# غرق — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%B1%D9%82/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: غرق

الغَرَقُ: الرُّسُوب في الماء. ويشبّه الذي ركبه الدَّيْن وغمرَتْه البَلايا، يقال: رجل غَرِق وغَريق، وقد غَرِقَ غَرَقاً وهو غارِقٌ؛ قال أَبو النجم:
فأَصبحُوا في الماء والخَنادِقِ،
من بين مَقْتول وطَافٍ غارِقِ
والجمع غَرْقى، وهو فعيل بمعنى مُفْعَل، أَغْرَقه الله إِغْراقاً، فهو غَرِيقٌ، وكذلك مريض أَمْرضه الله فهو مريض وقوم مَرْضَى، والنَّزِيفُ: السكران، وجمعه نَزْفَى، والنَّزِيفُ فَعِيل بمعنى مَفْعُول أَو مُفْعَل لأَنه يقال نَزَفَتْه الخمرُ وأَنزفَتْه، ثم يُرَدُّ مُفْعَل أَو مفعول إِلى فَعِيل فيُجْمَع فَعْلَى؛ وقيل: الغَرِقُ الراسب في الماء، والغَرِيقُ الميت فيه، وقد أَغْرَقَهُ غيره وغَرَّقه، فهو مُغَرَّقٌ وغَرِيق. وفي الحديث الحَرَقُ والغرق، وفيه: يأْتي على الناس زمان لا ينجو فيه إِلا من دَعَا دُعاء الغَرِقِ؛ قال أَبو عدنان: الغَرِقُ، بكسر الراء، الذي قد غلبه الماء ولمَّا يٍغْرَقْ، فإِذا غَرِقَ فهو الغَرِيق؛ قال الشاعر: أَتْبَعْتُهُمْ مُقْلةً إِنْسانُها غَرِقٌ،
هل ما أَرى تاركٌ للعَينِ إِنْسانا؟
(* هذا البيت لجرير، ورواية ديوانه: هل ما ترى تارك؛ وفي رواية أخرى: هل يا ترى تارك).
يقول: هذا الذي أَرى من البَيْن والبكاء غيرُ مُبْقٍ للعين إِنسانها، ومعنى الحديث كأَنه أَراد إِلاَّ مَنْ أَخلص الدعاء لأَن من أَشفى على الهلاك أَخلص في دعائه طلبَ النجاةِ؛ ومنه الحديث: اللهم إِني أَعوذ بك من الغَرَق والحَرَق؛ الغَرَقُ، بفتح الراء: المصدر. وفي حديث وحشيّ: أَنه مات غَرِقاً في الخمر أَي متناهياً في شربها والإِكثار منه، مستعار من الغَرَقِ.
وفي حديث علي وذكر مسجد الكوفة في زاويته: فَار التَّنُّور وفيه هلك يَغُوثُ ويَعُوقُ وهو الغارُوق؛ هو فاعول من الغَرق لأَن الغَرَق في زمان نوح، عليه السلام، كان منه.
وفي حديث أَنس: وغُرَقاً فيه دُبَّاء؛ قال ابن الأَثير: هكذا جاء في رواية والمعروف ومَرَقاً، والغُرَق المَرَق.
وفي التنزيل: أَخَرَقْتَها لتُغْرِق أَهلها. والغرِقُ: الذي غلبه الدَّيْن. ورجل غَرِقٌ في الدَّين والبَلْوَى وغَرِيق وقد غَرِقَ فيه، وهو مثل بذلك. والمُغْرَقُ: الذي قد أَغرقه قوم فطردوه وهو هارب عَجْلان. والتَّغْريق: القتل. والغَرَق في الأَصل: دخول الماء في سَمَّيِ الأَنف حتى تمتلئ مَنافذُه فيَهلك، والشَّرَق في الفم حتى يُغَص به لكثرته. يقال: غَرِقَ في الماء وشَرِقَ إِذا غمره الماء فملأَ مَنافذَه حتى يموت، ومن هذا يقال غَرَّقَتِ القابلة الولد، وذلك إِذا لم تَرْفُقْ بالولد حتى تدخل السّابِياءُ أَنفه فتقتله، وغَرَّقَتِ القابلة المولود فَِغَرِقَ: خَرُقت به فانْفَتَقَتِ السابياءُ فانسد أَنفه وفمه وعيناه فمات؛ قال الأَعشى يعني قيسَ بن مسعود الشيباني:
أَطَوْرَيْن في عامٍ غَزَاةً ورِحْلَةً،.
أَلا لَيْتَ قَيْساً غَرَّقَتْهُ القَوابِلُ
ويقال: إِن القابلة كانت تُغَرِّقُ المولود في ماء السَّلَى عام القحط، ذكراً كان أَو أُنثى، حتى يموت، ثم جعل كلّ قتل تَغْريقاً؛ ومنه قول ذي الرمة:
إِذا غَرَّقَتْ أَرْباضُها ثِنْيَ بَكْرَةٍ
بتَيْهاءَ، لم تُصْبِحْ رَؤُوماً سَلُوبُها
الأَرْباض: الحِبال، والبَكْرة: الناقة الفَتِيّة، وثِنْيُها: بطنها الثاني، وإِنما لم تعطف على ولدها لما لحقها من التعب. التهذيب: والعُشَراءُ من النُّوق إِذا شدَّ عليها الرَّحْلُ بالحبال ربما غُرِّقَ الجنين في ماء السّابياء فتسقطه، وأَنشد قول ذي الرمة.
وأَغْرَقَ النبلَ وغَرَّقه: بلغ به غاية المدّ في القوس. وأَغْرَقَ النازع في القَوْس أَي استوفى مدها. والاسْتِغْراقُ: الاستيعاب. وأَغْرَقَ في الشيء: جاوز الحد وأَصله من نزع السهم. وفي التنزيل: والنَّازِعاتِ غَرْقاً؛ قال الفراء: ذكر أَنها الملائكة وأَن النَّزْعَ نزعُ الأَنفس من صدور الكفار، وهو قولك والنازعات إِغْراقاً كما يُغْرِقُ النازعُ في القوس؛ قال الأَزهري: الغَرْقُ اسم أُقيم مقام المصدر الحقيقي من أَغْرَقْتُ إِغْراقاً. ابن شميل: يقال نَزَع في قوسه فأَغْرَقَ، قال: والإِغْراقُ الطرح وهو أَن يباعد السهم من شدة النزع يقال إِنه لطَرُوح. أُسيد الغنوي: الإِغْراق في النَّزْع أَن ينزع حتى يُشْرِبَ بالرِّصاف وينتهي إِلى كَبِدِ القَوْس وربما قطع يد الرامي، قال: وشُرْبُ القوسِ الرِّصافَ أَن يأْتي النزع على الرِّصاف كله إِلى الحديدة؛ يضرب مثلاً للغُلُوِّ والإِفراط. واغْتَرَقَ الفرسُ الخيل: خالطها ثم سبقها، وفي حديث ابن الأَكوع: وأَنا على رِجْلي فأَغْتَرِقُها. يقال: اغترق الفرس الخيل إِذا خالطها ثم سبقها، ويروى بالعين المهملة، وهو مذكور في موضعه. واغْتِراقُ النَّفَس: استيعابه في الزَّفِير؛ قال الليث: والفرس إِذا خالط الخيل ثم سبقها يقال اغْتَرَقها؛ وأَنشد للبيد:
يُغْرِقُ الثَّعلبَ، في شِرَّتِهِ،
صائب الخَدْبة في غير فَشَلْ
قال أَبو منصور: لا أَدري بِمَ جَعَل قوله:
يُغْرِقُ الثعلبَ في شِرَّتِه
حجة لقوله اغْتَرقَ الخيلَ إِذا سبقها، ومعنى الإِغْراقِ غير معنى الاغْتِرَاقِ، والاغْتِراقُ مثل الاسْتِغْراقِ. قال أَبو عبيدة: يقال للفرس إِذا سبق ا لخيلَ قد اغْتَرَقَ حَلْبة الخيل المتقدمة؛ وقيل في قول لبيد: يُغْرِقُ الثعلبَ في شِرَّتِه
قولان: أَحدهما أَنه يعني الفرس يسبق الثعلب بحُضْرِه في شِرَّتِه أَي نشاطه فيُخَلِّفه، والثاني أَن الثعلب ههنا ثعلب الرمح في السِّنان، فأَراد أَنه يَطْعُن به حتى يغيبه في المطعون لشدة حُضْره. ويقال: فلانة تَغْتَرِقُ نظر الناس أَي تَشْغَلُهم بالنظر إِليها عن النظر إِلى غيرها بحسنها؛ ومنه قول قيس بن الخَطِيم:
تَغْترقُ الطَّرْفَ، وهي لاهيةٌ،
كأَنما شَفَّ وَجْهَهَا نُزْفُ
قوله تغْتَرق الطَّرْف يعني امرأَة تَغْتَرِقُ وتَسْتَغْرِقُ واحد أَي تستغرِق عُيون الناس بالنظَر إِليها، وهي لاهِية أَي غافلة، كأَنما شَفَّ وجهها نُزْفٌ: معناه أَنها رَقِيقة المَحاسن وكأَن دمها ودم وجهِها نُزِفَ، والمرأَة أَحسن ما تكون غِبَّ نفاسها لأَنه ذهب تهيُّج الدم فصارت رقيقة المَحاسن، والطَّرْف ههنا: النظر لا العين؛ ويقال: طَرَف يَطْرف طَرْفاً إِذا نظر، أَراد أَنها تستميل نظَر النُّظَّار إِليها بحسنها وهي غير مُحتَفِلة ولا عامدة لذلك، ولكنها لاهية، وإِنما يفعل ذلك حسنُها. ويقال للبعير إِذا أَجْفَرَ جَنْباه وضخُم بطنه فاستوعب الحِزام حتى ضاق عنها: قد اغْتَرَقَ التَّصْدير والبِطَان واستغرقه.
والمُغْرِق من الإِبل: التي تُلْقي ولدَها لتمامٍ أَو لغيره فلا تُظْأَرُ ولا تُحْلَب وليست مَرِيّة ولا خَلِفة.
واغْرَوْرَقَت عيناه بالدُّموع: امتلأتا، زاد التهذيب: ولم تَفِيضا، وقال: كذلك قال ابن السكيت. وفي الحديث: فلما رآهم رسول الله، صلى الله عليه وسلم، احمرَّ وجهه واغْرَوْرَقَت عيناه أَي غَرِقتا بالدموع، وهو افْعَوْعَلَت من الغَرَق.
والغُرْقة، بالضم: القليل من اللبن قدْر القدح، وقيل: هي الشَّرْبة من اللبن، والجمع غُرَق؛ قال الشماخ يصف الإِبل:
تُضْحِ، وقد ضَمِنَتْ ضَرَّاتها غُرَقاً،
من ناصِع اللَّوْنِ، حُلْو الطَّعْم مَجْهود
ورواه ابن القطاع: حُلْو غير مجهود، والروايتان تصحان، والمجهود: المشتهى من الطعام، والمَجْهود من اللبن: الذي أُخرجَ زُبده، والرواية الصحيحة: تُصْبِحْْ وقد ضَمِنَتْ؛ وقبله:
إِنْ تُمْسِ في عُرْفُط صُلْعٍ جَماجِمهُ،
من الأَسَالِقِ عارِي الشَّوْكِ مَجْرُودِ
ويروى مَخْضُودِ، والأَسالِقُ: العُرْفط الذي ذهب ورقه، والصُّلْع: التي أُكل رؤُوسها؛ يقول: هي على قلة رَعْيها وخُبْثِه غَزيرة اللبن. أَبو عبيد: الغُرْقة مثل الشَّرْبة من اللبن وغيره من الأَشربة؛ ومنه الحديث: فتكون أُصولُ السِّلْق غُرَقَه، وفي أُخرى: فصارَتْ عَرْقَه، وقد رواه بعضهم بالفاء، أَي مما يُغْرَف.
وفي حديث ابن عباس: فعمل بالمعاصي حتى أَغْرَقَ أَعماله أَي أَضاع أَعمالَه الصالحة بما ارتكب من المعاصي. وفي حديث عليّ: لقد أَغْرَقَ في النَّزْع أَي بالغ في الأَمر وانتهى فيه، وأَصله من نَزْعِ القوس ومَدِّها، ثم استعير لِمَن بالغ في كل شيء. وأَغْرَقَه الناس: كثروا عليه فغلَبوه، وأَغْرَقَته السِّباع كذلك؛ عن ابن الأَعرابي.
والغِرْياق: طائر.
والغِرْقئُ: القشرة المُلْتزقة ببياض البيض. النضر: الغِرْقئُ البياض الذي يؤكل. أَبو زيد: الغِرْقئُ القشرة القِيقيّةُ. وغرْقأَتِ البَيضة: خرجت وعليها قشرة رقيقة، وغَرْقأَت الدُّجاجة: فعلت ذلك. وغَرْقَأَ البيضة: أَزال غِرْقِئَها؛ قال ابن جني: ذهب أَبو إِسحق إِلى أَن همزة الغِرْقئ زائدة ولم يعلل ذلك باشتقاق ولا غيره، قال: ولسْت أَرى للقضاء بزيادة هذه الهمزة وجهاً من طريق القياس، وذلك أَنها ليس بأُولى فنقضي بزيادتها ولا نَجِد فيها معنى غَرِق، اللهم إِلا أَن يقول إِنَّ الغِرْقئ يحتوي على جميع ما يُخفِيه من البَيْضة ويَغْترقُه، قال: وهذا عندي فيه بعد، ولو جاز اعتقاد مثله على ضَعْفه لجاز لك أَن تعتقد في همزة كِرْفِئَة أَنها زائدة، وتذهب إِلى أَنها في معنى كَرَف الحمار إِذا رفع رأْسه لشَمِّ البَوْل، وذلك لأَن السَّحاب أَبداً كما تراه مرتفع، وهذا مذهب ضعيف؛ قال أَبو منصور: واتفقوا على همزة الغِرْقئ وأَن همزته ليست بأَصلية. ولجامٌ مُغَرَّق بالفضة أَي مُحَلىًّ، وقيل: هو إِذا عَمَّتْه الحلية، وقد غُرِّق.

### Türkçe

**الغَرَقُ**: suda batıp dibe çökmedir. Borcun bindiği ve belâların kendisini kapladığı kimseye benzetilir; denir ki: adam **غَرِق** ve **غَريق**; ve **غَرِقَ غَرَقاً** ve o **غارِقٌ**tur; **أَبو النجم** dedi ki:
فأَصبحُوا في الماء والخَنادِقِ،
من بين مَقْتول وطَافٍ غارِقِ

Çoğulu **غَرْقى**’dır; o, **فعيل** vezninde olup **مُفْعَل** mânâsınadır. Allah onu **أَغْرَقه الله إِغْراقاً** (boğdurdu), o da **غَرِيقٌ**tur. Yine bunun gibi: hasta; Allah onu **أَمْرضه الله** (hasta etti), o da **مريض**tir; ve bir kavim **مَرْضَى**. Ve **النَّزِيفُ**: sarhoş; çoğulu **نَزْفَى**. Ve **النَّزِيفُ** **فَعِيل** vezninde olup **مَفْعُول** yahut **مُفْعَل** mânâsınadır; çünkü “şarap onu **نَزَفَتْه** ve **أَنزفَتْه**” denir; sonra **مُفْعَل** yahut **مفعول** **فَعِيل**’e döndürülür de **فَعْلَى** üzere çoğul yapılır. Ve denildi: **الغَرِقُ** suda dibe çöken; **الغَرِيقُ** ise onun içinde ölen. Başkası onu **أَغْرَقَهُ** ve **غَرَّقه** (boğdurdu); o da **مُغَرَّقٌ** ve **غَرِيق**tir. Ve hadiste: **الحَرَقُ والغرق**; ve onda: insanlara bir zaman gelir ki onda ancak **دَعَا دُعاء الغَرِقِ** (boğulanın duasını eden) kurtulur. **أَبو عدنان** dedi: **الغَرِقُ**—**الراء**’ın kesresiyle—suyun kendisine galip geldiği fakat henüz boğulmamış olandır; boğulunca o **الغَرِيق** olur; şair dedi ki:
أَتْبَعْتُهُمْ مُقْلةً إِنْسانُها غَرِقٌ،
هل ما أَرى تاركٌ للعَينِ إِنْسانا؟
(* Bu beyit Cerîr’indir; divan rivayetinde: هل ما ترى تارك؛ başka bir rivayette: هل يا ترى تارك).

Der ki: ayrılık ve ağlamadan gördüğüm bu şey, göz için onun **إِنْسان**’ını (göz bebeğini) bırakıcı değildir. Hadisin mânâsı sanki şunu murad etti: ancak duayı ihlâsla yapan; çünkü helâke yaklaşan kimse, kurtuluş talebiyle duasında ihlâs gösterir. Ve ondan hadistir: “Allah’ım, ben sana **الغَرَق** ve **الحَرَق**’tan sığınırım.” **الغَرَقُ**—**الراء**’ın fethasıyla—mastardır. Ve **وحشيّ** hadîsinde: onun şarapta **غَرِقاً** öldüğü; yani onu içmede ve ondan çoğaltmada nihayete varmış olarak; **الغَرَق**’tan ödünç alınmıştır.

Ve Ali hadîsinde, Kûfe mescidini ve onun köşesinde olanı zikretti: “**فَار التَّنُّور** ve onda **يَغُوثُ** ve **يَعُوقُ** helâk oldu; ve o **الغارُوق**tur.” O, **الغَرق**’tan **فاعول** veznindedir; çünkü Nûh—aleyhisselâm—zamanındaki **الغَرَق** ondan idi.

Ve Enes hadîsinde: “ve onda **غُرَقاً** kabak vardı.” İbnü’l-Esîr dedi: rivayette böyle geldi; bilinen ise **مَرَقاً**’dır; ve **الغُرَق** **المَرَق**’tır.

Ve tenzîlde: **أَخَرَقْتَها لتُغْرِق أَهلها**. Ve **الغرِقُ**: borcun kendisine galip geldiği. Ve adam borçta ve belâda **غَرِقٌ** ve **غَرِيق**; ve onda **غَرِقَ** etmiştir; bununla mesel yapılır. Ve **المُغْرَقُ**: bir kavmin kendisini boğdurup kovduğu, o da kaçan aceleci olandır. Ve **التَّغْريق**: öldürmedir. Ve **الغَرَق** aslında: suyun burnun **سَمَّيِ**’ine girmesi, onun menfezleri doluncaya kadar, böylece helâk olmasıdır; ve **الشَّرَق** ağızda, çokluğundan dolayı onunla boğazın tıkanmasıdır. Denir: suda **غَرِقَ** ve **شَرِقَ**; su onu kaplayıp menfezlerini doldurunca, ta ki ölsün. Ve bundan: ebe çocuğu **غَرَّقَتِ**; bu, çocuğa yumuşak davranmayıp **السّابِياءُ**’yu burnuna sokarak onu öldürdüğü zamandır. Ve ebe doğanı **غَرَّقَتِ** de o **فَِغَرِقَ**: ona karşı sert davrandı da **السابياءُ** yarılıp açıldı; burnu, ağzı ve gözleri tıkandı da öldü; **الأَعشى**—Şeybânî Kays b. Mes‘ûd’u kastederek—dedi ki:
أَطَوْرَيْن في عامٍ غَزَاةً ورِحْلَةً،.
أَلا لَيْتَ قَيْساً غَرَّقَتْهُ القَوابِلُ

Ve denir: kıtlık yılında ebe, erkek olsun dişi olsun, doğanı **ماء السَّلَى** içinde **تُغَرِّقُ** idi, ta ki ölsün; sonra her öldürmeyi **تَغْريقاً** kıldı. Ondan, Zü’r-Rumme’nin sözü:
إِذا غَرَّقَتْ أَرْباضُها ثِنْيَ بَكْرَةٍ
بتَيْهاءَ، لم تُصْبِحْ رَؤُوماً سَلُوبُها

**الأَرْباض**: ipler; **البَكْرة**: genç deve; **ثِنْيُها**: onun ikinci karnı; ancak yorgunluktan kendisine yetişen şey sebebiyle yavrusuna şefkat etmedi. **التهذيب**: develerden **العُشَراءُ**, üzerine iplerle semer sıkıca bağlanınca, bazen cenin **ماء السّابياء** içinde **غُرِّقَ** olur da onu düşürür; ve Zü’r-Rumme’nin sözünü şahit getirdi.

Ve oku **أَغْرَقَ** ve **غَرَّقه**: yayda çekişin nihayetine ulaştırdı. Ve çeken, yayda **أَغْرَقَ** etti; yani onun çekişini tam yaptı. Ve **الاسْتِغْراقُ**: kuşatıp içine almaktır. Ve bir şeyde **أَغْرَقَ**: haddi aştı; aslı okun çekilmesindendir. Ve tenzîlde: **والنَّازِعاتِ غَرْقاً**; Ferrâ dedi: onun melekler olduğunu ve **النَّزْع**’ın kâfirlerin göğüslerinden canları çekip çıkarmak olduğunu zikretti; bu, senin “**والنازعات إِغْراقاً**” demendir; tıpkı çekenin yayda **يُغْرِقُ** etmesi gibi. Ezherî dedi: **الغَرْقُ**, “**أَغْرَقْتُ إِغْراقاً**”dan hakikî mastarın yerine ikame edilmiş bir isimdir. İbn Şümeyl: denir: yayında çekti de **فأَغْرَقَ**; dedi: ve **الإِغْراقُ** atmadır; o, şiddetli çekişten dolayı okun uzaklaştırılmasıdır; denir: o, elbette **لَطَرُوح**tur. Üseyd el-Ganevî: **الإِغْراق** çekişte, **الرِّصاف** ile “içirmek”e kadar çekmesi ve yayın **كَبِد**’ine varmasıdır; bazen atıcının elini keser; dedi: yayın **شُرْبُ**’u **الرِّصاف**’ı, çekişin **الرِّصاف**’ın tamamı üzerine, demire kadar gelmesidir; aşırılık ve ifrat için mesel vurulur.

Ve at, atları **اغْتَرَقَ** etti: onlara karıştı, sonra onları geçti. Ve İbnü’l-Ekva‘ hadîsinde: “ben ayağım üzerinde iken onu **فأَغْتَرِقُها**.” Denir: at, atları **اغترق** etti; onlara karışıp sonra onları geçtiği zaman. Ve **العين**’in noktasızıyla da rivayet olunur; o, yerinde zikredilmiştir. Ve **اغْتِراقُ النَّفَس**: nefesi **الزَّفِير** içinde bütünüyle tüketmektir. Leys dedi: at, atlara karışıp sonra onları geçtiğinde “onu **اغْتَرَقها**” denir; ve Lebîd’den şahit getirdi:
يُغْرِقُ الثَّعلبَ، في شِرَّتِهِ،
صائب الخَدْبة في غير فَشَلْ

**أَبو منصور** dedi: onun “**يُغْرِقُ الثعلبَ في شِرَّتِه**” sözünü, “atları **اغْتَرقَ** etti” sözüne nasıl hüccet kıldığını bilmiyorum; **الإِغْراق**’ın mânâsı, **الاغْتِرَاق**’ın mânâsından başkadır; ve **الاغْتِراق** **الاسْتِغْراق** gibidir. **أَبو عبيدة** dedi: at, atları geçtiğinde, öndeki atların koşu grubunu **قد اغْتَرَقَ** etmiştir denir. Ve Lebîd’in “**يُغْرِقُ الثعلبَ في شِرَّتِه**” sözü hakkında iki söz vardır: birincisi, onun atı kastettiği; atın, **شِرَّتِه** yani canlılığındaki süratiyle tilkiyi geçip onu geride bıraktığıdır. İkincisi: buradaki tilki, mızrağın **ثعلب**’idir; **السِّنان**’da olan; muradı, süratinin şiddetinden dolayı onunla öyle saplamasıdır ki, onu saplananda kaybedinceye kadar.

Ve denir: falanca kadın, güzelliğiyle, kendisine bakmakla insanları başkasına bakmaktan alıkoyarak, insanların bakışını **تَغْتَرِقُ** eder; ondan, Kays b. el-Hatîm’in sözü:
تَغْترقُ الطَّرْفَ، وهي لاهيةٌ،
كأَنما شَفَّ وَجْهَهَا نُزْفُ

Onun “**تغْتَرق الطَّرْف**” sözü: **تَغْتَرِقُ** ve **تَسْتَغْرِقُ** eden bir kadın demektir; ikisi birdir; yani insanların gözlerini kendisine bakmakla **تستغرِق** eder. Ve o **لاهية**’dir; yani gafildir. “Sanki yüzünü **نُزْفُ** inceltmiştir”: mânâsı, onun güzelliklerinin ince olduğudur; sanki kanı ve yüzünün kanı **نُزِفَ** edilmiştir. Kadın, lohusalığının ardından en güzel olur; çünkü kanın coşması gitmiştir de güzellikleri inceleşmiştir. Ve buradaki **الطَّرْف**: göz değil, bakıştır. Ve denir: **طَرَف** eder, **يَطْرف طَرْفاً**; baktığı zaman; muradı, güzelliğiyle bakanların bakışını kendisine meylettirmesidir; o ise ne özenli ne de bunu kasteden biridir; fakat o **لاهية**’dir; bunu ancak güzelliği yapar. Ve deveye, iki yanı **أَجْفَرَ** olup karnı büyüyünce, kuşağı bütünüyle kaplayıp ona dar gelince: **قد اغْتَرَقَ التَّصْدير والبِطَان واستغرقه** denir.

Ve develerden **المُغْرِق**: yavrusunu, müddeti tamam olduğu için yahut başka sebeple atan; artık ne yavruya alıştırılır ne de sağılır; ve o ne **مَرِيّة**dir ne de **خَلِفة**.

Ve gözleri yaşlarla **اغْرَوْرَقَت**: doldu. **التهذيب** ziyade etti: fakat taşmadı; ve dedi: İbnü’s-Sikkît de böyle dedi. Ve hadiste: Resûlullah—Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun—onları görünce yüzü kızardı ve gözleri **اغْرَوْرَقَت**; yani yaşlarla **غَرِقتا**; o, **الغَرَق**’tan **افْعَوْعَلَت** veznindedir.

Ve **الغُرْقة**—**الضم** ile—sütten az bir miktardır; kadeh miktarı. Ve denildi: o, sütten bir yudumdur; çoğulu **غُرَق**; Şemmâh develeri vasfederek dedi ki:
تُضْحِ، وقد ضَمِنَتْ ضَرَّاتها غُرَقاً،
من ناصِع اللَّوْنِ، حُلْو الطَّعْم مَجْهود

İbnü’l-Kattâ‘ onu “**حُلْو** غير **مجهود**” diye rivayet etti; iki rivayet de sahih olur. **المجهود**: yemekten iştah çekilen. Ve sütten **المَجْهود**: yağı çıkarılmış olan. Sahih rivayet: **تُصْبِحْ** وقد ضَمِنَتْ; ve ondan önce:
إِنْ تُمْسِ في عُرْفُط صُلْعٍ جَماجِمهُ،
من الأَسَالِقِ عارِي الشَّوْكِ مَجْرُودِ

Ve **مَخْضُودِ** diye de rivayet olunur. **الأَسالِقُ**: yaprağı gitmiş **العُرْفط**. Ve **الصُّلْع**: başları yenmiş olan. Der ki: otlağının azlığına ve kötülüğüne rağmen sütü boldur. **أَبو عبيد**: **الغُرْقة**, sütten ve içeceklerin başkasından bir yudum gibidir; ondan hadistir: “**فتكون أُصولُ السِّلْق غُرَقَه**”; başka birinde: “**فصارَتْ عَرْقَه**”; ve bazıları onu **الفاء** ile rivayet etti; yani **مما يُغْرَف** (kepçeyle alınandan).

İbn Abbâs hadîsinde: günahlarla amel etti, ta ki amellerini **أَغْرَقَ** etti; yani işlediği günahlarla salih amellerini zayi etti. Ali hadîsinde: “o, çekişte **أَغْرَقَ** etti”; yani işte aşırıya vardı ve onda nihayete ulaştı; aslı yayın çekilmesi ve gerilmesindendir; sonra her şeyde aşırıya giden için ödünç alındı. Ve insanlar onu **أَغْرَقَه** etti: üzerine çoğaldılar da onu yendiler. Ve yırtıcılar da onu **أَغْرَقَته**; İbnü’l-A‘râbî’den.

Ve **الغِرْياق**: bir kuştur.

Ve **الغِرْقئُ**: yumurta akının beyazına yapışık kabuktur. Nadr: **الغِرْقئُ** yenilen beyazlıktır. Ebû Zeyd: **الغِرْقئُ** **القشرة القِيقيّةُ**’dir. Ve yumurta **غرْقأَتِ**: üzerinde ince bir kabuk olduğu halde çıktı; ve tavuk **غَرْقأَت**: bunu yaptı. Ve o, yumurtanın **غَرْقَأَ** etti: onun **غِرْقِئَ**’ini giderdi. İbn Cinnî dedi: Ebû İshâk, **الغِرْقئ**’ün hemzesinin زائد olduğuna gitti; bunu ne iştikakla ne de başkasıyla gerekçelendirdi; dedi: kıyas yoluyla bu hemzenin ziyadeliğine hükmetmek için bir veçh görmüyorum; çünkü o, ziyadeliğine hükmedilecek ilk şey değildir; ve onda **غَرِق** mânâsını bulmuyoruz; meğer ki şöyle desin: **الغِرْقئ** yumurtadan gizlediği her şeyi kuşatır ve onu **يَغْترقُه**; dedi: bu, benim yanımda uzak bir ihtimaldir. Ve bunun benzerini—zayıflığına rağmen—kabul caiz olsaydı, sana **كِرْفِئَة**’nin hemzesinin de زائد olduğuna inanmak caiz olurdu; ve onu, eşeğin başını sidik koklamak için kaldırdığı zaman **كَرَف** mânâsında görmeye giderdin; çünkü bulut, onu gördüğün gibi daima yükselmiş haldedir; bu zayıf bir mezheptir. **أَبو منصور** dedi: **الغِرْقئ**’ün hemzesi üzerinde ittifak ettiler ve onun hemzesinin aslî olmadığı (yani kökten olmadığı) üzerinde.

Ve gümüşle **مُغَرَّق** bir gem: yani süslenmiş; ve denildi: süs onu kapladığı zaman odur; ve o **غُرِّق** edilmiştir.
