’nin, (S,) [yani] atın (O, K) ve katırın ve eşeğin; (O;) **مَحْزِم**’ine [kuşak yeri] benzeyen kısmı; (S, O, K) ki bu, kaburgaların alt kısmında, karnın yanlarıdır; zira bunlar develerin karınlarında **غَرْض** yerleridir: (S:) ve ↓ **مُغَرَّضٌ** [aynı mânâya gelir: yani] **غُرْضَة**’nın yeri, (IKh, TA,) yahut **غَرْض**; (TA;) ve ayrıca karın: (IKh, TA:) yahut birincisi, kıkırdağın altında, **مُشَاش** [çıkıntılı kısım] bulunan kürek kemiğinin başı mânâsına gelir: yahut kol [ile] **شَرَاسِيف**’in [kaburga kıkırdaklarının] bittiği yer arasındaki şeyin iç kısmı. (TA:) çoğulu **مَغَارِضُ**. (S, TA.)

مُغَرَّضٌ
**مُغَرَّضٌ** ذ: bir önceki paragrafa bak.

مَغْرُوضٌ
**مَغْرُوضٌ** ذ: **غَرِيضٌ**’a bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%B6/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

غَرَضَ
غَرَضَ I ( n. ac. غَرْض 1 ),
a.  Was overhasty about: plucked unripe ( fruit ); weaned too soon ( kid ).

b.  Filled partly.

c.  Girded, put the girth on ( camel ).

غَرِضَ
غَرِضَ A ( n. ac. غَرَض 4 )
a.  [ Ila ], Yearned, longed for.

b.  [ Min ], Sickened, grew tired of; was disgusted with.

غَرُضَ
غَرُضَ U ( n. ac. غِرَض 7 ),
a.  Was fresh.

غَرَّضَ
غَرَّضَ II ,
a.  see I (a) , ( b ).

c.  Ate fresh food.

d.  Exhausted

e.  Joked.

أَغْرَضَ
أَغْرَضَ IV ,
a.  see I (b) , ( c ).

c.  Vexed, annoyed; sickened, disgusted.

تَغَرَّضَ
تَغَرَّضَ V ,
a.  Was broken ( branch ).

b.  [ La ] [ coll. ], Sided with, took the part of.

اِنْغَرَضَ
اِنْغَرَضَ VII ,
a.  see V (a) .

اِغْتَرَضَ
اِغْتَرَضَ VIII ,
a.  Was plucked fresh; died young.

b.  Made a butt of.

اِسْتَغْرَضَ
اِسْتَغْرَضَ X
a.  [ coll. ], Accused of partiality, of partisanship.

غَرْض
غَرْض 1 , ( pl. أَغْرُض 16 ,  غُرُوْض 27 ,  أَغْرَاْض 38 ),
a.  Camel's girth.

b.  ( pl. غِرْضَاْن 34 ,  غُرْضَاْن 35 ), Crack, crevice.

غُرْضَة
غُرْضَة 3t , ( pl. غُرْض 3 ,  غُرَض 9 ),
a.  see 1 (a) .

غَرَض
غَرَض 4 , ( pl. أَغْرَاْض 38 ),
a.  Butt, target.

b.  Aim, intention, purpose, object, end.

c.  Wish, desire; liking, inclination, taste.

d.  Private interest.

e.  Partisanship, party-spirit.

f.  [ coll. ], Party.

غَرَضِيَّة
غَرَضِيَّة 4yit , ( pl. reg. )
a.  [ coll. ], Private interest, personal advantage.

b.  Partiality, bias.

c.  Intrigue.

غَرِض
غَرِض 5 ,
a.  [ Min ], Sickened, disgusted with.

b.  [ Ila ], Yearning, eager for.

مَغْرِض
مَغْرِض 18 , ( pl. مَغَاْرِضُ 44 ),
a.  see 1 (a) .

غَرِيْض
غَرِيْض 25 , ( pl. أَغَاْرِيْضُ 69 ),
a.  Fresh, juicy, succulent.

b.  Clear, white.

c.  Fine singer.

اِغْرِيْض
اِغْرِيْض 39 ,
a.  The spathe of the palmtree.

غَارِضًا
غَارِضًا
a.  Early in the morning.

غُرْضُوْف
غُرْضُوْف ( pl. غَرَاْضِيْ٤ُ 67 ),
a.  Cartilage.

##### Türkçe

**غَرَضَ**
**غَرَضَ** I ( mastar: **غَرْض** 1 ),
a. Aşırı aceleci oldu: olgunlaşmamış (meyveyi) kopardı; (oğlağı) çok erken sütten kesti.

b. Kısmen doldurdu.

c. Kuşattı, (deveye) kuşak/kolan taktı.

**غَرِضَ**
**غَرِضَ** A ( mastar: **غَرَض** 4 )
a. [ **إلى** ], Özlem duydu, arzuladı.

b. [ **مِن** ], Tiksindi, bıktı; -den iğrendi.

**غَرُضَ**
**غَرُضَ** U ( mastar: **غِرَض** 7 ),
a. Taze oldu.

**غَرَّضَ**
**غَرَّضَ** II ,
a. I (a), (b)’ye bak.

c. Taze yiyecek yedi.

d. Tüketti.

e. Şaka yaptı.

**أَغْرَضَ**
**أَغْرَضَ** IV ,
a. I (b), (c)’ye bak.

c. Rahatsız etti, canını sıktı; tiksindirdi, iğrendirdi.

**تَغَرَّضَ**
**تَغَرَّضَ** V ,
a. Kırıldı (dal).

b. [ **لِـ** ] [ topluluk ], Tarafını tuttu, yanında yer aldı.

**اِنْغَرَضَ**
**اِنْغَرَضَ** VII ,
a. V (a)’ya bak.

**اِغْتَرَضَ**
**اِغْتَرَضَ** VIII ,
a. Taze iken koparıldı; genç yaşta öldü.

b. Alay konusu yaptı.

**اِسْتَغْرَضَ**
**اِسْتَغْرَضَ** X
a. [ topluluk ], Tarafgirlikle, partizanlıkla suçladı.

**غَرْض**
**غَرْض** 1 , ( çoğ.: **أَغْرُض** 16 , **غُرُوْض** 27 , **أَغْرَاْض** 38 ),
a. Devenin kolanı/kuşağı.

b. ( çoğ.: **غِرْضَاْن** 34 , **غُرْضَاْن** 35 ), Çatlak, yarık.

**غُرْضَة**
**غُرْضَة** 3t , ( çoğ.: **غُرْض** 3 , **غُرَض** 9 ),
a. 1 (a)’ya bak.

**غَرَض**
**غَرَض** 4 , ( çoğ.: **أَغْرَاْض** 38 ),
a. Hedef tahtası, nişan.

b. Gaye, niyet, amaç, nesne, nihayet.

c. Dilek, arzu; beğeni, meyil, zevk.

d. Özel çıkar.

e. Tarafgirlik, parti ruhu.

f. [ topluluk ], Parti.

**غَرَضِيَّة**
**غَرَضِيَّة** 4yit , ( çoğ. düzenli ),
a. [ topluluk ], Özel çıkar, şahsî menfaat.

b. Tarafgirlik, yanlılık.

c. Entrika.

**غَرِض**
**غَرِض** 5 ,
a. [ **مِن** ], -den tiksinmiş, -den iğrenmiş.

b. [ **إلى** ], -e özlem duyan, -e hevesli.

**مَغْرِض**
**مَغْرِض** 18 , ( çoğ.: **مَغَاْرِضُ** 44 ),
a. 1 (a)’ya bak.

**غَرِيْض**
**غَرِيْض** 25 , ( çoğ.: **أَغَاْرِيْضُ** 69 ),
a. Taze, sulu, etli.

b. Berrak, beyaz.

c. Güzel şarkıcı.

**اِغْرِيْض**
**اِغْرِيْض** 39 ,
a. Hurma ağacının kılıfı.

**غَارِضًا**
**غَارِضًا**
a. Sabahın erken vaktinde.

**غُرْضُوْف**
**غُرْضُوْف** ( çoğ.: **غَرَاْضِيْ٤ُ** 67 ),
a. Kıkırdak.
