# غرق (غ-ر-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%B1%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Ğark, Suya doymuş toprak, bataklık demektir

- Harfler: غ - ر - ق
- Kur'an'da: 23 geçiş · 23 ayet · 13 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (13)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [أَغْرَقْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%BA%D9%92%D8%B1%D9%8E%D9%82%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | أَفْعَلْنَا | Suda boğduk | 4 | 4 | [26:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/ayet/26:66.md) |
| [وَأَغْرَقْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%BA%D9%92%D8%B1%D9%8E%D9%82%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | وَأَفْعَلْنَا | Ve suda boğduk | 4 | 4 | [2:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/ayet/2:50.md) |
| [فَأَغْرَقْنَاهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%BA%D9%92%D8%B1%D9%8E%D9%82%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَأَفْعَلْنَاهُمْ | Hemen onları suda boğduk | 3 | 3 | [7:136](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/ayet/7:136.md) |
| [مُغْرَقُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/siga/%D9%85%D9%8F%D8%BA%D9%92%D8%B1%D9%8E%D9%82%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | مُفْعَلُونَ | Suda boğulanlar | 3 | 3 | [11:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/ayet/11:37.md) |
| [أَغْرَقْنَاهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%BA%D9%92%D8%B1%D9%8E%D9%82%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعَلْنَاهُمْ | Onları suda boğduk | 1 | 1 | [25:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/ayet/25:37.md) |
| [أُغْرِقُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/siga/%D8%A3%D9%8F%D8%BA%D9%92%D8%B1%D9%90%D9%82%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | أُفْعِلُوا | Suda boğuldular | 1 | 1 | [71:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/ayet/71:25.md) |
| [الْغَرَقُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%BA%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D9%82%D9%8F.md) | الْفَعَلُ | Suda boğulmak | 1 | 1 | [10:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/ayet/10:90.md) |
| [الْمُغْرَقِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8F%D8%BA%D9%92%D8%B1%D9%8E%D9%82%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | الْمُفْعَلِينَ | Suda boğulanlar | 1 | 1 | [11:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/ayet/11:43.md) |
| [غَرْقًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/siga/%D8%BA%D9%8E%D8%B1%D9%92%D9%82%D9%8B%D8%A7.md) | فَعْلًا | Suda boğmak | 1 | 1 | [79:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/ayet/79:1.md) |
| [فَأَغْرَقْنَاهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%BA%D9%92%D8%B1%D9%8E%D9%82%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F.md) | فَأَفْعَلْنَاهُ | Hemen onu suda boğduk | 1 | 1 | [17:103](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/ayet/17:103.md) |
| [فَيُغْرِقَكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/siga/%D9%81%D9%8E%D9%8A%D9%8F%D8%BA%D9%92%D8%B1%D9%90%D9%82%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَيُفْعِلَكُمْ | Sizi suda boğması sebebiyle | 1 | 1 | [17:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/ayet/17:69.md) |
| [لِتُغْرِقَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/siga/%D9%84%D9%90%D8%AA%D9%8F%D8%BA%D9%92%D8%B1%D9%90%D9%82%D9%8E.md) | لِتُفْعِلَ | Suda boğman için | 1 | 1 | [18:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/ayet/18:71.md) |
| [نُغْرِقْهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/siga/%D9%86%D9%8F%D8%BA%D9%92%D8%B1%D9%90%D9%82%D9%92%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | نُفْعِلْهُمْ | Onları suda boğarız | 1 | 1 | [36:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/ayet/36:43.md) |

## Mücavir kökler — 31 mücavir (126 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [فلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%83.md) — 4 ortak ayet · G² 24 · Fülk (kef), İğ topacı demektir
2. [كذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8.md) — 6 ortak ayet · G² 13 · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
3. [بحر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AD%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 13 · Bahr deniz demektir
4. [خطب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Hitbe: “Hetba” kına yakılmış el demektir
5. [نقم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Lokma, ağza alınan bir parça yemektir
6. [فرعون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B9%D9%88%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Firavun
7. [صنع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · İmal ederler
8. [نجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · Özel konuşmak
9. [جند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Ordu demektir
10. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 5 ortak ayet · G² 8 · Zalimler
11. [ذنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%86%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Zenb : Kuyruk demektir
12. [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Yumruk demektir
13. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Beraber
14. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 6 ortak ayet · G² 5 · Evye kuş yuvası demektir
15. [عين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Ayn göz, “evya” göze demektir
16. [وحي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · İşaretleşmek için yakılan ateştir
17. [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Su birikintisidir
18. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Murar acı bir ağacın adıdır
19. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Uhur ense demektir
20. [نظر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Korkuluk demektir
21. [أهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Hilal yeni ay demektir
22. [نصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir
23. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Alet kaldıraç demektir
24. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · İnek yavrusu, dana demektir
25. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 7 ortak ayet · G² 2 · Kevn, tepe demektir
26. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Saçak demektir
27. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
28. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
29. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 0 · Hayvanların ön ayaklarına denir
30. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
31. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Şey

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | غرق |
| Yapı | Üçlü kök (sülâsî mücerred) |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [غمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B1.md), [غطس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D8%B3.md), [خسف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D9%81.md) |
| Zıt Kök | [نجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%88.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Sıvının nesneyi tamamen kuşatarak dibe batırması, bir şeyin sınır ve nihayet noktasına kadar çekilip tüketilmesi |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi helak aracı olarak suyun bütünüyle kuşatması; canın kökten sökülmesi ve gaflet içinde boğulma hali |
| Çekirdek Özet 3 | Taşkınlık ve ilahi sınırı aşmanın (tuğyan) varlığı tüketici ve kuşatıcı bir çöküşle (helak) nihayete erdirmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca fiziksel «suda boğulma» eylemine indirgenerek, kökteki «bir şeyin son sınırına ve dibine kadar tüketilmesi» ilkesinin ve mecazi tükeniş boyutunun göz ardı edilmesi |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| غر | Bir şeyin içine girme, derinleşme, örtünme, aldanarak dalma ve kapılma. Bu çekirdek [غرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%A8.md) kökünde gözden kaybolup batmayı, [غرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%B1.md) kökünde bilinçsizce tehlikenin içine dalmayı, [غرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%81.md) kökünde sıvıyı dipten çekip almayı, [غرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%85.md) kökünde borcun ve cezanın yakayı bırakmayacak şekilde kuşatmasını, [غرو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%88.md) kökünde ise ayrılmayacak biçimde yapışmayı ifade eder. | ق | Boğazlama, sıkıştırma, dip sınıra ulaşma ve kuşatmayı tamamlama niteleği katarak; çekirdekteki derinleşme ve örtülme hareketini nesnenin sıvının dibine batması, nefes alamayacak sınıra erişmesi ve yayın son haddine kadar gerilmesi şeklinde nihai sınıra ulaştırır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| غ | Göz / kaynağın örtülmesi, kararma (Arap alfabesinde ع piktografik imgesinin ses yoğunlaşması ve örtülmeyle türetilmiş formu) | Görüşün kaybolması, ışığın kesilmesi, derinliğe dalıp dış dünyayla irtibatın kesilmesi ve örtülme hareketini başlatır. |
| ر | İnsan başı; tepe, başlangıç, yöneliş | Başın veya varlığın üst noktasının bir yöne doğru meyledip hareket etmesini, kuşatılacak olan ana özneyi temsil eder. |
| ق | İğne deliği, ufuktaki sınır, büzülme, toplanma | Kuşatmanın kapanması, sınırın son noktasına erişilmesi, çıkışın daralıp yok olması ve nihai sınıra kilitlenme hareketini sağlar. |
| غرق | Örtülerek dalan varlığın başını da aşan sınırın büzülüp çıkış yolunu kapatması | Nesnenin veya canlının bir ortama (özellikle sıvıya) girerek tamamen gözden kaybolması, üst sınırın kapanması ve dip noktaya kadar inerek tüm hareket imkânının tükenmesi hareketini resmeder. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesnenin veya canlının suya tamamen gömülüp dibe çökmesi (rusûb fi’l-mâ’); toprağın suya bütünüyle doyması; yayın son çekilme noktasına kadar (gayetü’l-medd) gerilmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | el-A‘şâ (Meymûn b. Kays) beytinde doğum anında bebeğin hayatına son verilmesi (tahrîk/sahte doğum müdahalesi) bağlamında kökün if‘âl/tef‘îl babındaki erken somut anlamı şahit getirilmiştir: أطَوْرَيْن في عامٍ غَزاةٌ ورِحْلَةٌ / ألا ليت قيساً غَرَّقتْه القوابـلُ (Cahiliye döneminde kıtlık ve zorluk anlarında ebelerin yeni doğanı kendi sıvısında boğarak öldürmesi hadisesi). |
| Erken Arapça kullanım | Ebû en-Necm el-İclî (Emevî dönemi) şiirinde sel veya hendek sularında batanlar için kullanılmıştır: فأَصبحُوا في الماء والخَنادِقِ / من بين مَقْتول وطَافٍ غارِقِ. Ayrıca erken dönemde gözün yaşla bütünüyle dolması (iğravrakat el-‘ayn) ve atın koşu esnasında diğer atların arasına dalıp onları geride bırakması (iğteraka el-feras) kullanımları sabittir. |

Kaynak: Kitâbü’l-ʿAyn (Halîl b. Ahmed), Maqāyīs al-Luğa (İbn Fâris), Lisânü’l-Arab (İbn Manzûr).

### Sami etimolojik katman

Arapça غرق kökü, Sami dillerinde bir sıvının dibine batma, bütünüyle kuşatılma ve bir kapasitenin son haddine kadar doldurulması semantik alanında müstakil bir fonetik özelleşme sergiler. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Ârâmîce/Süryânîce) doğrudan aynı kök harfleriyle birebir örtüşen yaygın bir birincil fiil bulunmamakla birlikte, kökün semantik matrisi olan «derinleşme, suya batma, boğulma» anlamı İbranicede טבע (çamura/suya batmak) ve טבע / שקע kökleriyle, Süryânîcede ise ܛܒܥ (suya gömülmek) ile karşılanır. Arapçadaki غ sesinin Proto-Semitik dil katmanındaki sürtünmeli gırtlak seslerinden ayrışması, غرق kökünü özellikle iç Arapça sahada sıvının son sınırına kadar bir şeyi yutması, dibe çekmesi ve yayın son haddine çekilmesi gibi «aşırıya varma, son sınıra erişme» anlamlarıyla birincil bir kök haline getirmiştir. Doğu Sami kolunda (Akadca) ise bu kavramsal alan genel olarak *ebēru* (geçmek/aşmak) veya *tebû* (batmak, suya gömülmek) kökleriyle karşılanmakta olup, غرق formunun Arapçada kazandığı «aşırıya varan kuşatma ve dip batış» nüansı güneybatı Sami alanının özgül bir morfo-semantik kristalleşmesidir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisânü’l-Arab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | غرق | Temel anlam bir nesnenin sıvıya bütünüyle gömülüp dibe inmesi (rusûb) ve bir şeyin son haddine vardırılmasıdır. Ok atarken yayın son noktasına kadar gerilmesine (iğrâku’n-nez‘), toprağın suya tamamen kanmasına (el-arzu’l-ğarika) ve gözün yaşla dolup taşmasına (iğravrakat) kökün bu nihayet bulma niteliği zemin teşkil eder. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Proto-Semitik *ġ-r-q / *ṭ-b-‘ semantik alanı | Kuzeybatı Sami (İbranice/Aramice) dillerinde doğrudan غرق fonetik sürekliliği zayıf olup, anlam alanı *ṭ-b-‘ (suya batma, gömülme) ve *š-q-‘ (çökme, dibe inme) köklerine dağılmıştır. Arapça, kökteki sürtünmeli gırtlak sesiyle derinliği ve kuşatmayı özelleştirmiştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik derinlik/batma matrisi | Bazı Berberice ve Çadik dillerinde suya dalma ve gömülmeyle ilişkili *g-r / *q-r kök varyantlarıyla tipolojik benzerlikler ileri sürülmüşse de doğrudan genetik bağ kuracak leksikal süreklilik sınırlıdır. | Muhtemel |

Kaynak: Maqāyīs al-Luğa, Dictionnaire des racines sémitiques (D. Cohen).

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| غرق | Anlamlı | Suya batmak, nihayete erdirmek | Sıvının içine tamamen gömülüp dibe inmek, yayın son haddine çekilmesi, helak olmak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| غقر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel (kullanım dışı) kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| رغق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Bu fonetik dizilim klasik Arapça lügat geleneğinde mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| رقغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Harflerin bu tertibi Arap dilinde mühmel bırakılmıştır. | Kur'an'da geçmez. |
| قغر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde kayıtlı bir kullanımı bulunmayan mühmel terkip. | Kur'an'da geçmez. |
| قرغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Bu harf dizilişi klasik leksikografide terk edilmiş, kullanılmamıştır. | Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| غرق | Merkez | Kuşatıcı batış, nihai tükeniş | Sıvının nesneyi bütünüyle sararak dibe çökertmesi ve tüm imkânı tüketmesi | Yalnızca üstünün örtülmesi değil, ağırlıkla dibe çöküş ve son haddine erişi ifade eder. |
| [غمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B1.md) | Komşu | Suyun veya bir şeyin bütünüyle örtmesi | Üstünü örtüp görünmez kılmaya odaklanır; dibe batma veya boğulma şart değildir | [غمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B1.md) üstü kaplamayı, غرق ise dibe batıp tükenmeyi ve nefessiz kalmayı vurgular. |
| [غطس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D8%B3.md) | Komşu | Suya daldırıp çıkarma | Sıvının içine geçici veya iradi olarak dalmayı ifade eder | [غطس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D8%B3.md) eyleminde batıp geri çıkma imkânı varken, غرق nihai bir mahsur kalış ve yok oluştur. |
| [خسف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D9%81.md) | Komşu | Yerin dibine batma | Katı kütlenin (toprağın) yarılıp içine almasıdır | [خسف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D9%81.md) toprak ve katı zemin yarılmasıyla helakı, غرق akışkan ve sıvı kuşatmasıyla helakı anlatır. |
| [نجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%88.md) | Zıt | Kurtulmak, selametle sıyrılmak | Kuşatıcı tehlikenin dışına çıkarak yüksek ve güvenli bir zemine ulaşmak | غرق derinliğe çekilip yok oluş iken, [نجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%88.md) tehlike çemberini yarıp yüzeye ve felaha çıkıştır. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | غرق | Suya batmak, tükenmek, son sınıra varmak | Hem fiziksel olarak suya gömülüp nefessiz kalarak can vermeyi hem de bir işe, borca veya yayın gerilmesine son haddine kadar varmayı içerir. | Kesin |
| Latince | submergere, demergere, suffocare | Suya batırmak, daldırmak, boğmak | Submergere bütünüyle suyun altına girmeyi ve batmayı (rusûb) tam karşılar; ancak yayın son haddine kadar gerilmesi gibi mecazi soyutlama alanlarını dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | to drown, to sink, to submerge, to engross | Boğulmak, batmak, tamamen gömülmek / dalmak | To drown canlıların suda nefessiz kalarak ölmesini, to sink cansızların dibe çöküşünü karşılar; to engross veya to be immersed ise mecazi dalış ve bütünüyle kuşatılmayı yansıtır. | Güçlü |
| Almanca | ertrinken, versinken, untergehen | Boğulmak, batmak, batıp yok olmak | Ertrinken canlılar için boğulmayı, versinken dibe batışı ifade eder. Untergehen ise batışla birlikte gelen nihai çöküş ve helak boyutunu semantik olarak yakalar. | Güçlü |
| Fransızca | se noyer, submerger, sombrer | Boğulmak, su altında kalmak, batmak | Se noyer suda boğulmayı, sombrer ise gemi veya varlığın karanlık sulara gömülerek yok olmasını karşılar. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَغْرَقْنَا / فَأَغْرَقْنَاهُمْ | Fiziksel helak ve suya batırma | Geçmiş kavimlerin (özellikle Firavun ve ordusunun, Nuh kavminin) ilahi ceza olarak denizde veya tufanda boğulması; Bakara [2:50](https://lisan.digital/tr/ayet/2:50.md), el-A‘râf [7:64](https://lisan.digital/tr/ayet/7:64.md), ez-Zuhruf [43:55](https://lisan.digital/tr/ayet/43:55.md). |
| مُغْرَقُونَ / الْمُغْرَقِينَ | Helak hükmü kesinleşmiş oluş hali | İlahi adaletin tecellisi olarak kurtulma imkânı kalmamış, helaki mukadder kılınmış topluluklar; Hûd [11:37](https://lisan.digital/tr/ayet/11:37.md), el-Mü’minûn [23:27](https://lisan.digital/tr/ayet/23:27.md), ed-Duhân [44:24](https://lisan.digital/tr/ayet/44:24.md). |
| الْغَرَقُ | Can çekişme ve boğulmanın son anı | Suyun bütünüyle kuşatıp bilincin kapandığı, tevbenin kabul eşiğinin aşıldığı ölüm anı; Yûnus [10:90](https://lisan.digital/tr/ayet/10:90.md). |
| غَرْقًا | Kökten ve en dip sınırdan söküp alma | Meleklerin inkârcıların canını en derin köklerinden, yayın son haddine gerilmesi gibi şiddetle çekip alması; en-Nâzi‘ât [79:1](https://lisan.digital/tr/ayet/79:1.md). |
| فَيُغْرِقَكُمْ | Denizde ilahi kudret karşısında çaresizlik | İnsanın nankörlüğüne karşılık denizin ortasında fırtınayla batırılma tehdidi; el-İsrâ [17:69](https://lisan.digital/tr/ayet/17:69.md). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ye’s hali tevbesi ve ilahi adalet | Firavun’un boğulma anında (idrâkü’l-ğarak) iman etmesinin geçerli olup olmadığı tartışması (Yûnus [10:90](https://lisan.digital/tr/ayet/10:90.md)). | İhtiyari iradenin ve teklif alanının sona erdiği, hakikatin zorunlu olarak müşahede edildiği nihai eşik. |
| Fıkıh | Miras ve ölüm karinesi (el-ğarkâ ve’l-hedmâ) | Aynı anda suda boğulan veya enkaz altında kalan akrabaların hangisinin önce öldüğünün bilinememesi durumunda mirasın intikali. | Ölüm anının eşzamanlılığı ve hayatiyet belirtilerinin su tarafından tamamen kesilip yok edilmesi. |
| Tefsir | Tufan ve denizin yarılması mucizeleri | Nuh tufanının ve Kızıldeniz’in kapanmasının tabiat kanunları ve ilahi kudret taallukuyla izahı; istidracın helakle noktalanması. | Suyun bir hayat kaynağı olmaktan çıkıp, haddi aşanları bütünüyle yutan bir ceza kütlesine dönüşmesi. |
| Hadis | Şehitlik ve afetlerden sığınma | Suda boğularak ölen kimsenin (el-ğarîk) hükmen şehit sayılması; Hz. Peygamber’in boğulmaktan ve yangından (el-harak ve’l-ğarak) Allah’a sığınması. | Canın acı ve ızdırap içinde, nefessiz kalarak ve tüm çıkış yolları tıkanarak bedenden ayrılması hali. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve kulluk dengesi | İstidracın son bulması ve ilahi sınır | İnkârda haddi aşanların tüm uyarıları tüketmesi sonucu ilahi gazapla kuşatılıp yok edilmesi. | Fiziksel boğulma, manevi körlüğün ve ilahi sınırlara başkaldırının maddi alemdeki kaçınılmaz akıbetidir. | Kesin |
| İlmi | Fiziksel kapasite ve akışkanlar mekaniği | Denge sınırının aşılması ve çöküş | Bir sistemin taşıma kapasitesinin tükenerek dış ortamın baskısı altında ezilip dibe batması. | Nesnenin kendi özgül ağırlığı ve hacim dengesini yitirip kuşatıcı akışkanın mutlak hakimiyetine girmesi. | Güçlü |
| Siyasi | Otorite, güç zehirlenmesi ve tiranlık | Haddi aşan iktidarın (tuğyan) yıkılışı | Firavun örneğinde olduğu gibi, mutlak güç vehmeden siyasi yapıların kendi kibri içinde boğulması. | Güç sarhoşluğuyla sınır tanımayan sistemlerin, en zayıf gördükleri unsurların (su gibi) altında kalarak tasfiyesi. | Kesin |
| İktisadi | Borçlanma ve sermaye dengesi | Borca batma ve iflas (istiğrâk bi’d-deyn) | Yükümlülüklerin varlıkları bütünüyle aşarak iktisadi failin hareket kabiliyetini sıfırlaması. | Gelir-gider dengesini yitiren aktörün borç denizi içinde boğularak piyasadan silinmesi ve tasfiye süreci. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Doygunluk eşiği (saturation limit) ve hidrostatik batma (hydrostatic sinking) | Bir eriyikte çözünen maddenin artık kabul edilemez hale gelip çökmesi veya bir cismin yoğunluğunun ortam yoğunluğunu aşmasıyla dibe çöküşü (Archimedes dengesinin negatif kırılması). Sistemin dış baskıyı dengeleyemeyip bütünüyle sıvı kütle tarafından yutulması durumu. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal tükeniş (institutional exhaustion) ve iflas / anomi | Bireyin veya kurumun, çevresinden gelen yük ve kriz dalgalarını absorbe edemeyip tüm yapısal işlevlerini kaybetmesi; hukuki özneliğin borç veya kriz içinde bütünüyle eriyerek yok oluşu. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca denizde veya gölde «nefessiz kalarak can verme» şeklindeki biyolojik/adli vakaya indirgenmesi; kavramın içerdiği «bir kapasitenin son haddine kadar kullanılması» ve «bütünüyle kuşatılma» ilkelerinin gözden kaçırılması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök yalnızca bir ölüm biçimi değil; ilahi ayetleri yalanlamada son noktaya varanların (tuğyan), kendilerini kuşatan hakikat tarafından yutulması, ruhun kökünden sökülmesi (en-Nâzi‘ât [79:1](https://lisan.digital/tr/ayet/79:1.md)) ve tüm varoluşsal dayanakların çöküşüdür. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Firavun veya Nuh kavminin helakini sıradan bir doğal afet veya talihsiz bir deniz kazası olarak görmek; kökün anlattığı «kendi taşkınlığının doğurduğu ortamda mahsur kalarak tükenme» mantığını ve ye’s anındaki irade tükenişini kavrayamamak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın helak yasasını (sünnetullah) ve ilahi adaletin tabiat olaylarıyla nasıl içkin bir nedensellik kurduğunu gösterir. İnsanın güç, iktidar ve mülk iddiasının su gibi en temel yaşam kaynağı karşısında nasıl bir anda acziyete ve ölüme dönüşebileceğini kök düzeyinde açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Firavun ve ordusunun takibi ile boğulmasını anlatan kıssalarda (Bakara, A‘râf, Yûnus, Tâhâ, Şuarâ, Kasas, Zuhruf), Nuh kavmi ve tufan anlatılarında (Hûd, Mü’minûn, Şuarâ, Ankebût) ve ölüm anında ruhların kabzedilme şiddetini niteleyen ayetlerde (en-Nâzi‘ât). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Helakin tesadüfi bir kaza değil, varlığın ilahi kanunlara aykırı davranarak kendi sonunu hazırlaması olduğunu ortaya koyar. Ayrıca ölüm anında hakikatin zorunlu olarak ortaya çıkışının (idrâkü’l-ğarak) dünyevi tercihler için artık bir kurtuluş sağlamayacağını netleştirir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir nesnenin veya canlının sıvının içine bütünüyle gömülerek dibe çökmesi, sıvının onun üstünü tamamen kapatması ve yayın gerilmesinde olduğu gibi bir yayın veya sınırın son haddine kadar çekilip tüketilmesi.
- Soyut anlam: Bir sistemin, failin veya kurumun kendi taşıma kapasitesini aşan bir kuşatma altında kalarak tüm hareket, savunma ve varoluş imkânlarını yitirmesi; haddi aşmanın doğurduğu mutlak tükeniş.
- Sistematik karşılık: Otorite veya varlık iddiasında sınırsızlaşan (tuğyan) unsurların, ilahi sınır ve fıtrat dengesini ihlal etmeleri neticesinde, kuşatıcı bir ceza ve tasfiye mekanizmasıyla soğurularak varlık sahnesinden silinmesi hali.
- LaTeX modeli: $$S(t) = \lim_{\Delta V \to 0} \left( \frac{\rho_c - \rho_m}{\mu} \right) \cdot \int_{0}^{T} C(t) \, dt \implies \lim_{t \to T} \Phi(t) = 0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $\rho_c$, kuşatılan cismin veya failin yük ve suç yoğunluğunu; $\rho_m$, onu çevreleyen ortamın (sıvının veya ilahi cezanın) kuşatıcı direncini temsil eder. $\mu$, failin manevra ve direnç kabiliyetini; $C(t)$, zamana bağlı olarak biriken taşkınlık ve haddi aşma (tuğyan) fonksiyonunu gösterir. $\Delta V \to 0$ ifadesi, nesnenin dış alemle hava ve temas irtibatının kesilip hacminin tamamen sıvı tarafından kapatılmasını simgeler. $t \to T$ limitinde sistemin hareket, kurtuluş ve hayatiyet fonksiyonu olan $\Phi(t)$ sıfıra ulaşarak mutlak helak ve tükenişi (el-ğarak) meydana getirir.

## Geçtiği ayetler (23 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%B1%D9%82/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/ayet/2:50.md) — وَأَغْرَقْنَا

وَإِذْ فَرَقْنَا بِكُمُ الْبَحْرَ فَأَنْجَيْنَاكُمْ وَأَغْرَقْنَا آلَ فِرْعَوْنَ وَأَنْتُمْ تَنْظُرُونَ

Meal (IK): Hani, bir de sizin için denizi yarmış, ve sizi kurtarmıştık. Firavun hanedanını da, siz bakıp dururken suda boğmuştuk.

### [Araf 7:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/ayet/7:64.md) — وَأَغْرَقْنَا

فَكَذَّبُوهُ فَأَنْجَيْنَاهُ وَالَّذِينَ مَعَهُ فِي الْفُلْكِ وَأَغْرَقْنَا الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمًا عَمِينَ

Meal (IK): Bunun üzerine onu yalanladılar. Biz de onu ve gemide beraberinde olanları kurtardık. Ayetlerimizi yalan sayanları da suda boğduk. Çünkü onlar, gerçekten kör bir kavim idiler.

### [Araf 7:136](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/ayet/7:136.md) — فَأَغْرَقْنَاهُمْ

فَانْتَقَمْنَا مِنْهُمْ فَأَغْرَقْنَاهُمْ فِي الْيَمِّ بِأَنَّهُمْ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَكَانُوا عَنْهَا غَافِلِينَ

Meal (IK): Bu yüzden; Biz de onlardan intikam aldık. Ve ayetlerimizi yalanlayıp umursamadıkları için hepsini denizde boğduk.

### [Enfal 8:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/ayet/8:54.md) — وَأَغْرَقْنَا

كَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ وَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كَذَّبُوا بِآيَاتِ رَبِّهِمْ فَأَهْلَكْنَاهُمْ بِذُنُوبِهِمْ وَأَغْرَقْنَا آلَ فِرْعَوْنَ وَكُلٌّ كَانُوا ظَالِمِينَ

Meal (IK): Firavun hanedanıyla, onlardan öncekilerin gidişi gibi. Rabblarının ayetlerini yalanlamışlardı da, Biz de günahlarından dolayı onları helak etmiş ve Firavun hanedanını suda boğmuştuk. Hepsi de zalimlerdi.

### [Yunus 10:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/ayet/10:73.md) — وَأَغْرَقْنَا

فَكَذَّبُوهُ فَنَجَّيْنَاهُ وَمَنْ مَعَهُ فِي الْفُلْكِ وَجَعَلْنَاهُمْ خَلَائِفَ وَأَغْرَقْنَا الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُنْذَرِينَ

Meal (IK): Onu yalanladılar; ama Biz, onu ve gemide beraberinde bulunanları kurtardık. Bunları yeryüzünün halifeleri yaptık. Ayetlerimizi yalanlayanları ise suda boğduk. Bir bak uyarılanların sonu nice oldu.

### [Yunus 10:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/ayet/10:90.md) — الْغَرَقُ

وَجَاوَزْنَا بِبَنِي إِسْرَائِيلَ الْبَحْرَ فَأَتْبَعَهُمْ فِرْعَوْنُ وَجُنُودُهُ بَغْيًا وَعَدْوًا حَتَّى إِذَا أَدْرَكَهُ الْغَرَقُ قَالَ آمَنْتُ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا الَّذِي آمَنَتْ بِهِ بَنُو إِسْرَائِيلَ وَأَنَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ

Meal (IK): İsrailoğullarına da denizi geçirdik. Firavun ve askerleri haksızlık ve düşmanlıkla ardlarına düştüler. Firavun boğulacağı anda: İsrailoğullarının iman ettiğinden başka tanrı olmadığına inandım. Artık ben de müslümanlardanım, dedi.

### [Hud 11:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/ayet/11:37.md) — مُغْرَقُونَ

وَاصْنَعِ الْفُلْكَ بِأَعْيُنِنَا وَوَحْيِنَا وَلَا تُخَاطِبْنِي فِي الَّذِينَ ظَلَمُوا إِنَّهُمْ مُغْرَقُونَ

Meal (IK): Gözetimimiz altında ve vahyimizle gemiyi yap. Zulmedenler için Bana bir şey söyleme. Çünkü onlar, suda boğulacaklardır.

### [Hud 11:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/ayet/11:43.md) — الْمُغْرَقِينَ

قَالَ سَآوِي إِلَى جَبَلٍ يَعْصِمُنِي مِنَ الْمَاءِ قَالَ لَا عَاصِمَ الْيَوْمَ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ إِلَّا مَنْ رَحِمَ وَحَالَ بَيْنَهُمَا الْمَوْجُ فَكَانَ مِنَ الْمُغْرَقِينَ

Meal (IK): O: Dağa sığınırım, beni sudan kurtarır, deyince; Nuh: Bu gün Allah’ın rahmetine erişenden başkası için Allah’ın buyruğundan kurtuluş yoktur, dedi. Ve aralarına dalga girdi, o da boğulanlardan oldu.

### [İsra 17:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/ayet/17:69.md) — فَيُغْرِقَكُمْ

أَمْ أَمِنْتُمْ أَنْ يُعِيدَكُمْ فِيهِ تَارَةً أُخْرَى فَيُرْسِلَ عَلَيْكُمْ قَاصِفًا مِنَ الرِّيحِ فَيُغْرِقَكُمْ بِمَا كَفَرْتُمْ ثُمَّ لَا تَجِدُوا لَكُمْ عَلَيْنَا بِهِ تَبِيعًا

Meal (IK): Yoksa sizi tekrar bir kere daha oraya döndürüp üzerinize ortalığı yıkan bir fırtına göndererek, küfretmiş olmanızdan dolayı sizi suda boğmasından mı emin oldunuz? Sonra, Bize karşı sizi takib edecek birini de bulamazsınız.

### [İsra 17:103](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/ayet/17:103.md) — فَأَغْرَقْنَاهُ

فَأَرَادَ أَنْ يَسْتَفِزَّهُمْ مِنَ الْأَرْضِ فَأَغْرَقْنَاهُ وَمَنْ مَعَهُ جَمِيعًا

Meal (IK): Bunun üzerine onları memleketten sürmek istedi. Biz de onu ve beraberindekileri bütünüyle suda boğduk.

### [Kehf 18:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/ayet/18:71.md) — لِتُغْرِقَ

فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ خَرَقَهَا قَالَ أَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا

Meal (IK): Bunun üzerine kalkıp gittiler. Nihayet bir gemiye bindiklerinde; o, bu gemiyi deliverdi. Musa: Gemiyi içindekileri boğmak için mi deldin? Doğrusu şaşılacak bir şey yaptın, dedi.

### [Enbiya 21:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/ayet/21:77.md) — فَأَغْرَقْنَاهُمْ

وَنَصَرْنَاهُ مِنَ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمَ سَوْءٍ فَأَغْرَقْنَاهُمْ أَجْمَعِينَ

Meal (IK): Ayetlerimizi yalanlayan kavme karşı ona yardım ettik. Doğrusu onlar; kötü bir kavim idiler. Biz de hepsini birden suda boğduk.

### [Müminun 23:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/ayet/23:27.md) — مُغْرَقُونَ

فَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِ أَنِ اصْنَعِ الْفُلْكَ بِأَعْيُنِنَا وَوَحْيِنَا فَإِذَا جَاءَ أَمْرُنَا وَفَارَ التَّنُّورُ فَاسْلُكْ فِيهَا مِنْ كُلٍّ زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ وَأَهْلَكَ إِلَّا مَنْ سَبَقَ عَلَيْهِ الْقَوْلُ مِنْهُمْ وَلَا تُخَاطِبْنِي فِي الَّذِينَ ظَلَمُوا إِنَّهُمْ مُغْرَقُونَ

Meal (IK): Ona vahyettik ki: Gözetimimiz altında sana bildirdiğimiz gibi gemiyi yap. Buyruğumuz gelip de sular kaynayınca her cinsten ikişer çiftive aleyhine hüküm verilmiş olanın dışında kalan çoluk çocuğunu alıp gemiye bindir. Zalimler için bana başvurma. Çünkü onlar boğulacaklardır.

### [Furkan 25:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/ayet/25:37.md) — أَغْرَقْنَاهُمْ

وَقَوْمَ نُوحٍ لَمَّا كَذَّبُوا الرُّسُلَ أَغْرَقْنَاهُمْ وَجَعَلْنَاهُمْ لِلنَّاسِ آيَةً وَأَعْتَدْنَا لِلظَّالِمِينَ عَذَابًا أَلِيمًا

Meal (IK): Nuh kavmini de peygamberlerini yalanladıkları vakit, suda boğduk ve kendilerini insanlar için bir ayet yaptık. Zalimlere elim bir azab hazırlamışızdır.

### [Şuara 26:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/ayet/26:66.md) — أَغْرَقْنَا

ثُمَّ أَغْرَقْنَا الْآخَرِينَ

Meal (IK): Sonra diğerlerini suda boğduk.

### [Şuara 26:120](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/ayet/26:120.md) — أَغْرَقْنَا

ثُمَّ أَغْرَقْنَا بَعْدُ الْبَاقِينَ

Meal (IK): Sonra geride kalanları suda boğduk.

### [Ankebut 29:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/ayet/29:40.md) — أَغْرَقْنَا

فَكُلًّا أَخَذْنَا بِذَنْبِهِ فَمِنْهُمْ مَنْ أَرْسَلْنَا عَلَيْهِ حَاصِبًا وَمِنْهُمْ مَنْ أَخَذَتْهُ الصَّيْحَةُ وَمِنْهُمْ مَنْ خَسَفْنَا بِهِ الْأَرْضَ وَمِنْهُمْ مَنْ أَغْرَقْنَا وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيَظْلِمَهُمْ وَلَكِنْ كَانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ

Meal (IK): Her birini suçüstü yakaladık. Kimine taşlar savuran kasırga gönderdik, kimini bir çığlık tuttu, kimini yerin dibine geçirdik, kimini de suda boğduk. Allah; onlara zulmetmiyordu, ama onlar, kendi kendilerine zulmediyorlardı.

### [Yasin 36:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/ayet/36:43.md) — نُغْرِقْهُمْ

وَإِنْ نَشَأْ نُغْرِقْهُمْ فَلَا صَرِيخَ لَهُمْ وَلَا هُمْ يُنْقَذُونَ

Meal (IK): Dilesek; onları suda boğardık da ne kurtaran bulunurdu, ne de kurtulabilirlerdi.

### [Saffat 37:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/ayet/37:82.md) — أَغْرَقْنَا

ثُمَّ أَغْرَقْنَا الْآخَرِينَ

Meal (IK): Sonra diğerlerini suda boğduk.

### [Zuhruf 43:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/ayet/43:55.md) — فَأَغْرَقْنَاهُمْ

فَلَمَّا آسَفُونَا انْتَقَمْنَا مِنْهُمْ فَأَغْرَقْنَاهُمْ أَجْمَعِينَ

Meal (IK): Bizi öfkelendirince; onlardan intikam aldık ve hepsini suda boğduk.

### [Duhan 44:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/ayet/44:24.md) — مُغْرَقُونَ

وَاتْرُكِ الْبَحْرَ رَهْوًا إِنَّهُمْ جُنْدٌ مُغْرَقُونَ

Meal (IK): Denizi sakin iken geride bırak. Doğrusu onlar, suda boğulacak bir ordudur.

### [Nuh 71:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/ayet/71:25.md) — أُغْرِقُوا

مِمَّا خَطِيئَاتِهِمْ أُغْرِقُوا فَأُدْخِلُوا نَارًا فَلَمْ يَجِدُوا لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَنْصَارًا

Meal (IK): günahlarından dolayı bunlar suda boğuldular, ateşe sokuldular ve Allah’ tan başka yardımcı da bulamadılar.

### [Naziat 79:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/ayet/79:1.md) — غَرْقًا

وَالنَّازِعَاتِ غَرْقًا

Meal (IK): Boğulmuş olanları söküp alanlara andolsun.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Ğark, Suya doymuş toprak, bataklık demektir. Sonradan boğulmak ve dalmak anlamları almıştır. Yayı sonuna kadar germek anlamında da kullanılmıştır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والقاف والراء معهما
غ ر ق يستعمل فقط غرق: رجلٌ غَرِقٌ وغَريقٌ: رَسَبَ في الماء، وابتُلِيَ بالدين والبلوى تشبيهاً به. وأَغْرَقْتُ النبل وغَرَّقْتُه: بَلَغْتُ به غايَةَ المد في القوس. والفرس إذا خالط الخيل ثم سبقها يقال: اغتَرَقَها، قال:
يُغِرقُ الثعلب في شـرتـه		صائب الخدبة في غير فشلْ
والغِرْقىءُ: قشرة البيضِ الداخلةُ.
والغُرْقة: القليل من اللبن، قدر قدحٍ أو أقل.
والتَّغريقُ: القتل، وكان إذا اشتد الزمان فولت المرأة ولداً غَرَّقَتُه القابلة في ماء السلا، ثم تخرجه ميتاً، ذكراً كان أو أنثى، فأنزل الله تعالى: "ولا تقتُلوا أولادَكم خَشْيَة إملاقٍ".
وقال:
أطَوْرَيْن في عامٍ غَزاةٌ ورِحْلَةٌ		ألا ليت قيساً غَرَّقتْه القوابـلُ

##### Türkçe

باب **الغين** و**القاف** و**الراء** معهما
**غ ر ق** yalnızca **غرق** kullanılır: Bir adam **غَرِقٌ** ve **غَريقٌ**: suda battı; ve ona benzetme yoluyla borç ve belâ ile imtihan olundu. Ve **أَغْرَقْتُ** oku ve **غَرَّقْتُه**: yayda çekişin nihayetine onunla ulaştım. Ve at, atlara karıştığı zaman sonra onları geçtiğinde: ona **اغتَرَقَها** denir, dedi ki:
يُغِرقُ الثعلب في شـرتـه		صائب الخدبة في غير فشلْ
Ve **الغِرْقىءُ**: yumurtanın içteki kabuğu.
Ve **الغُرْقة**: sütün azı; bir kadeh miktarı yahut daha az.
Ve **التَّغريقُ**: öldürme; zaman şiddetlendiğinde ve kadın bir çocuk doğurduğunda, ebe onu **ماء السلا** içinde **غَرَّقَتُه**; sonra onu ölü olarak çıkarırdı, erkek de olsa dişi de olsa; bunun üzerine Allah Teâlâ indirdi: "Ve çocuklarınızı fakirlik korkusuyla öldürmeyin".
Ve dedi ki:
أطَوْرَيْن في عامٍ غَزاةٌ ورِحْلَةٌ		ألا ليت قيساً غَرَّقتْه القوابـلُ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

غَرِقَ في الماء غَرَقاً، فهو غَرِقٌ وغارِقٌ أيضاً. وأغْرَقَهُ غيره وغَرَّقَهُ، فهو مُغَرَّقٌ وغَريقٌ. ولجامٌ مُغَرَّقٌ بالفضّة، أي محلّى. والتَغْريقُ: القتلُ. وأغْرَقَ النازع في القوس، أي استوفى مدَّها. والاستْغراقُ: الاسْتيعابُ. واغْتَرَقَ الفرسُ الخيلَ، إذا خالطها ثم سبقها. واغْتِراقُ النفَس: استيعابه في الزفير. واغْرَوْرَقَتْ عيناه: دمعتا. والغُرْقَةُ بالضم، مثل الشُربة من اللبن وغيره والجمع غُرَقٌ.

##### Türkçe

**غَرِقَ** suda **غَرَقاً** (olarak) boğuldu; o hâlde o **غَرِقٌ**tur ve ayrıca **غارِقٌ**tır. Başkası onu **أغْرَقَهُ** ve **غَرَّقَهُ**; o hâlde o **مُغَرَّقٌ** ve **غَريقٌ**tir. Ve gümüşle **مُغَرَّقٌ** bir gem; yani süslü. Ve **التَغْريقُ**: öldürmedir. Ve okçu yayı **أغْرَقَ**; yani onun gerişini tam olarak yerine getirdi. Ve **الاستْغراقُ**: **الاسْتيعابُ**dur. Ve at, atları **اغْتَرَقَ**; onlara karıştığı, sonra onları geçtiği zaman. Ve **اغْتِراقُ النفَس**: nefesi nefes vermede bütünüyle içine almasıdır. Ve iki gözü **اغْرَوْرَقَتْ**: yaşardı. Ve **الغُرْقَةُ** (ötre ile), sütten ve başkasından **الشُربة** gibi; çoğulu **غُرَقٌ**tur.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الغين والقاف مع الراء
غرق
استعمل من وجوهها : غرق .
غرق : قَالَ الليثُ : الغَرَقُ : الرسوبُ في الماء ، وَيُشَبَّهُ بِهِ الَّذِي رَكِبَهُ الدَّيْنُ ، وَغَمَرَتْهُ الْبَلاَيا ، يُقَالُ : رَجُلٌ غَرِقٌ وَغَرِيقٌ .
ويقالُ : أغرقتُ النبل ، وغرقته ، إذا بلغت به غاية المد في القوس .
وقال ابن شُميل : يقال نزعَ في قوسِه ، فأَغْرَقَ . قال : والأغراقُ : الطرحُ ، وهو أن يباعدَ السهمَ من شدَّةِ النَّزْعِ ، يقالُ : إنها لطروحٌ .
شمر : الغَرِقُ : الذي عليه الدَّينُ ، وَالْمُغْرَقُ : الذي أغْرَقَهُ قَوْمٌ فَطَرَدُوهُ ، وهو هاربٌ عجلانُ .
في الْحديث : ( يأتي على الناسِ زمانٌ ، لا ينجو منه إلا من دَعا دُعاء الغَرِقِ ) .
قال أبو عبدنان : الغَرِقُ : الذي قد غلبَهُ الماءُ ، ولما يَغْرَقْ ، فإذا غَرِقَ ، فهو الغريقُ .
شمر ، قال أُسَيْدُ الغَنَوي : الإِغراقُ في النَّزْعِ : أن يَنْزعَ حتى يُشْرِبَ بالرِّصافِ ، وينتهي إلى النَّصْل إلى كَبِدِ الْقَوْسِ فربما قَطَعَ يَد الرَّامِي ، قال : وشُرْبُ الْقَوْسِ الرِّصافَ : أنْ يَأتيَ النزعُ عَلَى الرِّصافِ كله إلى الحديدةِ . يُضْرَبُ مثلاً للغلوِّ والأفراطِ وقال الله جلّ وعزّ ) ) ( النازعات : 1 ) .
قال الفراء : ذُكِرَ أنَّها الملائكةُ ، وَأَنَّ النَّزْعَ نزعُ الأنْفُسِ من صُدُورِ الكُفّارِ ، وهو كقولك : والنازِعَاتِ إغْراقاً ، كما يُغْرِقُ النازِعُ في القوسِ .
قلت : الغَرْقُ : اسمٌ أُقيم مُقَامَ المصدرِ الحقيقيّ من : أَغْرَقْتُ .
وقال الليثُ : والفرسُ إذا خالطَ الخيلَ ، ثم سَبَقَها ، يقال : اغْتَرَقَها ، وأنشد للبيد :
يُغْرِقُ الثَّعْلَبُ في شِرَّتِهِ
صائبُ الْجِذْمَةِ في غيرِ فَشَلْ
قلت : لا أدري ، لِمَ جَعَلَ قولَه :
يُغْرِقُ الثَّعْلَبُ في شِرَّتِهِ
حُجَّةً لِقَوْلِهِ : ( اغْتَرَقَ الخيلَ : إذا سَبَقَها ) .
ومعنى الإغراقِ غير معنى : الاغتراقِ ،
والاغتراقُ : مثل الاستغراقِ .
قال أبو عبيدةَ : يقال للفرسِ : إذا سبقَ الْخيلَ : قد اغتَرَقَ حَلْبَةَ الخيلِ المتقدمةِ ، ويقال : فلانةُ تَغْتَرِقُ نَظَرَ الناسِ ، أي : تَشْغَلُهُمْ بالنظرِ إليها عن النَّظَرِ إلى غيرها ، لِحُسْنِها ، ومنه قولُ قيسِ بنِ الخطيم :
تَغتَرِقُ الطَّرْفَ وهي لاهِيَةٌ
كأنَّمَا شَفَّ وَجْهَها نُزُفُ
والطّرفُ هاهنا : النظرُ ، لا العينُ ، يقال : طرَفَ يطرِفُ طَرْفاً ، إذا نَظَر .
أراد : أنها تَسْتَمِيلُ نظرَ الناظرينَ إليها بِحُسْنِهَا ، وهي غير محتفِلةٍ ، ولا عامدةٍ لذلكَ ، ولكنها لاهية غافلة ، وإنما يفعل ذلك حسْها .
ويقال للبعيرِ ، إذا أجفَرَ جَنْباهُ ، وضخُمَ بطنُهُ فاستوعبَ الحِزامَ ، حتى ضاقَ عنها : قد اغترقَ التصديرَ والبِطَانَ ، واستَغْرَقَهُ .
وأما قول لبيد :
يغرقُ الثعلبِ في شِرَّتِهِ
ففيه قولان :
أحدهما : أنه يعني الفرسَ يسبقُ الثعلبَ بحُضْرِهِ ، فيخلّفه ؛ والثاني : أن الثعلبَ هاهنا : ثعلبُ الرمح ، وهو ما دَخَلَ من الرمحِ في السِّنانِ ، فأراد أنه يطعُنُ به حتى يُغِيِّبَهُ في المطْعُونِ ، لِشِدَّةِ حُضْرِهِ .
وَالْغَرَقُ في الأصل : دخولُ الماء في سَمْي الأنفِ ، حتى تمتلىءَ مَنَافِدُهُ ، فيَهْلَكَ .
والشَّرَقُ في الْفَمِ : أن يَغَصَّ بِهِ ، لكثرتِهِ ، يقال : غَرِقَ فلانٌ في الماءِ ، وَشَرِقَ ، إذا غمرَهُ الماءُ ، فملأ مَنافِدَهُ حتى يموتَ ، وَمِنْ هَذَا يُقَالُ : غَرَّقَتِ الْقَابِلَةُ الْوَلَدَ ، وَذلكَ إذا لم تَرْفُقْ بالمولودِ ، حتى تَدْخُلَ السابياءُ أنْفَهُ ، فَتَقْتُلَه . ومنه قوله :
أَلا ليتَ قيساً غَرَّقَتْهُ الْقَوَابِلُ
وَالعَشْرَاءُ من النوقِ ، إذا شُدَّ عليها الرّحْلُ بالحِبالِ ، ربما غَرِقَ الجَنِينُ الذي في بطنِها في ماء السابياء ، فتُسْقِطُهُ .
ومنه قول ذي الرمة :
إذا غَرَّقَتْ أَرْباضُها ثِنْي بَكْرَةٍ
بِتَيْماءَ ، لم تُصْبِحْ رُؤوماً سَلُوبُها
وقال النضر : الْغِرْقيءُ : الْبَياضُ الذي يُؤكلُ .
قلتُ : واتفقَ النحويونَ عَلَى همز : الْغِرْقيء ، وأنَّ هَمْزَتَهُ ليست بأَصْلِيَّةَ .
أبو عبيد : الْغُرْقَةُ مثل الشَّرْبَةِ من اللَّبَنِ وَغيرِهِ ، مِنَ الأَشْرِبَةِ ، وجَمعها : غُرَقٌ . وَقال الشماخ يصف الإبل :
تُضْحي وَقد ضَمِنَتْ ضرَّاتُها غرقاً
مِنْ نَاصِعِ اللونِ حُلْوٍ غير مَجْهودِ
ويقالُ : لجام مُغَرَّقٌ ، إذا عَمَّتْهُ الْحِليَةُ . وقد غُرِّقَ . وأَغْرَوْرَقَتْ عَيْناهُ ، إذا امْتَلأَتا دُمُوعاً ، ولم تُفِيضاها .

##### Türkçe

باب **الغين** و**القاف** مع **الراء**
**غرق**
Onun vecihlerinden kullanılmıştır: **غرق**.
**غرق**: Leys dedi: **الغَرَقُ**: suda dibe çöküştür; bununla, borcun bindiği ve belâların kapladığı kimse de benzetilir; denir ki: **رَجُلٌ غَرِقٌ** ve **غَرِيقٌ**.

Ve denir ki: **أغرقتُ النبل** ve **غرقته**; yani yayda çekişin nihayetine onunla vardığım zaman.

İbn Şümeyl dedi: Denir ki: yayında çekti de, **فأَغْرَقَ**. Dedi: **والأغراقُ**: atıştır; o da, çekişin şiddetinden oku uzaklaştırmandır; denir ki: **إنها لطروحٌ**.

Şemmer: **الغَرِقُ**: üzerinde borç olan kimsedir; **وَالْمُغْرَقُ**: bir kavmin kendisini **أغْرَقَهُ** (boğdurduğu/boğmaya kalkıştığı) sonra onu kovduğu kimsedir; o ise kaçak, aceleci olandır.

Hadiste: “İnsanların üzerine bir zaman gelir; ondan, ancak **دُعاء الغَرِقِ** duasını eden kimse kurtulur.”

Ebû Abdânân dedi: **الغَرِقُ**: suyun kendisine galip geldiği, fakat henüz boğulmamış kimsedir; boğulduğu zaman ise o, **الغريقُ**tur.

Şemmer; Useyd el-Ğanevî dedi: **الإِغراقُ في النَّزْعِ**: **بالرِّصافِ** ile onu içirinceye kadar çekmesidir; ve **النَّصْل** ile yayın **كَبِدِ الْقَوْسِ**una kadar varır; belki okçunun elini keser. Dedi: Yayın **الرِّصافَ**ı içmesi: çekişin, demire kadar **الرِّصافِ**ın tamamı üzerine gelmesidir. Aşırılık ve ifrata misal olarak vurulur. Ve Allah azze ve celle ( ) ( **النازعات** : 1 ) dedi.

Ferrâ dedi: Onun melekler olduğu zikredildi; ve **النَّزْعَ**ın, kâfirlerin göğüslerinden nefisleri çekip çıkarma olduğu; bu, senin “**والنازِعَاتِ إغْراقاً**” demen gibidir; tıpkı çekenin yayda **يُغْرِقُ** etmesi gibi.

Dedim: **الغَرْقُ**: **أَغْرَقْتُ**dan, hakiki masdarın makamına ikame edilmiş bir isimdir.

Leys dedi: At, atlara karıştığı zaman, sonra onları geçtiğinde denir ki: **اغْتَرَقَها**. Lebîd’den şu beyit okunmuştur:
يُغْرِقُ الثَّعْلَبُ في شِرَّتِهِ
صائبُ الْجِذْمَةِ في غيرِ فَشَلْ

Dedim: Onun şu sözünü niçin:
يُغْرِقُ الثَّعْلَبُ في شِرَّتِهِ
şu sözüne hüccet kıldığını bilmiyorum: “(**اغْتَرَقَ الخيلَ**: onları geçtiği zaman).”

Ve **الإغراقِ**ın manası, **الاغتراقِ**ın manasından başkadır;
**والاغتراقُ**: **الاستغراقِ** gibidir.

Ebû Ubeyde dedi: Ata, atları geçtiği zaman denir ki: **قد اغتَرَقَ حَلْبَةَ الخيلِ المتقدمةِ**. Ve denir ki: **فلانةُ تَغْتَرِقُ نَظَرَ الناسِ**; yani güzelliğinden dolayı, onlara bakmakla onları, başkasına bakmaktan meşgul eder. Bundan, Kays b. el-Hatîm’in sözü:
تَغتَرِقُ الطَّرْفَ وهي لاهِيَةٌ
كأنَّمَا شَفَّ وَجْهَها نُزُفُ

Ve **الطّرفُ** burada: bakıştır, göz değildir. Denir ki: **طرَفَ يطرِفُ طَرْفاً**; baktığı zaman.

Murad etti: O, güzelliğiyle bakanların bakışını kendisine meylettirir; o ise aldırışlı değildir ve buna kasıtlı değildir; fakat o, oyalanmış gafildir; bunu ancak onun güzelliği yapar.

Ve deveye, iki yanı kabarıp karnı büyüdüğünde, **الحِزامَ**ı bütünüyle kaplayıp onu daraltıncaya kadar, denir ki: **قد اغترقَ التصديرَ والبِطَانَ** ve onu **استَغْرَقَهُ**.

Lebîd’in şu sözüne gelince:
يغرقُ الثعلبِ في شِرَّتِهِ
onda iki söz vardır:
Birincisi: onun, atın **بحُضْرِهِ** ile tilkiyi geçtiğini, onu geride bıraktığını kastetmesidir; ikincisi: buradaki **الثعلبَ**ın, mızrağın **ثعلبُ الرمح**ı olmasıdır; o da, mızraktan **السِّنانِ**a giren kısımdır; murad etti ki, **لِشِدَّةِ حُضْرِهِ** sebebiyle, saplanana onu gizleyinceye kadar onunla saplar.

Ve **الْغَرَقُ** aslında: suyun burnun **سَمْي**ine girmesidir; ta ki onun delikleri dolsun da helâk olsun.

Ve ağızda **الشَّرَقُ**: çokluğundan dolayı onunla boğazının tıkanmasıdır. Denir ki: **غَرِقَ فلانٌ في الماءِ** ve **شَرِقَ**; su onu kapladığı, deliklerini doldurduğu ve ölene kadar (böyle olduğu) zaman. Ve bundan denir ki: **غَرَّقَتِ الْقَابِلَةُ الْوَلَدَ**; bu, doğana yumuşak davranmadığı zaman olur; ta ki **السابياءُ** onun burnuna girer de onu öldürür. Bundan onun sözü:
أَلا ليتَ قيساً غَرَّقَتْهُ الْقَوَابِلُ

Ve develerden **العَشْرَاءُ**, üzerine iplerle semer bağlandığı zaman, bazen karnındaki cenin, **ماء السابياء**da boğulur da onu düşürür.

Bundan, Zü’r-Rumme’nin sözü:
إذا غَرَّقَتْ أَرْباضُها ثِنْي بَكْرَةٍ
بِتَيْماءَ ، لم تُصْبِحْ رُؤوماً سَلُوبُها

Nadr dedi: **الْغِرْقيءُ**: yenilen beyazlıktır.

Dedim: Nahivciler, **الْغِرْقيء**in hemzelenmesi üzerinde ittifak ettiler; ve onun hemzesinin aslî olmadığını (söylediler).

Ebû Ubeyd: **الْغُرْقَةُ**; süt ve içeceklerden başkasından, **الشَّرْبَةِ** gibidir; cem‘i: **غُرَقٌ**. Şemmâh, develeri vasfederek dedi:
تُضْحي وَقد ضَمِنَتْ ضرَّاتُها غرقاً
مِنْ نَاصِعِ اللونِ حُلْوٍ غير مَجْهودِ

Ve denir ki: **لجام مُغَرَّقٌ**; süsün onu kapladığı zaman. Ve o, **غُرِّقَ** edilmiştir. Ve **أَغْرَوْرَقَتْ عَيْناهُ**; iki gözü yaşlarla dolduğu, fakat onları akıtamadığı zaman.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الغين والراء وما يثلثهما)
(غرز) الغين والراء والزاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على رَزِّ الشَّيء في الشيء. من ذلك غَرَزْتُ الشَّيءَ أغرِزُه غَرْزاً. وغَرَزْتُ رِجله في الغَرْز. وغَرَزَت الجرادةُ بذَنَبِها في الأرض، مثل رَزّت. والطَّبيعة غريزة، كأنَّها شيء غُرِز في الإنسان. فأمَّا قولهم: اغترَزْت الشَّيءَ، واغترَزْت السَّيرَ اغترازاً، إذا دَنَا سيرك فمعناه تقريبُ السَّير، أي كأنِّي الآنَ وضعتُ رِجلي في غَرْز الرَّحْل. وأمَّا قولهم: غَرَزَت النَّاقةُ، إذا قلَّ لبنُها فمعناه من هذا أيضاً، كأنَّ لبَنَها غُرِزَ في جسمها فلم يَخْرُجْ.
(غرس) الغين والراء والسين أصلٌ صحيحٌ قريبٌ من الذي قبله. يقال: غَرَسْتُ الشَّجرَ غَرْساً، وهذا زَمَنُ الغِراس. ويقال إنَّ الغَرِيسة: النَّخْلةُ أوّلَ ما تَنبت.
ومما شذَّ عن هذا الغِرْس: جِلدةٌ رقيقة تخرجُ على رأس الوَلَد. قال:
* كُلَّ جنينٍ مُشْعَرٍ في غِرْسِ([1]) *
(غرض) الغين والراء والضاد من الأبواب التي لم تُوضَع على قياسٍ واحد، وكَلِمُه متباينةُ الأصول، وستَرى بُعْد ما بينهما.
فالغَرْض والغُرْضَة: البِطانُ، وهو حِزام الرَّحْل. والمَغْرِض من البعير كالمَحْزِم من الدابَّة. والإغريض: البَرَد، ويقال بل هو الطَّلع. ولحمٌ غَريض: طريٌّ. وماءٌ مغروضٌ مثلُه. والغَرَض: المَلاَلة، يقال غَرِضْت به ومنه. والغَرَض: الشَّوق. قال:
مَن ذا رسولٌ ناصحٌ فمبلِّغٌ *** عنِّي عُلَيَّةَ غيرَ قِيل الكاذِب([2])
أنِّي غَرِضْتُ إلى تَنَاصُفِ وجهِها *** غَرَضَ المحبِّ إلى الحبيب الغائبِ
ويقال: غَرَضت المرأة سِقاءها: مَخَضته. وغَرَضْنا السَّخْلَ نَغرِضهُ، إذا فَطَمْناه قبل إناه. والغَرْض: النُّقصان عن المِلْء. يقال: غَرِّضْ في سقائك، أي لا تملأه. ويقال: وَرَدَ الماءَ غارِضاً، أي مبكراً. والمَغَارض: جوانب البطن أسفَلَ الأضلاع، الواحد مَغْرِض.
(غرف) الغين والراء والفاء أصلٌ صحيحٌ، إلاَّ نَّ كَلِمهُ لا تنقاس، بل تتباين، فالغَرْف: مصدر غَرَفْت الماءَ وغيرَه أَغرِفُه غَرْفاً. والغُرفة: اسمُ ما يُغْرَف. والغَرِيف: الأجَمَة، والجمع غُرُف. قال:
* كما رَزَمَ العَيّار في الغُرُفِ([3]) *
والغُرْفة: العُِلِّيَّة. ويقال: غَرَفَ ناصيةَ فرسِهِ، إذا استأصلها جَزّاً.
(غرق) الغين والراء والقاف أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على انتهاءٍ في شيء يبلغ أقصاه. من ذلك الغَرَق في الماء. والغَرِقة: أرضٌ([4]) تكون في غاية الرِّيّ. واغْرَوْرَقت العينُ والأرض من ذلك أيضاً، كأنها قد غَرِقت في دمعها.
ومن الباب: أغرَقْتُ في القَوس: [مدَدتُها] غايةَ المدّ. واغْتَرَق الفرسُ في الخيل، إذا خالَطَها ثم سَبَقَها.
ومما شذَّ عن هذا الباب الغُرْقة من اللَّبن: قدر ثُلث الإناء، والجمع غُرَق. قال:
تُضْحِي وقد ضمِنت ضَرَّاتها غُرَقاً  *** من طيِّب الطَّعم حلوٍ غير مجهودِ([5])

(غرل) الغين والراء واللام كلمةٌ واحدة، وهي الغُرْلة، وهي القُلْفَة. والأغرل: الأقْلَف، ويقولون: إنَّ الغَرِل: المسترخِي الخَلْق.
(غرم) الغين والراء والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على ملازَمة ومُلازَّة. من ذلك الغَريم، سمِّي غريماً للُزومه وإلحاحه. والغَرَام: العذاب اللازم، في قوله تعالى: ﴿إنَّ عَذَابَهَا كانَ غَرَاماً﴾  [الفرقان 65]. قال الأعشى:
إنْ يعاقِبْ يكنْ غَراماً وإن يُعْـ  *** طِ جزيلاً فإنَّه لا يُبالِي([6])
وغُرْم المالِ من هذا أيضاً، سمِّي لأنَّه مالُ الغَرِيم.
(غرن) الغين والراء والنون كلمةٌ واحدة، يقولون إنَّ الغَرِين([7]) : ما يَبقى في الحوض من مائه* وطِينِه.
(غرو) الغين والراء والحرف المعتل أصلٌ صحيح، وهو يدلُّ على الإعجاب والعَجَبِ لحُسْن الشَّيء. من ذلك الغَرِيُّ، وهو الحَسَن. يقال منه رجلٌ غَرٍ. ثمَّ سمِّي العَجَبُ غَرْواً. ومنه: أغريتُه بالشَّيء الذي تُلصَق به الأشياء. ويقال: غَارَت العينُ بالدَّمع غِراءً، إذا لجَّت في البكاء. وغَرِيَت بالدَّمع. وقال الشَّاعر([8]) :
إذا قلتُ أسلُو غارَتِ العينُ بالبُكا  *** غِراءً ومَدَّتْها مدامعُ حُفَّلُ([9])
(غرب) الغين والراء والباء أصلٌ صحيح، وكَلمُهُ غير منقاسةٍ لكنَّها متجانسة، فلذلك كتَبْناه على جهته من غير طلبٍ لقياسه.
فالغَرْب: حَدُّ الشّيء. يقال: هذا غَرْبُ السَّيف. ويقولون: كفَفْتُ من غَرْبه، أي أكْلَلْتُ حَدَّه وقولهم: استَغْرَب الرّجُل([10]) ، إذا بالَغَ في الضَّحِك، ممكنٌ أن يكون من هذا، كأنَّهُ بلغ آخِرَ حدِّ الضَّحِك. والغَرْب: الدَّلو العظيمة. والغَرْبانِ من العين: مُقْدِمُها ومُؤْخِرُها. وغُروب الأسنان: ماؤُها. فأمَّا الغُروب فَمَجارِي العَين. قال:
مالَكَ لا تذكُرُ أُمَّ عمرِو  *** إلاّ لعينَيْك غَروبٌ تَجْرِي([11])
والغَرْب أيضاً بسكون الراء([12]) ، في قولهم: أتاهُ سَهْمٌ غَرْب، إذا لم يُدْرَ مَن رماه به.
وأمّا الغَرَب بفتح الراء، فيقال إنَّ الغَرَبَ([13]) : الرَّاوية. والغَرَب: ما انصبَّ من الماء عند البئر فتغيَّرَتْ رائحتهُ. قال ذو الرُّمة:
* واسْتُنْشِئَ الغَرَبُ([14]) *
والغَرْب: شَجَر. ويقولون -والله أعلَمُ بصحّته-: إنَّ الغَرَب: إناءٌ من ذهب أو فِضَّة. ويُنشِدون:
فدعْدَعا سُرَّةَ الرَّكيِّ كَما  *** دَعْدَعَ ساقِي الأعاجم الغَرَبا([15])
والغَرْب: الوَرَم في المأْق، يقال منه غَرِبَت العينُ غَرَباً. والغَرْب: عِرْقٌ يَسقِي ولا يَنقطِع. والغُرْبة: البُعد عن الوطن، يقال: غَرَبَت الدَّار. ومن هذا الباب: غُروب الشَّمس، كأنَّه بُعْدُها عن وجه الأرض. وشَأْوٌ مُغَرَِّبٌ([16]) ، أي بعيد. قال:
أعْهَدَكَ مِن أُولَى الشَّبيبةِ تطلبُ  *** على دُبُرٍ هيهاتَ شَأْوٌ مغرَِّبُ([17])
ويقولون: "هل من مُغَرِّبةِ خَبَرٍ"، يريدون خبراً أتَى من بُعد.
وفي كتاب الخليل: "إذا أمْعَنَت الكلابُ في طلب الصَّيد قيل: غرَّبَت". وفيه نظر.
والغارب: أعلى الظَّهر والسَّنام. يقال: أَلْقَى حبلَه على غاربه، إذا خلاَّه. والغُراب معروف. والغُرابانِ: نُقرتانِ عند صَلَوَي العَجُز من الفَرس. والغُرَاب: رأس الفأس. ورِجْل الغُراب: نوعٌ من الصَّرِّ. قال الكميت:
* صُرَّ رِجْلَ الغُرابِ([18]) *
والغِربيب: الأسود، كأنّه مشتقٌّ من لون الغُراب. والمُغْرَب: الأبيض الأشفار من كلِّ شيء. والغَرْبيّ: الفضيخ من البُسْر يُنْبَذ. والغَرْبيُّ: صِبْغٌ أحمر.
(غرث) الغين والراء والثاء أصلٌ صحيح يدلُّ على الجُوع. والغَرث: الجوع. ورجلٌ غَرْثانُ. ويستعيرون هذا فيقولون: جاريةٌ غَرْثَى الوِشاح، لأنَّها دقيقةُ الخَصْرِ لا يُملأ وِشاحُها، وكأنَّ وِشاحَها غَرثان.
(غرد) الغين والراء والدال كلمتان: إحداهما صوت، والأخرى نبت. فالأولى: غرَّد الطّائر في صوته يُغَرِّد تغريداً. والكلمة الأخرى: الغَرَْد: الكمأة، الواحدة غَرَْدة. والمَغَاريد: نبتٌ، الواحدة مُغْرود، وزعموا أنَّها هي الكمأة أيضاً.
--------------ــــ
([1]) لمنظور بن مرثد الأسدي في اللسان (أبس). وأنشده في (غرس) بدون نسبة. وقبله: * يتركن في كل مناخ أبس *
([2]) وكذا أنشدهما في المجمل. والشعر لابن هرمة كما في اللسان (نصف، غرض). وفي الأصل: "قتل الكاذب"، وصوابه ما أثبت. والقيل: القول. على أن هذه الكلمة المحرفة ساقطة من المجمل.
([3]) البيت بتمامه كما في اللسان (عير):
لما رأيت أبا عمرو رزمت لـه  *** مني كما رزم العيار بالغرف
([4]) في الأصل: "أيضاً"، صوابه في المجمل.
([5]) البيت للشماخ، وقد سبق في (جهد، عرق).
([6]) ديوان الأعشى 10 واللسان (غرم).
([7]) بفتح فكسر، وبكسر العين وسكون الراء وفتح الياء، لغتان ذكرهما في القاموس.
([8]) هو كثير، كما في المجمل واللسان (غرا) والمخصص (12: 67).
([9]) كلمة "غراء" ساقطة من الأصل، وإثباتها من المراجع المتقدمة.
([10]) يقال أيضاً "استغرب" بالبناء للمجهول، بل هو أكثر.
([11]) الرجز في اللسان (غرب).
([12]) في اللسان: "بفتح الراء وسكونها، بالإضافة وغير الإضافة". وضبط في المجمل بسكون الراء مع الإضافة.
([13]) يقال للرواية أيضاً بسكون الراء.
([14]) قطعة من بيت لذي الرمة في ديوانه 11 واللسان (غرب). وهو بتمامه:
وأدرك المتبقى من ثميلته  *** ومن ثمائلها واستنشئ الغرب
([15]) البيت للبيد في ديوانه 142 طبع 1880 واللسان (دعع، ركا). ونسب في (غرب) إلى الأعشى خطأ. وروي: "سرة الركاء"، وهذه أيضاً تروى بفتح الراء وكسرها، كما في اللسان  (دعع، ركا) وهو اسم موضع.
([16]) يقال بفتح الراء المشددة وكسرها.
([17]) الكميت في اللسان (غرب، دبر).
([18]) البيت بتمامه كما في اللسان (غرب):
صر رجل الغرلب ملكك في النا  *** س على من أراد فيه الفجورا

ـ

##### Türkçe

(غayn ve راء ve ikisini üçleyen şeyler babı)
(غرز) **الغين** ve **الراء** ve **الزاء** sahih bir asıldır; bir şeyin bir şeyin içine saplanmasını gösterir. Bundan: **غَرَزْتُ** şeyi, onu **أغرِزُه** **غَرْزاً**. Ve onun ayağını **الغَرْز** içine sapladım. Ve çekirge kuyruğuyla yere saplandı; **رَزّت** gibi. Ve tabiat **غريزة**dir; sanki o, insana saplanmış bir şeydir. Amma onların sözü: **اغترَزْت** şeyi, ve **اغترَزْت** yürümeği **اغترازاً**; yürüyüşün yaklaştığı zaman; mânâsı yürüyüşü yaklaştırmaktır; yani sanki ben şimdi ayağımı eyerin **غَرْز**ına koydum. Amma onların sözü: deve **غَرَزَت**; sütü azaldığı zaman; mânâsı bu da bundandır; sanki onun sütü bedenine saplanmış da çıkmamıştır.

(غرس) **الغين** ve **الراء** ve **السين** sahih bir asıldır; kendinden önce olana yakındır. Denir: ağacı **غَرَسْتُ** **غَرْساً**; ve bu **الغِراس** zamanıdır. Ve denir ki **الغَرِيسة**: ilk bittiği vakit hurma ağacıdır.
Ve bundan şâz olan **الغِرْس**: çocuğun başı üzerinde çıkan ince bir deridir. Dedi:
* Her kıllı cenin, **غِرْس** içinde([1]) *

(غرض) **الغين** ve **الراء** ve **الضاد** bir tek kıyas üzere konulmamış bablardandır; kelimeleri kökler bakımından ayrıdır; ve aralarındaki uzaklığı sonra göreceksin.
İşte **الغَرْض** ve **الغُرْضَة**: **البِطان**dır; o, eyerin kuşağıdır. Ve deveden **المَغْرِض**, binek hayvandan **المَحْزِم** gibidir. Ve **الإغريض**: doludur; denir ki bilakis o, **الطَّلع**dır. Ve **غَريض** et: taze. Ve **مغروض** su: onun gibidir. Ve **الغَرَض**: bıkkınlıktır; denir: onunla ve ondan **غَرِضْتُ**. Ve **الغَرَض**: özlemdir. Dedi:
Kim nasihatçi bir elçi, ulaştırıcıdır *** benden **عُلَيَّة**’ye, yalancı sözden başka([2])
Ben onun yüzünün yarısına yöneldim *** sevenin, gaip sevgiliye yönelişi gibi, **غَرَضَ**
Ve denir: kadın tulumunu **غَرَضت**: onu çalkaladı. Ve biz oğlağı **غَرَضْنا** onu **نَغرِضهُ**; vaktinden önce sütten kestiğimiz zaman. Ve **الغَرْض**: doluluktan eksilmedir. Denir: tulumunda **غَرِّضْ**, yani onu doldurma. Ve denir: suya **غارِضاً** olarak vardı; yani erken. Ve **المَغَارض**: kaburgaların alt tarafında karnın yanlarıdır; teki **مَغْرِض**.

(غرف) **الغين** ve **الراء** ve **الفاء** sahih bir asıldır; ancak kelimeleri kıyaslanmaz; bilakis ayrışır. İşte **الغَرْف**: suyu ve başkasını **غَرَفْتُ**; onu **أَغرِفُه** **غَرْفاً**’ın masdarıdır. Ve **الغُرفة**: alınan şeyin adıdır. Ve **الغَرِيف**: sık ağaçlıktır; çoğulu **غُرُف**. Dedi:
* **الغُرُف** içinde ayyarın homurtulanması gibi([3]) *
Ve **الغُرْفة**: üst kattır. Ve denir: atının perçemini **غَرَفَ**; onu kökünden kesip kazıdığı zaman.

(غرق) **الغين** ve **الراء** ve **القاف** sahih tek bir asıldır; bir şeyde, en sonuna varan bir sona erişi gösterir. Bundan: suda **الغَرَق**. Ve **الغَرِقة**: bir arazi([4]); sululuğun en son derecesinde olur. Ve göz ve yer **اغْرَوْرَقت**; bu da bundandır; sanki ikisi de gözyaşında boğulmuş gibidir.
Ve babdandır: yayı **أغرَقْتُ**: [onu uzattım] uzatmanın en sonuna. Ve at, atlar içinde **اغْتَرَق**; onlara karıştığı sonra onları geçtiği zaman.
Ve bu babdan şâz olan: sütten **الغُرْقة**: kabın üçte biri miktarıdır; çoğulu **غُرَق**. Dedi:
Sabahlar; ve süt kardeşlerini **غُرَقاً** olarak garanti etmişken *** hoş tatlı, tatlı, zorlanmamış([5])’tan

(غرل) **الغين** ve **الراء** ve **اللام** tek bir kelimedir; o da **الغُرْلة**dir; o, **القُلْفَة**dir. Ve **الأغرل**: **الأقْلَف**. Ve derler ki: **الغَرِل**: yaratılışı gevşek olandır.

(غرم) **الغين** ve **الراء** ve **الميم** sahih bir asıldır; yapışıp kalmayı ve sıkı bağlılığı gösterir. Bundan **الغَريم**; ona, yapışıp kalması ve ısrarı sebebiyle **غريماً** adı verilmiştir. Ve **الغَرَام**: lâzım gelen azaptır; Yüce Allah’ın sözünde: ﴿Şüphesiz onun azabı **غَرَاماً** idi﴾ [الفرقان 65]. A‘şâ dedi:
Eğer cezalandırırsa, **غَراماً** olur; ve eğer verirse *** bol verir; çünkü o aldırmaz([6])
Ve malın **غُرْم**u da bundandır; ona, **الغَرِيم**in malı olduğu için ad verilmiştir.

(غرن) **الغين** ve **الراء** ve **النون** tek bir kelimedir; derler ki **الغَرِين**([7]): havuzda suyundan* ve çamurundan kalan şeydir.

(غرو) **الغين** ve **الراء** ve illetli harf sahih bir asıldır; ve o, şeyin güzelliğine hayranlık ve şaşkınlığı gösterir. Bundan **الغَرِيُّ**; o, güzel olandır. Ondan: **غَرٍ** adam denir. Sonra şaşkınlığa **غَرْواً** adı verilmiştir. Ve ondan: şeyleri kendisiyle yapıştırdığın şeye onu **أغريتُ**. Ve denir: göz yaşla **غَارَت** **غِراءً**; ağlamada ısrar ettiği zaman. Ve yaşla **غَرِيَت**. Şair([8]) dedi:
Ne zaman “avutulurum” desem, göz ağlamakla **غِراءً** **غَارَت** *** ve onu dolu dolu gözyaşları uzattı([9])

(غرب) **الغين** ve **الراء** ve **الباء** sahih bir asıldır; kelimeleri kıyaslı değildir, fakat birbirine benzer; bu sebeple onu, kıyas aramaksızın kendi yönü üzere yazdık.
İşte **الغَرْب**: şeyin kenarıdır. Denir: bu, kılıcın **غَرْب**udur. Ve derler: onun **غَرْب**undan **كفَفْتُ**; yani onun keskinliğini körelttim. Ve onların sözü: adam **استَغْرَب**([10]); çokça güldüğü zaman; bu da bundan olabilir; sanki gülmenin son sınırına varmış gibidir. Ve **الغَرْب**: büyük kovadır. Ve gözden **الغَرْبانِ**: ön tarafı ve arka tarafıdır. Ve dişlerin **غُروب**u: suyudur. Amma **الغُروب**: gözün akıntı yollarıdır. Dedi:
Niçin Ümmü Amr’ı anmıyorsun *** ancak iki gözün için akan **غَروبٌ** var([11])
Ve **الغَرْب** da, **الراء**’ın sükûnu ile([12]); onların sözünde: ona **غَرْب** ok geldi; onu kimin attığı bilinmediği zaman.
Ve amma **الغَرَب** **الراء**’ın fethi ile; denir ki **الغَرَب**([13]): su kırbasıdır. Ve **الغَرَب**: kuyu yanında sudan dökülen, sonra kokusu değişen şeydir. Zü’r-Rumme dedi:
* **الغَرَبُ** koklatıldı([14]) *
Ve **الغَرْب**: bir ağaçtır. Ve derler —Allah doğruluğunu daha iyi bilir—: **الغَرَب**: altın veya gümüşten bir kaptır. Ve şu beyiti okurlar:
Öyleyse kuyunun göbeğini sarsıp durdu; tıpkı *** Acemlerin sakisinin **الغَرَبا**yı sarsması gibi([15])
Ve **الغَرْب**: göz pınarında şişliktir; ondan: göz **غَرِبَت** **غَرَباً**. Ve **الغَرْب**: sulayan ve kesilmeyen bir damardır. Ve **الغُرْبة**: vatandan uzaklıktır; denir: ev **غَرَبَت**. Ve bu babdandır: güneşin **غُروب**u; sanki onun yer yüzünden uzaklaşmasıdır. Ve **شَأْوٌ مُغَرَِّبٌ**([16]): yani uzak. Dedi:
Seni ilk gençliğinde bilirdim; arardın *** bir iz üzerinde; heyhat, **شَأْوٌ مغرَِّبُ**([17])
Ve derler: “**مُغَرِّبةِ** haber var mı”; uzak yerden gelen haberi isterler.
Halîl’in kitabında: “Köpekler avı aramada derinleştiği zaman **غرَّبَت** denir.” Ve bunda bakış (itiraz) vardır.
Ve **الغارب**: sırtın ve hörgücün üst tarafıdır. Denir: ipini **غاربه** üzerine attı; onu salıverdiği zaman. Ve **الغُراب** mâlûmdur. Ve **الغُرابانِ**: atın sağrı kemiğinin iki yanında iki çukurdur. Ve **الغُرَاب**: baltanın başıdır. Ve **رِجْل الغُراب**: **الصَّرِّ**den bir türdür. Kümeyt dedi:
* **رِجْلَ الغُرابِ**’ı bük([18]) *
Ve **الغِربيب**: siyah; sanki **الغُراب**ın renginden türemiştir. Ve **المُغْرَب**: her şeyden kirpikleri beyaz olandır. Ve **الغَرْبيّ**: **البُسْر**den yapılan, içine bir şey atılıp bekletilen **الفضيخ**tir. Ve **الغَرْبيُّ**: kırmızı bir boyadır.

(غرث) **الغين** ve **الراء** ve **الثاء** sahih bir asıldır; açlığı gösterir. Ve **الغَرث**: açlıktır. Ve **غَرْثانُ** adam. Ve bunu ödünç alırlar da derler: **غَرْثَى الوِشاح** cariye; çünkü o, beli ince olandır; **وِشاح**ı dolmaz; sanki onun **وِشاح**ı **غَرثان**dır.

(غرد) **الغين** ve **الراء** ve **الدال** iki kelimedir: birisi sestir, diğeri bitkidir. Birincisi: kuş sesinde **غرَّد**; **يُغَرِّد** **تغريداً**. Diğer kelime: **الغَرَْد**: domalan mantarıdır; teki **غَرَْدة**. Ve **المَغَاريد**: bir bitkidir; teki **مُغْرود**; ve onun da domalan mantarı olduğunu iddia ettiler.

--------------ــــ
([1]) Esedî Manzûr b. Merşed’indir; Lisân’da (أبس). Ve onu (غرس)’te nisbesiz okuttu. Ve ondan önce: * her **أبس** konak yerinde bırakırlar *
([2]) Böylece onu el-Mücmel’de de okuttu. Şiir, Lisân’da (نصف، غرض)’ta olduğu üzere İbn Hirma’nındır. Ve asılda: “**قتل الكاذب**”; doğrusu, sabit kıldığımızdır. Ve **القيل**: söz demektir. Şu da var ki bu tahrif edilmiş kelime el-Mücmel’den düşmüştür.
([3]) Beyit tamamıyla Lisân’da (عير):
Ebu Amr’ı görünce ona homurdandım *** benden; tıpkı ayyarın **الغرف** ile homurdanması gibi
([4]) Asılda: “**أيضاً**”; doğrusu el-Mücmel’dedir.
([5]) Beyit Şemmâh’ındır; (جهد، عرق)’ta geçmişti.
([6]) A‘şâ divanı 10 ve Lisân (غرم).
([7]) Feth sonra kesr ile; ve **العين**’in kesri, **الراء**’ın sükûnu ve **الياء**’ın fethi ile; Kâmûs’ta zikrettiği iki lugattır.
([8]) O, Kesîr’dir; el-Mücmel ve Lisân (غرا) ve el-Muhassas (12: 67)’de olduğu üzere.
([9]) “**غراء**” kelimesi asıldan düşmüştür; onu, ileri geçen kaynaklardan sabit kılmak vardır.
([10]) Ayrıca meçhul bina ile “**استغرب**” de denir; hatta o daha çoktur.
([11]) Recez, Lisân’da (غرب).
([12]) Lisân’da: “**الراء**’ın fethi ve sükûnu ile; izafetle ve izafetsiz.” El-Mücmel’de izafetle birlikte **الراء**’ın sükûnu ile ضبط edilmiştir.
([13]) Su kırbasına da **الراء**’ın sükûnu ile denir.
([14]) Zü’r-Rumme’nin divanında 11 ve Lisân’da (غرب) geçen bir beyitten parçadır. Tamamı:
Onun çamurundan kalanını yakaladı *** ve onun çamurlarından; ve **الغرب** koklatıldı
([15]) Beyit Lebîd’indir; divanında 142, 1880 baskısı ve Lisân’da (دعع، ركا). (غرب)’ta yanlışlıkla A‘şâ’ya nisbet edilmiştir. “**سرة الركاء**” diye de rivayet edilmiştir; bu da Lisân’da (دعع، ركا) olduğu üzere **الراء**’ın fethi ve kesriyle rivayet edilir; ve o bir yer adıdır.
([16]) Şeddeli **الراء**’ın fethi ve kesriyle denir.
([17]) Kümeyt, Lisân’da (غرب، دبر).
([18]) Beyit tamamıyla Lisân’da (غرب):
**رِجْلَ الغُرابِ**’ı bük; mülkün insanlarda *** onda fücur isteyen kimse üzerine

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الغرق: الرسوب في الماء وفي البلاء، وغرق فلان يغرق غرقا، وأغرقه. قال تعالى: ﴿حتى إذا أدركه الغرق﴾ [يونس/90]، وفلان غرق في نعمة فلان تشبيها بذلك. قال تعالى: ﴿وأغرقنا آل فرعون﴾ [البقرة/50]، ﴿فأغرقناه ومن معه أجمعين﴾ [الإسراء/103]، ﴿ثم أغرقنا الآخرين﴾ [الشعراء /66]، ﴿ثم أغرقنا بعد الباقين﴾ [الشعراء/120]، ﴿وإن نشأ نغرقهم﴾ [يس/43]، ﴿أغرقوا فأدخلوا نارا﴾ [نوح/25]، ﴿فكان من المغرقين﴾ [هود/43].

##### Türkçe

- **الغرق**: suda ve belâda batma; falan kimse **غرق** eder, **يغرق** eder, **غرقا** (batma) ile; ve onu **أغرقه** (batırdı). Yüce Allah dedi ki: ﴿حتى إذا أدركه **الغرق**﴾ [Yûnus/90]; ve falan kimse falanın nimeti içinde **غرق** etti; bununla teşbih olarak. Yüce Allah dedi ki: ﴿وأغرقنا آل فرعون﴾ [el-Bakara/50]، ﴿فأغرقناه ومن معه أجمعين﴾ [el-İsrâ/103]، ﴿ثم أغرقنا الآخرين﴾ [eş-Şuarâ/66]، ﴿ثم أغرقنا بعد الباقين﴾ [eş-Şuarâ/120]، ﴿وإن نشأ نغرقهم﴾ [Yâsîn/43]، ﴿أغرقوا فأدخلوا نارا﴾ [Nûh/25]، ﴿فكان من المغرقين﴾ [Hûd/43].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

غ ر ق
‏"‏ أعوذ بالله من الغرق والحرق ‏"‏‏.‏
وتقول‏:‏ رأيت عيونهم مغرورقة وأناسيّها في الدموع غرقه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ أنا غريق أياديك‏.‏
وأغرق الرامي النزع ومنه‏:‏ الإغراق في القول وغيره وهو المبالغة والإطناب‏.‏
وأغرق الكأس‏:‏ ملأها‏.‏
وغرّقت القابلة المولود إذا لم تمخّطه عند ولادته فوقع المخاط في خياشيمه فقتله‏.‏
قال الأعشى‏:‏ ألا ليت قيساً غرّقته القوابل وغرّق اللجام بالحلية ولجام مغرّق‏.‏
وتقول‏:‏ فلان جفن سيفه مغرّق وجفن ضيفه مؤرّق‏.‏
والبعير يستغرق الحزام ويغترقه‏.‏
ولا‏:‏ لاستغراق الجنس‏.‏
واستغرق في الضحك مثل‏:‏ استغرب‏.‏
واغترق الفرس الخيل‏:‏ نضاها‏.‏
وفلانة تغترق العين أي تشغلها فلا تمتدّ إلى غيرها‏.‏
قال قيس ابن الخطيم‏:‏ تغترق الطرف وهي لاهية كأنما شفّ وجهها نزف وتجارينا فاغترق فرسي حلقة فرسه أي سبقه‏.‏
وخاصمني فاغترقت حلقته إذا خصمته‏.‏
وسمعت أهل الحجاز يقولون‏:‏ غارقني كذا إذا دانى وشارف‏.‏
وغارقته المنية‏.‏
وغارقت الوقفة‏.‏
وجئت ورمضان مغارق‏.‏

##### Türkçe

غ ر ق
“Allah’a **الغرق** ve **الحرق**’tan sığınırım.”.

Ve dersin: Onların gözlerini **مغرورقة** gördüm; ve gözbebekleri gözyaşlarında **غرقه**(dir).

Ve mecazdan: Ben senin ellerinin **غريق**’iyim.

Ve okçu **النزع**’ı **أغرق** etti; ve ondan: sözde ve başkasında **الإغراق**; ve o, aşırıya gitme ve uzatmadır.

Ve **أغرق الكأس**: onu doldurdu.

Ve ebe, doğumunda onu sümkürtmediği zaman; böylece sümük onun burun deliklerine düşüp onu öldürdüğü vakit, yeni doğanı **غرّقت**.

**الأعشى** dedi:
Keşke **قيس**’i ebeler **غرّقته** etseydi; ve gemi yularını süsle **غرّق** etti; ve **مغرّق** bir yular.

Ve dersin: Falanın kılıç kını **مغرّق**(tır); ve misafir kını **مؤرّق**(tır).

Ve deve, kayışı **يستغرق** eder ve onu **يغترقه** eder.

Ve **لا**: cinsin **استغراق**’ı içindir.

Ve gülmede **استغرق** etti; misal: **استغرب**.

Ve at, atları **اغترق** etti: onları soydu.

Ve falanca kadın gözü **تغترق** eder; yani onu meşgul eder; böylece başkasına uzanmaz.

**قيس ابن الخطيم** dedi:
Bakışı **تغترق** eder, o ise dalgındır; sanki yüzünün inceliği kan kaybıdır.
Ve biz yarıştık; böylece atım, onun atının halkasını **اغترق** etti; yani onu geçti.

Ve benimle çekişti; böylece onun halkasını **اغترقت** ettim; onu yendiğim vakit.

Ve **أهل الحجاز**’ı işittim, derler: **غارقني** şu (şey) — yaklaştığı ve eriştiği zaman.

Ve ölüm onu **غارقته** etti.

Ve duruşu **غارقت** ettim.

Ve geldim; hâlbuki Ramazan **مغارق**(tır).

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الغَرَقُ: الرُّسُوب في الماء. ويشبّه الذي ركبه الدَّيْن وغمرَتْه البَلايا، يقال: رجل غَرِق وغَريق، وقد غَرِقَ غَرَقاً وهو غارِقٌ؛ قال أَبو النجم:
فأَصبحُوا في الماء والخَنادِقِ،
من بين مَقْتول وطَافٍ غارِقِ
والجمع غَرْقى، وهو فعيل بمعنى مُفْعَل، أَغْرَقه الله إِغْراقاً، فهو غَرِيقٌ، وكذلك مريض أَمْرضه الله فهو مريض وقوم مَرْضَى، والنَّزِيفُ: السكران، وجمعه نَزْفَى، والنَّزِيفُ فَعِيل بمعنى مَفْعُول أَو مُفْعَل لأَنه يقال نَزَفَتْه الخمرُ وأَنزفَتْه، ثم يُرَدُّ مُفْعَل أَو مفعول إِلى فَعِيل فيُجْمَع فَعْلَى؛ وقيل: الغَرِقُ الراسب في الماء، والغَرِيقُ الميت فيه، وقد أَغْرَقَهُ غيره وغَرَّقه، فهو مُغَرَّقٌ وغَرِيق. وفي الحديث الحَرَقُ والغرق، وفيه: يأْتي على الناس زمان لا ينجو فيه إِلا من دَعَا دُعاء الغَرِقِ؛ قال أَبو عدنان: الغَرِقُ، بكسر الراء، الذي قد غلبه الماء ولمَّا يٍغْرَقْ، فإِذا غَرِقَ فهو الغَرِيق؛ قال الشاعر: أَتْبَعْتُهُمْ مُقْلةً إِنْسانُها غَرِقٌ،
هل ما أَرى تاركٌ للعَينِ إِنْسانا؟
(* هذا البيت لجرير، ورواية ديوانه: هل ما ترى تارك؛ وفي رواية أخرى: هل يا ترى تارك).
يقول: هذا الذي أَرى من البَيْن والبكاء غيرُ مُبْقٍ للعين إِنسانها، ومعنى الحديث كأَنه أَراد إِلاَّ مَنْ أَخلص الدعاء لأَن من أَشفى على الهلاك أَخلص في دعائه طلبَ النجاةِ؛ ومنه الحديث: اللهم إِني أَعوذ بك من الغَرَق والحَرَق؛ الغَرَقُ، بفتح الراء: المصدر. وفي حديث وحشيّ: أَنه مات غَرِقاً في الخمر أَي متناهياً في شربها والإِكثار منه، مستعار من الغَرَقِ.
وفي حديث علي وذكر مسجد الكوفة في زاويته: فَار التَّنُّور وفيه هلك يَغُوثُ ويَعُوقُ وهو الغارُوق؛ هو فاعول من الغَرق لأَن الغَرَق في زمان نوح، عليه السلام، كان منه.
وفي حديث أَنس: وغُرَقاً فيه دُبَّاء؛ قال ابن الأَثير: هكذا جاء في رواية والمعروف ومَرَقاً، والغُرَق المَرَق.
وفي التنزيل: أَخَرَقْتَها لتُغْرِق أَهلها. والغرِقُ: الذي غلبه الدَّيْن. ورجل غَرِقٌ في الدَّين والبَلْوَى وغَرِيق وقد غَرِقَ فيه، وهو مثل بذلك. والمُغْرَقُ: الذي قد أَغرقه قوم فطردوه وهو هارب عَجْلان. والتَّغْريق: القتل. والغَرَق في الأَصل: دخول الماء في سَمَّيِ الأَنف حتى تمتلئ مَنافذُه فيَهلك، والشَّرَق في الفم حتى يُغَص به لكثرته. يقال: غَرِقَ في الماء وشَرِقَ إِذا غمره الماء فملأَ مَنافذَه حتى يموت، ومن هذا يقال غَرَّقَتِ القابلة الولد، وذلك إِذا لم تَرْفُقْ بالولد حتى تدخل السّابِياءُ أَنفه فتقتله، وغَرَّقَتِ القابلة المولود فَِغَرِقَ: خَرُقت به فانْفَتَقَتِ السابياءُ فانسد أَنفه وفمه وعيناه فمات؛ قال الأَعشى يعني قيسَ بن مسعود الشيباني:
أَطَوْرَيْن في عامٍ غَزَاةً ورِحْلَةً،.
أَلا لَيْتَ قَيْساً غَرَّقَتْهُ القَوابِلُ
ويقال: إِن القابلة كانت تُغَرِّقُ المولود في ماء السَّلَى عام القحط، ذكراً كان أَو أُنثى، حتى يموت، ثم جعل كلّ قتل تَغْريقاً؛ ومنه قول ذي الرمة:
إِذا غَرَّقَتْ أَرْباضُها ثِنْيَ بَكْرَةٍ
بتَيْهاءَ، لم تُصْبِحْ رَؤُوماً سَلُوبُها
الأَرْباض: الحِبال، والبَكْرة: الناقة الفَتِيّة، وثِنْيُها: بطنها الثاني، وإِنما لم تعطف على ولدها لما لحقها من التعب. التهذيب: والعُشَراءُ من النُّوق إِذا شدَّ عليها الرَّحْلُ بالحبال ربما غُرِّقَ الجنين في ماء السّابياء فتسقطه، وأَنشد قول ذي الرمة.
وأَغْرَقَ النبلَ وغَرَّقه: بلغ به غاية المدّ في القوس. وأَغْرَقَ النازع في القَوْس أَي استوفى مدها. والاسْتِغْراقُ: الاستيعاب. وأَغْرَقَ في الشيء: جاوز الحد وأَصله من نزع السهم. وفي التنزيل: والنَّازِعاتِ غَرْقاً؛ قال الفراء: ذكر أَنها الملائكة وأَن النَّزْعَ نزعُ الأَنفس من صدور الكفار، وهو قولك والنازعات إِغْراقاً كما يُغْرِقُ النازعُ في القوس؛ قال الأَزهري: الغَرْقُ اسم أُقيم مقام المصدر الحقيقي من أَغْرَقْتُ إِغْراقاً. ابن شميل: يقال نَزَع في قوسه فأَغْرَقَ، قال: والإِغْراقُ الطرح وهو أَن يباعد السهم من شدة النزع يقال إِنه لطَرُوح. أُسيد الغنوي: الإِغْراق في النَّزْع أَن ينزع حتى يُشْرِبَ بالرِّصاف وينتهي إِلى كَبِدِ القَوْس وربما قطع يد الرامي، قال: وشُرْبُ القوسِ الرِّصافَ أَن يأْتي النزع على الرِّصاف كله إِلى الحديدة؛ يضرب مثلاً للغُلُوِّ والإِفراط. واغْتَرَقَ الفرسُ الخيل: خالطها ثم سبقها، وفي حديث ابن الأَكوع: وأَنا على رِجْلي فأَغْتَرِقُها. يقال: اغترق الفرس الخيل إِذا خالطها ثم سبقها، ويروى بالعين المهملة، وهو مذكور في موضعه. واغْتِراقُ النَّفَس: استيعابه في الزَّفِير؛ قال الليث: والفرس إِذا خالط الخيل ثم سبقها يقال اغْتَرَقها؛ وأَنشد للبيد:
يُغْرِقُ الثَّعلبَ، في شِرَّتِهِ،
صائب الخَدْبة في غير فَشَلْ
قال أَبو منصور: لا أَدري بِمَ جَعَل قوله:
يُغْرِقُ الثعلبَ في شِرَّتِه
حجة لقوله اغْتَرقَ الخيلَ إِذا سبقها، ومعنى الإِغْراقِ غير معنى الاغْتِرَاقِ، والاغْتِراقُ مثل الاسْتِغْراقِ. قال أَبو عبيدة: يقال للفرس إِذا سبق ا لخيلَ قد اغْتَرَقَ حَلْبة الخيل المتقدمة؛ وقيل في قول لبيد: يُغْرِقُ الثعلبَ في شِرَّتِه
قولان: أَحدهما أَنه يعني الفرس يسبق الثعلب بحُضْرِه في شِرَّتِه أَي نشاطه فيُخَلِّفه، والثاني أَن الثعلب ههنا ثعلب الرمح في السِّنان، فأَراد أَنه يَطْعُن به حتى يغيبه في المطعون لشدة حُضْره. ويقال: فلانة تَغْتَرِقُ نظر الناس أَي تَشْغَلُهم بالنظر إِليها عن النظر إِلى غيرها بحسنها؛ ومنه قول قيس بن الخَطِيم:
تَغْترقُ الطَّرْفَ، وهي لاهيةٌ،
كأَنما شَفَّ وَجْهَهَا نُزْفُ
قوله تغْتَرق الطَّرْف يعني امرأَة تَغْتَرِقُ وتَسْتَغْرِقُ واحد أَي تستغرِق عُيون الناس بالنظَر إِليها، وهي لاهِية أَي غافلة، كأَنما شَفَّ وجهها نُزْفٌ: معناه أَنها رَقِيقة المَحاسن وكأَن دمها ودم وجهِها نُزِفَ، والمرأَة أَحسن ما تكون غِبَّ نفاسها لأَنه ذهب تهيُّج الدم فصارت رقيقة المَحاسن، والطَّرْف ههنا: النظر لا العين؛ ويقال: طَرَف يَطْرف طَرْفاً إِذا نظر، أَراد أَنها تستميل نظَر النُّظَّار إِليها بحسنها وهي غير مُحتَفِلة ولا عامدة لذلك، ولكنها لاهية، وإِنما يفعل ذلك حسنُها. ويقال للبعير إِذا أَجْفَرَ جَنْباه وضخُم بطنه فاستوعب الحِزام حتى ضاق عنها: قد اغْتَرَقَ التَّصْدير والبِطَان واستغرقه.
والمُغْرِق من الإِبل: التي تُلْقي ولدَها لتمامٍ أَو لغيره فلا تُظْأَرُ ولا تُحْلَب وليست مَرِيّة ولا خَلِفة.
واغْرَوْرَقَت عيناه بالدُّموع: امتلأتا، زاد التهذيب: ولم تَفِيضا، وقال: كذلك قال ابن السكيت. وفي الحديث: فلما رآهم رسول الله، صلى الله عليه وسلم، احمرَّ وجهه واغْرَوْرَقَت عيناه أَي غَرِقتا بالدموع، وهو افْعَوْعَلَت من الغَرَق.
والغُرْقة، بالضم: القليل من اللبن قدْر القدح، وقيل: هي الشَّرْبة من اللبن، والجمع غُرَق؛ قال الشماخ يصف الإِبل:
تُضْحِ، وقد ضَمِنَتْ ضَرَّاتها غُرَقاً،
من ناصِع اللَّوْنِ، حُلْو الطَّعْم مَجْهود
ورواه ابن القطاع: حُلْو غير مجهود، والروايتان تصحان، والمجهود: المشتهى من الطعام، والمَجْهود من اللبن: الذي أُخرجَ زُبده، والرواية الصحيحة: تُصْبِحْْ وقد ضَمِنَتْ؛ وقبله:
إِنْ تُمْسِ في عُرْفُط صُلْعٍ جَماجِمهُ،
من الأَسَالِقِ عارِي الشَّوْكِ مَجْرُودِ
ويروى مَخْضُودِ، والأَسالِقُ: العُرْفط الذي ذهب ورقه، والصُّلْع: التي أُكل رؤُوسها؛ يقول: هي على قلة رَعْيها وخُبْثِه غَزيرة اللبن. أَبو عبيد: الغُرْقة مثل الشَّرْبة من اللبن وغيره من الأَشربة؛ ومنه الحديث: فتكون أُصولُ السِّلْق غُرَقَه، وفي أُخرى: فصارَتْ عَرْقَه، وقد رواه بعضهم بالفاء، أَي مما يُغْرَف.
وفي حديث ابن عباس: فعمل بالمعاصي حتى أَغْرَقَ أَعماله أَي أَضاع أَعمالَه الصالحة بما ارتكب من المعاصي. وفي حديث عليّ: لقد أَغْرَقَ في النَّزْع أَي بالغ في الأَمر وانتهى فيه، وأَصله من نَزْعِ القوس ومَدِّها، ثم استعير لِمَن بالغ في كل شيء. وأَغْرَقَه الناس: كثروا عليه فغلَبوه، وأَغْرَقَته السِّباع كذلك؛ عن ابن الأَعرابي.
والغِرْياق: طائر.
والغِرْقئُ: القشرة المُلْتزقة ببياض البيض. النضر: الغِرْقئُ البياض الذي يؤكل. أَبو زيد: الغِرْقئُ القشرة القِيقيّةُ. وغرْقأَتِ البَيضة: خرجت وعليها قشرة رقيقة، وغَرْقأَت الدُّجاجة: فعلت ذلك. وغَرْقَأَ البيضة: أَزال غِرْقِئَها؛ قال ابن جني: ذهب أَبو إِسحق إِلى أَن همزة الغِرْقئ زائدة ولم يعلل ذلك باشتقاق ولا غيره، قال: ولسْت أَرى للقضاء بزيادة هذه الهمزة وجهاً من طريق القياس، وذلك أَنها ليس بأُولى فنقضي بزيادتها ولا نَجِد فيها معنى غَرِق، اللهم إِلا أَن يقول إِنَّ الغِرْقئ يحتوي على جميع ما يُخفِيه من البَيْضة ويَغْترقُه، قال: وهذا عندي فيه بعد، ولو جاز اعتقاد مثله على ضَعْفه لجاز لك أَن تعتقد في همزة كِرْفِئَة أَنها زائدة، وتذهب إِلى أَنها في معنى كَرَف الحمار إِذا رفع رأْسه لشَمِّ البَوْل، وذلك لأَن السَّحاب أَبداً كما تراه مرتفع، وهذا مذهب ضعيف؛ قال أَبو منصور: واتفقوا على همزة الغِرْقئ وأَن همزته ليست بأَصلية. ولجامٌ مُغَرَّق بالفضة أَي مُحَلىًّ، وقيل: هو إِذا عَمَّتْه الحلية، وقد غُرِّق.

##### Türkçe

**الغَرَقُ**: suda batıp dibe çökmedir. Borcun bindiği ve belâların kendisini kapladığı kimseye benzetilir; denir ki: adam **غَرِق** ve **غَريق**; ve **غَرِقَ غَرَقاً** ve o **غارِقٌ**tur; **أَبو النجم** dedi ki:
فأَصبحُوا في الماء والخَنادِقِ،
من بين مَقْتول وطَافٍ غارِقِ

Çoğulu **غَرْقى**’dır; o, **فعيل** vezninde olup **مُفْعَل** mânâsınadır. Allah onu **أَغْرَقه الله إِغْراقاً** (boğdurdu), o da **غَرِيقٌ**tur. Yine bunun gibi: hasta; Allah onu **أَمْرضه الله** (hasta etti), o da **مريض**tir; ve bir kavim **مَرْضَى**. Ve **النَّزِيفُ**: sarhoş; çoğulu **نَزْفَى**. Ve **النَّزِيفُ** **فَعِيل** vezninde olup **مَفْعُول** yahut **مُفْعَل** mânâsınadır; çünkü “şarap onu **نَزَفَتْه** ve **أَنزفَتْه**” denir; sonra **مُفْعَل** yahut **مفعول** **فَعِيل**’e döndürülür de **فَعْلَى** üzere çoğul yapılır. Ve denildi: **الغَرِقُ** suda dibe çöken; **الغَرِيقُ** ise onun içinde ölen. Başkası onu **أَغْرَقَهُ** ve **غَرَّقه** (boğdurdu); o da **مُغَرَّقٌ** ve **غَرِيق**tir. Ve hadiste: **الحَرَقُ والغرق**; ve onda: insanlara bir zaman gelir ki onda ancak **دَعَا دُعاء الغَرِقِ** (boğulanın duasını eden) kurtulur. **أَبو عدنان** dedi: **الغَرِقُ**—**الراء**’ın kesresiyle—suyun kendisine galip geldiği fakat henüz boğulmamış olandır; boğulunca o **الغَرِيق** olur; şair dedi ki:
أَتْبَعْتُهُمْ مُقْلةً إِنْسانُها غَرِقٌ،
هل ما أَرى تاركٌ للعَينِ إِنْسانا؟
(* Bu beyit Cerîr’indir; divan rivayetinde: هل ما ترى تارك؛ başka bir rivayette: هل يا ترى تارك).

Der ki: ayrılık ve ağlamadan gördüğüm bu şey, göz için onun **إِنْسان**’ını (göz bebeğini) bırakıcı değildir. Hadisin mânâsı sanki şunu murad etti: ancak duayı ihlâsla yapan; çünkü helâke yaklaşan kimse, kurtuluş talebiyle duasında ihlâs gösterir. Ve ondan hadistir: “Allah’ım, ben sana **الغَرَق** ve **الحَرَق**’tan sığınırım.” **الغَرَقُ**—**الراء**’ın fethasıyla—mastardır. Ve **وحشيّ** hadîsinde: onun şarapta **غَرِقاً** öldüğü; yani onu içmede ve ondan çoğaltmada nihayete varmış olarak; **الغَرَق**’tan ödünç alınmıştır.

Ve Ali hadîsinde, Kûfe mescidini ve onun köşesinde olanı zikretti: “**فَار التَّنُّور** ve onda **يَغُوثُ** ve **يَعُوقُ** helâk oldu; ve o **الغارُوق**tur.” O, **الغَرق**’tan **فاعول** veznindedir; çünkü Nûh—aleyhisselâm—zamanındaki **الغَرَق** ondan idi.

Ve Enes hadîsinde: “ve onda **غُرَقاً** kabak vardı.” İbnü’l-Esîr dedi: rivayette böyle geldi; bilinen ise **مَرَقاً**’dır; ve **الغُرَق** **المَرَق**’tır.

Ve tenzîlde: **أَخَرَقْتَها لتُغْرِق أَهلها**. Ve **الغرِقُ**: borcun kendisine galip geldiği. Ve adam borçta ve belâda **غَرِقٌ** ve **غَرِيق**; ve onda **غَرِقَ** etmiştir; bununla mesel yapılır. Ve **المُغْرَقُ**: bir kavmin kendisini boğdurup kovduğu, o da kaçan aceleci olandır. Ve **التَّغْريق**: öldürmedir. Ve **الغَرَق** aslında: suyun burnun **سَمَّيِ**’ine girmesi, onun menfezleri doluncaya kadar, böylece helâk olmasıdır; ve **الشَّرَق** ağızda, çokluğundan dolayı onunla boğazın tıkanmasıdır. Denir: suda **غَرِقَ** ve **شَرِقَ**; su onu kaplayıp menfezlerini doldurunca, ta ki ölsün. Ve bundan: ebe çocuğu **غَرَّقَتِ**; bu, çocuğa yumuşak davranmayıp **السّابِياءُ**’yu burnuna sokarak onu öldürdüğü zamandır. Ve ebe doğanı **غَرَّقَتِ** de o **فَِغَرِقَ**: ona karşı sert davrandı da **السابياءُ** yarılıp açıldı; burnu, ağzı ve gözleri tıkandı da öldü; **الأَعشى**—Şeybânî Kays b. Mes‘ûd’u kastederek—dedi ki:
أَطَوْرَيْن في عامٍ غَزَاةً ورِحْلَةً،.
أَلا لَيْتَ قَيْساً غَرَّقَتْهُ القَوابِلُ

Ve denir: kıtlık yılında ebe, erkek olsun dişi olsun, doğanı **ماء السَّلَى** içinde **تُغَرِّقُ** idi, ta ki ölsün; sonra her öldürmeyi **تَغْريقاً** kıldı. Ondan, Zü’r-Rumme’nin sözü:
إِذا غَرَّقَتْ أَرْباضُها ثِنْيَ بَكْرَةٍ
بتَيْهاءَ، لم تُصْبِحْ رَؤُوماً سَلُوبُها

**الأَرْباض**: ipler; **البَكْرة**: genç deve; **ثِنْيُها**: onun ikinci karnı; ancak yorgunluktan kendisine yetişen şey sebebiyle yavrusuna şefkat etmedi. **التهذيب**: develerden **العُشَراءُ**, üzerine iplerle semer sıkıca bağlanınca, bazen cenin **ماء السّابياء** içinde **غُرِّقَ** olur da onu düşürür; ve Zü’r-Rumme’nin sözünü şahit getirdi.

Ve oku **أَغْرَقَ** ve **غَرَّقه**: yayda çekişin nihayetine ulaştırdı. Ve çeken, yayda **أَغْرَقَ** etti; yani onun çekişini tam yaptı. Ve **الاسْتِغْراقُ**: kuşatıp içine almaktır. Ve bir şeyde **أَغْرَقَ**: haddi aştı; aslı okun çekilmesindendir. Ve tenzîlde: **والنَّازِعاتِ غَرْقاً**; Ferrâ dedi: onun melekler olduğunu ve **النَّزْع**’ın kâfirlerin göğüslerinden canları çekip çıkarmak olduğunu zikretti; bu, senin “**والنازعات إِغْراقاً**” demendir; tıpkı çekenin yayda **يُغْرِقُ** etmesi gibi. Ezherî dedi: **الغَرْقُ**, “**أَغْرَقْتُ إِغْراقاً**”dan hakikî mastarın yerine ikame edilmiş bir isimdir. İbn Şümeyl: denir: yayında çekti de **فأَغْرَقَ**; dedi: ve **الإِغْراقُ** atmadır; o, şiddetli çekişten dolayı okun uzaklaştırılmasıdır; denir: o, elbette **لَطَرُوح**tur. Üseyd el-Ganevî: **الإِغْراق** çekişte, **الرِّصاف** ile “içirmek”e kadar çekmesi ve yayın **كَبِد**’ine varmasıdır; bazen atıcının elini keser; dedi: yayın **شُرْبُ**’u **الرِّصاف**’ı, çekişin **الرِّصاف**’ın tamamı üzerine, demire kadar gelmesidir; aşırılık ve ifrat için mesel vurulur.

Ve at, atları **اغْتَرَقَ** etti: onlara karıştı, sonra onları geçti. Ve İbnü’l-Ekva‘ hadîsinde: “ben ayağım üzerinde iken onu **فأَغْتَرِقُها**.” Denir: at, atları **اغترق** etti; onlara karışıp sonra onları geçtiği zaman. Ve **العين**’in noktasızıyla da rivayet olunur; o, yerinde zikredilmiştir. Ve **اغْتِراقُ النَّفَس**: nefesi **الزَّفِير** içinde bütünüyle tüketmektir. Leys dedi: at, atlara karışıp sonra onları geçtiğinde “onu **اغْتَرَقها**” denir; ve Lebîd’den şahit getirdi:
يُغْرِقُ الثَّعلبَ، في شِرَّتِهِ،
صائب الخَدْبة في غير فَشَلْ

**أَبو منصور** dedi: onun “**يُغْرِقُ الثعلبَ في شِرَّتِه**” sözünü, “atları **اغْتَرقَ** etti” sözüne nasıl hüccet kıldığını bilmiyorum; **الإِغْراق**’ın mânâsı, **الاغْتِرَاق**’ın mânâsından başkadır; ve **الاغْتِراق** **الاسْتِغْراق** gibidir. **أَبو عبيدة** dedi: at, atları geçtiğinde, öndeki atların koşu grubunu **قد اغْتَرَقَ** etmiştir denir. Ve Lebîd’in “**يُغْرِقُ الثعلبَ في شِرَّتِه**” sözü hakkında iki söz vardır: birincisi, onun atı kastettiği; atın, **شِرَّتِه** yani canlılığındaki süratiyle tilkiyi geçip onu geride bıraktığıdır. İkincisi: buradaki tilki, mızrağın **ثعلب**’idir; **السِّنان**’da olan; muradı, süratinin şiddetinden dolayı onunla öyle saplamasıdır ki, onu saplananda kaybedinceye kadar.

Ve denir: falanca kadın, güzelliğiyle, kendisine bakmakla insanları başkasına bakmaktan alıkoyarak, insanların bakışını **تَغْتَرِقُ** eder; ondan, Kays b. el-Hatîm’in sözü:
تَغْترقُ الطَّرْفَ، وهي لاهيةٌ،
كأَنما شَفَّ وَجْهَهَا نُزْفُ

Onun “**تغْتَرق الطَّرْف**” sözü: **تَغْتَرِقُ** ve **تَسْتَغْرِقُ** eden bir kadın demektir; ikisi birdir; yani insanların gözlerini kendisine bakmakla **تستغرِق** eder. Ve o **لاهية**’dir; yani gafildir. “Sanki yüzünü **نُزْفُ** inceltmiştir”: mânâsı, onun güzelliklerinin ince olduğudur; sanki kanı ve yüzünün kanı **نُزِفَ** edilmiştir. Kadın, lohusalığının ardından en güzel olur; çünkü kanın coşması gitmiştir de güzellikleri inceleşmiştir. Ve buradaki **الطَّرْف**: göz değil, bakıştır. Ve denir: **طَرَف** eder, **يَطْرف طَرْفاً**; baktığı zaman; muradı, güzelliğiyle bakanların bakışını kendisine meylettirmesidir; o ise ne özenli ne de bunu kasteden biridir; fakat o **لاهية**’dir; bunu ancak güzelliği yapar. Ve deveye, iki yanı **أَجْفَرَ** olup karnı büyüyünce, kuşağı bütünüyle kaplayıp ona dar gelince: **قد اغْتَرَقَ التَّصْدير والبِطَان واستغرقه** denir.

Ve develerden **المُغْرِق**: yavrusunu, müddeti tamam olduğu için yahut başka sebeple atan; artık ne yavruya alıştırılır ne de sağılır; ve o ne **مَرِيّة**dir ne de **خَلِفة**.

Ve gözleri yaşlarla **اغْرَوْرَقَت**: doldu. **التهذيب** ziyade etti: fakat taşmadı; ve dedi: İbnü’s-Sikkît de böyle dedi. Ve hadiste: Resûlullah—Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun—onları görünce yüzü kızardı ve gözleri **اغْرَوْرَقَت**; yani yaşlarla **غَرِقتا**; o, **الغَرَق**’tan **افْعَوْعَلَت** veznindedir.

Ve **الغُرْقة**—**الضم** ile—sütten az bir miktardır; kadeh miktarı. Ve denildi: o, sütten bir yudumdur; çoğulu **غُرَق**; Şemmâh develeri vasfederek dedi ki:
تُضْحِ، وقد ضَمِنَتْ ضَرَّاتها غُرَقاً،
من ناصِع اللَّوْنِ، حُلْو الطَّعْم مَجْهود

İbnü’l-Kattâ‘ onu “**حُلْو** غير **مجهود**” diye rivayet etti; iki rivayet de sahih olur. **المجهود**: yemekten iştah çekilen. Ve sütten **المَجْهود**: yağı çıkarılmış olan. Sahih rivayet: **تُصْبِحْ** وقد ضَمِنَتْ; ve ondan önce:
إِنْ تُمْسِ في عُرْفُط صُلْعٍ جَماجِمهُ،
من الأَسَالِقِ عارِي الشَّوْكِ مَجْرُودِ

Ve **مَخْضُودِ** diye de rivayet olunur. **الأَسالِقُ**: yaprağı gitmiş **العُرْفط**. Ve **الصُّلْع**: başları yenmiş olan. Der ki: otlağının azlığına ve kötülüğüne rağmen sütü boldur. **أَبو عبيد**: **الغُرْقة**, sütten ve içeceklerin başkasından bir yudum gibidir; ondan hadistir: “**فتكون أُصولُ السِّلْق غُرَقَه**”; başka birinde: “**فصارَتْ عَرْقَه**”; ve bazıları onu **الفاء** ile rivayet etti; yani **مما يُغْرَف** (kepçeyle alınandan).

İbn Abbâs hadîsinde: günahlarla amel etti, ta ki amellerini **أَغْرَقَ** etti; yani işlediği günahlarla salih amellerini zayi etti. Ali hadîsinde: “o, çekişte **أَغْرَقَ** etti”; yani işte aşırıya vardı ve onda nihayete ulaştı; aslı yayın çekilmesi ve gerilmesindendir; sonra her şeyde aşırıya giden için ödünç alındı. Ve insanlar onu **أَغْرَقَه** etti: üzerine çoğaldılar da onu yendiler. Ve yırtıcılar da onu **أَغْرَقَته**; İbnü’l-A‘râbî’den.

Ve **الغِرْياق**: bir kuştur.

Ve **الغِرْقئُ**: yumurta akının beyazına yapışık kabuktur. Nadr: **الغِرْقئُ** yenilen beyazlıktır. Ebû Zeyd: **الغِرْقئُ** **القشرة القِيقيّةُ**’dir. Ve yumurta **غرْقأَتِ**: üzerinde ince bir kabuk olduğu halde çıktı; ve tavuk **غَرْقأَت**: bunu yaptı. Ve o, yumurtanın **غَرْقَأَ** etti: onun **غِرْقِئَ**’ini giderdi. İbn Cinnî dedi: Ebû İshâk, **الغِرْقئ**’ün hemzesinin زائد olduğuna gitti; bunu ne iştikakla ne de başkasıyla gerekçelendirdi; dedi: kıyas yoluyla bu hemzenin ziyadeliğine hükmetmek için bir veçh görmüyorum; çünkü o, ziyadeliğine hükmedilecek ilk şey değildir; ve onda **غَرِق** mânâsını bulmuyoruz; meğer ki şöyle desin: **الغِرْقئ** yumurtadan gizlediği her şeyi kuşatır ve onu **يَغْترقُه**; dedi: bu, benim yanımda uzak bir ihtimaldir. Ve bunun benzerini—zayıflığına rağmen—kabul caiz olsaydı, sana **كِرْفِئَة**’nin hemzesinin de زائد olduğuna inanmak caiz olurdu; ve onu, eşeğin başını sidik koklamak için kaldırdığı zaman **كَرَف** mânâsında görmeye giderdin; çünkü bulut, onu gördüğün gibi daima yükselmiş haldedir; bu zayıf bir mezheptir. **أَبو منصور** dedi: **الغِرْقئ**’ün hemzesi üzerinde ittifak ettiler ve onun hemzesinin aslî olmadığı (yani kökten olmadığı) üzerinde.

Ve gümüşle **مُغَرَّق** bir gem: yani süslenmiş; ve denildi: süs onu kapladığı zaman odur; ve o **غُرِّق** edilmiştir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* غ ر ق * * غَرِقَ * في الماء من باب طرِب فهو * غَرِقٌ * و * غَارِقٌ * و * أغْرَقَهُ * غيره و * غَرَّقَهُ * فهو * مُغْرَّق * و * غَرِيقٌ * ولجام * مُغَرَّقٌ * بالفضة أي مُحلى و * التَّغْرِيقُ * أيضا مُطلق القتل و * أغْرَقَ * النازع في القوس أي استوفى مدَّها قلت ومنه قوله تعالى ﴿والنازعات غرقا﴾ و * الاسْتِغْرَاقُ * الاستيعاب و * الغُرْنَيْقُ * بضم الغين وفتح النون من طير الماء الطويل العُنق

##### Türkçe

* غ ر ق * **غَرِقَ** suda, **طرِب** bâbından; o hâlde o **غَرِقٌ** ve **غَارِقٌ**dur. Başkası onu **أغْرَقَهُ** ve **غَرَّقَهُ**; o hâlde o **مُغْرَّق** ve **غَرِيقٌ**tur. Ve gem **مُغَرَّقٌ** gümüşle; yani süslenmiş. Ve **التَّغْرِيقُ** da: öldürmenin mutlağıdır. Ve **أغْرَقَ** yayı çeken kimse; yani onun gerişini tamamladı. Dedim: Ondandır, Yüce Allah’ın sözü: ﴿والنازعات غرقا﴾. Ve **الاسْتِغْرَاقُ**: kuşatıcılık. Ve **الغُرْنَيْقُ** (غ harfinin dammesiyle ve ن harfinin fethasıyla): uzun boyunlu su kuşlarından.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

غرق في الماء كفرح غرقا: رسب فيه، فهو غرق، وغارق، وغريق ومنه الحديث: الشهداء خمسة: المطعون، والمبطون، والغرق، وصاحب الهدم، والشهيد في سبيل الله. وقال أبو النجم:
  فأصبحوا في الماء والخنادق
  من بين مقتول وطاف غارق

  ويقال: الغرق في الأصل: دخول الماء في سمي الأنف حتى تمتلئ منافذه، فيهلك. والشرق في الفم حتى يغص به لكثرته من قوم غرقى وهو جمع غريق، فعيل بمعنى مفعل؛ أغرقه الله إغراقا فهو غريق، وكذلك مريض أمرضه الله فهو مريض من قوم مرضى. والنزيف: السكران وجمعه نزفى. والنزيف فعيل بمعنى مفعول أو مفعل؛ لأنه يقال: نزفته الخمر، وأنزفته، ثم يرد مفعل أو مفعول الى فعيل، فيجمع فعلى. وقيل: الغرق: الراسب في الماء. والغريق: الميت فيه. وقال أبو عدنان: الغرق: الذي قد غلبه الماء ولما يغرق، فإذا غرق فهو الغريق. قال الشاعر:
  أتبعتهم مقلة إنسـانـهـا غـرق                      هل ما أرى تارك للعين إنسانا? يقول: هذا الذي أرى من البين والبكاء غير مبق للعين إنسانها. وفي الحديث: اللهم إني أعوذ بك من الغرق والحرق وفيه أيضا: يأتي على الناس زمان لا ينجو فيه إلا من دعا دعاء الغرق كأنه أراد إلا من أخلص الدعاء لأن من أشفى على الهلاك أخلص في دعائه طلب النجاة. وفي حديث وحشي: أنه مات غرقا في الخمر، أي: متناهيا في شربها والإكثار منه، مستعار من الغرق. وقال امرؤ القيس يصف سيلا:
  كأن السباع فيه غرقى عـشـية                      بأرجائه القصوى أنابيش عنصل وقال ابن فارس: الغرقة، كفرحة: أرض تكون في غاية الري وفي الأساس: بلغت الغاية في الري. والغاروق: مسجد الكوفة؛ لأن الغرق في زمان نوح عليه السلام كان منه. وفي زاوية له فار التنور، وفيه: هلك يغوث ويعوق. ومنه سير جبل الأهواز، ووسطه على روضة من رياض الجنة. وفيه ثلاث أعين أنبتت بالضغث، تذهب الرجس، وتطهر المؤمنين: عين من لبن، وعين من دهن، وعين من ماء، ولو يعلم الناس ما فيه لأتوه حبوا، كذا في حديث علي رضي الله عنه. وقال أبو عبيد: الغرقة، بالضم مثل الشربة من اللبن ونحوه ونص المصنف له: وغيره من الأشربة. ج: غرق كصرد. وأنشد للشماخ:
  تصبح وقد ضمنت ضراتها غرقا                      من طيب الطعم حلو غير مجهود

  هكذا رواه الصاغاني وابن القطاع. ويروى عرقا بالعين المهمل وقد تقدم. ومنه الحديث: فتكون أصول السلق غرقة. وفي أخرى بالعين المهملة. ورواه بعضهم بالفاء، أي: مما يغرف. وغرق، كفرح: شربها أي: تلك الشربة، عن ابن الأعرابي. وغرق زيد: استغنى. عنه أيضا. وغرق كزفر: د، باليمن لهمدان نقله الصاغاني. وقوله تعالى: )والنازعات غرقا( قال الفراء: ذكر أنهما الملائكة. والنزع: نزع الأنفس من صدور الكفار، وهو كقولك: والنازعات إغراقا، كما يغرق النازع في القوس. قال الأزهري: أقيم الغرق مقام المصدر الحقيقي، أي: إغراقا. قال ابن شميل: نزع في قوسه فأغرق وسيأتي. وغرق بالفتح: ة، بمرو، وليس تصحيف غزق، بالزاي محركة. نبه على ذلك ابن السمعاني، وتبعه الصاغاني وسيأتي الكلام عليه في غ ز ق منها جرموز بن عبد الله. وفي التبصير: عبيد الله الغرقي المحدث روى عن أبي تميلة. والغرقئ كزبرج: قشر البيض الذي تحت القيض. ونظر أبو الغوث الأعرابي الى قرطاس رقيق فقال: غرقئ تحت كرفئ. وقال الفراء: همزته زائدة لأنه من الغرق، ووافقه الزجاج، واختاره الأزهري، وهذا موضعه. ووهم الجوهري. قال شيخنا: لا وهم فيه؛ لأنه نبه هناك على زيادة الهمزة، على أن المصنف قد ذكره هناك، وتابع الجوهري بلا تنبيه عليه، فأوهم أصالته، وأعاده هنا للاعتراض المحض. قلت: وقال ابن جني: ذهب أبو إسحاق ال أن همزة الغرقئ زائدة، ولم يعلل ذلك باشتقاق ولا غيره، قال: ولست أرى للقضاء بزيادة هذه الهمزة وجها من طريق القياس؛ وذلك أنها ليست بأولى فيقضى بزيادتها، ولا نجد فيها معنى الغرق، اللهم إلا أن يقول: إن الغرقئ يحتوي على جميع ما يخفيه من البيضة ويغترقه. قال: وهذا عندي فيه بعد، ولو جاز اعتقاد مثله على ضعفه لجاز لك أن تعتقد في همزة كرفئة أنها زائدة، وتذهب الى أنها في معنى كرف الحمار: إذا رفع رأسه لشم البول، وذلك لأن السحاب أبدا - كما تراه - مرتفع، وهذا مذهب ضعيف. وغرقأت الدجاجة بيضتها: إذا باضتها، وليس لها قشر يابس. وغرقأت البيضة: خرجت وعليها قشرة رقيقة. والغريق، كزبير: واد لبني سليم. وقال ابن عباد: غرقت من اللبن غرقة، أي: أخذت منه كثبة. قال: وإنه لغرق الصوت ككتف أي: منقطعه مذور. وقال ابن دريد: الغرياق، كجريال: طائر زعموا، وليس بثبت. وأغرقه في الماء إغراقا مثل غرقه تغريقا، فهو مغرق وغريق. قال تعالى: )ثم أغرقنا بعد الباقين( وقال تعالى: )وإن نشأ نغرقهم( وقال تعالى: )فكان من المغرقين(. وأغرق الكأس إذا ملأها وهو مجاز. وأغرق النازع في القوس أي: استوفى مدها. وهو مجاز. قال ابن شميل: الإغراق: الطرح، وهو أن تباعد السهم من شدة النزع. يقال: إنه لطروح. وقال أسيد الغنوي: الإغراق في النزع: أن ينزع حتى يشرب بالرصاف، وينتهي الى كبد القوس، وربما قطع يد الرامي. وشرب القوس الرصاف: أن يأتي النزع على الرصاف كله الى الحديدة، يضرب مثلا للغلو والإفراط. كغرق تغريقا. يقال: غرق النبل: إذا بلغ به غاية المد في القوس. ولجام مغرق بالفضة، كمعظم ومكرم أي: محلى بها. وقيل: إذا عمته الحلية، وقد غرق. وتقول: فلان جفن سيفه مغرق، وجفن ضيفه مؤرق، وهو مجاز. والتغريق: القتل وهو مجاز، وأصله من الغرق. يقال: غرقت القابلة الولد؛ وذلك إذا لم ترفق به حتى تدخل السابياء أنفه، فتقتله. قال الأعشى، يعني قيس بن مسعود الشيباني:
  أطورين في عام غزاة ورحلة                      ألا ليت قيسا غرقته القوابـل

  ويقال: إن القابلة كانت تغرق المولود في ماء السلى عام القحط، فيموت ذكرا كان أو أنثى، ثم جعل كل قتل تغريقا. ومنه قول ذي الرمة:
  إذا غرقت أرباضها ثني بكرة                      بتيهاء لم تصبح رؤوما سلوبها الأرباض: الحبال. والبكرة: الناقة الفتية. وثنيها: بطنها الثاني. وإنما لم تعطف على ولدها لما لحقها من التعب. وفي الأساس: غرقت القابلة المولود: لم تمخطه عند ولادته، فوقع المخاط في خياشيمه، فقتله، وهو مجاز. وفي التهذيب: العشراء من النوق إذا شد عليها الرحل بالحبال ربما غرق الجنين في ماء السابياء، فتسقطه. وأنشد قول ذي الرمة السابق. واستغرق: استوعب ومنه قول النحويين: لا: لاستغراق الجنس، وهو مجاز. واستغرق في الضحك مثل استغرب وهو مجاز. ومن المجاز: اغترق الفرس الخيل إذا خالطها ثم سبقها قاله الليث. وقال أبو عبيدة: يقال للفرس إذا سبق الخيل: قد اغترق حلبة الخيل المتقدمة. وفي حديث ابن الأكوع: وأنا على رجلي فأغترقها حتى آخذ بخطام الجمل ويروى أيضا بالعين المهملة، وقد تقدم. واغترقت النفس: استوعبت في الزفير هكذا في النسخ، وهو خطأ، والصواب: اغترق النفس، محركة: استوعب في الزفير. وإنما قلنا: إنه أراد النفس بالتسكين لأنه أنث الضمير، فلو أراد التحريك لذكره، فتأمل. ومن المجاز: اغترق البعير التصدير أو البطان: إذا أجفر جنباه وضخم بطنه فاستوعب الحزام حتى ضاق عنه، كاستغرقه، نقله الصاغاني والزمخشري. وفي اللسان: حتى ضاق عنهما، أي: عن الجنبين. ومن المجاز: فلانة تغترق نظرهم، أي: تشغلهم بالنظر إليها عن النظر الى غيرها؛ لحسنها. ومنه قول قيس بن الخطيم:
  تغترق الطرف وهي لاهية                      كأنما شف وجهها نـزف ورواه ابن دريد بالعين المهملة ذاهبا الى أنها تسبق العين، فلا يقدر على استيفاء محاسنها، ونسب في ذلك الى التصحيف، فقال فيه المفجع البصري:
  ألست قدما جعلت تعترق ال                      طرف بجهل مكان تغترق
  وقلت: كان الخباء مـن أدم                      وهو خباء يهدى ويصطدق والطرف: هنا النظر لا العين. يقال: طرف يطرف طرفا: إذا نظر. أراد أنها تستميل نظر النظار إليها بحسنها وهي غير محتفلة ولا عامدة لذلك، ولكنها لاهية، وإنما يفعل ذلك حسنها. وقوله: كأنما شف وجهها نزف، أي: أنها رقيقة المحاسن، وكأن دمها ودم وجهها نزف، والمرأة أحسن ما تكون غب نفاسها؛ لأنه ذهب تهيج الدم. واغرورقت عيناه بالدموع: امتلأتا ولم تفيضا، نقله الأزهري عن ابن السكيت. وقال غيره: دمعتا كأنها غرقت في دمعها، وهو افعوعلت من الغرق. وغاريقون، أو أغاريقون بالألف: لفظة يونانية أصل نبات، أو شيء يتكون من الأشجار المسوسة، ترياق للسموم مفتح مسهل للخلط الكدر كلها، مفرح للقلب صالح للنسا والمفاصل. ومن خواصه أن من علق عليه لا يلسعه عقرب. والتركيب يدل على انتهاء شيء يبلغ أقصاه. وقد شذ عن هذا التركيب الغرقة من اللبن. ومما يستدرك عليه: الغرق: الرسوب في الماء، وقد غرق كفرح. ورجل غرق، ككتف، وغريق: ركبه الدين، وغمرته البلايا، وهو مجاز. والمغرق: الذي قد أغرقه قوم، فطردوه، وهو هارب عجلان، وهو مجاز. وأغرقه الناس: كثروا عليه فغلبوه، وأغرقته السباع كذلك، عن ابن الأعرابي. وأغرق في القول، وغيره: جاوز الحد، وبالغ، وأطنب، وهو مجاز، وأصله من إغراق السهم. وقول لبيد - رضي الله عنه -:

  يغرق الثعلب فـي شـرتـه                      صائب الجذمة في غير فشل فيه قولان: أحدهما: أنه يعني الفرس يسبق الثعلب بحضره في شرته، أي: نشاطه، فيخلفه وذلك إغراقه. والثاني: أن الثعلب هنا ثعلب الرمح، فأراد أنه يطعن به حتى يغيبه في المطعون؛ لشدة حضره. والمغرق من الإبل: التي تلقي ولدها لتمام أو لغيره، فلا تظأر، ولا تحلب وليست مرية ولا خلفة. وأغرق أعماله: أضاعها بارتكاب المعاصي. وغرقأ البيضة: أزال غرقئها. ويقال: أنا غريق أياديك، أي: نعمك، وهو مجاز. ويقال: خاصمني فاغترقت حلقته أي: خصمته. وغارقني كذا: دانى وشارف. وغارقته المنية، وغارقت الوقفة. وجئت ورمضان مغارق، وكل ذلك مجاز، كما في الأساس. وغرق عجلان: قرية بالفيوم. ومنية الغرقة: أخرى بالغربية، بالقرب من جوجر القديمة، وقد دخلتها مرارا. والغراقة: أخرى بها. والغراق، كغراب: موضع باليمن. واسم مدينة ببلاد الترك. وأبو الحسين بن المهتدي بالله العباسي المسند المشهور، يعرف بابن الغريق، كأمير.

##### Türkçe

**غرق** suda, **فرح** gibi, **غرقا**: onda battı; o hâlde o **غرق**tır, **غارق**tır, **غريق**tir. Ondan hadis: “Şehitler beştir: **المطعون** (taunla vurulan), **المبطون** (karın hastalığından ölen), **الغرق** (boğulan), **صاحب الهدم** (yıkıntı altında kalan) ve Allah yolunda şehit.” Ebû’n-Necm dedi:
  Sabahlarlar suda ve hendeklerde
  Öldürülmüş ile yüzüp duran boğulan arasında

  Ve denir ki: **الغرق** aslında: suyun burun deliklerinin iç zarına girmesi, ta ki menfezleri dolsun; böylece helâk olur. **الشرق** ise ağızda, çokluğundan dolayı onunla boğazı tıkanıncaya kadar. **غرقى** kavminden; o, **غريق**in cem‘idir; **فعيل** mânâca **مفعل** demektir; “Allah onu **أغرقه** (boğdurdu) **إغراقا** (boğdurma ile), o hâlde o **غريق**tir”; aynı şekilde “hasta: Allah onu **أمرضه** (hastalandırdı), o hâlde o **مريض**tir”, **مرضى** kavminden. **النزيف**: sarhoş; cem‘i **نزفى**. Ve **النزيف** **فعيل**dir, mânâca **مفعول** yahut **مفعل**; çünkü “şarap onu **نزفته** ve **أنزفته**” denir; sonra **مفعل** yahut **مفعول** **فعيل**e döndürülür, böylece **فعلى** üzere cem‘ edilir. Ve denildi: **الغرق**: suda batan. **الغريق**: onda ölü olan. Ebû ‘Adnân dedi: **الغرق**: suyun galip geldiği, fakat henüz boğulmamış olan; boğulunca o **الغريق**tir. Şair dedi:
  Onlara, gözbebeği **غـرق** olan bir gözle tâbi oldum;
  Gördüğüm şey, göz için bir gözbebeği bırakır mı?

  Der ki: Ayrılık ve ağlamadan gördüğüm bu şey, göz için gözbebeğini bırakıcı değildir. Hadiste: “Allah’ım, ben sana **الغرق**tan ve **الحرق**tan sığınırım.” Yine onda: “İnsanların üzerine bir zaman gelir; onda, **دعاء الغرق** duasını eden kimseden başkası kurtulmaz”; sanki muradı: ancak duayı ihlâsla eden; çünkü helâke yaklaşan kimse, kurtuluş talebiyle duasında ihlâslı olur. Ve Vahşî hadîsinde: “Şarapta **غرقا** öldü”; yani onu içmede ve ondan çoğaltmada nihayete varmış olarak; **الغرق**tan ödünç alınmıştır. İmru’ul-Kays bir seli vasfederek dedi:
  Sanki onda yırtıcılar, akşamleyin **غرقى**;
  En uzak kenarlarında **عنصل** demetleri

İbn Fâris dedi: **الغرقة** ( **فرحة** gibi): sululuğun nihayetinde olan bir arazi. Ve **الأساس**’ta: “Sululukta nihayete ulaştı.” **الغاروق**: Kûfe mescidi; çünkü Nûh عليه السلام zamanındaki boğulma ondan idi. Ve onun bir köşesinde tandır kaynadı; ve onda: “**يغوث** ve **يعوق** helâk oldu.” Ve ondan Ahvâz dağının yürüyüşü; ortası cennet bahçelerinden bir bahçe üzerindedir. Ve onda üç pınar vardır; **بالضغث** ile bitirdi; pisliği giderir ve müminleri temizler: sütten bir pınar, yağdan bir pınar, sudan bir pınar; insanlar onda olanı bilselerdi, ona emekleyerek gelirlerdi; Ali رضي الله عنه hadîsinde böyle. Ebû ‘Ubeyd dedi: **الغرقة** (ötre ile), sütten ve benzerinden bir yudum gibi; musannifin onun için nassı: “ve içeceklerin başkası.” Cem‘: **غرق** ( **صرد** gibi). Şemmâh için inşâd etti:
  Sabahlar; ve onun ortaklarını, hoş tatlı, zahmetsiz lezzetten **غرقا** kuşatmıştır

  Sâğânî ve İbnü’l-Kattâ‘ onu böyle rivayet etti. Ve **عرقا** (mu‘ceme olmayan **العين** ile) diye rivayet edilir; geçmişti. Ondan hadis: “**أصول السلق** **غرقة** olur.” Bir diğerinde **العين** mu‘ceme olmayan ile. Bazıları onu **بالفاء** ile rivayet etti; yani: “**مما يغرف**”den. Ve **غرق** ( **فرح** gibi): onu içti; yani o yudumu; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **غرق زيد**: zengin oldu; yine ondan. Ve **غرق** ( **زفر** gibi): Yemen’de Hemdân’a ait bir yer; Sâğânî nakletti. Ve Yüce sözü: **(والنازعات غرقا)**; Ferrâ dedi: ikisinin melekler olduğu zikredildi. **النزع**: kâfirlerin göğüslerinden nefisleri çekip çıkarmaktır; ve o, senin “**والنازعات إغراقا**” demen gibidir; nasıl ki çekip çıkaran, yayda **يغرق** eder. Ezherî dedi: **الغرق** hakikî masdarın makamına ikame edildi; yani **إغراقا**. İbn Şümeyl dedi: Yayında çekti, sonra **أغرق** etti; ve gelecektir. Ve **غرق** (fetih ile): Merv’de bir yer; **غزق**ın (harekeli **الزاي** ile) tashîfi değildir. Buna İbnü’s-Sem‘ânî dikkat çekti; Sâğânî de ona tâbi oldu; ve onun hakkında söz **غ ز ق**’ta gelecektir. Ondan: Cermûz b. ‘Abdullah. Ve **التبصير**’de: muhaddis ‘Ubeydullah **الغرقي**, Ebû Temîle’den rivayet etti. Ve **الغرقئ** ( **زبرج** gibi): yumurtanın, kabuğun altındaki zarı. Ebû’l-Gavs el-A‘râbî ince bir kâğıda baktı da dedi: “**غرقئ** altında **كرفئ**.” Ferrâ dedi: onun hemzesi ziyadedir; çünkü o **الغرق**tandır; Zeccâc da ona muvafakat etti; Ezherî onu seçti; ve burası onun yeridir. Cevherî yanıldı. Şeyhimiz dedi: onda yanılma yoktur; çünkü orada hemzenin ziyadeliğine dikkat çekti; bununla beraber musannif onu orada zikretti ve Cevherî’ye, ona dikkat çekmeksizin tâbi oldu; böylece aslîliğini vehmettirdi; ve onu burada sırf itiraz için iade etti. Ben dedim: İbn Cinnî dedi: Ebû İshâk, **الغرقئ**in hemzesinin ziyade olduğuna gitti; bunu iştikakla da başkasıyla da gerekçelendirmedi. Dedi: Kıyas yoluyla bu hemzenin ziyadeliğine hükmetmeye bir vech görmüyorum; çünkü o, ziyadeliğine hükmedilecek şekilde daha evlâ değildir; onda **الغرق** mânâsını da bulmayız; meğer ki şöyle desin: **الغرقئ**, yumurtadan gizlediği her şeyi kuşatır ve onu yutar. Dedi: Bu, bende uzak bir şeydir; bunun benzerini, zayıflığına rağmen, caiz görseydin, **كرفئة**nin hemzesinde de onun ziyade olduğuna inanman ve onu “eşeğin **كرف**ı” mânâsına götürmen caiz olurdu: başını idrarı koklamak için kaldırdığı zaman; çünkü bulut, onu gördüğün gibi, daima yüksektir; bu zayıf bir mezheptir. Ve **غرقأت الدجاجة** yumurtasını: onu yumurtladığı zaman; onun için kuru bir kabuk yoktur. Ve **غرقأت البيضة**: çıktı ve üzerinde ince bir kabuk vardı. Ve **الغريق** ( **زبير** gibi): Benî Süleym’e ait bir vadi. İbn ‘Abbâd dedi: Sütten **غرقة** ile **غرقت**; yani ondan bir parça aldım. Dedi: Ve o, **غرق الصوت**tur ( **كتف** gibi); yani kesildiği yer, zayıf. İbn Düreyd dedi: **الغرياق** ( **جريال** gibi): bir kuş; zannettiler; sabit değildir. Ve onu suda **أغرقه** **إغراقا** ile; **غرقه**yi **تغريقا** ile gibi; o hâlde o **مغرق** ve **غريق**tir. Yüce Allah dedi: **(ثم أغرقنا بعد الباقين)**. Ve Yüce Allah dedi: **(وإن نشأ نغرقهم)**. Ve Yüce Allah dedi: **(فكان من المغرقين)**. Ve kadehi **أغرق** etti: onu doldurduğu zaman; bu mecazdır. Ve çekip çıkaran, yayda **أغرق** etti; yani onun gerişini tamamladı; bu mecazdır. İbn Şümeyl dedi: **الإغراق**: atmadır; o, okun şiddetli çekişten dolayı uzaklaşmasıdır. Denir: o, elbette **طروح**tur. Useyd el-Ganevî dedi: Çekişte **الإغراق**: **الرصاف** ile içinceye kadar çekmesidir ve yayın ciğerine varır; belki atıcının elini keser. Yayın **الرصاف**ı içmesi: çekişin, **الرصاف**ın tamamı üzerine, demire kadar gelmesidir; aşırılık ve ifrat için mesel vurulur. **غرق** gibi, **تغريقا** ile. Denir: **غرق النبل**: yayda çekişin nihayetine onunla ulaştığı zaman. Ve gümüşle **مغرق** bir gem: ( **معظم** ve **مكرم** gibi) onunla süslenmiş; ve denildi: süs onu kapladığı zaman; ve **غرق** etmiştir. Ve dersin: Falanın kılıç kını **مغرق**tır, misafir kını **مؤرق**tur; bu mecazdır. Ve **التغريق**: öldürmedir; bu mecazdır; aslı **الغرق**tandır. Denir: **غرقت القابلة** çocuğu; bu, ona yumuşak davranmayıp **السابياء**ı burnuna sokuncaya kadar; böylece onu öldürür. A‘şâ dedi; yani Kays b. Mes‘ûd eş-Şeybânî:
  Bir yılda iki iş: gazâ ve yolculuk;
  Keşke Kays’ı ebeler **غرقته** etseydi

Ve denilir ki: ebe, kıtlık yılında doğanı **ماء السلى**’da boğardı; böylece erkek de olsa dişi de olsa ölürdü; sonra her öldürme “boğdurma” kılındı. Ondandır, Zü’r-Rumme’nin sözü:

  “Eğer **أرباضها**’sı boğulursa, genç bir dişi devenin ikincisi (ikinci karnı) ile,
                      **بتيهاء**’da; **رؤوما** olmayan, **سلوبها**’sı sabahlamaz.”

**الأرباض**: iplerdir. **البكرة**: genç dişi devedir. **وثنيها**: onun ikinci karnıdır. Ancak, ona yorgunluktan erişen şey sebebiyle yavrusuna şefkat göstermedi. **الأساس**’ta: ebe doğanı **غرقت**: onu doğumunda sümkürtmedi; böylece sümük onun burun deliklerine düştü de onu öldürdü; bu mecazdır. **التهذيب**’te: develerden **العشراء** (on aylık gebe) olan, üzerine iplerle semer sıkıca bağlanınca, cenin bazen **ماء السابياء**’da boğulur da onu düşürür. Ve Zü’r-Rumme’nin önceki beytini şahit getirdi.

Ve **استغرق**: kuşattı/kapsadı. Ondandır nahivcilerin sözü: **لا**: cinsin istiğrakı içindir; bu mecazdır. Ve **استغرق في الضحك**: **استغرب** gibi; bu mecazdır.

Ve mecazdandır: **اغترق** at, atları (**الخيل**) — onlara karıştı, sonra onları geçti; bunu Leys söyledi. Ebû Ubeyde dedi: At, atları geçince ona denilir: “Atların önde giden koşusunu (**حلبة الخيل المتقدمة**) **اغترق** etti.”

Ve İbnü’l-Ekva‘ hadîsinde: “Ben ayağımın üzerindeyken onu **فأغترقها** ettim; nihayet devenin yularına yapıştım.” Ve ayrıca **بالعين المهملة** ile de rivayet olunur; ve daha önce geçti.

Ve **اغترقت النفس**: nefeste (zefîrde) kuşattı; nüshalarda böyle (yazılı)dır; o hatadır. Doğrusu: **اغترق النفس** (harekeli): zefîrde kuşattı. Biz ancak “nefes”i sükûn ile kastettiğini söyledik; çünkü zamiri müennes yaptı; eğer harekeyi kastetseydi onu müzekker yapardı; öyleyse düşün.

Ve mecazdandır: **اغترق البعير التصدير أو البطان**: iki yanı şişip karnı büyüdüğünde, kuşağı tamamen kuşatır da ondan daralır; **كاستغرقه** gibi. Bunu Sâgânî ve Zemahşerî nakletti. **اللسان**’da: “ta ki ikisinden daraldı”, yani: iki yandan.

Ve mecazdandır: “Falanca kadın onların bakışını **تغترق** eder”; yani: güzelliği sebebiyle onları kendisine bakmakla meşgul eder, başkasına bakmaktan alıkoyar. Ondandır Kays b. el-Hatîm’in sözü:

  “Bakışı **تغترق** eder; o ise oyalanmış (dalgın),
                      sanki yüzünün inceliği **نـزف** (kan çekilmiş) gibidir.”

İbn Düreyd bunu **بالعين المهملة** ile rivayet etti; “göze (bakışa) üstün gelir; böylece onun güzelliklerini tamamlama gücü yetmez” görüşüne giderek. Ve bunda tashîfe nisbet etti; bunun üzerine Müfci‘ el-Basrî dedi ki:

  “Sen eskiden, cehaletle, **تغترق** yerine
                      bakışı **تعترق** kılmadın mı?
  Ve dedim: çadır **مـن أدم** idi;
                      o, hediye edilen ve tasdik edilen bir çadırdır.”

Ve **الطرف**: burada göz değil, bakıştır. Denilir: **طرف يطرف طرفا**: baktığı zaman. Muradı: güzelliğiyle bakanların bakışını kendisine meylettirir; o ise buna özenmiş değildir ve bunu kastetmiş değildir; fakat o dalgındır; bunu ancak onun güzelliği yapar. Ve onun sözü: “sanki yüzünün inceliği **نزف** gibidir”; yani: güzellikleri incedir; sanki onun kanı ve yüzünün kanı çekilmiştir. Kadın, lohusalığının ertesi gününde en güzel olur; çünkü kanın coşması gitmiştir.

Ve **اغرورقت عيناه بالدموع**: ikisi doldu, taşmadı. Bunu Ezherî, İbnü’s-Sikkît’ten nakletti. Başkası dedi: “İkisi yaşardı; sanki gözleri yaşında boğulmuş gibidir”; bu, **الغرق**’tan **افعوعلت** veznindedir.

Ve **غاريقون** yahut elif ile **أغاريقون**: aslı Yunanca bir lafızdır; bir bitkinin aslıdır, yahut kurtlanmış ağaçlardan oluşan bir şeydir; zehirlere panzehirdir; açıcıdır, karışık hıltların hepsini ishal edicidir; kalbi ferahlatıcıdır; kadın hastalığına ve eklemlere yararlıdır. Özelliklerindendir ki: kim onu üzerine asarsa, akrep onu sokmaz.

Ve terkîb, bir şeyin nihayetine—en uç noktasına—ulaşmasına delâlet eder. Bu terkîbden **الغرقة من اللبن** şâz kalmıştır.

Ve buna istidrâk olunanlardandır: **الغرق**: suda batmadır; ve **غرق** (sevinmek gibi) olur. Ve **رجل غرق** (omuz gibi) ve **غريق**: ona borç bindi, belâlar onu kapladı; bu mecazdır. Ve **المغرق**: bir kavmin kendisini **أغرقه** ettiği (boğdurduğu/boğar gibi ettiği) kimsedir; onu kovmuşlardır; o da kaçan, aceleci (kimsedir); bu mecazdır. Ve **أغرقه الناس**: onun üzerine çoğaldılar da onu yendiler. Ve yırtıcılar da onu böyle **أغرقته** eder; İbnü’l-A‘râbî’den.

Ve **أغرق في القول** ve başkasında: haddi aştı, mübalağa etti, uzattı; bu mecazdır; aslı okun **إغراق**’ındandır.

Ve Lebîd’in—Allah ondan razı olsun—sözü:

  “Tilki, şerrinde **يغرق** eder;
                      kökünden isabetli, gevşeklik olmaksızın.”

Bunda iki söz vardır: Birincisi: atı kasteder; tilkiyi, şerrinde—yani: canlılığında—hazır oluşuyla geçer; böylece onu geride bırakır; bu onun **إغراق**’ıdır. İkincisi: buradaki tilki, mızrağın tilkisidir; muradı: onunla öyle saplar ki, saplanan kimsenin içinde onu kaybedinceye kadar; hazır oluşunun şiddetinden.

Ve develerden **المغرق**: yavrusunu—tamamlanmışlıktan yahut başkasından dolayı—atan (deve)dir; böylece yavruya meyletmez, süt vermez; ve o ne **مرية**’dir ne de **خلفة**.

Ve **أغرق أعماله**: günahları işlemekle amellerini zayi etti. Ve **غرقأ البيضة**: onun **غرقئها**’sını giderdi. Ve denilir: “Ben senin iyiliklerinin (**أياديك**) **غريق**’iyim”; yani: nimetlerinin; bu mecazdır. Ve denilir: “Benimle çekişti de onun halkasını (**حلقته**) **فاغترقت** etti”; yani: onu alt ettim.

Ve **غارقني** şu: yaklaştı ve yaklaştı (sınırına vardı). Ve **غارقته المنية**; ve **غارقت الوقفة**. Ve “geldim; Ramazan **مغارق** idi.” Bunların hepsi mecazdır; **الأساس**’ta olduğu gibi.

Ve **غرق عجلان**: Feyyûm’da bir köydür. Ve **منية الغرقة**: Garbiyye’de bir başkasıdır; eski Cûcer’in yakınında; ona defalarca girdim. Ve **الغراقة**: orada bir başkasıdır. Ve **الغراق** (karga gibi): Yemen’de bir yerdir. Ve Türk diyarında bir şehrin adıdır. Ve meşhur müsnid Abbasî, Allah’ın emriyle el-Mehdî’nin oğlu Ebû’l-Hüseyn; **ابن الغريق** diye bilinir; (vezni) **كأمير**.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

غَرِقَ
1 غَرِقَ ذ , (S, Mgh, O, Msb, K,) aor. غَرَقَ , (Mgh, Msb,) inf. n. غَرَقٌ, (S, Mgh, O, Msb,) He, or it, (a thing, Msb,) sank, syn. غَارَ, (Mgh,) or رَسَبَ, (TA,) فِى المَآءِ [in water, or in the water]: (S, Mgh, O, Msb:) primarily [he drowned; i. e. he sank under water, and] the water entered the two apertures of his nose so that it filled its passages and he died. (TA.) ― -b2- [Hence,] غَرِقَ فِى البِلَادِ, inf. n. as above, * He (a man) went downwards and disappeared (رَسَبَ) in the lands, or tracts of land. (TA.) -A2- غَرَقَ, (thus in the O,) or غَرِقَ, like فَرِحَ, (thus accord. to the K,) He drank a [draught such as is termed] غُرْقَة: (O, K:) so says IAar. (O.) And غَرَقْتُ مِنَ اللَّبَنِ, (O, and thus in copies of the K, in the CK غَرِقْتُ,) or غَرَقْتُ مِنَ اللَّبَنِ غُرْقَةً, (TA,) I took a [draught such as is termed] كُثْبَة of the milk: (O, K, TA:) so says Ibn-'Abbلd. (O, TA.) -A3- And غَرِقَ He was, or became, without want, or need. (IAar, O, K.) -A4- غَرْقًا used in the sense of اـِغْرَاقًا, see under 4.

2 غَرَّقَ see 4, first sentence. ― -b2- Hence تَغْرِيقٌ became used to signify (tropical:) Any killing: the origin of its being thus used being the fact that the midwife used to drown the new-born infant in the fluid of the secundine in the year of drought, (S, O, K, TA,) whether it were a male or female, (S, O, TA,) so that it died: (S, O, K, TA:) or it is from the phrase غَرَّقَتِ القَابِلَةُ الوَلَدَ meaning (tropical:) The midwife was ungentle with the child [at the birth] so that the [fluid called] سَابِيَآء entered its nose and killed it: or, accord. to the A, غَرَّقَتِ القَابِلَةُ المَوْلُودَ means the midwife did not remove from out of the nose of the new-born infant the mucus, so that it entered into the air-passages of the nose and killed it. (TA.) Hence the saying of Dhu-r-Rummeh,
اـِذَا غَرَّقَتْ أَرْبَاضُهَا ثِنْىَ بَكْرَةٍ
بِتَيْهَآءَ لَمْ تُصْبِحْ رَؤُومًا سَلُوبُهَا
i. e. When her ropes [with which her saddle is bound] kill a youthful she-camel's second young one, [and she casts it in consequence, in a desert in which one loses his way,] she [who is bereft of it] does not become one that shows affection for her offspring, by reason of the fatigue that has come upon her: (S, O, TA:) for, as is said in the T, where this verse is cited, when the saddle is bound on the she-camel that has been ten months pregnant, sometimes the fœtus becomes drowned in the fluid of the سَابِيَآء, and she casts it. (TA.) ― -b3- غُرِّقَ, said of a bridle, [and of the scabbard of a sword, as also ↓ أُغْرِقَ, (see مُغَرَّقٌ,)] signifies (tropical:) It was ornamented, or was ornamented in a general manner, with silver. (TA.) ― -b4- See, again, 4. -A2- غرّق البَيْضَةَ He removed the غِرْقِئ [q. v.] of the egg. (TA.)

غَارَقَنِى كَذَا
3 غَارَقَنِى كَذَا ذ (tropical:) Such a thing was, or became, near to me; drew near to me; or approached me. (TA.) And غَارَقَتْهُ المَنِيَّةُ (tropical:) [Death became near to him]. (TA.) ― -b2- And غَارَقَتِ الوَقْعَةُ (tropical:) The onslaught was, or became, obligatory. (TA.)

اغرقهُ
4 اغرقهُ ذ , (S, O, Msb, K, TA,) inf. n. أِغْرَاقٌ; (TA;) and ↓ غرّقهُ, (S, Msb, K, TA,) inf. n. تَغْرِيقٌ; (TA;) [primarily, He drowned him: (see 1, first sentence:) generally expl. as meaning] he sank him, or it, (TA, [see again 1, first sentence,]) فِى المَآءِ [in water, or in the water] (S, * O, Msb, * K, TA.) ― -b2- [Hence,] اغرق أَعْمَالَهُ (assumed tropical:) He annulled his [good] works, by the commission of acts of disobedience. (TA.) ― -b3- And اغرقهُ النَّاسُ (assumed tropical:) The people multiplied against him and overcame him: and in like manner, أَغْرَقَتْهُ السِّبَاعُ (assumed tropical:) [The beasts of prey multiplied against him &c.] so says IAar. (TA.) ― -b4- The saying of Lebeed, describing a horse.
يُغْرِقُ الثَّعْلَبَ فِى شِرَّتِهِ
is said to mean (assumed tropical:) He outstrips the ثَعْلَب [i. e. the fox] in his sprightliness, and leaves him behind: [see also 8:] or he causes the part of the spearshaft that enters into its iron head to disappear in him who is pierced therewith by reason of the vehemence of his running. (O, TA. *) ― -b5- اغرق الكَأْسَ means (tropical:) He filled the كأس [or wine-cup]. (O, K, TA.) ― -b6- See also 2, near the end. ― -b7- اغرق فِى القَوْسِ [السَّهْمَ being understood] (tropical:) He (the drawer of the bow, i. e., of the string of the bow with the arrow, S, O, K, TA, or the shooter, Msb) drew the bow to the fall: (S, O, Msb, K:) accord. to ISh, الاغراق signifies the sending the arrow far by vehement drawing [of the bow]: accord. to Useyd El-Ghanawee, the drawing of the bow so that it brings the sinews that are wound upon the socket of the arrow, as far as the iron head, to the part that is grasped by the hand; which is termed شُرْبُ القَوْسِ الرِّصَافَ; and one says of him who does so, يَنْزِعُ حَتَّى يَشْرَبَ بِالرِّصَافِ: (TA:) ↓ غرّق, also, signifies the same, (O, K,) inf. n. تَغْرِيقٌ: (O:) and one says, غرّق النَّبْلَ, meaning he drew the bow with the arrows to the utmost extent. (TA.) In the saying in the Kur [lxxix. 1], ↓ وَالنَّازِعَاتِ غَرْقًا, the last word is put in the place of the proper inf. n. of أَغْرَقَ, for اـِغْرَاقًا; (Fr, * Az, O, K; *) the meaning being By those angels that pull forth the souls of the unbelievers from their bosoms with a vehement pulling. (Fr, O.) ― -b8- Hence, i. e. from اغرق السَّهْمَ [or اغرق فِى القَوْسِ], one says, اغرق فِى القَوْلِ, (TA,) or فِى الشَّىْءِ, (Msb,) (tropical:) He exceeded the usual bounds, degree, or mode; exerted himself much, beyond measure, or to the utmost; or was extravagant, or immoderate; (Msb, TA;) in the saying, (TA,) or in the thing. (Msb.) [See also 10.]

اغترق الخَيْلَ
8 اغترق الخَيْلَ ذ (tropical:) He (a horse) mixed among the [other] horses, and then outstripped them, or outwent them. (S, O, K, TA.) And اغترق حَلْبَةَ الخَيْلِ (tropical:) He (a horse) outstripped, or outwent, the collection of horses started together for a wager that were preceding. (AO, TA.) And [hence] one says, خَاصَمَنِى فَاغْتَرَقْتُ حَلْبَتَهُ, meaning (assumed tropical:) [He contended with me in an altercation, or he disputed, or litigated, with me, and] I overcame him in the altercation, &c. (TA.) ― -b2- اغترق التَّصْدِيرَ, (O, K, TA,) or البَطَانَ, (O, TA,) (tropical:) He (a camel), his belly being large, (O, K, TA,) and his sides being swollen, (O, TA,) took up the whole of the breast-girth, (O, K, TA,) or the belly-girth, (O, TA,) so that it was too strait for him; as also ↓ استغرقهُ. (O, K, TA.) ― -b3- And اغترق النَّفَسَ (assumed tropical:) He took in the whole of the breath in drawing it in, or back, with vehemence. (S, O, TA.) Accord. to the copies of the K, اغترقت الَّفْسُ, meaning اِسْتَوْعَبَت: but this is a mistake: the correct phrase is اغترق النَّفَسَ, the latter word مُحَرَّكَة [and in the accus. case]; and the explanation, اِسْتَوْعَبَهُ فِى الزَّفِيرِ. (TA.) ― -b4- And تَغْتَرِقُ نَظَرَهُمْ, said of a woman, (tropical:) [She engrosses their look; i. e.] she occupies them in looking at her so as to divert them from looking at other than her, by reason of her beauty: (O, K, TA:) and in like manner one says, تغترق الطَّرْفَ (tropical:) [she engrosses the look]. (O, TA.) [See also what next follows.]

استغرق
10 استغرق ذ (tropical:) He, or it, took, took in or comprised or comprehended or included, or took up or occupied, altogether, wholly, or universally; took in the gross; engrossed; syn. اِسْتَوْعَبَ. (S, O, K, TA.) Hence the phrase of the grammarians, لَا لِاسْتِغْرَاقِ الجِنْسِ (tropical:) [لا denoting the universal inclusion of the genus]. (TA.) [Hence also several other conventional usages of the word]. See also 8 [with which it is interchangeable in several cases]. ― -b2- اِسْتَغْرَقَ فِى الضَّحِكِ is like, (O, TA,) or syn. with, (K,) اِسْتَغْرَبَ (tropical:) [He exceeded the usual bounds, or degree, in laughing; was immoderate in laughing]. (O, K, TA.) [And in the same sense the verb is used in other cases. See also 4, last signification.]

اِغْرَوْرَقَتْ عَيْنَاهُ
12 اِغْرَوْرَقَتْ عَيْنَاهُ ذ His eyes shed tears (S, O, K, TA) as though they were drowned therein: (O, K, TA:) or اِغْرَوْرَقَتْ عَيْنَاهُ بِالدُّمُوعِ his eyes filled with tears but did not overflow. (ISk, Az, TA.)

غَرْقَأَتْ
Q. Q. 1 غَرْقَأَتْ ذ , as said of a hen, mentioned in this art. in the K (as being Q. Q.) and also in the TA as said of an egg, see in art. غرقأ.

غَرِقٌ
غَرِقٌ ذ and ↓ غَارِقٌ and ↓ غَرِيقٌ part. ns. of غَرِقَ, (S, O, Msb, K,) the first and second signifying [Drowning; or] sinking in water without dying; (S, * Msb;) and the third, [drowned; or] dead by sinking in water; (Kh, Msb;) i. q. مُغْرَقٌ or مُغَرَّقٌ; (so in different copies of the S;) and accord. to the Bari', the third may have both meanings agreeably with analogy; (Msb;) [see an instance of its usage in the former sense voce تَغَمْغَمَ; and the first is sometimes used in the latter sense; for] it is said in a trad. that the غَرِق is of those who are [reckoned as] شُهَدَآء [or martyrs: see شَهِيدٌ]; (O, TA;) though it is said that غَرِقٌ signifies sinking in water [like as does غَارِقٌ]; and غَرِيقٌ, dead therein; or, accord. to Aboo-'Adnلn غَرِقٌ signifies overcome by the water but not having yet sunk; and غَرِيقٌ, having sunk [therein]: (TA:) the pl. of غَرِيقٌ is غَرْقَى. (Mgh, O, Msb, K. *) ― -b2- It is said in a trad., يَأْتِى عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ لَا يَنْجُو فِيهِ أَحَدٌ اـِلَّا مَنْ دَعَا دُعَآءَ الغَرِقِ [A time will come upon men in which no one will become safe but he who prays with the praying of the drowning]; app. meaning, but he who is sincere in praying, as is he who is on the brink of destruction. (TA.) ― -b3- And مَاتَ غَرِقًا فِى الخَمْرِ, in another trad., means (tropical:) He died going to the utmost point, or degree, in the drinking of wine. (TA.) ― -b4- أَرْضٌ غَرِقَةٌ means Land in the utmost state of irrigation. (IF, A, O, K.) ― -b5- غَرِقٌ and ↓ غَرِيقٌ also signify (tropical:) A man much [or deeply] in debt: and overwhelmed by trials. (TA.) ― -b6- And one says, اـِنَّهُ لَغَرِقُ الصَّوْتِ, meaning (assumed tropical:) Verily he is frightened so that his voice is stopped short. (Ibn- 'Abbلd, O, K.)

غُرْقَةٌ
غُرْقَةٌ ذ A single draught (شَرْبَة [in the CK شُرْبَة]) of milk, &c.: (A 'Obeyd, S, O, K:) or a small quantity of milk, and of beverage, or peculiarly of the former: (TA in art. عرق:) pl. غُرَقٌ. (A 'Obeyd, S, O, K.)

غِرْقِئٌ
غِرْقِئٌ ذ : see art. غرقأ: its hemzeh is augmentative (O, K) accord. to Fr: (O, TA:) and Aboo-Is-hلk [i. e. Zj] held it to be so: (IJ, MF, TA:) but in the opinion of MF, there is no probable reason for this, either on the ground of analogy or of derivation. (TA.)

غَرِيقٌ
غَرِيقٌ ذ : see غَرِقٌ, in two places. ― -b2- One says also, أَنَا غَرِيقُ أَيَادِيكَ, meaning (tropical:) [I am the drowned in the flood] of thy favours. (TA.)

غِرْيَاقٌ
غِرْيَاقٌ ذ A certain bird: (IDrd, O, K:) so they assert: but it is not of established authority. (IDrd, O.)

غَارِقٌ
غَارِقٌ ذ : see غَرِقٌ, first sentence.

غَارِيقُونٌ
غَارِيقُونٌ ذ , (Mgh, K,) or أَغَارِيقُونٌ, (K,) an ancient Greek word, [α>γαρικὸν,] (TA,) A certain medicine; a thing [or substance] resembling أَنْجُذَان; [see حِلْتِيتٌ;] male and female; in the bitterness of which is a sweetness: (Mgh:) or the root, or stem, (أَصْل,) of a certain plant: or a certain thing [or substance] which originates in worm-eaten trees; an antidote to poisons, (K, TA,) an attenuant of turbid humour, exhilarant, (K, * TA,) and good for sciatica; and [it is said that] he upon whom it is suspended will not be stung by a scorpion. (K, TA.)

مُغْرَقٌ
مُغْرَقٌ ذ : see مُغَرَّقٌ.

مُغْرق
مُغْرق ذ , [as though مُغَرِقٌ, but I think it more probable that it is correctly ↓ مُغَرِّقٌ,] applied to a she-camel, That casts her young one, in a perfect state or otherwise, and will not be made to incline to it, or to affect it, nor will be milked; not such as yields her milk copiously, nor [such as is termed] خَلِفَة [q. v.]. (TA.)

مُغَرَّقٌ
مُغَرَّقٌ ذ , applied to a bridle, (tropical:) Ornamented, (S, O, K,) or ornamented in a general manner, (TA,) with silver; (S, O, K, TA;) as also ↓ مُغْرَقٌ: (K:) and likewise applied to the scabbard of a sword. (TA.)

مُغَرِّقٌ
مُغَرِّقٌ ذ : see مُغْرِق.

رَمَضَانُ مُغَارِقٌ
رَمَضَانُ مُغَارِقٌ ذ [The observance of Ramadلn is obligatory]. (TA.)

##### Türkçe

**غَرِقَ**
1 **غَرِقَ** ذ , (S, Mgh, O, Msb, K,) muzâri‘i **غَرَقَ** , (Mgh, Msb,) mastarı **غَرَقٌ**, (S, Mgh, O, Msb,) O, yahut o (bir şey, Msb) battı; eş anlamlısı **غَارَ**, (Mgh,) yahut **رَسَبَ**, (TA,) **فِى المَآءِ** [suda, yahut suda]: (S, Mgh, O, Msb:) aslî olarak [o boğuldu; yani su altında battı ve] su onun burnunun iki deliğine girdi de onun yollarını doldurdu ve öldü. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **غَرِقَ فِى البِلَادِ**, mastarı yukarıdaki gibi, * O (bir adam) memleketlerde, yahut arazi parçalarında aşağıya indi ve kayboldu (**رَسَبَ**). (TA.) -A2- **غَرَقَ**, (O’da böyle,) yahut **غَرِقَ**, **فَرِحَ** gibi, (K’ya göre böyle,) O, [**غُرْقَة** denilen türden] bir yudum içti: (O, K:) IAar böyle der. (O.) Ve **غَرَقْتُ مِنَ اللَّبَنِ**, (O’da, ve K’nın nüshalarında böyle; CK’da **غَرِقْتُ**,) yahut **غَرَقْتُ مِنَ اللَّبَنِ غُرْقَةً**, (TA,) Ben sütten [**كُثْبَة** denilen türden] bir yudum aldım: (O, K, TA:) İbn-‘Abbād böyle der. (O, TA.) -A3- Ve **غَرِقَ**: O, ihtiyaçsız oldu, yahut ihtiyaçsız hâle geldi. (IAar, O, K.) -A4- **غَرْقًا**, **اـِغْرَاقًا** manasında kullanılır; 4’ün altında bak.

**غَرَّقَ**
2 **غَرَّقَ**: 4’e bak, ilk cümle. ― -b2- Bundan dolayı **تَغْرِيقٌ**, (mecaz:) Herhangi bir öldürme manasında kullanılmaya başlandı; bunun böyle kullanılmasının aslı, kıtlık yılında ebenin yeni doğan çocuğu eşin sıvısında boğar olmasıdır, (S, O, K, TA,) erkek olsun dişi olsun, (S, O, TA,) ta ki ölsün: (S, O, K, TA:) yahut bu, **غَرَّقَتِ القَابِلَةُ الوَلَدَ** sözündendir; manası (mecaz:) Ebe çocuğa [doğumda] yumuşak davranmadı da [**سَابِيَآء** denilen] sıvı onun burnuna girdi ve onu öldürdü: yahut A’ya göre, **غَرَّقَتِ القَابِلَةُ المَوْلُودَ** demek, ebe yeni doğanın burnunun içinden sümüğü çıkarmadı da o burnun hava yollarına girdi ve onu öldürdü demektir. (TA.) Bundan dolayı Zü’r-Rumme’nin sözü:
اـِذَا غَرَّقَتْ أَرْبَاضُهَا ثِنْىَ بَكْرَةٍ
بِتَيْهَآءَ لَمْ تُصْبِحْ رَؤُومًا سَلُوبُهَا
yani: Onun (dişi devenin) eyerinin bağlandığı ipleri, genç bir dişi devenin ikinci yavrusunu öldürdüğü zaman, [ve o bunun sonucunda onu, yolun kaybolunduğu bir çölde attığı zaman,] ondan yoksun kalan (anne) üzerine gelen yorgunluk sebebiyle yavrusuna şefkat gösteren biri hâline gelmez: (S, O, TA:) çünkü T’de, bu beyit zikredildiği yerde denildiğine göre, on aylık gebe dişi deveye eyer bağlandığında bazen cenin **سَابِيَآء** sıvısında boğulur ve o onu atar. (TA.) ― -b3- **غُرِّقَ**, bir gem hakkında [ve bir kılıç kınının hakkında; ayrıca ↓ **أُغْرِقَ** (bk. **مُغَرَّقٌ**)] (mecaz:) Gümüşle süslendi, yahut genel bir tarzda gümüşle süslendi, demektir. (TA.) ― -b4- Yine 4’e bak. -A2- **غرّق البَيْضَةَ**: Yumurtanın **غِرْقِئ**’ini [bk.] çıkardı. (TA.)

**غَارَقَنِى كَذَا**
3 **غَارَقَنِى كَذَا** ذ (mecaz:) Şöyle bir şey bana yakın oldu, yahut yakınlaştı; bana yaklaştı; yahut bana doğru geldi. (TA.) Ve **غَارَقَتْهُ المَنِيَّةُ** (mecaz:) [Ölüm ona yaklaştı]. (TA.) ― -b2- Ve **غَارَقَتِ الوَقْعَةُ** (mecaz:) Hücum vacip oldu, yahut vacip hâle geldi. (TA.)

**اغرقهُ**
4 **اغرقهُ** ذ , (S, O, Msb, K, TA,) mastarı **أِغْرَاقٌ**; (TA;) ve ↓ **غرّقهُ**, (S, Msb, K, TA,) mastarı **تَغْرِيقٌ**; (TA;) [aslî olarak, O onu boğdu: (bk. 1, ilk cümle:) genellikle şu manada açıklanır:] onu, yahut onu (şeyi) batırdı, (TA, [yine bk. 1, ilk cümle,]) **فِى المَآءِ** [suda, yahut suda] (S, * O, Msb, * K, TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **اغرق أَعْمَالَهُ** (varsayılan mecaz:) İtaatsizlik fiillerini işlemekle onun [iyi] amellerini iptal etti. (TA.) ― -b3- Ve **اغرقهُ النَّاسُ** (varsayılan mecaz:) İnsanlar ona karşı çoğaldı ve onu yendi: ve aynı şekilde, **أَغْرَقَتْهُ السِّبَاعُ** (varsayılan mecaz:) [Yırtıcı hayvanlar ona karşı çoğaldı vb.]; IAar böyle der. (TA.) ― -b4- Lebîd’in, bir atı tasvir ederek söylediği:
يُغْرِقُ الثَّعْلَبَ فِى شِرَّتِهِ
şu manaya gelir denilmiştir (varsayılan mecaz:) O, çevikliğinde **ثَعْلَب**’ı [yani tilkiyi] geçer ve onu geride bırakır: [bk. ayrıca 8:] yahut koşmasının şiddeti sebebiyle, onunla delinene, mızrak sapının demir başa giren kısmını onda kaybettirir. (O, TA. *) ― -b5- **اغرق الكَأْسَ** demek (mecaz:) **كَأس**’ı [yahut şarap kadehini] doldurdu demektir. (O, K, TA.) ― -b6- 2’ye de bak, sona yakın. ― -b7- **اغرق فِى القَوْسِ** [**السَّهْمَ** anlaşılmış olarak] (mecaz:) O (yayı çeken; yani okla birlikte yayın kirişini çeken, S, O, K, TA; yahut atan, Msb) yayı sonuna kadar çekti: (S, O, Msb, K:) ISh’a göre, **الاغراق** şiddetli çekişle oku uzağa göndermektir: Useyd El-Ganavee’ye göre, yayı, okun yuvasına sarılmış sinirleri demir başa kadar, elin kavradığı yere getirecek şekilde çekmektir; buna **شُرْبُ القَوْسِ الرِّصَافَ** denir; ve bunu yapan hakkında, **يَنْزِعُ حَتَّى يَشْرَبَ بِالرِّصَافِ** denir: (TA:) ↓ **غرّق** da aynı manaya gelir, (O, K,) mastarı **تَغْرِيقٌ**: (O:) ve **غرّق النَّبْلَ** denir; manası, oklarla yayı en son haddine kadar çekti. (TA.) Kur’da [lxxix. 1] geçen ↓ **وَالنَّازِعَاتِ غَرْقًا** sözünde, son kelime, **أَغْرَقَ**’ın asıl mastarının yerine konmuştur; **اـِغْرَاقًا** yerine; (Fr, * Az, O, K; *) mana: Kâfirlerin canlarını göğüslerinden şiddetli bir çekişle çekip çıkaran o melekler hakkı için. (Fr, O.) ― -b8- Bundan dolayı, yani **اغرق السَّهْمَ** [yahut **اغرق فِى القَوْسِ**]’tan, **اغرق فِى القَوْلِ**, (TA,) yahut **فِى الشَّىْءِ**, (Msb,) (mecaz:) O, alışılmış sınırı, dereceyi yahut tarzı aştı; ölçüsüzce, yahut son haddine kadar çok gayret etti; yahut aşırı, yahut ölçüsüz oldu; (Msb, TA;) sözde, (TA,) yahut şeyde. (Msb.) [Bk. ayrıca 10.]

**اغترق الخَيْلَ**
8 **اغترق الخَيْلَ** ذ (mecaz:) O (bir at) [diğer] atların arasına karıştı, sonra onları geçti, yahut onları aştı. (S, O, K, TA.) Ve **اغترق حَلْبَةَ الخَيْلِ** (mecaz:) O (bir at) bahse koşulan ve önde giden birlikte salınmış atlar topluluğunu geçti, yahut aştı. (AO, TA.) Ve [bundan dolayı] **خَاصَمَنِى فَاغْتَرَقْتُ حَلْبَتَهُ** denir; manası (varsayılan mecaz:) [Benimle çekişti, yahut tartıştı, yahut davalaştı; ve] ben onu çekişmede vb. yendim. (TA.) ― -b2- **اغترق التَّصْدِيرَ**, (O, K, TA,) yahut **البَطَانَ**, (O, TA,) (mecaz:) O (bir deve), karnı büyük olarak, (O, K, TA,) ve yanları şişmiş olarak, (O, TA,) göğüs kayışının tamamını, (O, K, TA,) yahut karın kayışını, (O, TA,) aldı; öyle ki o ona fazla dar oldu; bunun gibi ↓ **استغرقهُ** da. (O, K, TA.) ― -b3- Ve **اغترق النَّفَسَ** (varsayılan mecaz:) O, nefesi içine çekerken yahut geri alırken şiddetle, nefesin tamamını aldı. (S, O, TA.) K’nın nüshalarına göre, **اغترقت الَّفْسُ**, manası **اِسْتَوْعَبَت**: fakat bu bir hatadır: doğru ibare **اغترق النَّفَسَ**’tır; ikinci kelime **مُحَرَّكَة** [ve mansup hâlde]; açıklama da **اِسْتَوْعَبَهُ فِى الزَّفِيرِ**’dir. (TA.) ― -b4- Ve **تَغْتَرِقُ نَظَرَهُمْ**, bir kadın hakkında söylenir, (mecaz:) [O onların bakışını kaplar; yani] güzelliği sebebiyle onları kendisine bakmakla meşgul eder de onları kendisinden başkasına bakmaktan alıkoyar: (O, K, TA:) ve aynı şekilde **تغترق الطَّرْفَ** denir (mecaz:) [o bakışı kaplar]. (O, TA.) [Bk. ayrıca hemen sonra gelen.]

**استغرق**
10 **استغرق** ذ (mecaz:) O, yahut o (şey), bütünüyle, tamamen, yahut umumen aldı; içine aldı yahut kapsadı yahut kavradı yahut içerdi; tümünü kapladı; kuşattı; eş anlamlısı **اِسْتَوْعَبَ**. (S, O, K, TA.) Bundan dolayı nahivcilerin sözü: **لَا لِاسْتِغْرَاقِ الجِنْسِ** (mecaz:) [**لا**’nın cinsin umumi kapsamasını göstermesi için]. (TA.) [Bundan dolayı kelimenin başka birkaç ıstılahî kullanımı da vardır]. 8’e de bak [birçok durumda onunla birbirinin yerine kullanılır]. ― -b2- **اِسْتَغْرَقَ فِى الضَّحِكِ**, (O, TA,) gibi, yahut (K’ya göre) eş anlamlıdır, **اِسْتَغْرَبَ** (mecaz:) [Gülmede alışılmış sınırı yahut dereceyi aştı; gülmede ölçüsüz oldu]. (O, K, TA.) [Ve aynı manada fiil başka durumlarda da kullanılır. Bk. ayrıca 4, son anlam.]

**اِغْرَوْرَقَتْ عَيْنَاهُ**
12 **اِغْرَوْرَقَتْ عَيْنَاهُ** ذ Onun gözleri yaş döktü (S, O, K, TA) sanki onda boğulmuş gibi: (O, K, TA:) yahut **اِغْرَوْرَقَتْ عَيْنَاهُ بِالدُّمُوعِ**: gözleri yaşla doldu fakat taşmadı. (ISk, Az, TA.)

**غَرْقَأَتْ**
Q. Q. 1 **غَرْقَأَتْ** ذ , bir tavuk hakkında söylenmiş olarak, K’da bu babda (Q. Q. olarak) zikredilmiştir; ve TA’da da bir yumurta hakkında söylenmiş olarak: **غرقأ** maddesinde bak.

**غَرِقٌ**
**غَرِقٌ** ذ ve ↓ **غَارِقٌ** ve ↓ **غَرِيقٌ**, **غَرِقَ**’ın ism-i fâilleri, (S, O, Msb, K,) birinci ve ikinci [Boğulmakta olan; yahut] ölmeden suda batan manasındadır; (S, * Msb;) üçüncü ise, [boğulmuş; yahut] suda batmakla ölmüş; (Kh, Msb;) yani **مُغْرَقٌ** yahut **مُغَرَّقٌ**; (S’nin farklı nüshalarında böyle;) ve Bari‘’e göre, üçüncü, kıyasa uygun olarak iki manayı da taşıyabilir; (Msb;) [önceki manada kullanımına bir örnek için **تَغَمْغَمَ** maddesinde bak; ve birinci bazen sonraki manada da kullanılır; çünkü] bir hadiste, **غَرِق**’in **شُهَدَآء**’dan [yahut şehitlerden: **شَهِيدٌ**’e bak] olduğu söylenmiştir; (O, TA;) gerçi denilmiştir ki **غَرِقٌ**, suda batmak manasındadır [tıpkı **غَارِقٌ** gibi]; ve **غَرِيقٌ**, onda (suda) ölüdür; yahut Ebû-‘Adnân’a göre **غَرِقٌ**, su tarafından yenilmiş fakat henüz batmamış demektir; ve **غَرِيقٌ**, batmış [olan] demektir: (TA:) **غَرِيقٌ**’in çoğulu **غَرْقَى**’dır. (Mgh, O, Msb, K. *) ― -b2- Bir hadiste şöyle denilmiştir: **يَأْتِى عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ لَا يَنْجُو فِيهِ أَحَدٌ اـِلَّا مَنْ دَعَا دُعَآءَ الغَرِقِ** [İnsanların üzerine bir zaman gelir ki onda hiç kimse kurtulmaz; ancak boğulanın duasıyla dua eden kurtulur]; görünüşe göre manası: ancak dua eden kimse ihlâslı olursa; tıpkı helâkin eşiğinde olan kimse gibi. (TA.) ― -b3- Ve başka bir hadiste **مَاتَ غَرِقًا فِى الخَمْرِ**: (mecaz:) Şarap içmede en uç noktaya, yahut dereceye vararak öldü, demektir. (TA.) ― -b4- **أَرْضٌ غَرِقَةٌ**: Sulamanın en ileri hâlinde olan arazi demektir. (IF, A, O, K.) ― -b5- **غَرِقٌ** ve ↓ **غَرِيقٌ** ayrıca (mecaz:) Borcu çok [yahut derin] olan adam; ve belalarla bunalmış (adam) manasınadır. (TA.) ― -b6- Ve şöyle denir: **اـِنَّهُ لَغَرِقُ الصَّوْتِ**; manası (varsayılan mecaz:) Şüphesiz o korkmuştur da sesi kesilmiştir. (İbn-‘Abbād, O, K.)

**غُرْقَةٌ**
**غُرْقَةٌ** ذ Süt vb.’den tek bir yudum (**شَرْبَة** [CK’da **شُرْبَة**]): (A ‘Obeyd, S, O, K:) yahut az bir miktar süt ve içecek; yahut özellikle birincisi: (TA, عرق maddesinde:) çoğulu **غُرَقٌ**. (A ‘Obeyd, S, O, K.)

**غِرْقِئٌ**
**غِرْقِئٌ** ذ : **غرقأ** maddesine bak: onun hemzesi, Fr’ye göre (O, K) ziyadedir: (O, TA:) ve Ebû-İshâk [yani Zj] da onu öyle saymıştır: (IJ, MF, TA:) fakat MF’nin görüşüne göre, bunun için ne kıyas bakımından ne de iştikak bakımından muhtemel bir gerekçe vardır. (TA.)

**غَرِيقٌ**
**غَرِيقٌ** ذ : iki yerde **غَرِقٌ**’e bak. ― -b2- Şöyle de denir: **أَنَا غَرِيقُ أَيَادِيكَ**, manası (mecaz:) [Ben senin ihsanlarının selinde boğulanım]. (TA.)

**غِرْيَاقٌ**
**غِرْيَاقٌ** ذ Bir kuş: (IDrd, O, K:) böyle iddia ederler; fakat sabit bir otoriteye dayalı değildir. (IDrd, O.)

**غَارِقٌ**
**غَارِقٌ** ذ : **غَرِقٌ**’e bak, ilk cümle.

**غَارِيقُونٌ**
**غَارِيقُونٌ** ذ , (Mgh, K,) yahut **أَغَارِيقُونٌ**, (K,) eski bir Yunanca kelime, (TA,) Belli bir ilaç; **أَنْجُذَان**’a benzeyen bir şey [yahut madde]; [**حِلْتِيتٌ**’e bak;] erkek ve dişi; acılığında bir tatlılık bulunan: (Mgh:) yahut belli bir bitkinin kökü yahut sapı (**أَصْل**): yahut kurt yemiş ağaçlarda meydana gelen belli bir şey [yahut madde]; zehirlere panzehir, (K, TA,) bulanık hıltı inceltici, ferahlatıcı, (K, * TA,) ve siyatik için iyi; ve [denilmiştir ki] kime asılırsa onu akrep sokmaz. (K, TA.)

**مُغْرَقٌ**
**مُغْرَقٌ** ذ : **مُغَرَّقٌ**’a bak.

**مُغْرق**
**مُغْرق** ذ , [sanki **مُغَرِقٌ** gibi; fakat bana daha muhtemel gelen, onun doğru olarak ↓ **مُغَرِّقٌ** olmasıdır,] bir dişi deveye sıfat olarak: Yavrusunu tam hâlde yahut başka türlü düşüren; ve ona meylettirilemeyen, yahut ona şefkat ettirilemeyen; ve sağılmayan; sütünü bol veren türden olmayan; ve [**خَلِفَة** denilen türden] olmayan. (TA.)

**مُغَرَّقٌ**
**مُغَرَّقٌ** ذ , bir gem hakkında, (mecaz:) Gümüşle süslenmiş, (S, O, K,) yahut genel bir tarzda süslenmiş, (TA,) gümüşle; (S, O, K, TA;) bunun gibi ↓ **مُغْرَقٌ** da: (K:) ve aynı şekilde bir kılıç kını hakkında da kullanılır. (TA.)

**مُغَرِّقٌ**
**مُغَرِّقٌ** ذ : **مُغْرِق**’e bak.

**رَمَضَانُ مُغَارِقٌ**
**رَمَضَانُ مُغَارِقٌ** ذ [Ramazan’ın tutulması vaciptir]. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

غَرَقَ
غَرَقَ U ( n. ac. غَرَق 4 ),
a.  see infra (b) .

غَرِقَ
غَرِقَ A ( n. ac. غَرَق 4 ),
a.  Was drowned; sank; was submerged, was dipped, plunged into water; was shipwrecked.

b.  Took a draught ( of milk ).

غَرَّقَ
غَرَّقَ II ,
a.  Plunged, dipped, flung into the water; drowned.

b.  [ acc. &  Bi ], Ornamented with ( silver: bit ).

أَغْرَقَ
أَغْرَقَ IV ,
a.  see II (a) , ( b ).

c.  [ Fī ], Acted extravagantly in; exaggerated.

اِغْتَرَقَ
اِغْتَرَقَ VIII ,
a.  Caught up; outstripped, outwent ( horse ).

b.  Attracted, engrossed ( looks, attention: woman ).

اِسْتَغْرَقَ
اِسْتَغْرَقَ X ,
a.  Took the whole; generalized.

b.  [ Fī ], Went beyond ( the mark ); exaggerated in.

غَرْقَة
غَرْقَة 1t ,
a.  Submersion, immersion.

غُرْقَة
غُرْقَة 3t , ( pl. غُرَق 9 ),
a.  Draught, drink.

غَرَق
غَرَق 4 ,
a.  Sinking; submersion, immersion; drowning; shipwreck.

غَرِق
غَرِق 5 ,
a.  see 25 (a) , ( b ), ( c ).

غَاْرِق
غَاْرِق 21 ,
a.  see 25 (a) , ( b ), ( c ).

غَرِيْق
غَرِيْق 25 , ( pl. غَرْقَى 1ya ),
a.  Drowning; drowned; submerged.

b.  Shipwrecked.

c.  Inundated, under water ( land ).

d.  [ coll. ],  see 4 .

غَرَّقَ
N. P. غَرَّقَ II ,  أَغْرَقَ IV ,
a.  Richly ornamented ( bridle ).

أَغْرَقَ
N. Ac. أَغْرَقَ IV ,
a.  Submersion.

b.  Exaggeration; hyperbole.
N> Ac, X, Generalization.
b.  Exaggeration.

اِغْرَوْرَقَ
اِغْرَوْرَقَ [ اِغْرَوْرَقَ XII ],
a.  Overflowed, were filled with tears ( eyes ).

غَرِق الصَّوْت
غَرِق الصَّوْت
a.  Breathless.

غَارِيْقُوْن
غَارِيْقُوْن ,  أَغَارِيْقُوْن G. ,,
a.  Agaric ( plant ).

##### Türkçe

**غَرَقَ**
**غَرَقَ** U (mast. **غَرَق** 4),
a. aşağıda (b)’ye bak.

**غَرِقَ**
**غَرِقَ** A (mast. **غَرَق** 4),
a. Boğuldu; battı; suya gömüldü, suya daldırıldı, suya daldı; gemi kazası geçirdi.

b. Bir yudum (süt) içti.

**غَرَّقَ**
**غَرَّقَ** II,
a. Suya daldırdı, suya batırdı, suya fırlattı; boğdu.

b. [mef‘ûl & **بِ** ile], (gümüş ile: gem) süsledi.

**أَغْرَقَ**
**أَغْرَقَ** IV,
a. II (a), (b)’ye bak.

c. [**فِي** ile], …de aşırılığa gitti; mübalağa etti.

**اِغْتَرَقَ**
**اِغْتَرَقَ** VIII,
a. Yetişti; geçti, ileri geçti (at).

b. (bakışları, dikkati: kadın) çekti, kendine bağladı.

**اِسْتَغْرَقَ**
**اِسْتَغْرَقَ** X,
a. Tamamını aldı; genelleştirdi.

b. [**فِي** ile], (ölçüyü) aştı; …de mübalağa etti.

**غَرْقَة**
**غَرْقَة** 1t,
a. Suya gömülme, suya batma.

**غُرْقَة**
**غُرْقَة** 3t, (çoğ. **غُرَق** 9),
a. Yudum, içim.

**غَرَق**
**غَرَق** 4,
a. Batma; suya gömülme, suya batma; boğulma; gemi kazası.

**غَرِق**
**غَرِق** 5,
a. 25 (a), (b), (c)’ye bak.

**غَاْرِق**
**غَاْرِق** 21,
a. 25 (a), (b), (c)’ye bak.

**غَرِيْق**
**غَرِيْق** 25, (çoğ. **غَرْقَى** 1ya),
a. Boğulma; boğulmuş; suya gömülmüş.

b. Gemi kazası geçirmiş.

c. Su basmış, su altında (arazi).

d. [topl.], 4’e bak.

**غَرَّقَ**
Özel ad: **غَرَّقَ** II, **أَغْرَقَ** IV,
a. Zengin biçimde süslenmiş (dizgin).

**أَغْرَقَ**
Mast.: **أَغْرَقَ** IV,
a. Suya gömme.

b. Mübalağa; hiperbol.
Mast., X, genelleştirme.
b. Mübalağa.

**اِغْرَوْرَقَ**
**اِغْرَوْرَقَ** [**اِغْرَوْرَقَ** XII],
a. Taştı, gözyaşlarıyla doldu (gözler).

**غَرِق الصَّوْت**
**غَرِق الصَّوْت**
a. Nefessiz.

**غَارِيْقُوْن**
**غَارِيْقُوْن**, **أَغَارِيْقُوْن** G.,,
a. Agaric (bitki).

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

غرق
غَرِقَ - يَغْرَقُ - غَرَق - غَرْق - غَرْقاً - أَغْرَقَ - يُغْرِقُ، أُغْرِقَ - يُغْرَقُ - مُغْرَق - مُغْرَقُوْن
غَرِقَ - يَغْرَقُ + الكائن: يموت ويهلك لامتلاء منافذه بالماء أو ما شابه: يدخل في سائل أو محيط من الأشياء فتغطيه ثم تغمره وتقطع عنه أسباب الحياة فيموت نتيجة ذلك
غَرَق - الغرق: اسم فعل " غَرِقَ - يَغْرَق ": الموت بسبب الدخول في سائل أو ما يغمر
غَرْق: اسم فعل من " غَرِقَ - يَغْرَقُ " الموت غرقاً
غَرْقاً: حال من " غَرْق ": بالإغراق
﴿والنازعات غرقا﴾
أَغْرَقَ - يُغْرِقُ: على وزن " أفعل " من " غَرِقَ - يَغْرَقُ ": جعله " يَغْرَقُ ": جعله يموت بغمره بالماء أو بسائل أو بشيء يغمره
أُغْرِقَ - يُغْرَقُ: مبني للمجهول من " أَغْرَقَ - يُغْرِقُ "
مُغْرَق: اسم مفعول من " أَغْرَقَ - يُغْرِقُ "
مُغْرَقُوْن: جمع " مُغْرَق"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الموت وتوقف الحياة والنمو"، وهي:
رَديَ - يَرْدى، غَرِقَ - يَغْرَقُ، وَبَقَ - يَبِقُ (وَبِقَ - يَوبَقُ)، مَنَا - يَمْنُو اللازم)، بَسَلَ - يَبْسُلُ، مَاتَ - يَمُوتُ
الغرق
	﴿وجاوزنا ببني إسرائيل البحر فأتبعهم فرعون وجنوده بغيا وعدوا حتى إذا أدركه الغرق قال آمنت أنه لا إله إلا الذي آمنت به بنو إسرائيل وأنا من المسلمين(90)﴾ يونس
	﴿والنازعات غرقا(1)﴾ النازعات
أغرق - يغرِق
﴿أم أمنتم أن يعيدكم فيه تارة أخرى فيرسل عليكم قاصفا من الريح فيغرقكم بما كفرتم ثم لا تجدوا لكم علينا به تبيعا(69)﴾الإسراء ﴿وإن نشأ نغرقهم فلا صريخ لهم ولا هم ينقذون(43)﴾ يس
آل فرعون
آل فرعون﴿وإذ فرقنا بكم البحر فأنجيناكم وأغرقنا آل فرعون وأنتم تنظرون(50)﴾ البقرة ﴿كدأب آل فرعون والذين من قبلهم كذبوا بآيات ربهم فأهلكناهم بذنوبهم وأغرقنا آل فرعون وكل كانوا ظالمين (54)﴾ الأنفال
بأنهم كذبوا بآياتنا	﴿ونصرناه من القوم الذين كذبوا بآياتنا إنهم كانوا قوم سوء فأغرقناهم أجمعين(77)﴾ الأنبياء ﴿فانتقمنا منهم فأغرقناهم في اليم بأنهم كذبوا بآياتنا وكانوا عنها غافلين(136)﴾ الأعراف
فأغرقناهم أجمعين	﴿ونصرناه من القوم الذين كذبوا بآياتنا إنهم كانوا قوم سوء فأغرقناهم أجمعين(77)﴾ الأنبياء ﴿فلما آسفونا انتقمنا منهم فأغرقناهم أجمعين(55)﴾ الزخرف
	﴿فأراد أن يستفزهم من الأرض فأغرقناه ومن معه جميعا(103)﴾ الإسراء
قوم نوح
﴿فكذبوه فأنجيناه والذين معه في الفلك وأغرقنا الذين كذبوا بآياتنا إنهم كانوا قوما عمين (64)﴾ الأعراف ﴿فكذبوه فنجيناه ومن معه في الفلك وجعلناهم خلائف وأغرقنا الذين كذبوا بآياتنا فانظر كيف كان عاقبة المنذرين(73)﴾ يونس
	﴿وقوم نوح لما كذبوا الرسل أغرقناهم وجعلناهم للناس آية وأعتدنا للظالمين عذابا أليما (37)﴾ الفرقان ﴿مما خطيئاتهم أغرقوا فأدخلوا نارا فلم يجدوا لهم من دون الله أنصارا (25)﴾ نوح
الناس الآخرين
﴿ثم أغرقنا الآخرين(66)﴾ الشعراء ﴿ثم أغرقنا الآخرين(82)﴾ الصافات
	{ ثم أغرقنا بعد الباقين(120)  الشعراء { فكلا أخذنا بذنبه فمنهم من أرسلنا عليه حاصبا ومنهم من أخذته الصيحة ومنهم من خسفنا به الأرض ومنهم من أغرقنا وما كان الله ليظلمهم ولكن كانوا أنفسهم يظلمون (40)  العنكبوت
مغرقون
{ واترك البحر رهوا إنهم جند مغرقون(24)الدخان
	﴿واصنع الفلك بأعيننا ووحينا ولا تخاطبني في الذين ظلموا إنهم مغرقون(37)﴾ هود ﴿فأوحينا إليه أن اصنع الفلك بأعيننا ووحينا فإذا جاء أمرنا وفار التنور فاسلك فيها من كل زوجين اثنين وأهلك إلا من سبق عليه القول منهم ولا تخاطبني في الذين ظلموا إنهم مغرقون (27)﴾ المؤمنون
	﴿قال سآوي إلى جبل يعصمني من الماء قال لا عاصم اليوم من أمر الله إلا من رحم وحال بينهما الموج فكان من المغرقين(43)﴾ هود
مختار الصحاح
● [غرق] غ ر ق: غَرِقَ في الماء من باب طرِب فهو غَرِقٌ و غَارِقٌ و أغْرَقَهُ غيره و غَرَّقَهُ فهو مُغْرَّق و غَرِيقٌ ولجام مُغَرَّقٌ بالفضة أي مُحلى و التَّغْرِيقُ أيضا مُطلق القتل و أغْرَقَ النازع في القوس أي استوفى مدَّها قلت ومنه قوله تعالى ﴿والنازعات غرقا﴾ و الاسْتِغْرَاقُ الاستيعاب و الغُرْنَيْقُ بضم الغين وفتح النون من طير الماء الطويل العُنق
الراغب
غرق
- الغرق: الرسوب في الماء وفي البلاء، وغرق فلان يغرق غرقا، وأغرقه. قال تعالى: }حتى إذا أدركه الغرق﴿[يونس/90]، وفلان غرق في نعمة فلان تشبيها بذلك. قال تعالى:﴾وأغرقنا آل فرعون﴿[البقرة/50]،﴾فأغرقناه ومن معه أجمعين﴿[الإسراء/103]،﴾ثم أغرقنا الآخرين﴿[الشعراء /66]،﴾ثم أغرقنا بعد الباقين﴿[الشعراء/120]،﴾وإن نشأ نغرقهم﴿[يس/43]،﴾أغرقوا فأدخلوا نارا﴿[نوح/25]،﴾فكان من المغرقين{ [هود/43].
ملخص اللسان:
1.     غَرِقَ يَغْرَق: الغَرَقُ: الرُّسُوب في الماء.
2.     ويشبّه الذي ركبه الدَّيْن وغمرَتْه البَلايا،
3.      والغُرَق المَرَق.
4.      والغَرَق في الأَصل: دخول الماء في سَمَّيِ الأَنف حتى تمتلئ مَنافذُه فيَهلك،
5.      والاسْتِغْراقُ: الاستيعاب.
6.     وأَغْرَقَ في الشيء: جاوز الحد وأَصله من نزع السهم.
7.     واغْتَرَقَ الفرسُ الخيل: خالطها ثم سبقها،
8.     واغْتِراقُ النَّفَس: استيعابه في الزَّفِير؛
9.      واغْرَوْرَقَت عيناه بالدُّموع: امتلأتا، ولم تَفِيضا
10.                        وأَغْرَقَه الناس: كثروا عليه فغلَبوه
لسان العرب
● - غرق: الغَرَقُ: الرُّسُوب في الماء. ويشبّه الذي ركبه الدَّيْن وغمرَتْه    البَلايا، يقال: رجل غَرِق وغَريق، وقد غَرِقَ غَرَقاً وهو غارِقٌ؛ قال    أَبو النجم:    فأَصبحُوا في الماء والخَنادِقِ،    من بين مَقْتول وطَافٍ غارِقِ    والجمع غَرْقى، وهو فعيل بمعنى مُفْعَل، أَغْرَقه الله إِغْراقاً، فهو    غَرِيقٌ، وكذلك مريض أَمْرضه الله فهو مريض وقوم مَرْضَى، والنَّزِيفُ:    السكران، وجمعه نَزْفَى، والنَّزِيفُ فَعِيل بمعنى مَفْعُول أَو مُفْعَل    لأَنه يقال نَزَفَتْه الخمرُ وأَنزفَتْه، ثم يُرَدُّ مُفْعَل أَو مفعول    إِلى فَعِيل فيُجْمَع فَعْلَى؛ وقيل: الغَرِقُ الراسب في الماء، والغَرِيقُ    الميت فيه، وقد أَغْرَقَهُ غيره وغَرَّقه، فهو مُغَرَّقٌ وغَرِيق. وفي    الحديث الحَرَقُ والغرق، وفيه: يأْتي على الناس زمان لا ينجو فيه إِلا من    دَعَا دُعاء الغَرِقِ؛ قال أَبو عدنان: الغَرِقُ، بكسر الراء، الذي قد    غلبه الماء ولمَّا يٍغْرَقْ، فإِذا غَرِقَ فهو الغَرِيق؛ قال الشاعر:    أَتْبَعْتُهُمْ مُقْلةً إِنْسانُها غَرِقٌ،    هل ما أَرى تاركٌ للعَينِ إِنْسانا؟    (* هذا البيت لجرير، ورواية ديوانه: هل ما ترى تارك؛ وفي رواية أخرى: هل    يا ترى تارك).    يقول: هذا الذي أَرى من البَيْن والبكاء غيرُ مُبْقٍ للعين إِنسانها،    ومعنى الحديث كأَنه أَراد إِلاَّ مَنْ أَخلص الدعاء لأَن من أَشفى على    الهلاك أَخلص في دعائه طلبَ النجاةِ؛ ومنه الحديث: اللهم إِني أَعوذ بك من    الغَرَق والحَرَق؛ الغَرَقُ، بفتح الراء: المصدر. وفي حديث وحشيّ: أَنه مات    غَرِقاً في الخمر أَي متناهياً في شربها والإِكثار منه، مستعار من    الغَرَقِ.    وفي حديث علي وذكر مسجد الكوفة في زاويته: فَار التَّنُّور وفيه هلك    يَغُوثُ ويَعُوقُ وهو الغارُوق؛ هو فاعول من الغَرق لأَن الغَرَق في زمان    نوح، عليه السلام، كان منه.    وفي حديث أَنس: وغُرَقاً فيه دُبَّاء؛ قال ابن الأَثير: هكذا جاء في    رواية والمعروف ومَرَقاً، والغُرَق المَرَق.    وفي التنزيل: أَخَرَقْتَها لتُغْرِق أَهلها. والغرِقُ: الذي غلبه    الدَّيْن. ورجل غَرِقٌ في الدَّين والبَلْوَى وغَرِيق وقد غَرِقَ فيه، وهو مثل    بذلك. والمُغْرَقُ: الذي قد أَغرقه قوم فطردوه وهو هارب عَجْلان.    والتَّغْريق: القتل. والغَرَق في الأَصل: دخول الماء في سَمَّيِ الأَنف حتى    تمتلئ مَنافذُه فيَهلك، والشَّرَق في الفم حتى يُغَص به لكثرته. يقال:    غَرِقَ في الماء وشَرِقَ إِذا غمره الماء فملأَ مَنافذَه حتى يموت، ومن هذا    يقال غَرَّقَتِ القابلة الولد، وذلك إِذا لم تَرْفُقْ بالولد حتى تدخل    السّابِياءُ أَنفه فتقتله، وغَرَّقَتِ القابلة المولود فَِغَرِقَ: خَرُقت به    فانْفَتَقَتِ السابياءُ فانسد أَنفه وفمه وعيناه فمات؛ قال الأَعشى يعني    قيسَ بن مسعود الشيباني:    أَطَوْرَيْن في عامٍ غَزَاةً ورِحْلَةً،.    أَلا لَيْتَ قَيْساً غَرَّقَتْهُ القَوابِلُ    ويقال: إِن القابلة كانت تُغَرِّقُ المولود في ماء السَّلَى عام القحط،    ذكراً كان أَو أُنثى، حتى يموت، ثم جعل كلّ قتل تَغْريقاً؛ ومنه قول ذي    الرمة:    إِذا غَرَّقَتْ أَرْباضُها ثِنْيَ بَكْرَةٍ    بتَيْهاءَ، لم تُصْبِحْ رَؤُوماً سَلُوبُها    الأَرْباض: الحِبال، والبَكْرة: الناقة الفَتِيّة، وثِنْيُها: بطنها    الثاني، وإِنما لم تعطف على ولدها لما لحقها من التعب. التهذيب: والعُشَراءُ    من النُّوق إِذا شدَّ عليها الرَّحْلُ بالحبال ربما غُرِّقَ الجنين في    ماء السّابياء فتسقطه، وأَنشد قول ذي الرمة.    وأَغْرَقَ النبلَ وغَرَّقه: بلغ به غاية المدّ في القوس. وأَغْرَقَ    النازع في القَوْس أَي استوفى مدها. والاسْتِغْراقُ: الاستيعاب. وأَغْرَقَ في    الشيء: جاوز الحد وأَصله من نزع السهم. وفي التنزيل: والنَّازِعاتِ    غَرْقاً؛ قال الفراء: ذكر أَنها الملائكة وأَن النَّزْعَ نزعُ الأَنفس من    صدور الكفار، وهو قولك والنازعات إِغْراقاً كما يُغْرِقُ النازعُ في القوس؛    قال الأَزهري: الغَرْقُ اسم أُقيم مقام المصدر الحقيقي من أَغْرَقْتُ    إِغْراقاً. ابن شميل: يقال نَزَع في قوسه فأَغْرَقَ، قال: والإِغْراقُ الطرح    وهو أَن يباعد السهم من شدة النزع يقال إِنه لطَرُوح. أُسيد الغنوي:    الإِغْراق في النَّزْع أَن ينزع حتى يُشْرِبَ بالرِّصاف وينتهي إِلى كَبِدِ    القَوْس وربما قطع يد الرامي، قال: وشُرْبُ القوسِ الرِّصافَ أَن يأْتي    النزع على الرِّصاف كله إِلى الحديدة؛ يضرب مثلاً للغُلُوِّ والإِفراط.    واغْتَرَقَ الفرسُ الخيل: خالطها ثم سبقها، وفي حديث ابن الأَكوع: وأَنا    على رِجْلي فأَغْتَرِقُها. يقال: اغترق الفرس الخيل إِذا خالطها ثم    سبقها، ويروى بالعين المهملة، وهو مذكور في موضعه. واغْتِراقُ النَّفَس:    استيعابه في الزَّفِير؛ قال الليث: والفرس إِذا خالط الخيل ثم سبقها يقال    اغْتَرَقها؛ وأَنشد للبيد:    يُغْرِقُ الثَّعلبَ، في شِرَّتِهِ،    صائب الخَدْبة في غير فَشَلْ    قال أَبو منصور: لا أَدري بِمَ جَعَل قوله:    يُغْرِقُ الثعلبَ في شِرَّتِه    حجة لقوله اغْتَرقَ الخيلَ إِذا سبقها، ومعنى الإِغْراقِ غير معنى    الاغْتِرَاقِ، والاغْتِراقُ مثل الاسْتِغْراقِ. قال أَبو عبيدة: يقال للفرس    إِذا سبق ا لخيلَ قد اغْتَرَقَ حَلْبة الخيل المتقدمة؛ وقيل في قول لبيد:    يُغْرِقُ الثعلبَ في شِرَّتِه    قولان: أَحدهما أَنه يعني الفرس يسبق الثعلب بحُضْرِه في شِرَّتِه أَي    نشاطه فيُخَلِّفه، والثاني أَن الثعلب ههنا ثعلب الرمح في السِّنان،    فأَراد أَنه يَطْعُن به حتى يغيبه في المطعون لشدة حُضْره. ويقال: فلانة    تَغْتَرِقُ نظر الناس أَي تَشْغَلُهم بالنظر إِليها عن النظر إِلى غيرها    بحسنها؛ ومنه قول قيس بن الخَطِيم:    تَغْترقُ الطَّرْفَ، وهي لاهيةٌ،    كأَنما شَفَّ وَجْهَهَا نُزْفُ    قوله تغْتَرق الطَّرْف يعني امرأَة تَغْتَرِقُ وتَسْتَغْرِقُ واحد أَي    تستغرِق عُيون الناس بالنظَر إِليها، وهي لاهِية أَي غافلة، كأَنما شَفَّ    وجهها نُزْفٌ: معناه أَنها رَقِيقة المَحاسن وكأَن دمها ودم وجهِها    نُزِفَ، والمرأَة أَحسن ما تكون غِبَّ نفاسها لأَنه ذهب تهيُّج الدم فصارت    رقيقة المَحاسن، والطَّرْف ههنا: النظر لا العين؛ ويقال: طَرَف يَطْرف    طَرْفاً إِذا نظر، أَراد أَنها تستميل نظَر النُّظَّار إِليها بحسنها وهي غير    مُحتَفِلة ولا عامدة لذلك، ولكنها لاهية، وإِنما يفعل ذلك حسنُها. ويقال    للبعير إِذا أَجْفَرَ جَنْباه وضخُم بطنه فاستوعب الحِزام حتى ضاق عنها:    قد اغْتَرَقَ التَّصْدير والبِطَان واستغرقه.    والمُغْرِق من الإِبل: التي تُلْقي ولدَها لتمامٍ أَو لغيره فلا    تُظْأَرُ ولا تُحْلَب وليست مَرِيّة ولا خَلِفة.    واغْرَوْرَقَت عيناه بالدُّموع: امتلأتا، زاد التهذيب: ولم تَفِيضا،    وقال: كذلك قال ابن السكيت. وفي الحديث: فلما رآهم رسول الله، صلى الله عليه    وسلم، احمرَّ وجهه واغْرَوْرَقَت عيناه أَي غَرِقتا بالدموع، وهو    افْعَوْعَلَت من الغَرَق.    والغُرْقة، بالضم: القليل من اللبن قدْر القدح، وقيل: هي الشَّرْبة من    اللبن، والجمع غُرَق؛ قال الشماخ يصف الإِبل:    تُضْحِ، وقد ضَمِنَتْ ضَرَّاتها غُرَقاً،    من ناصِع اللَّوْنِ، حُلْو الطَّعْم مَجْهود    ورواه ابن القطاع: حُلْو غير مجهود، والروايتان تصحان، والمجهود:    المشتهى من الطعام، والمَجْهود من اللبن: الذي أُخرجَ زُبده، والرواية الصحيحة:    تُصْبِحْْ وقد ضَمِنَتْ؛ وقبله:    إِنْ تُمْسِ في عُرْفُط صُلْعٍ جَماجِمهُ،    من الأَسَالِقِ عارِي الشَّوْكِ مَجْرُودِ    ويروى مَخْضُودِ، والأَسالِقُ: العُرْفط الذي ذهب ورقه، والصُّلْع: التي    أُكل رؤُوسها؛ يقول: هي على قلة رَعْيها وخُبْثِه غَزيرة اللبن. أَبو    عبيد: الغُرْقة مثل الشَّرْبة من اللبن وغيره من الأَشربة؛ ومنه الحديث:    فتكون أُصولُ السِّلْق غُرَقَه، وفي أُخرى: فصارَتْ عَرْقَه، وقد رواه    بعضهم بالفاء، أَي مما يُغْرَف.    وفي حديث ابن عباس: فعمل بالمعاصي حتى أَغْرَقَ أَعماله أَي أَضاع    أَعمالَه الصالحة بما ارتكب من المعاصي. وفي حديث عليّ: لقد أَغْرَقَ في    النَّزْع أَي بالغ في الأَمر وانتهى فيه، وأَصله من نَزْعِ القوس ومَدِّها، ثم    استعير لِمَن بالغ في كل شيء. وأَغْرَقَه الناس: كثروا عليه فغلَبوه،    وأَغْرَقَته السِّباع كذلك؛ عن ابن الأَعرابي.    والغِرْياق: طائر.    والغِرْقئُ: القشرة المُلْتزقة ببياض البيض. النضر: الغِرْقئُ البياض    الذي يؤكل. أَبو زيد: الغِرْقئُ القشرة القِيقيّةُ. وغرْقأَتِ البَيضة:    خرجت وعليها قشرة رقيقة، وغَرْقأَت الدُّجاجة: فعلت ذلك. وغَرْقَأَ    البيضة: أَزال غِرْقِئَها؛ قال ابن جني: ذهب أَبو إِسحق إِلى أَن همزة    الغِرْقئ زائدة ولم يعلل ذلك باشتقاق ولا غيره، قال: ولسْت أَرى للقضاء بزيادة    هذه الهمزة وجهاً من طريق القياس، وذلك أَنها ليس بأُولى فنقضي بزيادتها    ولا نَجِد فيها معنى غَرِق، اللهم إِلا أَن يقول إِنَّ الغِرْقئ يحتوي    على جميع ما يُخفِيه من البَيْضة ويَغْترقُه، قال: وهذا عندي فيه بعد، ولو    جاز اعتقاد مثله على ضَعْفه لجاز لك أَن تعتقد في همزة كِرْفِئَة أَنها    زائدة، وتذهب إِلى أَنها في معنى كَرَف الحمار إِذا رفع رأْسه لشَمِّ    البَوْل، وذلك لأَن السَّحاب أَبداً كما تراه مرتفع، وهذا مذهب ضعيف؛ قال    أَبو منصور: واتفقوا على همزة الغِرْقئ وأَن همزته ليست بأَصلية.    ولجامٌ مُغَرَّق بالفضة أَي مُحَلىًّ، وقيل: هو إِذا عَمَّتْه الحلية،    وقد غُرِّق.
مقاييس اللغة:
(غرق) الغين والراء والقاف أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على انتهاءٍ في شيء يبلغ أقصاه. من ذلك الغَرَق في الماء. والغَرِقة: أرضٌ([4]) تكون في غاية الرِّيّ.واغْرَوْرَقت العينُ والأرض من ذلك أيضاً، كأنها قد غَرِقت في دمعها.
ومن الباب: أغرَقْتُ في القَوس: [مدَدتُها] غايةَ المدّ. واغْتَرَق الفرسُ في الخيل، إذا خالَطَها ثم سَبَقَها.
ومما شذَّ عن هذا الباب الغُرْقة من اللَّبن: قدر ثُلث الإناء، والجمع غُرَق. قال:
تُضْحِي وقد ضمِنت ضَرَّاتها غُرَقاً  *** من طيِّب الطَّعم حلوٍ غير مجهودِ([5])
القاموس المحيط:
غَرِقَ، كَفَرِحَ، فَهو غَرِقٌ وغارِقٌ وغَريقٌ من غَرْقَى، والغَرِقَةُ، كفَرِحَةٍ أرْضٌ تَكونُ في غايَةِ الرِّيِّ. والغارُوقُ مَسْجدُ الكوفَة، لأَنَّ الغَرَقَ كانَ منه، وفي زاويَةٍ له فارَ التَّنُّورُ. والغُرْقَةُ، بالضمِّ مِثْلُ الشَّرْبَةِ من اللَّبَنِ ونحوِهِ، ج كصُرَدٍ. وغَرِقَ، كفَرِحَ شَرِبَهَا، و زَيْدٌ اسْتَغْنَى.
وكَزُفَرَ: د باليَمَنِ لهَمْدَانَ، وأُقيمَ الغَرْقُ مُقَامَ المَصْدَرِ الحَقِيقِيِّ، أي: إِغْراقاً. وغَرْقُ: ة بِمَرْوَ، وليْسَ تَصْحِيفَ: غَزَقَ بالزاي، مُحرَّكةً، منها: جُرْموزُ بنُ عبدِ اللهِ المُحَدِّثُ. والغِرْقِىءُ، هَمْزَتُهُ زائِدَةٌ، وهذا مَوْضِعُهُ، ووَهِمَ الجَوْهَرِيُّ. وغَرْقَأتِ الدَّجاجَةُ بَيْضَتَها: باضَتْهَا وليس لها قِشْرٌ يابِسٌ. وكزُبَيْرٍ: وادٍ لِبَنِي سُلَيمٍ. وغَرَقْتُ من اللَّبَنِ: أخَذْتُ منه كُثْبَةً. وإنه لَغَرِقُ الصَّوْتِ، ككَتِفٍ: مُنْقَطِعُه مَذْعُورٌ. والغِرْياقُ، كجِرْيالٍ: طائِرٌ. وأغْرَقَه في الماءِ: غَرَّقَهُ، و الكأْسَ: مَلأَهَا، و النازِعُ في القَوْسِ: اسْتَوْفَى مَدَّها، كغَرَّقَ تَغْرِيقاً. ولِجامٌ مُغَرَّقٌ بالفِضَّةِ، كَمُعَظَّمٍ ومُكْرَمٍ: مُحَلًّى. والتَّغْرِيقُ: القَتْلُ، وأصْلُهُ: أنَّ القابِلَةَ كانتْ تُغَرِّقُ المَوْلُودَ في ماءِ السَّلَى عامَ القَحْطِ لِيَمُوتَ، ثم جُعِلَ كلُّ قَتْلٍ تَغْرِيقاً. واسْتَغْرَقَ: اسْتَوْعَبَ، و في الضَّحِكِ: اسْتَغْرَبَ.
واغْتَرَقَ الفَرَسُ الخَيْلَ: خالَطَها ثم سَبَقَها، و النَّفْسُ: اسْتَوْعَبَتْ في الزَّفِيرِ، و البَعيرُ التَّصْدِيرَ: ضَخُمَ بَطْنُهُ، فاسْتَوْعَبَ الحِزَامَ حتى ضاقَ عنه، كاسْتَغْرَقَهُ. وفُلانَةُ تَغْتَرِقُ نَظَرَهُمْ، أي: تَشْغَلُهُم بالنَّظَرِ إليها عن النَّظَرِ إلى غَيْرِهَا لِحُسْنِها. واغْرَوْرَقَتْ عَيْنَاهُ: دَمَعَتَا كأنها غَرِقَتْ في دَمْعِهَا. وغاريقون، أو أغاريقون: أصْلُ نَباتٍ، أو شيءٌ يَتَكَوَّنُ في الأَشْجارِ المُسَوَّسَةِ، تِرْياقٌ للسُّمُومِ، مُفتِّحٌ، مُسْهِلٌ لِلْخِلْطِ الكَدِرِ، مُفَرِّحٌ، صالِحٌ لِلنَّسا والمَفاصِلِ، ومَنْ عُلِّقَ عليه لا يَلْسَعُه عَقْرَبٌ.
تاج العروس:
غ ر ق
غَرِقَ في الماءِ كفَرح غَرَقاً : رَسَبَ فيه فهُو غَرِقٌ وغارِقٌ وغَريقٌ ومنه الحديث : الشُهَداءُ خَمْسةٌ : المَطْعونُ والمَبْطون والغَرِقُ وصاحِب الهَدْم والشّهيد في سَبيل الله . وقال أبو النّجْم :
" فأصْبَحوا في الماءِ والخَنادِقِ
" من بيْنِ مقْتولٍ وطافٍ غارِقِ
ويُقال : الغَرَقُ في الأصلِ : دُخولُ الماءِ في سمّي الأنْفِ حتى تمْتَلئَ منافِذهُ فيَهْلِكَ . والشّرَقُ في الفَم حتّى يُغَصَّ به لكثْرَتِه من قوْمٍ غَرْقَى وهو جمْعُ غَريقٍ فَعيل بمَعْنى مُفعَل ؛ أغْرَقَه اللهُ إغراقاً فهو غَريق وكذلِك مَريضٌ أمْرَضَه الله فهو مَريضٌ من قومٍ مَرْضَى . والنّزيفُ : السّكران وجَمْعُه نَزْفَى . والنّزيفُ فَعيل بمعنى مَفعول أو مُفعَل ؛ لأنه يُقال : نزفَتْه الخَمْرُ وأنْزفَتْه ثم يُرَدُّ مُفعَلٌ أو مَفْعولٌ الى فَعيلٍ فيُجمَع فَعْلى . وقيل : الغَرِقُ : الراسبُ في الماءِ . والغَريق : المَيِّتُ فيه . وقال أبو عدْنان : الغَرِقُ : الذي قد غلَبَه الماءُ ولمّا يغرَقْ فإذا غَرِقَ فهو الغَريق . قال الشاعر :
أتبَعْتُهم مُقْلةً إنسانُها غرِقٌ ... هلْ ما أرَى تارِكٌ للعَينِ إنسانا ؟ ! يقول : هذا الذي أرى من البَيْن والبُكاءِ غيرُ مُبْقٍ للعين إنسانَها . وفي الحَديث : اللهُمّ إني أعوذُ بك من الغَرَقِ والحَرَق وفيه أيضاً : يأتي على النّاسِ زَمان لا ينْجو فيه إلا مَنْ دَعا دُعاءَ الغَرِقِ كأنّه أرادَ إلا مَنْ أخلَصَ الدُعاءَ لأنّ من أشْفَى على الهَلاكِ أخْلَص في دُعائِه طلَب النّجاة . وفي حديث وحْشِيّ : أنّه مات غَرِقاً في الخَمْر أي : مُتناهِياً في شُرْبها والإكثارِ منه مُسْتَعارٌ من الغَرَق . وقال امْرؤُ القَيْسِ يصِف سَيْلاً :
كأنّ السِّباعَ فيه غَرْقَى عَشيّةً ... بأرْجائِه القُصْوَى أنابيشُ عُنْصُلِ وقال ابنُ فارس : الغَرِقَة كفَرِحَة : أرضٌ تكونُ في غايةِ الرِّيِّ وفي الأساس : بلَغت الغايةَ في الرِّيّ . والغاروقُ : مسْجِدُ الكوفَة ؛ لأنّ الغَرَق في زمان نوح عليه السلام كان منْه . وفي زاوِية له فارَ التّنّور وفيه : هلَكَ يَغوثُ ويَعوقُ . ومنه سير جبَل الأهْواز ووسطه على روْضَة من رِياض الجنّة . وفيه ثَلاثْ أعيُن أُنْبِتَتْ بالضِّغْثِ تُذهِب الرِّجسَ وتُطهِّرُ المؤمِنين : عيْن من لَبَن وعيْنٌ من دُهْن وعيْن من ماءٍ ولو يعْلَم الناسُ ما فيه لأتَوْه حَبْواً كذا في حَديث علي رضي الله عنه . وقال أبو عُبيد : الغُرْقَة بالضّمِّ مثلُ الشَّرْبَة من اللّبَن ونحْوِه ونَصُّ المُصَنِّف له : وغيره من الأشرِبة . ج : غُرَق كصُرَد . وأنشد للشّمّاخ :
تُصْبِحْ وقد ضمِنَتْ ضَرّاتُها غُرَقاً ... من طَيِّب الطّعْمِ حُلْوٍ غيرِ مَجْهودِ
هكذا رَواهُ الصّاغاني وابنُ القَطّاع . ويروى عَرَقاً بالعَين المُهمَلَ وقد تقدّم . ومنه الحديثُ : فتَكون أُصولُ السِّلْقِ غُرْقَة . وفي أخْرى بالعين المُهملة . ورَواه بعضُهم بالفاءِ أي : مما يُغْرَف . وغَرِقَ كفَرِح : شَرِبَها أي : تلكَ الشَّرْبة عن ابنِ الأعرابيّ . وغَرِق زَيدٌ : استَغْنى . عنه أيضاً . وغُرَق كزُفَر : د باليَمَن لهَمْدانَ نقَله الصّاغاني . وقولُه تعالى : ( والنّازِعاتِ غَرْقاً ) قال الفَرّاءُ : ذُكِر أنّهما المَلائِكةُ . والنّزْع : نَزْعُ الأنفُس من صُدور الكُفّار وهو كقَولك : والنّازِعات إغْراقاً كما يُغرِق النازِعُ في القَوْس . قال الأزهري : أُقيمَ الغرْقُ مُقام المَصْدَر الحَقيقيّ أي : إغراقاً . قال ابنُ شُمَيْل : نزَع في قوْسِه فأغْرَق وسيأتي . وغَرْقُ بالفَتْح : ة بمَرْو وليسَ تصْحيفَ غَزَقَ بالزّاي مُحرّكةً . نبّه على ذلك ابنُ السّمْعاني وتَبِعَه الصاغاني وسيأتي الكلامُ عليه في غ ز ق منها جُرموزُ بنُ عبْدِ الله . وفي التّبْصير : عُبيد الله الغَرْقَيّ المُحَدِّثُ رَوى عن أبي تُمَيْلَة . والغِرْقِئُ كزبْرِج : قِشْرُ البيْضِ الذي تحْتَ القَيْض . ونظَر أبو الغَوْثِ الأعرابيّ الى قِرْطاسٍ رَقيق فقال : غِرْقئٌ تحْتَ كِرْفئٍ . وقال الفراءُ : هَمزتُه زائِدةٌ لأنّه من الغَرَقِ ووافَقَه الزّجّاج واختارَه الأزهَريُّ وهذا موضِعُه . ووهِم الجوهَريُّ . قال شيخُنا : لا وَهَم فيه ؛ لأنّه نبّه هناك على زِيادَةِ الهَمْزة على أن المُصنِّف قد ذكَره هناك وتابَعَ الجوهَريَّ بلا تنبيه عليه فأوهَم أصالَتَه وأعاده هُنا للاعْتِراض المَحْضِ . قلت : وقال ابنُ جِنّي : ذهَب أبو إسحاقَ ال أنّ همزةَ الغِرْقئِ زائِدَة ولم يُعَلِّل ذلك باشتِقاقٍ ولا غَيرِه قال : ولستُ أرى للقَضاءِ بزِيادةِ هذه الهمزة وجْهاً من طَريقِ القِياس ؛ وذلك أنّها ليسَتْ بأوْلَى فيُقْضَى بزيادَتِها ولا نجِدُ فيها معْنَى الغَرَق اللهُمّ إلا أن يَقول : إن الغِرقِئَ يحتَوي على جميع ما يُخفِيه من البَيْضَة ويغْتَرِقُه . قال : وهذا عِندي فيه بُعْدٌ ولو جازَ اعْتِقاد مِثلِه على ضَعْفِه لجازَ لك أن تعتَقِد في هَمْزةِ كِرْفِئَةٍ أنها زائدة وتذهَبَ الى أنّها في مَعْنَى كرَفَ الحِمارُ : إذا رفَع رأسَه لشَمِّ البَوْلِ وذلِك لأنّ السّحابَ أبداً - كما تَراه - مرتَفِعٌ وهذا مذْهَبٌ ضَعيف . وغَرْقَأتِ الدّجاجةُ بيضَتَها : إذا باضَتْها وليسَ لها قِشْرٌ يابِسٌ . وغرقَأَت البَيْضَةُ : خرجَت وعليها قِشْرَةٌ رقيقة . والغُرَيْق كزُبَير : وادٍ لبَني سُلَيْم . وقال ابنُ عبّاد : غرَقْتُ من اللّبَنِ غَرْقةً أي : أخَذْتُ منه كُثْبَةً . قال : وإنّه لغَرِقُ الصّوْت ككَتِف أي : مُنقَطِعُه مذْور . وقال ابنُ دُريد : الغِرْياقُ كجِرْيال : طائِرٌ زَعَموا وليس بثَبْت . وأغرَقَه في الماءِ إغْراقاً مثل غرّقَه تغْريقاً فهو مُغْرَق وغَريقٌ . قال تعالى : ( ثمّ أغْرَقْنا بعْدُ الباقِينَ ) وقال تعالى : ( وإنْ نَّشَأْ نُغْرِقْهم ) وقال تعالى : ( فكانَ من المُغْرَقين ) . وأغرقَ الكأسَ إذا مَلأَها وهو مجاز . وأغرَقَ النازِعُ في القَوْسِ أي : استوْفَى مدَّها . وهو مَجازٌ . قال ابنُ شُمَيْل : الإغْراقُ : الطّرحُ وهو أن تُباعِدَ السّهمَ من شِدّة النّزْعِ . يُقال : إنّه لطَروحٌ . وقال أسيد الغَنَويّ : الإغْراق في النّزْع : أن ينزِعَ حتّى يُشْرِبَ بالرِّصاف وينْتَهي الى كَبِدِ القَوْسِ وربّما قطَع يَدَ الرّامي . وشُرْبُ القَوْسِ الرِّصافَ : أن يأتيَ النّزْعُ على الرِّصاف كُلِّه الى الحَديدَة يُضرَبُ مثَلاً للغُلُوِّ والإفْراطِ . كغَرَّق تغْريقاً . يُقال : غرَّقَ النّبْلَ : إذا بلَغَ به غايةَ المَدِّ في القَوْس . ولِجامٌ مُغرَّقٌ بالفِضّة كمُعَظَّمٍ ومُكْرَمٍ أي : مُحَلّى بِها . وقيل : إذا عمّتْه الحِلْية وقد غرّق . وتَقول : فلانٌ جَفْنُ سَيْفِه مُغَرَّق وجَفْنُ ضيْفِه مؤرَّق وهو مجاز . والتّغْريقُ : القَتْل وهو مَجاز وأصلُه من الغَرَقِ . يُقال : غرّقَت القابِلَةُ الوَلَدَ ؛ وذلك إذا لم ترْفُق به حتّى تدخلَ السابِياءُ أنفَه فتَقْتُله . قال الأعشى يعني قيسَ بنَ مسْعود الشّيبانيّ :
أطَوْرَيْنِ في عامٍ غَزاةً ورِحْلةً ... ألا ليْتَ قيْساً غرّقَتْه القَوابِلُ
ويُقال : إنّ القابِلَةَ كانتْ تُغرِّقُ المَولودَ في ماءِ السَّلَى عامَ القَحْط فيَموت ذكَراً كان أو أُنْثى ثم جُعِلَ كُلُّ قتْلٍ تغْريقاً . ومنه قولُ ذي الرُمّة :
إذا غرّقت أرْباضُها ثِنْيَ بَكْرَةٍ ... بتَيْهاءَ لم تُصْبِح رَؤوماً سَلوبُها الأرْباضُ : الحِبال . والبَكْرةُ : الناقَة الفَتيّة . وثِنْيُها : بطْنُها الثّاني . وإنما لم تعطِف على ولدِها لِما لحِقَها من التّعَبِ . وفي الأساس : غرّقَت القابِلةُ المَولودَ : لم تُمَخّطْه عند وِلادَتِه فوقَع المُخاطُ في خَياشِيمِه فقتَله وهو مجاز . وفي التّهذيب : العُشَراءُ من النّوق إذا شُدّ عليها الرّحْلُ بالحِبال رُبّما غُرِّقَ الجَنينُ في ماءِ السّابِياءِ فُتسقِطُه . وأنشَدَ قولَ ذي الرُمّة السابِق . واستَغْرَقَ : استَوْعَبَ ومنه قول النّحْويّين : لا : لاسْتِغْراقِ الجِنْس وهو مجاز . واستغْرَق في الضّحِكِ مثل استَغْرَبَ وهو مجاز . ومن المجاز : اغْتَرَقَ الفَرسُ الخيْلَ إذا خالَطَها ثم سبَقها قاله اللّيثُ . وقال أبو عُبيدةَ : يُقال للفَرَس إذا سَبَق الخيلَ : قد اغْتَرَق حَلْبَة الخيْلِ المتقدِّمة . وفي حديث ابنِ الأكْوع : وأنا على رِجْلي فأغْتَرِقُها حتى آخُذَ بخِطامِ الجَمَل ويُرْوى أيضاً بالعَيْن المُهْمَلة وقد تقدّم . واغترقَت النّفْس : استَوْعبت في الزّفير هكذا في النُسَخ وهو خطأ والصّوابُ : اغْتَرَق النّفَسَ مُحرَّكة : استَوْعَبَ في الزّفير . وإنّما قُلْنا : إنّه أرادَ النَّفْسَ بالتّسْكين لأنّه أنّث الضّمير فلو أرادَ التّحريك لذكّره فتأملْ . ومن المَجاز : اغْتَرَق البَعيرُ التّصْديرَ أو البِطانَ : إذا أجْفَر جَنْباه وضخُم بطْنُه فاستَوْعَبَ الحِزامَ حتى ضاقَ عنه كاسْتَغْرَقَه نقله الصاغانيُّ والزّمَخْشَريُّ . وفي اللّسان : حتى ضاقَ عنهُما أي : عن الجَنبَيْن . ومن المجاز : فُلانَةُ تغْتَرِقُ نظرَهُم أي : تشْغَلُهم بالنّظَر إليها عن النّظَرِ الى غيرِها ؛ لحُسْنِها . ومنه قول قيْسِ بنِ الخَطيم :
تغْتَرِقُ الطّرْفَ وهْيَ لاهِيَةٌ ... كأنّما شَفّ وجْهَها نُزْفُ ورواه ابنُ دُرَيد بالعَيْن المهملة ذاهِباً الى أنّها تسبِقُ العيْن فلا يُقْدَر على استِيفاءِ محاسنِها ونُسِب في ذلك الى التّصْحيف فقال فيه المُفجَّع البَصْري :
ألَسْتَ قِدْماً جعَلْت تعْتَرِقُ ال ... طَّرْفَ بجَهْلٍ مكانَ تغْتَرِقُ
وقُلتَ : كان الخِباءُ من أدَمٍ ... وهْوَ خِباءٌ يُهْدَى ويُصْطَدَقُ والطّرْفُ : هنا النّظَرُ لا العَيْنُ . يُقال : طَرَف يطرِف طَرْفاً : إذا نظَر . أراد أنها تسْتميلُ نَظَر النُظّار إليها بحُسْنِها وهي غيرُ محتَفِلَةٍ ولا عامِدَة لذلِك ولكنّها لاهِيَةٌ وإنما يفْعلُ ذلِك حُسنها . وقولُه : كأنّما شَفّ وجْهَها نُزْفٌ أي : أنّها رَقيقَةُ المَحاسِن وكأنّ دَمَها ودَم وجْهِها نُزِفَ والمرأةُ أحْسَنُ ما تكون غِبَّ نِفاسِها ؛ لأنّه ذهَبَ تهيُّجُ الدّمِ . واغْرَوْرقَت عيْناه بالدّموع : امتَلأَتا ولم تَفيضا نقَله الأزهريُّ عن ابنِ السِّكّيت . وقال غيرُه : دَمَعَتا كأنّها غرِقَت في دمْعِها وهو افعوْعلَت من الغَرَق . وغارِيقون أو أغارِيقُون بالألف : لفظةٌ يونانيةٌ أصلُ نباتٍ أو شَيْءٌ يتكوّن من الأشجار المُسوَّسَةِ تِرْياقٌ للسّمومِ مُفَتِّحٌ مُسْهِلٌ للخِلْطِ الكَدِر كُلّها مُفَرِّحٌ للقَلْب صالِحٌ للنَّسا والمَفاصِل . ومن خواصّه أنّ من عُلِّق عليه لا يلْسَعُه عقْرَبٌ . والتّرْكيبُ يدلُّ على انتِهاءِ شيءٍ يَبلُغُ أقْصاه . وقد شَذّ عن هذا التّركيبِ الغُرْقَةُ من اللّبن . ومما يُسْتَدرك عليه : الغَرَقُ : الرّسوبُ في الماءِ وقد غرِقَ كفَرِح . ورجلٌ غرِقٌ ككَتِف وغَريقٌ : ركِبهُ الدَّيْنُ وغمرتْه البَلايا وهو مَجازٌ . والمُغرَقُ : الذي قد أغْرقَه قومٌ فطَردُوه وهو هارِبٌ عَجْلان وهو مجاز . وأغْرَقَه النّاسُ : كثُروا عليه فغَلَبوه وأغْرَقَتْه السِّباعُ كذلك عن ابنِ الأعرابي . وأغرقَ في القَولِ وغيره : جاوز الحدَّ وبالغ وأطْنَب وهو مجازٌ وأصْلُه من إغْراقِ السّهم . وقولُ لَبيد - رضي الله عنه - :
يُغْرِقُ الثّعْلَبَ في شِرَّتِه ... صائِبُ الجِذْمةِ في غيْرِ فَشَلْ فيه قوْلان : أحدُهما : أنّه يعني الفَرس يسبِقُ الثّعْلَبَ بحُضْرِه في شِرَّتِه أي : نشاطِه فيُخَلِّفُه وذلِك إغراقُه . والثاني : أنّ الثّعلَب هُنا ثَعْلبُ الرُمْحِ فأراد أنّه يطْعُنُ به حتّى يُغيِّبَه في المَطْعون ؛ لشِدّة حُضْرِه . والمُغْرِقُ من الإبِل : التي تُلقِي ولَدَها لتَمامٍ أو لغيْره فلا تُظْأَرُ ولا تُحْلَبُ وليست مَريّةً ولا خَلِفةً . وأغرقَ أعمالَه : أضاعها بارْتِكاب المعاصِي . وغَرْقَأَ البَيضَةَ : أزالَ غِرقِئَها . ويقال : أنا غريقُ أياديكَ أي : نِعَمِك وهو مجازٌ . ويقال : خاصمَني فاغْتَرقْتُ حلْقَتَهُ أي : خَصَمْتُه . وغارقَني كذا : دانَى وشارَفَ . وغارَقَتْه المنيّة وغارقَتِ الوَقْفَة . وجِئْتُ ورمَضان مُغارِقٌ وكُلُّ ذلِك مَجازٌ كما في الأساس . وغَرَق عِجْلان : قريةٌ بالفَيّوم . ومُنْية الغُرَقَة : أخْرى بالغربيّة بالقرب من جوجَر القديمة وقد دخَلْتُها مِراراً . والغُراقَة : أخْرَى بها . والغُراق كغُراب : موضِعٌ باليَمَن . واسمُ مَدينةٍ ببلادِ التُرْك . وأبو الحُسَيْنِ بنُ المُهْتَدي بالله العبّاسي المُسْند المَشهورُ يُعرَف بابنِ الغَريق كأمير

##### Türkçe

غرق
**غَرِقَ - يَغْرَقُ - غَرَق - غَرْق - غَرْقاً - أَغْرَقَ - يُغْرِقُ، أُغْرِقَ - يُغْرَقُ - مُغْرَق - مُغْرَقُوْن**
**غَرِقَ - يَغْرَقُ** + varlık: suyla veya benzeriyle deliklerinin dolması sebebiyle ölür ve helâk olur: bir sıvının yahut şeylerden bir çevrenin içine girer; onu örter, sonra onu boğar ve ondan hayat sebeplerini keser; bunun sonucu olarak ölür.
**غَرَق - الغرق**: “**غَرِقَ - يَغْرَق**” fiilinin isim-masdarı: bir sıvıya yahut örten şeye girmek sebebiyle ölüm.
**غَرْق**: “**غَرِقَ - يَغْرَقُ**”tan fiil ismi: boğularak ölüm.
**غَرْقاً**: “**غَرْق**”tan hâl: boğarak.
﴿**والنازعات غرقا**﴾
**أَغْرَقَ - يُغْرِقُ**: “**أفعل**” vezninde, “**غَرِقَ - يَغْرَقُ**”tan: onu “**يَغْرَقُ**” kıldı: onu suyla yahut bir sıvıyla yahut onu örten bir şeyle boğarak ölmesini sağladı.
**أُغْرِقَ - يُغْرَقُ**: “**أَغْرَقَ - يُغْرِقُ**”un meçhul bina edileni.
**مُغْرَق**: “**أَغْرَقَ - يُغْرِقُ**”tan ism-i mef‘ûl.
**مُغْرَقُوْن**: “**مُغْرَق**”ın çoğulu.

Ve lafız, “ölüm ve hayatın ve büyümenin durması” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**رَديَ - يَرْدى**، **غَرِقَ - يَغْرَقُ**، **وَبَقَ - يَبِقُ** (**وَبِقَ - يَوبَقُ**)، **مَنَا - يَمْنُو** (lâzım), **بَسَلَ - يَبْسُلُ**، **مَاتَ - يَمُوتُ**

**الغرق**
	﴿**وجاوزنا ببني إسرائيل البحر فأتبعهم فرعون وجنوده بغيا وعدوا حتى إذا أدركه الغرق قال آمنت أنه لا إله إلا الذي آمنت به بنو إسرائيل وأنا من المسلمين(90)**﴾ يونس
	﴿**والنازعات غرقا(1)**﴾ النازعات

**أغرق - يغرِق**
﴿**أم أمنتم أن يعيدكم فيه تارة أخرى فيرسل عليكم قاصفا من الريح فيغرقكم بما كفرتم ثم لا تجدوا لكم علينا به تبيعا(69)**﴾الإسراء ﴿**وإن نشأ نغرقهم فلا صريخ لهم ولا هم ينقذون(43)**﴾ يس

**آل فرعون**
**آل فرعون**﴿**وإذ فرقنا بكم البحر فأنجيناكم وأغرقنا آل فرعون وأنتم تنظرون(50)**﴾ البقرة ﴿**كدأب آل فرعون والذين من قبلهم كذبوا بآيات ربهم فأهلكناهم بذنوبهم وأغرقنا آل فرعون وكل كانوا ظالمين (54)**﴾ الأنفال

**بأنهم كذبوا بآياتنا**	﴿**ونصرناه من القوم الذين كذبوا بآياتنا إنهم كانوا قوم سوء فأغرقناهم أجمعين(77)**﴾ الأنبياء ﴿**فانتقمنا منهم فأغرقناهم في اليم بأنهم كذبوا بآياتنا وكانوا عنها غافلين(136)**﴾ الأعراف

**فأغرقناهم أجمعين**	﴿**ونصرناه من القوم الذين كذبوا بآياتنا إنهم كانوا قوم سوء فأغرقناهم أجمعين(77)**﴾ الأنبياء ﴿**فلما آسفونا انتقمنا منهم فأغرقناهم أجمعين(55)**﴾ الزخرف
	﴿**فأراد أن يستفزهم من الأرض فأغرقناه ومن معه جميعا(103)**﴾ الإسراء

**قوم نوح**
﴿**فكذبوه فأنجيناه والذين معه في الفلك وأغرقنا الذين كذبوا بآياتنا إنهم كانوا قوما عمين (64)**﴾ الأعراف ﴿**فكذبوه فنجيناه ومن معه في الفلك وجعلناهم خلائف وأغرقنا الذين كذبوا بآياتنا فانظر كيف كان عاقبة المنذرين(73)**﴾ يونس
	﴿**وقوم نوح لما كذبوا الرسل أغرقناهم وجعلناهم للناس آية وأعتدنا للظالمين عذابا أليما (37)**﴾ الفرقان ﴿**مما خطيئاتهم أغرقوا فأدخلوا نارا فلم يجدوا لهم من دون الله أنصارا (25)**﴾ نوح

**الناس الآخرين**
﴿**ثم أغرقنا الآخرين(66)**﴾ الشعراء ﴿**ثم أغرقنا الآخرين(82)**﴾ الصافات
	{ **ثم أغرقنا بعد الباقين(120)**  الشعراء { **فكلا أخذنا بذنبه فمنهم من أرسلنا عليه حاصبا ومنهم من أخذته الصيحة ومنهم من خسفنا به الأرض ومنهم من أغرقنا وما كان الله ليظلمهم ولكن كانوا أنفسهم يظلمون (40)**  العنكبوت

**مغرقون**
{ **واترك البحر رهوا إنهم جند مغرقون(24)**الدخان
	﴿**واصنع الفلك بأعيننا ووحينا ولا تخاطبني في الذين ظلموا إنهم مغرقون(37)**﴾ هود ﴿**فأوحينا إليه أن اصنع الفلك بأعيننا ووحينا فإذا جاء أمرنا وفار التنور فاسلك فيها من كل زوجين اثنين وأهلك إلا من سبق عليه القول منهم ولا تخاطبني في الذين ظلموا إنهم مغرقون (27)**﴾ المؤمنون
	﴿**قال سآوي إلى جبل يعصمني من الماء قال لا عاصم اليوم من أمر الله إلا من رحم وحال بينهما الموج فكان من المغرقين(43)**﴾ هود

مختarü’s-sıhâh
● [**غرق**] غ ر ق: **غَرِقَ** suda, **طرِب** babındandır; o hâlde o **غَرِقٌ** ve **غَارِقٌ**tur. Başkası onu **أغْرَقَهُ** ve **غَرَّقَهُ**; o hâlde o **مُغْرَّق** ve **غَرِيقٌ**tur. Ve gümüşle **مُغَرَّقٌ** bir gem: yani süslü. Ve **التَّغْرِيقُ** ayrıca mutlak öldürmedir. Ve **أغْرَقَ** yayı çeken kimse yayda: yani onun gerişini tamamladı. Dedim: bundan, Yüce Allah’ın sözü ﴿**والنازعات غرقا**﴾. Ve **الاسْتِغْرَاقُ** kuşatıcılıktır. Ve **الغُرْنَيْقُ** (ğaynın dammesi ve nûnun fethasıyla) uzun boyunlu su kuşlarındandır.

er-Râgıb
غرق
- **الغرق**: suda ve belâda batmadır; “falanca **غرق** eder, **يغرق** eder, **غرقا**”; ve onu **أغرقه**. Yüce Allah dedi: ﴿**حتى إذا أدركه الغرق**﴾ [Yûnus/90]; ve “falanca, falancanın nimeti içinde **غرق** etti” bununla teşbih olarak. Yüce Allah dedi: ﴿**وأغرقنا آل فرعون**﴾ [el-Bakara/50], ﴿**فأغرقناه ومن معه أجمعين**﴾ [el-İsrâ/103], ﴿**ثم أغرقنا الآخرين**﴾ [eş-Şuarâ/66], ﴿**ثم أغرقنا بعد الباقين**﴾ [eş-Şuarâ/120], ﴿**وإن نشأ نغرقهم**﴾ [Yâsîn/43], ﴿**أغرقوا فأدخلوا نارا**﴾ [Nûh/25], ﴿**فكان من المغرقين**﴾ [Hûd/43].

Lisân özeti:
1. **غَرِقَ يَغْرَق**: **الغَرَقُ**: suda batmadır.
2. Ve borcun bindiği ve belâların örttüğü kimse ona benzetilir,
3. ve **الغُرَق** **المَرَق**tır.
4. Ve **الغَرَق** aslında: suyun burnun iç deliğine girmesi, ta ki menfezleri dolsun da helâk olsun.
5. Ve **الاسْتِغْراقُ**: kuşatıcılıktır.
6. Ve bir şeyde **أَغْرَقَ**: haddi aştı; aslı okun çekilmesindendir.
7. Ve at, atlara **اغْتَرَقَ**: onlara karıştı, sonra onları geçti.
8. Ve **اغْتِراقُ النَّفَس**: onu nefes verme içinde kuşatmasıdır;
9. Ve iki gözü yaşlarla **اغْرَوْرَقَت**: doldu; taşmadı.
10. Ve insanlar onu **أَغْرَقَه**: onun üzerine çoğaldılar da onu yendiler.

Lisânü’l-ʿArab
● - **غرق**: **الغَرَقُ**: suda batmadır. Ve borcun bindiği ve belâların örttüğü kimse ona benzetilir; denir: adam **غَرِق** ve **غَريق**; ve gerçekten **غَرِقَ** **غَرَقاً** ve o **غارِقٌ**tur; Ebû’n-Necm dedi:
    “Suda ve hendeklerde sabahladılar,
    öldürülmüş ile su üstünde yüzen boğulmuş arasında.”
    Çoğulu **غَرْقى**dır; o, **مُفْعَل** manasında **فعيل**dir. Allah onu **أَغْرَقه** **إِغْراقاً**; o hâlde o **غَرِيقٌ**tur. Aynı şekilde: hasta; Allah onu hasta etti, o hâlde o hastadır; ve “hasta” topluluğu **مَرْضَى**dır. Ve **النَّزِيفُ**: sarhoştur; çoğulu **نَزْفَى**dır. Ve **النَّزِيفُ** **مَفْعُول** yahut **مُفْعَل** manasında **فَعِيل**dir; çünkü “şarap onu **نَزَفَتْه** ve onu **أَنزفَتْه**” denir; sonra **مُفْعَل** yahut **مفعول**, **فَعِيل**e döndürülür de **فَعْلَى** üzere çoğul yapılır. Ve denildi: **الغَرِقُ** suda batan; **الغَرِيقُ** onda ölen kimsedir. Ve başkası onu **أَغْرَقَهُ** ve **غَرَّقه**; o hâlde o **مُغَرَّقٌ** ve **غَرِيق**tir. Hadiste: yanma ve boğulma. Ve onda: insanlara öyle bir zaman gelir ki, boğulanın duasını eden kimseden başkası kurtulmaz; Ebû ʿAdnân dedi: **الغَرِقُ** (râ’nın kesresiyle), suyun galip geldiği fakat henüz boğulmamış olandır; boğulunca o **الغَرِيق**tir. Şair dedi:
    “Onlara bir gözle tâbi oldum; onun gözbebeği **غَرِقٌ**tur;
    gördüğüm şey, gözün gözbebeğini bırakır mı?”
    (...)

Maqâyîsü’l-luğa:
(**غرق**) ğayn, râ ve kāf, tek bir sahih asıldır; bir şeyde nihayete, onun en uç noktasına varmaya delâlet eder. Bundan: suda **الغَرَق**. Ve **الغَرِقة**: (bir) yer; en ileri derecede sulanmış olur. Ve göz ve yerin **اغْرَوْرَقت** olması da bundandır; sanki göz, gözyaşında **غَرِقت** olmuştur.
Ve bu babdandır: “yayda **أغرَقْتُ**”: onu gerişin en sonuna kadar [gerdim]. Ve at, atlar içinde **اغْتَرَق** eder: onlara karıştığı zaman, sonra onları geçtiği zaman.
Ve bu babdan şâz olan: sütten **الغُرْقة**: kabın üçte biri miktarı; çoğulu **غُرَق**. Dedi ki:
“Öğle vakti olur; memeleri **غُرَقاً**ı garanti etmiştir;
hoş tatlı, güzel lezzetten, arzu edilen olmayan.”

el-Kāmûsü’l-muḥîṭ:
**غَرِقَ** ( **فَرِحَ** gibi): o hâlde o **غَرِقٌ** ve **غارِقٌ** ve **غَريقٌ** ( **غَرْقَى**dan). Ve **الغَرِقَةُ** ( **فَرِحَةٍ** gibi): en ileri derecede sulanmış olan bir yer. Ve **الغارُوقُ**: Kûfe mescidi; çünkü boğulma ondan idi; ve onun bir köşesinde tandır kaynadı. Ve **الغُرْقَةُ** (damme ile): sütten ve benzerinden bir yudum gibi; çoğulu ( **صُرَدٍ** gibi). Ve **غَرِقَ** ( **فَرِحَ** gibi): onu içti. Ve “Zeyd **غَرِق** etti”: zengin oldu.
(...)

Tâcü’l-ʿarûs:
غ ر ق
**غَرِقَ** suda ( **فَرح** gibi) **غَرَقاً**: onda battı; o hâlde o **غَرِقٌ** ve **غارِقٌ** ve **غَريقٌ**tur. Ondan hadîs: “Şehitler beştir: vebalı, karın hastalığından ölen, **الغَرِقُ**, yıkıntı sahibi ve Allah yolunda şehit.” Ebû’n-Necm dedi:
“... (şiir) ...”
Ve denir: **الغَرَقُ** aslında: suyun burnun iç deliğine girmesi, ta ki menfezleri dolsun da helâk olsun. Ve **الشّرَقُ** ağızda: çokluğundan dolayı onunla boğaz tıkanıncaya kadar. (...)
