# غرض — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%B6/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%B1%D8%B6/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%B6.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: غرض

الغرض محركة: هدف يرمى فيه  ، كما في الصحاح والعباب وقال ابن دريد: الغرض: ما امتثلته للرمي،  ج أغراض  ، كسبب وأسباب، وكثر ذلك حتى قيل: الناس أغراض المنية، وجعلتني غرضا لشتمك. وفي الحديث:  لا تتخذا شيئا فيه الروح غرضا  . وفي البصائر: ثم جعل اسما لكل غاية يتحرى إدراكها. الغرض:  الضجر، والملال  . ومنه حديث عدي  فسرت حتى نزلت جزيرة العرب فأقمت بها حتى اشتد غرضي  أي ضجري وملالي. وأنشد ابن بري لحمام بن الدهيقين:
  لما رأت خولة مني غرضا
  قامت قياما ريثا لتنهضا ومن سجعات الأساس: إذا فاته الغرض، فته الغرض. أي الضجر. الغرض أيضا: شدة النزاع نحو الشيء  والشوق  إليه،  غرض، كفرح، فيهما  . أما في معنى الضجر فإنه يعدى بمن، يقال: غرض منه غرضا، فهو غرض، أي ضجر وقلق. ومنه الحديث  كان إذا مشى عرف في مشيه أنه غير غرض أي غير قلق. وأما الغرض بمعنى الشوق فإنه يعدى بإلى، يقال: غرض إلى لقائه غرضا، فهو غرض: اشتاق إليه. قال ابن هرمة، كما وقع في التهذيب والإصلاح، وليس  لابن هرمة  كما في العباب:
  من ذا رسول ناصح فـمـبـلـغ                      عني علية غير قـيل الـكـاذب
  أني غرضت إلى تناصف وجههـا                      غرض المحب إلى الحبيب الغائب ونقل الجوهري عن الأخفش في معنى غرضت إليه، أي اشتقت إليه، تفسيرها: غرضت من هؤلاء إليه، لأن العرب توصل بهذه الحروف كلها الفعل، قال الشاعر وهو أعرابي من بني كلاب:
  فمن يك لم يغرض فإني ونافتـي                      بحجز إلى أهل الحمى غرضان
  تحن فتبدي ما بها من صـبـابة                      وأخفي الذي لولا الأسى لقضاني

  أي لقضى علي. وقال الزمخشري: إنما عدي بإلى لتضمنه معنى اشتقت وحننت. قال شيخنا: وقد أورد ابن السيد الغرض بمعنى الملال والشوق، وعده من الأضداد، لمناقضة المحبة والشوق للملال والضجر، قال: وهو منصوص أيضا للمبرد في الكامل. قلت: ومثله في كتاب ابن القطاع. قال ابن عباد: الغرض  المخافة  . في الصحاح:  غرض الشيء غرضا، كصغر صغرا فهو غريض، أي طري  ، يقال: لحم، غريض. قال أبو زبيد الطائي يصف أسدا ولبؤته:
  يظل مغبا عندهـا مـن فـرائس                      رفات عظام أو غريض مشرشر ويروى: رفيت. ومغبا، أي غابا. ومشرشر، أي مقطع.  والغريض: المغني المجيد، من المحسنين المشهورين، سمي للينه. وقال ابن بري: الغريض: كل غناء محدث طري، ومنه سمي المغني الغريض، لأنه أتى بغناء محدث. وقال الحافظ في  التبصير  : الغريض: مخنث مشهور، واسمه عبد الملك. قلت: وهو مولى الثريا بنت عبد الله بن الحارث بن أمية، التي كان يتشبب بها ابن أبي ربيعة.  وماء المطر  غريض لطراءته،  كالمغروض  ، كما في الصحاح، وأنشد للشاعر وهو الحادرة:
  بغريض سارية أدرته الصبـا                      من ماء أسجر طيب المستنقع وقال آخر، هو لبيد رضي الله عنه:
  تذكر شجوه وتقـاذفـتـه                      مشعشعة بمغروض زلال يقال:  كل أبيض طري  غريض، كما في الصحاح. الغريض:  الطلع، كالإغريض، فيهما  ، نقله الجوهري والليث. وقال ابن الأعرابي: الإغريض: الطلع حين ينشق عن كافوره. وقال الكسائي: الإغريض: كل أبيض مثل اللبن؛ وما ينشق عنه الطلع. وقال غيره: الطلع يدعونه الإغريضة. ومن سجعات الأساس: كأن ثوبها إغريض، وريقها ريق غريض، يشفى برشفه المريض. الإغريض: ما ينشق عنه الطلع. وريق الغيث: أوله.  وغرض الإناء يغرضه  ، من حد ضرب:  ملأه  ، كما في الصحاح، وكذا غرض السقاء والحوض، إذا ملأهما. وأنشد للراجز وهو أبو ثروان العكلي:
  لا تأويا للحوض أن يغيضـا
  أن تغرضا خير من أن تغيضا  كأغرضه  . قال ابن سيده: وأرى اللحياني حكاه. غرضه أيضا، إذا  نقصه عن الملء  ، فهو  ضد  ، صرح به الجوهري، وأنشد للراجز:
  لقد فدى أعناقهن المحض
  والدأظ حتى مالهن غرض

  يقول: فداهن من النحر والبيع المحض والدأظ. وقال الباهلي: الغرض: أن يكون في جلودها نقصان. غرض  السقاء  يغرضه غرضا:  مخضه، فإذا ثمر  ، أي صار ثميرة قبل أن يجتمع زبده  صبه فسقاه القوم  ، نقله الجوهري عن ابن السكيت. قال يقال أيضا: غرض  السخل  يغرضه غرضا، إذا  فطمه قبل إناه  ، أي قبل إدراكه. غرض  الشيء  يغرضه غرضا:  اجتناه  غريضا، أي  طريا، أو أخذه كذلك  ، أي طريا. وفي النسخ: أو جذه، وهو غلط،  كغرضه، فيهما،  تغريضا.  والغرض للرحل كالحزام للسرج  ، والبطان للقتب،  ج: غروض  ، كفلس وفلوس،  وأغراض  أيضا، كما في الصحاح. وفي الحديث  لا تشد الغرض إلا إلى ثلاثة مساجد: المسجد الحرام، ومسجدي هذا، ومسجد بيت المقدس   كالغرضة، بالضم  ، وهو التصدير،  ج  غرض،  ككتب وكتب  ، كما في الصحاح. وأنشد الصاغاني لابن مقبل في الغروض:
  إذا ضمرت وأمسى الحقب منها                      مخالفة لأحقيها الـغـروض الغرض:  شعبة في الوادي غير كاملة، أو أكبر من الهجيج  ، قاله ابن الأعرابي. وهما قول واحد، كما هو نص ابن الأعرابي في النوادر فإنه قال: الغرض: شعبة في الوادي أكبر من الهجيج، ولا تكون شعبة كاملة،  ج غرضان، بالضم والكسر  . يقال: أصابنا مطر أسال زهاد الغرضان. وزهادها: صغارها. الغرض:  موضع ماء  . كذا بخط أبي سهل في نسخة الصحاح، وهو الصواب -ووجد في المتن بخط بعضهم: موضع ما-  تركته فلم تجعل فيه شيئا  . كذا في الصحاح وقال بعضهم: هو كالأمت في السقاء. وبه فسر قول الراجز:
  والدأظ حتى مالهن غرض قال أبو الهيثم: الغرض:  التثني  . والغرض، أيضا:  أن يكون  سمينا فيهزل فيبقى في جسده غروض  . نقله الصاغاني. عن ابن عباد: الغرض:  الكف  . يقال: غرضت منه، أي كففت. قال أيضا: الغرض:  إعجال الشيء عن وقته  . وكل شيء أعجلته عن وقته فقد غرضته، كما في العباب والتكملة.  والمغرض، كمنزل، من البعير، كالمحزم للفرس  . ونص العباب: من الفرس والبغل والحمار، ونص الصحاح كالمحزم من الدابة. قال: وهي جوانب البطن أسفل الأضلاع التي هي مواضع الغرض من بطونها، وأنشد للراجز، وهو أبو محمد الفقعسي:
  يشربن حتى تنقض المغارض
  لا عائف منها ولا معارض وأنشد الصاغاني لابن مقبل:
  ثم اضطغنت سلاحي عند مغرضهاومرفق كرئاس السيف إذ شسفا وفي اللسان: وأنشد آخر لشاعر:
  عشيت جابان حتى اشتد مغرضه                      وكاد يهلك لولا أنـه طـافـا أي انسد ذلك الموضع من شدة الامتلاء. وقيل: المغرض: رأس الكتف الذي فيه المشاش تحت الغرضوف. وقيل: هو باطن ما بين العضد منقطع الشراسيف. يقال:  طويت الثوب على غروضه، أي غروره  ، قاله الزمخشري، ونقله الصاغاني عن ابن عباد. قال أبو عبيدة:  في الأنف غرضان، بالضم  ، مثنى غرض.  وهو  ، كذا في النسخ ومثله في العباب، ونص اللسان: وهما  ما انحدر من قصبة الأنف من جانبيه جميعا  ، كما في العباب، وفيهما عرق البهر، كما في اللسان. قال أبو عبيدة: وأما قوله:

  كرام ينال الماء قبل شفاههملهم واردات الغرض شم الأرانب فقد قيل: إنه أراد الغرضوف الذي في قصبة الأنف فحذف الواو والفاء، ورواه بعضهم: لهم عارضات الورد وقد تقدم في  ع ر ض  .  والغارض من الأنوف: الطويل  . الغارض:  من ورد الماء باكرا  . يقال: وردت الماء غارضا أي مبكرا كما في الصحاح. وذلك الماء غريض، كما في اللسان، ويروى بالعين المهملة. كما تقدم. من المجاز:  أغرض لهم غريضا  ، أي  عجن عجينا ابتكره، ولم يطعمهم بائتا  . وفي الأساس: غرضت للضيف غريضا: أطعمتهم طعاما غير بائت. أغرض  الناقة: شدها بالغرضة  والغرض،  كغرضها غرضا  . ويقال: غرض البعير بالغرض: شده، وأغرضه: شد عليه الغرض.  وغرض  الرجل  تغريضا: أكل اللحم الغريض  ، أي الطري. غرض أيضا:  تفكه  ، نقله الصاغاني. وفي اللسان من الفكاهة وهو المزاح. قال ابن عباد:  تغرض الغصن  ، كما هو نص العباب، وفي التكملة: انغرض الغصن، إذا  انكسر ولم يتحطم. ويشهد لما في التكملة نص اللسان: انغرض الغصن: تثنى وانكسر انكسارا غير بائن. من المجاز: غارض إبله  ، إذا  أوردها  غارضا، أي  بكرة  ، كما في العباب والأساس. ومما يستدرك عليه: المغرض، كمعظم: موضع الغرضة، قاله ابن خالويه. قال: ويقال للبطن: المغرض. وقال غيره: هو الموضع الذي يقع عليه الغرض أو الغرضة، قال:
  إلى أمون تشتكي المغرضا وقال ابن بري: ويجمع الغرض أيضا على أغرض، كأفلس، وأنشد لهميان بن قحافة:
  يغتال طول نسعه وأغرضه
  بنفخ جنبيه وعرض ربضه وغرض الشيء يغرضه غرضا، أي كسره كسرا لم يبن. والغريض: الطري من التمر. وغرضت له غريضا: سقيته لبنا حليبا. وهو مجاز. وأتيته غارضا: أول النهار. والغريضة: ضرب من السويق، يصرم من الزرع ما يراد حتى يستفرك، ثم يشهى، وتشهيته أن يسخن على المقلى حتى ييبس، وإن شاء جعل معه على المقلى حبقا، فهو أطيب لطعمه، وهو أطيب سويق. والغريض: الماء الذي ورد عليه باكرا. والغرض: القصد. يقال: فهمت غرضك، أي قصدك، كما في الصحاح. يقال: غرضه كذا، أي حاجته وبغيته. قال شيخنا: قد كثر حتى تجوزوا به عن الفائدة المقصورة من الشيء، وهو حقيقة عرفية بعد الشيوع، لكونه مقصدا، وقبل الشيوع، استعارة أو مجاز مرسل. واغترض الشيء: جعله غرضه. وغرض أنف الرجل: شرب فنال أنفه الماء من قبل شفته. والإغريض: البرد، قاله الليث، وأنشد يصف الأسنان:
  وأبيض كالإغريض لم يتثلم وقال ثعلب: الإغريض: ما في جوف الطلعة، ثم شبه به البرد، لا أن الإغريض أصل في البرد. والإغريض أيضا: قطر جليل تراه إذا وقع كأنه أصول نبل، وهو من سحابة متقطعة، وقيل: هو أول ما يسقط منها. قال النابغة:
  يميح بعود الضرو إغريض بغشة                      جلا ظلمة ما دون أن يتهممـا

  ويقال: غرض في سقائك، أي لا تملأه، كما في الصحاح. وفلان بحر لا يغرض، أي لا ينزح. كما في الصحاح. وفي الأساس: لا ينزف. واغترض فلان: مات شابا، نحو اختضر. وهو مجاز، كما في الأساس. وأغرض الرجل: أصاب الغرض. نقله ابن القطاع.

### Türkçe

**الغرض** harekeli: içine atış yapılan hedef; **الصحاح** ve **العباب**’da olduğu gibi. İbn Düreyd dedi: **الغرض**: atış için karşısına diktiğin şey; çoğulu **أغراض**; **سبب** ve **أسباب** gibi. Ve bu o kadar çoğaldı ki şöyle denildi: insanlar ölümün **أغراض**’ıdır; ve “beni senin sövmen için bir **غرض** yaptın.” Hadiste: “İçinde ruh bulunan bir şeyi **غرضا** edinmeyiniz.” **البصائر**’de: sonra, erişilmesi gözetilen her gaye için isim kıldı. **الغرض**: **الضجر** ve **الملال**. Ondandır: Adiyy hadisi: “yürüdüm, ta ki Arap yarımadasına indim; orada ikamet ettim, ta ki **غرضي** şiddetlendi”; yani bıkkınlığım ve usancım. İbn Berrî, Hammâm b. ed-Dehîkayn için inşad etti:
  “Havle bende bir **غرضا** görünce
  kalktı; kalkışı ağır ağırdı ki doğrulsun.”

Ve **الأساس**’ın secilerinden: “Eğer **الغرض**’ı kaçırırsa, **الغرض** onu kaçırır.” Yani bıkkınlık. **الغرض** ayrıca: bir şeye doğru çekişmenin şiddeti ve ona **الشوق**; **غرض** (vezninde), **فرح** gibi; ikisinde de. Ama bıkkınlık manasında olunca **من** ile geçişli kılınır; denir ki: **غرض منه غرضا**; o da **غرض**’tır; yani bıkkın ve huzursuz. Ondandır hadis: “yürüdüğü zaman yürüyüşünden onun **غير غرض** olduğu bilinir”; yani huzursuz olmayan. Ama **الغرض** şevk manasında olunca **إلى** ile geçişli kılınır; denir ki: **غرض إلى لقائه غرضا**; o da **غرض**’tır: ona özledi. İbn Hirma dedi; **التهذيب** ve **الإصلاح**’da vaki olduğu üzere; ve **العباب**’da olduğu gibi İbn Hirma’ya ait değildir:
  “Kimdir nasihatçi bir elçi; ulaştıran
  benden, ‘yalancı söz’den başka, Uleyye’ye;
  ben onun yüzünün yarısına doğru özledim,
  sevenin, gaip sevgiliye özlemesi gibi.”

Cevherî, Ahfeş’ten **غرضت إليه** manasında nakletti; yani ona özledim; bunun tefsiri: “bunlardan ona doğru özledim”dir; çünkü Araplar bu harflerin hepsiyle fiili ulaştırırlar. Şair dedi; o, Benî Kilâb’dan bir bedevîdir:
  “Kim özlememişse; ben ve dişi devem
  himâ ehline doğru iki **غرضان**’ız;
  o özler de içindeki tutkunluğu açığa vurur,
  ben ise, keder olmasa beni bitirecek olanı gizlerim.”

Yani: bana hükmederdi. Zemahşerî dedi: ancak **إلى** ile geçişli kılındı; çünkü “özledim ve hasret çektim” manasını içerdi. Şeyhimiz dedi: İbnü’s-Seyyid, **الغرض**’ı usanç ve şevk manasında zikretti ve onu zıt anlamlılardan saydı; sevgi ve şevkin, usanç ve bıkkınlığa aykırılığı sebebiyle; dedi ki: bu, Müberred için de **الكامل**’de açıkça belirtilmiştir. Dedim: bunun benzeri İbnü’l-Kattâ‘ın kitabındadır. İbn Abbâd dedi: **الغرض**: **المخافة**.

**الصحاح**’ta: **غرض الشيء غرضا**; **صغر صغرا** gibi; o da **غريض**’tir; yani taze. Denir ki: et, **غريض**. Ebû Zübeyd et-Tâî, bir aslanı ve dişisini vasfederken dedi:
  “Onun yanında, avlardan bir **مغبا** olarak kalır:
  kemik kırıntıları yahut parçalanmış taze (et) **غريض**.”

Rivayet olunur: **رفيت**. Ve **مغبا**: yani **غابا**. Ve **مشرشر**: yani parçalanmış.

Ve **الغريض**: iyi icracı şarkıcı; iyilik yapanlardan meşhur olan; yumuşaklığı sebebiyle adlandırıldı. İbn Berrî dedi: **الغريض**: her yeni, taze şarkı; ondan dolayı şarkıcıya **الغريض** adı verildi; çünkü yeni bir şarkı getirdi. Hâfız, **التبصير**’de dedi: **الغريض**: meşhur bir muhannes; adı Abdülmelik’tir. Dedim: o, İbn Ebî Rebîa’nın kendisiyle teşebbüb ettiği Süreyya bint Abdillah b. el-Hâris b. Ümeyye’nin mevlasıdır.

Ve yağmur suyu, tazeliği sebebiyle **غريض**’tir; **المغروض** gibi; **الصحاح**’ta olduğu üzere. Şaire—o **الحادرة**’dir—ait olarak inşad edildi:
  “Sabâ’nın döndürdüğü bir seher bulutunun tazesiyle **بغريض**;
  durgunluğu hoş kokulu, bol suyun suyundan.”

Bir başkası dedi; o, Lebîd’dir—Allah ondan razı olsun:
  “Kederini hatırladı; onu savurdu
  berrak **بمغروض** ile parıltılı.”

Denir ki: her beyaz, taze şey **غريض**’tir; **الصحاح**’ta olduğu gibi. **الغريض**: **الطلع**; **الإغريض** gibi; ikisinde de; Cevherî ve Leys nakletti. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الإغريض**: **الطلع**’ın, **كافوره**’undan yarıldığı zamanki hâli. Kisâî dedi: **الإغريض**: süt gibi her beyaz; ve **الطلع**’ın yarıldığı şey. Başkası dedi: **الطلع**’a **الإغريضة** derler. **الأساس**’ın secilerinden: “Sanki elbisesi **إغريض**; tükürüğü de taze tükürük **ريق غريض**; onun yudumuyla hasta şifa bulur.” **الإغريض**: **الطلع**’ın yarıldığı şey. Ve **ريق الغيث**: onun ilki.

Ve **غرض الإناء يغرضه**; **ضرب** babından: onu doldurdu; **الصحاح**’ta olduğu üzere. Aynı şekilde kırbayı ve havuzu, ikisini doldurduğu zaman. Recez şairine—o Ebû Servân el-‘Aklî’dir—ait olarak inşad edildi:
  “Havuza sığınmayın ki eksilsin;
  doldurmanız, eksiltmenizden hayırlıdır.”

**كأغرضه**. İbn Sîde dedi: Lihyânî’nin bunu rivayet ettiğini görüyorum. **غرضه** ayrıca, onu doluluktan eksilttiği zaman; o, bir zıttır; Cevherî bunu açıkça söyledi. Ve recez şairine ait olarak inşad etti:
  “Boyunlarını saf (mal) fidye etti;
  ve **الدأظ**; ta ki onların **غرض**’ı kalmadı.”

Diyor ki: onları boğazlamadan ve saf satıştan ve **الدأظ**’dan fidye etti. Bâhilî dedi: **الغرض**: derilerinde bir eksiklik bulunmasıdır.

**غرض السقاء يغرضه غرضا**: onu çalkaladı; sonra **ثمر** olunca—yani kaymağı toplanmadan önce küçük parçacıklar hâline gelince—onu döktü; kavme içirdi; Cevherî, İbnü’s-Sikkît’ten nakletti. Denir ki ayrıca: **غرض السخل يغرضه غرضا**; onu vaktinden önce sütten kestiği zaman; yani olgunlaşmasından önce.

**غرض الشيء يغرضه غرضا**: onu **غريضا** olarak topladı; yani taze; yahut onu öyle aldı; yani taze. Nüshalarda: “yahut onu kesti” vardır; bu yanlıştır; **كغرضه** gibi; ikisinde de; **تغريضا**.

Ve **الغرض** semer için, eyer için kemer gibidir; ve **البطان** yük semeri içindir; çoğulu: **غروض**; **فلس** ve **فلوس** gibi; ve ayrıca **أغراض**; **الصحاح**’ta olduğu üzere. Hadiste: “**الغرض** ancak üç mescide bağlanır: Mescid-i Harâm, şu mescidim ve Mescid-i Beytü’l-Makdis.” **كالغرضة** (ötreli) gibi; o da **التصدير**’dir; çoğulu **غرض**; **كتب** ve **كتب** gibi; **الصحاح**’ta olduğu üzere. Sâğânî, İbn Mukbil’den **الغروض** hakkında inşad etti:
  “Zayıflayınca ve ondan **الحقب** akşamlayınca,
  iki **أحقي**’sine aykırı olan **الغروض**.”

**الغرض**: vadide tam olmayan bir kol; yahut **الهجيج**’den daha büyük; İbnü’l-A‘râbî söyledi. İkisi tek sözdür; İbnü’l-A‘râbî’nin **النوادر**’deki nassı böyledir; çünkü dedi ki: **الغرض**: vadide **الهجيج**’den büyük bir kol; ve tam bir kol olmaz; çoğulu **غرضان**; ötre ve kesre ile. Denir ki: bize bir yağmur isabet etti; **الغرضان**’ın küçüklerini akıttı. Ve onların küçükleri: **زهادها**’dır.

**الغرض**: su yeri. Ebû Sehl’in **الصحاح** nüshasında hattıyla böyledir; doğru olan budur—metinde bazılarının hattıyla “bir yer” bulundu: “**موضع ما**”—onu bıraktım; onda bir şey yapmadım. **الصحاح**’ta böyledir. Bazıları dedi: o, kırbada **الأمت** gibidir. Bununla recez şairinin sözü tefsir edildi:
  “Ve **الدأظ**; ta ki onların **غرض**’ı kaldı.”

Ebû’l-Heysem dedi: **الغرض**: **التثني**. Ve **الغرض** ayrıca: semiz olup sonra zayıflaması; böylece bedeninde **غروض** kalması. Sâğânî nakletti.

İbn Abbâd’dan: **الغرض**: **الكف**. Denir ki: **غرضت منه**; yani vazgeçtim. Yine dedi: **الغرض**: bir şeyi vaktinden önce aceleye getirmek. Her neyi vaktinden önce aceleye getirdiysen onu **غرضته** etmiş olursun; **العباب** ve **التكملة**’de olduğu gibi.

Ve **المغرض**—**منزل** gibi—devede; at için **المحزم** gibidir. **العباب**’ın nassı: at, katır ve eşekten. **الصحاح**’ın nassı: binek hayvanda **المحزم** gibidir. Dedi: o, kaburgaların altındaki karın yanlarıdır; ki onlar, karınlarından **الغرض** yerleridir. Recez şairine—o Ebû Muhammed el-Fak‘asî’dir—ait olarak inşad edildi:
  “İçerler, ta ki **المغارض** çözülür;
  onda ne tiksinen vardır ne de karşı çıkan.”

Sâğânî, İbn Mukbil’den inşad etti:
  “Sonra silahımı **مغرضها**’sı yanında ve bir dirsek dayanağı (yanında) gizledim;
  kılıcın kabzası gibi; o sertleşince.”

**اللسان**’da: bir başkasını da bir şair için inşad etti:
  “Câbân’a akşamladım, ta ki **مغرضه** şiddetlendi;
  neredeyse helâk olacaktı; eğer o dolaşmasaydı.”

Yani: o yer, şiddetli doluluktan tıkandı. Ve denildi: **المغرض**: omuz başıdır; onda, **الغرضوف**’un altında **المشاش** vardır. Ve denildi: o, pazu ile kaburga kıkırdaklarının kesildiği yer arasının iç tarafıdır. Denir ki: “elbiseyi **غروضه**’u üzerine katladım”; yani onun kıvrımları üzerine; Zemahşerî söyledi; Sâğânî, İbn Abbâd’dan nakletti.

Ebû Ubeyde dedi: “burunda iki **غرضان** vardır”; ötre ile; **غرض**’ın tesniyesi. Ve o—nüshalarda böyledir ve **العباب**’da da böyledir—**اللسان**’ın nassı: “ve onlar, burun kemiğinin iki yanından aşağı inen şeydir; ikisi birlikte”; **العباب**’da olduğu gibi. Ve ikisinde **عرق البهر** vardır; **اللسان**’da olduğu gibi. Ebû Ubeyde dedi: ama onun sözü:

  “Kerem sahipleri; suyu dudaklarından önce alır;
  onların **الغرض**’ın varidleri vardır; burunları yüksek tavşanlar.”

Denildi ki: o, burun kemiğindeki **الغرضوف**’u kastetti; vav ve fâ’yı hazfetti. Bazıları rivayet etti: “onların **عارضات الورد**’u vardır”; ve bu, **ع ر ض** maddesinde geçti.

Ve burunlardan **الغارض**: uzun olandır. **الغارض**: suya erken gelen kimsedir. Denir ki: **وردت الماء غارضا**; yani erken; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve o su **غريض**’tir; **اللسان**’da olduğu gibi; **العين** (mu‘ceme olmayan) ile de rivayet olunur; daha önce geçtiği gibi.

Mecazdan: “onlara **غريضا** **أغرض** etti”; yani yeni yoğrulmuş bir hamur yoğurdu; onlara bayat yedirmedi. **الأساس**’ta: “misafir için **غريضا** **غرضت**: onlara bayat olmayan yemek yedirdim.”

**أغرض الناقة**: onu **الغرضة** ve **الغرض** ile bağladı; **كغرضها غرضا** gibi. Denir ki: **غرض البعير بالغرض**: onu bağladı; ve **أغرضه**: onun üzerine **الغرض**’ı bağladı.

Ve **غرض الرجل تغريضا**: taze et **اللحم الغريض** yedi; yani taze. **غرض** ayrıca: meyveyle oyalanmak; Sâğânî nakletti. **اللسان**’da: **الفكاهة**’dendir; o da şakalaşmadır.

İbn Abbâd dedi: **تغرض الغصن**; **العباب**’ın nassı böyledir. **التكملة**’de: **انغرض الغصن**; kırılıp parçalanmadığı zaman. **التكملة**’de olana **اللسان**’ın nassı şahitlik eder: **انغرض الغصن**: büküldü ve ayrılmayan bir kırılmayla kırıldı.

Mecazdan: “develerini **غارض** etti”; yani onları **غارضا** olarak suya götürdü; yani erken; **العباب** ve **الأساس**’ta olduğu gibi.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **المغرض**—**معظم** gibi—**الغرضة**’nın yeridir; İbn Hâlaveyh söyledi. Dedi: karına da **المغرض** denir. Başkası dedi: o, **الغرض** yahut **الغرضة**’nın üzerine düştüğü yerdir. Dedi:
  “Şikâyet eden bir **أمون**’a; **المغرضا**’yı.”

İbn Berrî dedi: **الغرض** ayrıca **أغرض** üzerine de cem‘ edilir; **أفلس** gibi. Hemmân b. Kahâfe için inşad etti:
  “Kayışının uzunluğunu ve **أغرضه**’unu gizlice alır;
  iki yanını şişirmekle ve oturuşunun genişliğiyle.”

Ve **غرض الشيء يغرضه غرضا**: onu, ayrılmayan bir kırmayla kırdı. Ve **الغريض**: hurmanın taze olanı. Ve “ona **غريضا** **غرضت**”: ona sağılmış süt içirdim. Bu mecazdır. Ve “ona **غارضا** geldim”: günün başında.

Ve **الغريضة**: bir çeşit **السويق**; ekinden, başak bağlayıp sertleşmesi istenen şey biçilip koparılır; sonra kavrulur; kavrulması, sac üzerinde ısıtılıp kurutulmasıdır; isterse sac üzerinde onunla birlikte reyhan da koyar; tadı daha hoştur; ve o, en hoş **سويق**’tir.

Ve **الغريض**: erken suya varılan sudur.

Ve **الغرض**: kasıttır. Denir ki: “senin **غرضك**’ını anladım”; yani kasdını; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Denir ki: “onun **غرضه** şudur”; yani ihtiyacı ve arzusudur. Şeyhimiz dedi: bu o kadar çoğaldı ki, onunla, bir şeyin sınırlı faydasından tecavüz ederek (kullandılar); o, yaygınlıktan sonra örfî bir hakikattir; çünkü o, bir maksattır; yaygınlıktan önce ise, bir istiare yahut mecaz-ı mürseldir.

Ve **اغترض الشيء**: onu kendi **غرض**’ı yaptı.

Ve **غرض أنف الرجل**: içti; böylece su, dudağından önce burnuna ulaştı.

Ve **الإغريض**: soğuktur; Leys söyledi. Dişleri vasfederek inşad etti:
  “Ve **الإغريض** gibi bembeyaz; çatlamamış.”

Sa‘leb dedi: **الإغريض**: **الطلعة**’nın içindeki şeydir; sonra onunla soğuk benzetildi; yoksa **الإغريض** soğukta aslî değildir.

Ve **الإغريض** ayrıca: düşerken gördüğün iri bir damladır; sanki ok kökleri gibidir; o, parçalı bir buluttandır; ve denildi: o, ondan düşen ilk şeydir. Nâbiga dedi:
  “**الضرو** dalıyla, bir **غشة** ile **إغريض**’i karıştırır;
  karanlığı açtı; (ama) büsbütün kararmadan önce.”

Ve denilir: **غرض** senin su tulumunda; yani onu doldurma; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve falan, **بحر**dür; **لا يغرض**; yani çekilip boşaltılmaz; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **الأساس**’ta: **لا ينزف**. Ve **اغترض** falan: genç olarak öldü; **اختضر** gibi. Ve o mecazdır; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve **أغرض** adam: **الغرض**’a isabet etti. Onu İbnü’l-Kattâ‘ nakletti.
