# غرق — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%B1%D9%82/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: غرق

غرق في الماء كفرح غرقا: رسب فيه، فهو غرق، وغارق، وغريق ومنه الحديث: الشهداء خمسة: المطعون، والمبطون، والغرق، وصاحب الهدم، والشهيد في سبيل الله. وقال أبو النجم:
  فأصبحوا في الماء والخنادق
  من بين مقتول وطاف غارق

  ويقال: الغرق في الأصل: دخول الماء في سمي الأنف حتى تمتلئ منافذه، فيهلك. والشرق في الفم حتى يغص به لكثرته من قوم غرقى وهو جمع غريق، فعيل بمعنى مفعل؛ أغرقه الله إغراقا فهو غريق، وكذلك مريض أمرضه الله فهو مريض من قوم مرضى. والنزيف: السكران وجمعه نزفى. والنزيف فعيل بمعنى مفعول أو مفعل؛ لأنه يقال: نزفته الخمر، وأنزفته، ثم يرد مفعل أو مفعول الى فعيل، فيجمع فعلى. وقيل: الغرق: الراسب في الماء. والغريق: الميت فيه. وقال أبو عدنان: الغرق: الذي قد غلبه الماء ولما يغرق، فإذا غرق فهو الغريق. قال الشاعر:
  أتبعتهم مقلة إنسـانـهـا غـرق                      هل ما أرى تارك للعين إنسانا? يقول: هذا الذي أرى من البين والبكاء غير مبق للعين إنسانها. وفي الحديث: اللهم إني أعوذ بك من الغرق والحرق وفيه أيضا: يأتي على الناس زمان لا ينجو فيه إلا من دعا دعاء الغرق كأنه أراد إلا من أخلص الدعاء لأن من أشفى على الهلاك أخلص في دعائه طلب النجاة. وفي حديث وحشي: أنه مات غرقا في الخمر، أي: متناهيا في شربها والإكثار منه، مستعار من الغرق. وقال امرؤ القيس يصف سيلا:
  كأن السباع فيه غرقى عـشـية                      بأرجائه القصوى أنابيش عنصل وقال ابن فارس: الغرقة، كفرحة: أرض تكون في غاية الري وفي الأساس: بلغت الغاية في الري. والغاروق: مسجد الكوفة؛ لأن الغرق في زمان نوح عليه السلام كان منه. وفي زاوية له فار التنور، وفيه: هلك يغوث ويعوق. ومنه سير جبل الأهواز، ووسطه على روضة من رياض الجنة. وفيه ثلاث أعين أنبتت بالضغث، تذهب الرجس، وتطهر المؤمنين: عين من لبن، وعين من دهن، وعين من ماء، ولو يعلم الناس ما فيه لأتوه حبوا، كذا في حديث علي رضي الله عنه. وقال أبو عبيد: الغرقة، بالضم مثل الشربة من اللبن ونحوه ونص المصنف له: وغيره من الأشربة. ج: غرق كصرد. وأنشد للشماخ:
  تصبح وقد ضمنت ضراتها غرقا                      من طيب الطعم حلو غير مجهود

  هكذا رواه الصاغاني وابن القطاع. ويروى عرقا بالعين المهمل وقد تقدم. ومنه الحديث: فتكون أصول السلق غرقة. وفي أخرى بالعين المهملة. ورواه بعضهم بالفاء، أي: مما يغرف. وغرق، كفرح: شربها أي: تلك الشربة، عن ابن الأعرابي. وغرق زيد: استغنى. عنه أيضا. وغرق كزفر: د، باليمن لهمدان نقله الصاغاني. وقوله تعالى: )والنازعات غرقا( قال الفراء: ذكر أنهما الملائكة. والنزع: نزع الأنفس من صدور الكفار، وهو كقولك: والنازعات إغراقا، كما يغرق النازع في القوس. قال الأزهري: أقيم الغرق مقام المصدر الحقيقي، أي: إغراقا. قال ابن شميل: نزع في قوسه فأغرق وسيأتي. وغرق بالفتح: ة، بمرو، وليس تصحيف غزق، بالزاي محركة. نبه على ذلك ابن السمعاني، وتبعه الصاغاني وسيأتي الكلام عليه في غ ز ق منها جرموز بن عبد الله. وفي التبصير: عبيد الله الغرقي المحدث روى عن أبي تميلة. والغرقئ كزبرج: قشر البيض الذي تحت القيض. ونظر أبو الغوث الأعرابي الى قرطاس رقيق فقال: غرقئ تحت كرفئ. وقال الفراء: همزته زائدة لأنه من الغرق، ووافقه الزجاج، واختاره الأزهري، وهذا موضعه. ووهم الجوهري. قال شيخنا: لا وهم فيه؛ لأنه نبه هناك على زيادة الهمزة، على أن المصنف قد ذكره هناك، وتابع الجوهري بلا تنبيه عليه، فأوهم أصالته، وأعاده هنا للاعتراض المحض. قلت: وقال ابن جني: ذهب أبو إسحاق ال أن همزة الغرقئ زائدة، ولم يعلل ذلك باشتقاق ولا غيره، قال: ولست أرى للقضاء بزيادة هذه الهمزة وجها من طريق القياس؛ وذلك أنها ليست بأولى فيقضى بزيادتها، ولا نجد فيها معنى الغرق، اللهم إلا أن يقول: إن الغرقئ يحتوي على جميع ما يخفيه من البيضة ويغترقه. قال: وهذا عندي فيه بعد، ولو جاز اعتقاد مثله على ضعفه لجاز لك أن تعتقد في همزة كرفئة أنها زائدة، وتذهب الى أنها في معنى كرف الحمار: إذا رفع رأسه لشم البول، وذلك لأن السحاب أبدا - كما تراه - مرتفع، وهذا مذهب ضعيف. وغرقأت الدجاجة بيضتها: إذا باضتها، وليس لها قشر يابس. وغرقأت البيضة: خرجت وعليها قشرة رقيقة. والغريق، كزبير: واد لبني سليم. وقال ابن عباد: غرقت من اللبن غرقة، أي: أخذت منه كثبة. قال: وإنه لغرق الصوت ككتف أي: منقطعه مذور. وقال ابن دريد: الغرياق، كجريال: طائر زعموا، وليس بثبت. وأغرقه في الماء إغراقا مثل غرقه تغريقا، فهو مغرق وغريق. قال تعالى: )ثم أغرقنا بعد الباقين( وقال تعالى: )وإن نشأ نغرقهم( وقال تعالى: )فكان من المغرقين(. وأغرق الكأس إذا ملأها وهو مجاز. وأغرق النازع في القوس أي: استوفى مدها. وهو مجاز. قال ابن شميل: الإغراق: الطرح، وهو أن تباعد السهم من شدة النزع. يقال: إنه لطروح. وقال أسيد الغنوي: الإغراق في النزع: أن ينزع حتى يشرب بالرصاف، وينتهي الى كبد القوس، وربما قطع يد الرامي. وشرب القوس الرصاف: أن يأتي النزع على الرصاف كله الى الحديدة، يضرب مثلا للغلو والإفراط. كغرق تغريقا. يقال: غرق النبل: إذا بلغ به غاية المد في القوس. ولجام مغرق بالفضة، كمعظم ومكرم أي: محلى بها. وقيل: إذا عمته الحلية، وقد غرق. وتقول: فلان جفن سيفه مغرق، وجفن ضيفه مؤرق، وهو مجاز. والتغريق: القتل وهو مجاز، وأصله من الغرق. يقال: غرقت القابلة الولد؛ وذلك إذا لم ترفق به حتى تدخل السابياء أنفه، فتقتله. قال الأعشى، يعني قيس بن مسعود الشيباني:
  أطورين في عام غزاة ورحلة                      ألا ليت قيسا غرقته القوابـل

  ويقال: إن القابلة كانت تغرق المولود في ماء السلى عام القحط، فيموت ذكرا كان أو أنثى، ثم جعل كل قتل تغريقا. ومنه قول ذي الرمة:
  إذا غرقت أرباضها ثني بكرة                      بتيهاء لم تصبح رؤوما سلوبها الأرباض: الحبال. والبكرة: الناقة الفتية. وثنيها: بطنها الثاني. وإنما لم تعطف على ولدها لما لحقها من التعب. وفي الأساس: غرقت القابلة المولود: لم تمخطه عند ولادته، فوقع المخاط في خياشيمه، فقتله، وهو مجاز. وفي التهذيب: العشراء من النوق إذا شد عليها الرحل بالحبال ربما غرق الجنين في ماء السابياء، فتسقطه. وأنشد قول ذي الرمة السابق. واستغرق: استوعب ومنه قول النحويين: لا: لاستغراق الجنس، وهو مجاز. واستغرق في الضحك مثل استغرب وهو مجاز. ومن المجاز: اغترق الفرس الخيل إذا خالطها ثم سبقها قاله الليث. وقال أبو عبيدة: يقال للفرس إذا سبق الخيل: قد اغترق حلبة الخيل المتقدمة. وفي حديث ابن الأكوع: وأنا على رجلي فأغترقها حتى آخذ بخطام الجمل ويروى أيضا بالعين المهملة، وقد تقدم. واغترقت النفس: استوعبت في الزفير هكذا في النسخ، وهو خطأ، والصواب: اغترق النفس، محركة: استوعب في الزفير. وإنما قلنا: إنه أراد النفس بالتسكين لأنه أنث الضمير، فلو أراد التحريك لذكره، فتأمل. ومن المجاز: اغترق البعير التصدير أو البطان: إذا أجفر جنباه وضخم بطنه فاستوعب الحزام حتى ضاق عنه، كاستغرقه، نقله الصاغاني والزمخشري. وفي اللسان: حتى ضاق عنهما، أي: عن الجنبين. ومن المجاز: فلانة تغترق نظرهم، أي: تشغلهم بالنظر إليها عن النظر الى غيرها؛ لحسنها. ومنه قول قيس بن الخطيم:
  تغترق الطرف وهي لاهية                      كأنما شف وجهها نـزف ورواه ابن دريد بالعين المهملة ذاهبا الى أنها تسبق العين، فلا يقدر على استيفاء محاسنها، ونسب في ذلك الى التصحيف، فقال فيه المفجع البصري:
  ألست قدما جعلت تعترق ال                      طرف بجهل مكان تغترق
  وقلت: كان الخباء مـن أدم                      وهو خباء يهدى ويصطدق والطرف: هنا النظر لا العين. يقال: طرف يطرف طرفا: إذا نظر. أراد أنها تستميل نظر النظار إليها بحسنها وهي غير محتفلة ولا عامدة لذلك، ولكنها لاهية، وإنما يفعل ذلك حسنها. وقوله: كأنما شف وجهها نزف، أي: أنها رقيقة المحاسن، وكأن دمها ودم وجهها نزف، والمرأة أحسن ما تكون غب نفاسها؛ لأنه ذهب تهيج الدم. واغرورقت عيناه بالدموع: امتلأتا ولم تفيضا، نقله الأزهري عن ابن السكيت. وقال غيره: دمعتا كأنها غرقت في دمعها، وهو افعوعلت من الغرق. وغاريقون، أو أغاريقون بالألف: لفظة يونانية أصل نبات، أو شيء يتكون من الأشجار المسوسة، ترياق للسموم مفتح مسهل للخلط الكدر كلها، مفرح للقلب صالح للنسا والمفاصل. ومن خواصه أن من علق عليه لا يلسعه عقرب. والتركيب يدل على انتهاء شيء يبلغ أقصاه. وقد شذ عن هذا التركيب الغرقة من اللبن. ومما يستدرك عليه: الغرق: الرسوب في الماء، وقد غرق كفرح. ورجل غرق، ككتف، وغريق: ركبه الدين، وغمرته البلايا، وهو مجاز. والمغرق: الذي قد أغرقه قوم، فطردوه، وهو هارب عجلان، وهو مجاز. وأغرقه الناس: كثروا عليه فغلبوه، وأغرقته السباع كذلك، عن ابن الأعرابي. وأغرق في القول، وغيره: جاوز الحد، وبالغ، وأطنب، وهو مجاز، وأصله من إغراق السهم. وقول لبيد - رضي الله عنه -:

  يغرق الثعلب فـي شـرتـه                      صائب الجذمة في غير فشل فيه قولان: أحدهما: أنه يعني الفرس يسبق الثعلب بحضره في شرته، أي: نشاطه، فيخلفه وذلك إغراقه. والثاني: أن الثعلب هنا ثعلب الرمح، فأراد أنه يطعن به حتى يغيبه في المطعون؛ لشدة حضره. والمغرق من الإبل: التي تلقي ولدها لتمام أو لغيره، فلا تظأر، ولا تحلب وليست مرية ولا خلفة. وأغرق أعماله: أضاعها بارتكاب المعاصي. وغرقأ البيضة: أزال غرقئها. ويقال: أنا غريق أياديك، أي: نعمك، وهو مجاز. ويقال: خاصمني فاغترقت حلقته أي: خصمته. وغارقني كذا: دانى وشارف. وغارقته المنية، وغارقت الوقفة. وجئت ورمضان مغارق، وكل ذلك مجاز، كما في الأساس. وغرق عجلان: قرية بالفيوم. ومنية الغرقة: أخرى بالغربية، بالقرب من جوجر القديمة، وقد دخلتها مرارا. والغراقة: أخرى بها. والغراق، كغراب: موضع باليمن. واسم مدينة ببلاد الترك. وأبو الحسين بن المهتدي بالله العباسي المسند المشهور، يعرف بابن الغريق، كأمير.

### Türkçe

**غرق** suda, **فرح** gibi, **غرقا**: onda battı; o hâlde o **غرق**tır, **غارق**tır, **غريق**tir. Ondan hadis: “Şehitler beştir: **المطعون** (taunla vurulan), **المبطون** (karın hastalığından ölen), **الغرق** (boğulan), **صاحب الهدم** (yıkıntı altında kalan) ve Allah yolunda şehit.” Ebû’n-Necm dedi:
  Sabahlarlar suda ve hendeklerde
  Öldürülmüş ile yüzüp duran boğulan arasında

  Ve denir ki: **الغرق** aslında: suyun burun deliklerinin iç zarına girmesi, ta ki menfezleri dolsun; böylece helâk olur. **الشرق** ise ağızda, çokluğundan dolayı onunla boğazı tıkanıncaya kadar. **غرقى** kavminden; o, **غريق**in cem‘idir; **فعيل** mânâca **مفعل** demektir; “Allah onu **أغرقه** (boğdurdu) **إغراقا** (boğdurma ile), o hâlde o **غريق**tir”; aynı şekilde “hasta: Allah onu **أمرضه** (hastalandırdı), o hâlde o **مريض**tir”, **مرضى** kavminden. **النزيف**: sarhoş; cem‘i **نزفى**. Ve **النزيف** **فعيل**dir, mânâca **مفعول** yahut **مفعل**; çünkü “şarap onu **نزفته** ve **أنزفته**” denir; sonra **مفعل** yahut **مفعول** **فعيل**e döndürülür, böylece **فعلى** üzere cem‘ edilir. Ve denildi: **الغرق**: suda batan. **الغريق**: onda ölü olan. Ebû ‘Adnân dedi: **الغرق**: suyun galip geldiği, fakat henüz boğulmamış olan; boğulunca o **الغريق**tir. Şair dedi:
  Onlara, gözbebeği **غـرق** olan bir gözle tâbi oldum;
  Gördüğüm şey, göz için bir gözbebeği bırakır mı?

  Der ki: Ayrılık ve ağlamadan gördüğüm bu şey, göz için gözbebeğini bırakıcı değildir. Hadiste: “Allah’ım, ben sana **الغرق**tan ve **الحرق**tan sığınırım.” Yine onda: “İnsanların üzerine bir zaman gelir; onda, **دعاء الغرق** duasını eden kimseden başkası kurtulmaz”; sanki muradı: ancak duayı ihlâsla eden; çünkü helâke yaklaşan kimse, kurtuluş talebiyle duasında ihlâslı olur. Ve Vahşî hadîsinde: “Şarapta **غرقا** öldü”; yani onu içmede ve ondan çoğaltmada nihayete varmış olarak; **الغرق**tan ödünç alınmıştır. İmru’ul-Kays bir seli vasfederek dedi:
  Sanki onda yırtıcılar, akşamleyin **غرقى**;
  En uzak kenarlarında **عنصل** demetleri

İbn Fâris dedi: **الغرقة** ( **فرحة** gibi): sululuğun nihayetinde olan bir arazi. Ve **الأساس**’ta: “Sululukta nihayete ulaştı.” **الغاروق**: Kûfe mescidi; çünkü Nûh عليه السلام zamanındaki boğulma ondan idi. Ve onun bir köşesinde tandır kaynadı; ve onda: “**يغوث** ve **يعوق** helâk oldu.” Ve ondan Ahvâz dağının yürüyüşü; ortası cennet bahçelerinden bir bahçe üzerindedir. Ve onda üç pınar vardır; **بالضغث** ile bitirdi; pisliği giderir ve müminleri temizler: sütten bir pınar, yağdan bir pınar, sudan bir pınar; insanlar onda olanı bilselerdi, ona emekleyerek gelirlerdi; Ali رضي الله عنه hadîsinde böyle. Ebû ‘Ubeyd dedi: **الغرقة** (ötre ile), sütten ve benzerinden bir yudum gibi; musannifin onun için nassı: “ve içeceklerin başkası.” Cem‘: **غرق** ( **صرد** gibi). Şemmâh için inşâd etti:
  Sabahlar; ve onun ortaklarını, hoş tatlı, zahmetsiz lezzetten **غرقا** kuşatmıştır

  Sâğânî ve İbnü’l-Kattâ‘ onu böyle rivayet etti. Ve **عرقا** (mu‘ceme olmayan **العين** ile) diye rivayet edilir; geçmişti. Ondan hadis: “**أصول السلق** **غرقة** olur.” Bir diğerinde **العين** mu‘ceme olmayan ile. Bazıları onu **بالفاء** ile rivayet etti; yani: “**مما يغرف**”den. Ve **غرق** ( **فرح** gibi): onu içti; yani o yudumu; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **غرق زيد**: zengin oldu; yine ondan. Ve **غرق** ( **زفر** gibi): Yemen’de Hemdân’a ait bir yer; Sâğânî nakletti. Ve Yüce sözü: **(والنازعات غرقا)**; Ferrâ dedi: ikisinin melekler olduğu zikredildi. **النزع**: kâfirlerin göğüslerinden nefisleri çekip çıkarmaktır; ve o, senin “**والنازعات إغراقا**” demen gibidir; nasıl ki çekip çıkaran, yayda **يغرق** eder. Ezherî dedi: **الغرق** hakikî masdarın makamına ikame edildi; yani **إغراقا**. İbn Şümeyl dedi: Yayında çekti, sonra **أغرق** etti; ve gelecektir. Ve **غرق** (fetih ile): Merv’de bir yer; **غزق**ın (harekeli **الزاي** ile) tashîfi değildir. Buna İbnü’s-Sem‘ânî dikkat çekti; Sâğânî de ona tâbi oldu; ve onun hakkında söz **غ ز ق**’ta gelecektir. Ondan: Cermûz b. ‘Abdullah. Ve **التبصير**’de: muhaddis ‘Ubeydullah **الغرقي**, Ebû Temîle’den rivayet etti. Ve **الغرقئ** ( **زبرج** gibi): yumurtanın, kabuğun altındaki zarı. Ebû’l-Gavs el-A‘râbî ince bir kâğıda baktı da dedi: “**غرقئ** altında **كرفئ**.” Ferrâ dedi: onun hemzesi ziyadedir; çünkü o **الغرق**tandır; Zeccâc da ona muvafakat etti; Ezherî onu seçti; ve burası onun yeridir. Cevherî yanıldı. Şeyhimiz dedi: onda yanılma yoktur; çünkü orada hemzenin ziyadeliğine dikkat çekti; bununla beraber musannif onu orada zikretti ve Cevherî’ye, ona dikkat çekmeksizin tâbi oldu; böylece aslîliğini vehmettirdi; ve onu burada sırf itiraz için iade etti. Ben dedim: İbn Cinnî dedi: Ebû İshâk, **الغرقئ**in hemzesinin ziyade olduğuna gitti; bunu iştikakla da başkasıyla da gerekçelendirmedi. Dedi: Kıyas yoluyla bu hemzenin ziyadeliğine hükmetmeye bir vech görmüyorum; çünkü o, ziyadeliğine hükmedilecek şekilde daha evlâ değildir; onda **الغرق** mânâsını da bulmayız; meğer ki şöyle desin: **الغرقئ**, yumurtadan gizlediği her şeyi kuşatır ve onu yutar. Dedi: Bu, bende uzak bir şeydir; bunun benzerini, zayıflığına rağmen, caiz görseydin, **كرفئة**nin hemzesinde de onun ziyade olduğuna inanman ve onu “eşeğin **كرف**ı” mânâsına götürmen caiz olurdu: başını idrarı koklamak için kaldırdığı zaman; çünkü bulut, onu gördüğün gibi, daima yüksektir; bu zayıf bir mezheptir. Ve **غرقأت الدجاجة** yumurtasını: onu yumurtladığı zaman; onun için kuru bir kabuk yoktur. Ve **غرقأت البيضة**: çıktı ve üzerinde ince bir kabuk vardı. Ve **الغريق** ( **زبير** gibi): Benî Süleym’e ait bir vadi. İbn ‘Abbâd dedi: Sütten **غرقة** ile **غرقت**; yani ondan bir parça aldım. Dedi: Ve o, **غرق الصوت**tur ( **كتف** gibi); yani kesildiği yer, zayıf. İbn Düreyd dedi: **الغرياق** ( **جريال** gibi): bir kuş; zannettiler; sabit değildir. Ve onu suda **أغرقه** **إغراقا** ile; **غرقه**yi **تغريقا** ile gibi; o hâlde o **مغرق** ve **غريق**tir. Yüce Allah dedi: **(ثم أغرقنا بعد الباقين)**. Ve Yüce Allah dedi: **(وإن نشأ نغرقهم)**. Ve Yüce Allah dedi: **(فكان من المغرقين)**. Ve kadehi **أغرق** etti: onu doldurduğu zaman; bu mecazdır. Ve çekip çıkaran, yayda **أغرق** etti; yani onun gerişini tamamladı; bu mecazdır. İbn Şümeyl dedi: **الإغراق**: atmadır; o, okun şiddetli çekişten dolayı uzaklaşmasıdır. Denir: o, elbette **طروح**tur. Useyd el-Ganevî dedi: Çekişte **الإغراق**: **الرصاف** ile içinceye kadar çekmesidir ve yayın ciğerine varır; belki atıcının elini keser. Yayın **الرصاف**ı içmesi: çekişin, **الرصاف**ın tamamı üzerine, demire kadar gelmesidir; aşırılık ve ifrat için mesel vurulur. **غرق** gibi, **تغريقا** ile. Denir: **غرق النبل**: yayda çekişin nihayetine onunla ulaştığı zaman. Ve gümüşle **مغرق** bir gem: ( **معظم** ve **مكرم** gibi) onunla süslenmiş; ve denildi: süs onu kapladığı zaman; ve **غرق** etmiştir. Ve dersin: Falanın kılıç kını **مغرق**tır, misafir kını **مؤرق**tur; bu mecazdır. Ve **التغريق**: öldürmedir; bu mecazdır; aslı **الغرق**tandır. Denir: **غرقت القابلة** çocuğu; bu, ona yumuşak davranmayıp **السابياء**ı burnuna sokuncaya kadar; böylece onu öldürür. A‘şâ dedi; yani Kays b. Mes‘ûd eş-Şeybânî:
  Bir yılda iki iş: gazâ ve yolculuk;
  Keşke Kays’ı ebeler **غرقته** etseydi

Ve denilir ki: ebe, kıtlık yılında doğanı **ماء السلى**’da boğardı; böylece erkek de olsa dişi de olsa ölürdü; sonra her öldürme “boğdurma” kılındı. Ondandır, Zü’r-Rumme’nin sözü:

  “Eğer **أرباضها**’sı boğulursa, genç bir dişi devenin ikincisi (ikinci karnı) ile,
                      **بتيهاء**’da; **رؤوما** olmayan, **سلوبها**’sı sabahlamaz.”

**الأرباض**: iplerdir. **البكرة**: genç dişi devedir. **وثنيها**: onun ikinci karnıdır. Ancak, ona yorgunluktan erişen şey sebebiyle yavrusuna şefkat göstermedi. **الأساس**’ta: ebe doğanı **غرقت**: onu doğumunda sümkürtmedi; böylece sümük onun burun deliklerine düştü de onu öldürdü; bu mecazdır. **التهذيب**’te: develerden **العشراء** (on aylık gebe) olan, üzerine iplerle semer sıkıca bağlanınca, cenin bazen **ماء السابياء**’da boğulur da onu düşürür. Ve Zü’r-Rumme’nin önceki beytini şahit getirdi.

Ve **استغرق**: kuşattı/kapsadı. Ondandır nahivcilerin sözü: **لا**: cinsin istiğrakı içindir; bu mecazdır. Ve **استغرق في الضحك**: **استغرب** gibi; bu mecazdır.

Ve mecazdandır: **اغترق** at, atları (**الخيل**) — onlara karıştı, sonra onları geçti; bunu Leys söyledi. Ebû Ubeyde dedi: At, atları geçince ona denilir: “Atların önde giden koşusunu (**حلبة الخيل المتقدمة**) **اغترق** etti.”

Ve İbnü’l-Ekva‘ hadîsinde: “Ben ayağımın üzerindeyken onu **فأغترقها** ettim; nihayet devenin yularına yapıştım.” Ve ayrıca **بالعين المهملة** ile de rivayet olunur; ve daha önce geçti.

Ve **اغترقت النفس**: nefeste (zefîrde) kuşattı; nüshalarda böyle (yazılı)dır; o hatadır. Doğrusu: **اغترق النفس** (harekeli): zefîrde kuşattı. Biz ancak “nefes”i sükûn ile kastettiğini söyledik; çünkü zamiri müennes yaptı; eğer harekeyi kastetseydi onu müzekker yapardı; öyleyse düşün.

Ve mecazdandır: **اغترق البعير التصدير أو البطان**: iki yanı şişip karnı büyüdüğünde, kuşağı tamamen kuşatır da ondan daralır; **كاستغرقه** gibi. Bunu Sâgânî ve Zemahşerî nakletti. **اللسان**’da: “ta ki ikisinden daraldı”, yani: iki yandan.

Ve mecazdandır: “Falanca kadın onların bakışını **تغترق** eder”; yani: güzelliği sebebiyle onları kendisine bakmakla meşgul eder, başkasına bakmaktan alıkoyar. Ondandır Kays b. el-Hatîm’in sözü:

  “Bakışı **تغترق** eder; o ise oyalanmış (dalgın),
                      sanki yüzünün inceliği **نـزف** (kan çekilmiş) gibidir.”

İbn Düreyd bunu **بالعين المهملة** ile rivayet etti; “göze (bakışa) üstün gelir; böylece onun güzelliklerini tamamlama gücü yetmez” görüşüne giderek. Ve bunda tashîfe nisbet etti; bunun üzerine Müfci‘ el-Basrî dedi ki:

  “Sen eskiden, cehaletle, **تغترق** yerine
                      bakışı **تعترق** kılmadın mı?
  Ve dedim: çadır **مـن أدم** idi;
                      o, hediye edilen ve tasdik edilen bir çadırdır.”

Ve **الطرف**: burada göz değil, bakıştır. Denilir: **طرف يطرف طرفا**: baktığı zaman. Muradı: güzelliğiyle bakanların bakışını kendisine meylettirir; o ise buna özenmiş değildir ve bunu kastetmiş değildir; fakat o dalgındır; bunu ancak onun güzelliği yapar. Ve onun sözü: “sanki yüzünün inceliği **نزف** gibidir”; yani: güzellikleri incedir; sanki onun kanı ve yüzünün kanı çekilmiştir. Kadın, lohusalığının ertesi gününde en güzel olur; çünkü kanın coşması gitmiştir.

Ve **اغرورقت عيناه بالدموع**: ikisi doldu, taşmadı. Bunu Ezherî, İbnü’s-Sikkît’ten nakletti. Başkası dedi: “İkisi yaşardı; sanki gözleri yaşında boğulmuş gibidir”; bu, **الغرق**’tan **افعوعلت** veznindedir.

Ve **غاريقون** yahut elif ile **أغاريقون**: aslı Yunanca bir lafızdır; bir bitkinin aslıdır, yahut kurtlanmış ağaçlardan oluşan bir şeydir; zehirlere panzehirdir; açıcıdır, karışık hıltların hepsini ishal edicidir; kalbi ferahlatıcıdır; kadın hastalığına ve eklemlere yararlıdır. Özelliklerindendir ki: kim onu üzerine asarsa, akrep onu sokmaz.

Ve terkîb, bir şeyin nihayetine—en uç noktasına—ulaşmasına delâlet eder. Bu terkîbden **الغرقة من اللبن** şâz kalmıştır.

Ve buna istidrâk olunanlardandır: **الغرق**: suda batmadır; ve **غرق** (sevinmek gibi) olur. Ve **رجل غرق** (omuz gibi) ve **غريق**: ona borç bindi, belâlar onu kapladı; bu mecazdır. Ve **المغرق**: bir kavmin kendisini **أغرقه** ettiği (boğdurduğu/boğar gibi ettiği) kimsedir; onu kovmuşlardır; o da kaçan, aceleci (kimsedir); bu mecazdır. Ve **أغرقه الناس**: onun üzerine çoğaldılar da onu yendiler. Ve yırtıcılar da onu böyle **أغرقته** eder; İbnü’l-A‘râbî’den.

Ve **أغرق في القول** ve başkasında: haddi aştı, mübalağa etti, uzattı; bu mecazdır; aslı okun **إغراق**’ındandır.

Ve Lebîd’in—Allah ondan razı olsun—sözü:

  “Tilki, şerrinde **يغرق** eder;
                      kökünden isabetli, gevşeklik olmaksızın.”

Bunda iki söz vardır: Birincisi: atı kasteder; tilkiyi, şerrinde—yani: canlılığında—hazır oluşuyla geçer; böylece onu geride bırakır; bu onun **إغراق**’ıdır. İkincisi: buradaki tilki, mızrağın tilkisidir; muradı: onunla öyle saplar ki, saplanan kimsenin içinde onu kaybedinceye kadar; hazır oluşunun şiddetinden.

Ve develerden **المغرق**: yavrusunu—tamamlanmışlıktan yahut başkasından dolayı—atan (deve)dir; böylece yavruya meyletmez, süt vermez; ve o ne **مرية**’dir ne de **خلفة**.

Ve **أغرق أعماله**: günahları işlemekle amellerini zayi etti. Ve **غرقأ البيضة**: onun **غرقئها**’sını giderdi. Ve denilir: “Ben senin iyiliklerinin (**أياديك**) **غريق**’iyim”; yani: nimetlerinin; bu mecazdır. Ve denilir: “Benimle çekişti de onun halkasını (**حلقته**) **فاغترقت** etti”; yani: onu alt ettim.

Ve **غارقني** şu: yaklaştı ve yaklaştı (sınırına vardı). Ve **غارقته المنية**; ve **غارقت الوقفة**. Ve “geldim; Ramazan **مغارق** idi.” Bunların hepsi mecazdır; **الأساس**’ta olduğu gibi.

Ve **غرق عجلان**: Feyyûm’da bir köydür. Ve **منية الغرقة**: Garbiyye’de bir başkasıdır; eski Cûcer’in yakınında; ona defalarca girdim. Ve **الغراقة**: orada bir başkasıdır. Ve **الغراق** (karga gibi): Yemen’de bir yerdir. Ve Türk diyarında bir şehrin adıdır. Ve meşhur müsnid Abbasî, Allah’ın emriyle el-Mehdî’nin oğlu Ebû’l-Hüseyn; **ابن الغريق** diye bilinir; (vezni) **كأمير**.
