# غرل (غ-ر-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%B1%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: غ - ر - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والراء واللام معهما
غ ر ل، ر غ ل يستعملان فقط غرل: الغَرَلُ: القَلَفُ، والغُرْلةُ: القُلْفَةُ.
والأَغْرَلُ: الأَقْلَفُ، ويُجْمَعُ على غُرْلٍ. ويقال للمُسْتَرخي الخَلْقِ غَرِلٌ، وجمعه غِرْلان، قال:
لا غَرِلِ الطُّولِ ولا قَصيرِ
وعَيْشٌ أَغْرَلُ وأَرْغَلُ أي: سائغ رغَدٌ.
ورُمْحٌ أَغْرَلُ: طويلٌ. وعامٌ أَغْرَلُ وأَرْغَلُ: مُتَتَابعُ الخِصْبِ.
رغل: الرُّغْلُ: نَباتٌ يُسَمَّى السَّرْمَقَ، وجَمْعُهُ أرغالٌ، قال:
مَنابتُ الأَرغالِ في جُدُورِهِ
وأرْغَلَتِ الأرض: أَنْبَتَتْ الرُّغْلَ والرَّضاعُ في عجَلةٍ، والاختِلاسُ في غَفْلةٍ رَغْلٌ، يقال: رَغَلَها يَرْغَلُها رَغْلاً.

##### Türkçe

**غين** ve **راء** ve **لام**’ın onlarla birlikte olduğu bab

**غ ر ل**، **ر غ ل** yalnızca kullanılırlar.

**غرل**: **الغَرَلُ**: **القَلَفُ**; ve **الغُرْلةُ**: **القُلْفَةُ**.

Ve **الأَغْرَلُ**: **الأَقْلَفُ**; ve **غُرْلٍ** üzere cem‘ olunur. Ve gevşek yaratılışlı olana **غَرِلٌ** denir; onun cemi **غِرْلان**’dır; dedi ki:
لا غَرِلِ الطُّولِ ولا قَصيرِ

Ve **عَيْشٌ أَغْرَلُ** ve **أَرْغَلُ** yani: kolay yutulur, bolluk.

Ve **رُمْحٌ أَغْرَلُ**: uzun. Ve **عامٌ أَغْرَلُ** ve **أَرْغَلُ**: bereketin peş peşe gelmesi.

**رغل**: **الرُّغْلُ**: **السَّرْمَقَ** diye adlandırılan bir bitki; onun cemi **أرغالٌ**’dır; dedi ki:
مَنابتُ الأَرغالِ في جُدُورِهِ

Ve yer **أرْغَلَتِ**: **الرُّغْلَ** bitirdi; ve **الرَّضاعُ**’ın acelede olması, ve **الاختِلاسُ**’ın gaflette olması **رَغْلٌ**’dür; denir: onu **رَغَلَها** **يَرْغَلُها** **رَغْلاً**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

عيشٌ أغْرَلُ، أي واسعٌ. وغلامٌ أغْرَلُ، أي أقْلَفُ. والغُرْلَةُ: القُلْفَةُ. ورجلٌ غَرِلٌ: مسترخي الخلق. أبو عمرو: الغِرْيَلُ والغِرْيَنُ: ما يبقى من الماء في الحوض، والغدير تبقى فيه الدَعاميصُ لا يُقدر على شربه، وكذلك ما يبقى في أسفل القارورة من الثفل. وقال الأصمعيّ: هو أن يأتي السيل فيلبث على وجه الأرض ثم يَنضُب فيُرى طيناً رقيقاً قد جفَّ على وجه الأرض. وقال أبو زيد في كتاب المطر: هو الطين يحمله السيل فيبقى على وجه الأرض رَطباً كان أو يابساً.

##### Türkçe

**عيشٌ أغْرَلُ**: yani geniştir. Ve **غلامٌ أغْرَلُ**: yani sünnetsizdir. Ve **الغُرْلَةُ**: sünnetsizliktir. Ve **رجلٌ غَرِلٌ**: yaratılışı gevşek (sarkık) olan. Ebû Amr: **الغِرْيَلُ** ve **الغِرْيَنُ**: havuzda kalan sudur; ve gölcükte **الدَعاميصُ** kalır, onu içmeye güç yetirilmez; yine bunun gibi, şişenin dibinde tortudan kalan şey. el-Asma‘î dedi: O, selin gelip yerin yüzünde beklemesi, sonra çekilmesi; böylece yerin yüzünde kurumuş ince bir çamur görülmesidir. Ebû Zeyd yağmur kitabında dedi: O, selin taşıdığı çamurdur; yerin yüzünde kalır, ıslak da olsa kuru da olsa.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ر ل
غرل ، رغل : ( مستعملان ) .
غرل قال الليث : الأغرلُ : الأقلفُ ، والغَرَلُ : القَلَفُ ، والغُرلة : القُلفةُ ، ويقال للرجل المسترخي الخَلق : غَرِلٌ ، وأنشد :
لا غَرِلُ الطُّولِ ولا قصيرُ
أبو عبيد عن الأحمر : رجلٌ أغْرَلُ وأرْغَلُ وهو الأقلفُ .
وقال اللحياني : قال أبو عمرو : الغِرْيَلُ والغِرْيَنُ : ما يبقى من الماء في الحوض ، والغَدِير الذي تبقى فيه الدَّعاميصُ لا يُقدرُ على شُربه .
وقال أبو الحسن : هو ثُفْلُ ما صُبغ به .
وقال الأصمعي : يقال : ما بقي في القارُورة إِلا غِرْيَلُها وغِرْيَنُها .
رغل : قال الليث : الرُّغل : نباتٌ تُسمِّيه الفُرس السَّرْمَقَ . وأنشد :
باتَ من الْخَلْصَاءِ في رُغْلٍ أَغَنْ
قلت : غَلِطَ الليث في تفسير الرُّغْلِ أنه السَّرْمَقُ ، والرُّغْلُ من شجرِ الْحَمْضِ وورقهُ
مفتولٌ ، والإبلُ تُحْمِضُ به ، وأنشدني أعرابيٌ من بني كلاب بن يربوع ، ونحن يومئذ بالصَّمان لهميان بن قحافة :
ترعى من الصَّمان روضاً آرِجا
ورُغُلاً باتت به لواهجا
والسَّرْمَقُ : نبت صغير ، والرُّغْلُ مثل الخذراف والإخريط .
وقال الليث : أَرْغلَتِ الأرض إذا أنبتت الرُّغل .
شمر : أرْغَلَتِ المرأة ولدَها : إذا أرْضَعْتُه .
وقال أبو الهيثم : فَصِيلٌ رَاغلٌ أي لاهج وقد رَغلَ أمَّه يَرْغلُها إذا رَضعها .
وقال الرِّياشي : رَغَل الجَدْيُ أمه وأرْغَلها ورغِلها إذا رَضِعَها .
وقال : الرِّغال ، البَهْمةُ يرْغل أمّه ، أي : يرضعها .
يقال : رَغل يرغَل ويرغُل .
وقال أبو العباس : قال ابن الأعرابي : رَغالِ هي الأَمَةُ .
وقالت دَخْتَنُوسُ :
فَخْرَ الْبَغِيِّ بحدْجِ رَبَّ
تِهَا إِذا النّاسُ اسْتَغلُّوا
لا رِجْلَها حَمَلَتْ ولا
لِرغالِ فيها مُسْتَظَلُّ
قال : رَغالِ : الأمة لأنها تَطعمُ وتَستطْعِمُ .
قال : والرَّغالِ : الْبَهْمَةُ يَرْغلُ أمَّهُ أي : يَرْضَعُهَا .

##### Türkçe

غ ر ل
**غرل** , **رغل**: (ikisi de kullanımdadır).

**غرل**: el-Leys dedi: **الأغرلُ**: **الأقلفُ** (sünnetsiz)dir; **الغَرَلُ**: **القَلَفُ** (sünnetsizlik)tir; **الغُرلة**: **القُلفةُ** (sünnet derisi)dir. Ve gevşek yaradılışlı adama **غَرِلٌ** denir. Şiir okudu:
لا غَرِلُ الطُّولِ ولا قصيرُ

Ebû Ubeyd, el-Ahmer’den: **رجلٌ أغْرَلُ وأرْغَلُ**; o, **الأقلفُ** (sünnetsiz)dir.

el-Lihyânî dedi: Ebû Amr dedi: **الغِرْيَلُ** ve **الغِرْيَنُ**: havuzda sudan kalan şeydir; ve içinde **الدَّعاميصُ** (küçük su canlıları) kalan, içilmesine güç yetirilemeyen **الغَدِير** (küçük su birikintisi)dir.

Ebû’l-Hasen dedi: o, onunla boyanan şeyin tortusudur.

el-Asma‘î dedi: denir ki: şişede **غِرْيَلُها** ve **غِرْيَنُها**ndan başka bir şey kalmadı.

**رغل**: el-Leys dedi: **الرُّغل**: Farsların **السَّرْمَقَ** diye adlandırdığı bir bitkidir. Şiir okudu:
باتَ من الْخَلْصَاءِ في رُغْلٍ أَغَنْ

Dedim: el-Leys, **الرُّغْل**’ün **السَّرْمَقُ** olduğu tefsirinde yanıldı; **الرُّغْل** **الْحَمْض** ağacındandır ve yaprağı bükümlüdür; develer onunla ekşi ot yer. Bana, o vakit Benî Kilâb b. Yerbû‘dan bir bedevî okudu; biz o gün es-Sammân’da, Lehmiyân b. Kahâfe için idik:
ترعى من الصَّمان روضاً آرِجا
ورُغُلاً باتت به لواهجا

Ve **السَّرْمَقُ**: küçük bir bitkidir; **الرُّغْل** ise **الخذراف** ve **الإخريط** gibidir.

el-Leys dedi: yer **أَرْغلَتِ**; **الرُّغل** bitirdiği zaman.

Şemmer: kadın çocuğunu **أرْغَلَتِ**: onu emzirdiği zaman.

Ebû’l-Heysem dedi: **فَصِيلٌ رَاغلٌ** yani susamış; ve annesini **رَغلَ** **يَرْغلُها**: onu emdiği zaman.

er-Riyâşî dedi: oğlak annesini **رَغَل** ve **أرْغَلها** ve **رغِلها**: onu emdiği zaman.

Ve dedi: **الرِّغال**: **البَهْمةُ** (kuzu/oğlak) annesini **يرْغل**; yani: onu emer.

Denir ki: **رَغل** **يرغَل** ve **يرغُل**.

Ebû’l-Abbâs dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: **رَغالِ**: cariyedir.

Daḫtenûs dedi:
فَخْرَ الْبَغِيِّ بحدْجِ رَبَّ
تِهَا إِذا النّاسُ اسْتَغلُّوا
لا رِجْلَها حَمَلَتْ ولا
لِرغالِ فيها مُسْتَظَلُّ

Dedi: **رَغالِ**: cariyedir; çünkü o yedirir ve yedirtilir.

Dedi: ve **الرَّغالِ**: **الْبَهْمَةُ** annesini **يَرْغلُهُ** yani: onu emer.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الغين والراء وما يثلثهما)
(غرز) الغين والراء والزاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على رَزِّ الشَّيء في الشيء. من ذلك غَرَزْتُ الشَّيءَ أغرِزُه غَرْزاً. وغَرَزْتُ رِجله في الغَرْز. وغَرَزَت الجرادةُ بذَنَبِها في الأرض، مثل رَزّت. والطَّبيعة غريزة، كأنَّها شيء غُرِز في الإنسان. فأمَّا قولهم: اغترَزْت الشَّيءَ، واغترَزْت السَّيرَ اغترازاً، إذا دَنَا سيرك فمعناه تقريبُ السَّير، أي كأنِّي الآنَ وضعتُ رِجلي في غَرْز الرَّحْل. وأمَّا قولهم: غَرَزَت النَّاقةُ، إذا قلَّ لبنُها فمعناه من هذا أيضاً، كأنَّ لبَنَها غُرِزَ في جسمها فلم يَخْرُجْ.
(غرس) الغين والراء والسين أصلٌ صحيحٌ قريبٌ من الذي قبله. يقال: غَرَسْتُ الشَّجرَ غَرْساً، وهذا زَمَنُ الغِراس. ويقال إنَّ الغَرِيسة: النَّخْلةُ أوّلَ ما تَنبت.
ومما شذَّ عن هذا الغِرْس: جِلدةٌ رقيقة تخرجُ على رأس الوَلَد. قال:
* كُلَّ جنينٍ مُشْعَرٍ في غِرْسِ([1]) *
(غرض) الغين والراء والضاد من الأبواب التي لم تُوضَع على قياسٍ واحد، وكَلِمُه متباينةُ الأصول، وستَرى بُعْد ما بينهما.
فالغَرْض والغُرْضَة: البِطانُ، وهو حِزام الرَّحْل. والمَغْرِض من البعير كالمَحْزِم من الدابَّة. والإغريض: البَرَد، ويقال بل هو الطَّلع. ولحمٌ غَريض: طريٌّ. وماءٌ مغروضٌ مثلُه. والغَرَض: المَلاَلة، يقال غَرِضْت به ومنه. والغَرَض: الشَّوق. قال:
مَن ذا رسولٌ ناصحٌ فمبلِّغٌ *** عنِّي عُلَيَّةَ غيرَ قِيل الكاذِب([2])
أنِّي غَرِضْتُ إلى تَنَاصُفِ وجهِها *** غَرَضَ المحبِّ إلى الحبيب الغائبِ
ويقال: غَرَضت المرأة سِقاءها: مَخَضته. وغَرَضْنا السَّخْلَ نَغرِضهُ، إذا فَطَمْناه قبل إناه. والغَرْض: النُّقصان عن المِلْء. يقال: غَرِّضْ في سقائك، أي لا تملأه. ويقال: وَرَدَ الماءَ غارِضاً، أي مبكراً. والمَغَارض: جوانب البطن أسفَلَ الأضلاع، الواحد مَغْرِض.
(غرف) الغين والراء والفاء أصلٌ صحيحٌ، إلاَّ نَّ كَلِمهُ لا تنقاس، بل تتباين، فالغَرْف: مصدر غَرَفْت الماءَ وغيرَه أَغرِفُه غَرْفاً. والغُرفة: اسمُ ما يُغْرَف. والغَرِيف: الأجَمَة، والجمع غُرُف. قال:
* كما رَزَمَ العَيّار في الغُرُفِ([3]) *
والغُرْفة: العُِلِّيَّة. ويقال: غَرَفَ ناصيةَ فرسِهِ، إذا استأصلها جَزّاً.
(غرق) الغين والراء والقاف أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على انتهاءٍ في شيء يبلغ أقصاه. من ذلك الغَرَق في الماء. والغَرِقة: أرضٌ([4]) تكون في غاية الرِّيّ. واغْرَوْرَقت العينُ والأرض من ذلك أيضاً، كأنها قد غَرِقت في دمعها.
ومن الباب: أغرَقْتُ في القَوس: [مدَدتُها] غايةَ المدّ. واغْتَرَق الفرسُ في الخيل، إذا خالَطَها ثم سَبَقَها.
ومما شذَّ عن هذا الباب الغُرْقة من اللَّبن: قدر ثُلث الإناء، والجمع غُرَق. قال:
تُضْحِي وقد ضمِنت ضَرَّاتها غُرَقاً  *** من طيِّب الطَّعم حلوٍ غير مجهودِ([5])

(غرل) الغين والراء واللام كلمةٌ واحدة، وهي الغُرْلة، وهي القُلْفَة. والأغرل: الأقْلَف، ويقولون: إنَّ الغَرِل: المسترخِي الخَلْق.
(غرم) الغين والراء والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على ملازَمة ومُلازَّة. من ذلك الغَريم، سمِّي غريماً للُزومه وإلحاحه. والغَرَام: العذاب اللازم، في قوله تعالى: ﴿إنَّ عَذَابَهَا كانَ غَرَاماً﴾  [الفرقان 65]. قال الأعشى:
إنْ يعاقِبْ يكنْ غَراماً وإن يُعْـ  *** طِ جزيلاً فإنَّه لا يُبالِي([6])
وغُرْم المالِ من هذا أيضاً، سمِّي لأنَّه مالُ الغَرِيم.
(غرن) الغين والراء والنون كلمةٌ واحدة، يقولون إنَّ الغَرِين([7]) : ما يَبقى في الحوض من مائه* وطِينِه.
(غرو) الغين والراء والحرف المعتل أصلٌ صحيح، وهو يدلُّ على الإعجاب والعَجَبِ لحُسْن الشَّيء. من ذلك الغَرِيُّ، وهو الحَسَن. يقال منه رجلٌ غَرٍ. ثمَّ سمِّي العَجَبُ غَرْواً. ومنه: أغريتُه بالشَّيء الذي تُلصَق به الأشياء. ويقال: غَارَت العينُ بالدَّمع غِراءً، إذا لجَّت في البكاء. وغَرِيَت بالدَّمع. وقال الشَّاعر([8]) :
إذا قلتُ أسلُو غارَتِ العينُ بالبُكا  *** غِراءً ومَدَّتْها مدامعُ حُفَّلُ([9])
(غرب) الغين والراء والباء أصلٌ صحيح، وكَلمُهُ غير منقاسةٍ لكنَّها متجانسة، فلذلك كتَبْناه على جهته من غير طلبٍ لقياسه.
فالغَرْب: حَدُّ الشّيء. يقال: هذا غَرْبُ السَّيف. ويقولون: كفَفْتُ من غَرْبه، أي أكْلَلْتُ حَدَّه وقولهم: استَغْرَب الرّجُل([10]) ، إذا بالَغَ في الضَّحِك، ممكنٌ أن يكون من هذا، كأنَّهُ بلغ آخِرَ حدِّ الضَّحِك. والغَرْب: الدَّلو العظيمة. والغَرْبانِ من العين: مُقْدِمُها ومُؤْخِرُها. وغُروب الأسنان: ماؤُها. فأمَّا الغُروب فَمَجارِي العَين. قال:
مالَكَ لا تذكُرُ أُمَّ عمرِو  *** إلاّ لعينَيْك غَروبٌ تَجْرِي([11])
والغَرْب أيضاً بسكون الراء([12]) ، في قولهم: أتاهُ سَهْمٌ غَرْب، إذا لم يُدْرَ مَن رماه به.
وأمّا الغَرَب بفتح الراء، فيقال إنَّ الغَرَبَ([13]) : الرَّاوية. والغَرَب: ما انصبَّ من الماء عند البئر فتغيَّرَتْ رائحتهُ. قال ذو الرُّمة:
* واسْتُنْشِئَ الغَرَبُ([14]) *
والغَرْب: شَجَر. ويقولون -والله أعلَمُ بصحّته-: إنَّ الغَرَب: إناءٌ من ذهب أو فِضَّة. ويُنشِدون:
فدعْدَعا سُرَّةَ الرَّكيِّ كَما  *** دَعْدَعَ ساقِي الأعاجم الغَرَبا([15])
والغَرْب: الوَرَم في المأْق، يقال منه غَرِبَت العينُ غَرَباً. والغَرْب: عِرْقٌ يَسقِي ولا يَنقطِع. والغُرْبة: البُعد عن الوطن، يقال: غَرَبَت الدَّار. ومن هذا الباب: غُروب الشَّمس، كأنَّه بُعْدُها عن وجه الأرض. وشَأْوٌ مُغَرَِّبٌ([16]) ، أي بعيد. قال:
أعْهَدَكَ مِن أُولَى الشَّبيبةِ تطلبُ  *** على دُبُرٍ هيهاتَ شَأْوٌ مغرَِّبُ([17])
ويقولون: "هل من مُغَرِّبةِ خَبَرٍ"، يريدون خبراً أتَى من بُعد.
وفي كتاب الخليل: "إذا أمْعَنَت الكلابُ في طلب الصَّيد قيل: غرَّبَت". وفيه نظر.
والغارب: أعلى الظَّهر والسَّنام. يقال: أَلْقَى حبلَه على غاربه، إذا خلاَّه. والغُراب معروف. والغُرابانِ: نُقرتانِ عند صَلَوَي العَجُز من الفَرس. والغُرَاب: رأس الفأس. ورِجْل الغُراب: نوعٌ من الصَّرِّ. قال الكميت:
* صُرَّ رِجْلَ الغُرابِ([18]) *
والغِربيب: الأسود، كأنّه مشتقٌّ من لون الغُراب. والمُغْرَب: الأبيض الأشفار من كلِّ شيء. والغَرْبيّ: الفضيخ من البُسْر يُنْبَذ. والغَرْبيُّ: صِبْغٌ أحمر.
(غرث) الغين والراء والثاء أصلٌ صحيح يدلُّ على الجُوع. والغَرث: الجوع. ورجلٌ غَرْثانُ. ويستعيرون هذا فيقولون: جاريةٌ غَرْثَى الوِشاح، لأنَّها دقيقةُ الخَصْرِ لا يُملأ وِشاحُها، وكأنَّ وِشاحَها غَرثان.
(غرد) الغين والراء والدال كلمتان: إحداهما صوت، والأخرى نبت. فالأولى: غرَّد الطّائر في صوته يُغَرِّد تغريداً. والكلمة الأخرى: الغَرَْد: الكمأة، الواحدة غَرَْدة. والمَغَاريد: نبتٌ، الواحدة مُغْرود، وزعموا أنَّها هي الكمأة أيضاً.
--------------ــــ
([1]) لمنظور بن مرثد الأسدي في اللسان (أبس). وأنشده في (غرس) بدون نسبة. وقبله: * يتركن في كل مناخ أبس *
([2]) وكذا أنشدهما في المجمل. والشعر لابن هرمة كما في اللسان (نصف، غرض). وفي الأصل: "قتل الكاذب"، وصوابه ما أثبت. والقيل: القول. على أن هذه الكلمة المحرفة ساقطة من المجمل.
([3]) البيت بتمامه كما في اللسان (عير):
لما رأيت أبا عمرو رزمت لـه  *** مني كما رزم العيار بالغرف
([4]) في الأصل: "أيضاً"، صوابه في المجمل.
([5]) البيت للشماخ، وقد سبق في (جهد، عرق).
([6]) ديوان الأعشى 10 واللسان (غرم).
([7]) بفتح فكسر، وبكسر العين وسكون الراء وفتح الياء، لغتان ذكرهما في القاموس.
([8]) هو كثير، كما في المجمل واللسان (غرا) والمخصص (12: 67).
([9]) كلمة "غراء" ساقطة من الأصل، وإثباتها من المراجع المتقدمة.
([10]) يقال أيضاً "استغرب" بالبناء للمجهول، بل هو أكثر.
([11]) الرجز في اللسان (غرب).
([12]) في اللسان: "بفتح الراء وسكونها، بالإضافة وغير الإضافة". وضبط في المجمل بسكون الراء مع الإضافة.
([13]) يقال للرواية أيضاً بسكون الراء.
([14]) قطعة من بيت لذي الرمة في ديوانه 11 واللسان (غرب). وهو بتمامه:
وأدرك المتبقى من ثميلته  *** ومن ثمائلها واستنشئ الغرب
([15]) البيت للبيد في ديوانه 142 طبع 1880 واللسان (دعع، ركا). ونسب في (غرب) إلى الأعشى خطأ. وروي: "سرة الركاء"، وهذه أيضاً تروى بفتح الراء وكسرها، كما في اللسان  (دعع، ركا) وهو اسم موضع.
([16]) يقال بفتح الراء المشددة وكسرها.
([17]) الكميت في اللسان (غرب، دبر).
([18]) البيت بتمامه كما في اللسان (غرب):
صر رجل الغرلب ملكك في النا  *** س على من أراد فيه الفجورا

ـ

##### Türkçe

(**باب الغين والراء وما يثلثهما**)
(**غرز**) **الغين والراء والزاء** sahih bir asıldır; bir şeyin bir şeyin içine saplanmasına delâlet eder. Bundan: **غَرَزْتُ الشَّيءَ أغرِزُه غَرْزاً**. Ve **غَرَزْتُ رِجله في الغَرْز**. Ve çekirge kuyruğuyla yere saplandı: **غَرَزَت الجرادةُ بذَنَبِها في الأرض**; **رَزّت** gibi. Ve tabiat **غريزة**dir; sanki o, insana saplanmış bir şeydir. Amma onların sözü: **اغترَزْت الشَّيءَ** ve **اغترَزْت السَّيرَ اغترازاً**; yürüyüşün yaklaştığı zaman; bunun mânâsı yürüyüşü yaklaştırmaktır; yani sanki ben şimdi ayağımı semerin **غَرْز**’üne koydum. Amma onların sözü: **غَرَزَت النَّاقةُ**; sütü azaldığı zaman; bunun mânâsı da bundan(dır); sanki onun sütü bedenine saplanmış da çıkmamıştır.

(**غرس**) **الغين والراء والسين** sahih bir asıldır; kendinden öncekinin yakınıdır. Denir: **غَرَسْتُ الشَّجرَ غَرْساً**; ve bu, **الغِراس** zamanıdır. Ve denir ki **الغَرِيسة**: hurma ağacı, ilk filizlendiği zamandır.
Ve bundan şâz olan **الغِرْس**: çocuğun başı üzerinde çıkan ince bir deridir. Dedi:
* **كُلَّ جنينٍ مُشْعَرٍ في غِرْسِ**([1]) *

(**غرض**) **الغين والراء والضاد** tek bir kıyas üzerine konulmamış bâblardandır; kelimeleri kökler bakımından ayrıdır; aralarındaki uzaklığı göreceksin.
İşte **الغَرْض** ve **الغُرْضَة**: **البِطان**dır; o, semerin kuşağıdır. Ve deveden **المَغْرِض**, binek hayvandan **المَحْزِم** gibidir. Ve **الإغريض**: doludur; denir ki bilakis o, **الطَّلع**dır. Ve **لحمٌ غَريض**: taze(, yumuşak). Ve **ماءٌ مغروضٌ** da onun gibidir. Ve **الغَرَض**: bıkkınlıktır; denir: **غَرِضْت به ومنه**. Ve **الغَرَض**: özlemdir. Dedi:
مَن ذا رسولٌ ناصحٌ فمبلِّغٌ *** عنِّي عُلَيَّةَ غيرَ قِيل الكاذِب([2])
أنِّي غَرِضْتُ إلى تَنَاصُفِ وجهِها *** غَرَضَ المحبِّ إلى الحبيب الغائبِ
Ve denir: **غَرَضت المرأة سِقاءها**: onu çalkaladı. Ve **غَرَضْنا السَّخْلَ نَغرِضهُ**; onu vaktinden önce sütten kestiğimiz zaman. Ve **الغَرْض**: doluluktan eksilmedir. Denir: **غَرِّضْ في سقائك**; yani onu doldurma. Ve denir: **وَرَدَ الماءَ غارِضاً**; yani erken(ce) geldi. Ve **المَغَارض**: kaburgaların alt tarafında karnın yanlarıdır; teki **مَغْرِض**.

(**غرف**) **الغين والراء والفاء** sahih bir asıldır; ancak kelimeleri kıyaslanmaz; bilakis ayrışır. İşte **الغَرْف**: **غَرَفْت الماءَ وغيرَه أَغرِفُه غَرْفاً**’ın masdarıdır. Ve **الغُرفة**: alınan şeyin adıdır. Ve **الغَرِيف**: sık ağaçlıktır; çoğulu **غُرُف**. Dedi:
* كما رَزَمَ العَيّار في الغُرُفِ([3]) *
Ve **الغُرْفة**: üst kattır. Ve denir: **غَرَفَ ناصيةَ فرسِهِ**; onu kökünden kesip kazıdığı zaman.

(**غرق**) **الغين والراء والقاف** sahih tek bir asıldır; bir şeyde, en sonuna varan bir sona ermeye delâlet eder. Bundan: suda **الغَرَق**. Ve **الغَرِقة**: son derece sululuğun nihayetinde olan bir topraktır([4]). Ve **اغْرَوْرَقت العينُ والأرض** da bundandır; sanki göz ve yer, yaşında boğulmuş gibidir.
Ve bâbdan: **أغرَقْتُ في القَوس**: [onu] gerişin nihayetine kadar gerdim. Ve **اغْتَرَق الفرسُ في الخيل**; onlara karışıp sonra onları geçtiği zaman.
Ve bu bâbdan şâz olan **الغُرْقة** (sütten): kabın üçte biri miktarıdır; çoğulu **غُرَق**. Dedi:
تُضْحِي وقد ضمِنت ضَرَّاتها غُرَقاً  *** من طيِّب الطَّعم حلوٍ غير مجهودِ([5])

(**غرل**) **الغين والراء واللام** tek bir kelimedir; o da **الغُرْلة**dir; o, **القُلْفَة**dir. Ve **الأغرل**: **الأقْلَف**tır; ve derler ki **الغَرِل**: yaratılışı gevşek olandır.

(**غرم**) **الغين والراء والميم** sahih bir asıldır; yapışıp ayrılmamaya ve sıkı yapışmaya delâlet eder. Bundan **الغَريم**; yapışıp kalması ve ısrarı sebebiyle **غريماً** diye adlandırıldı. Ve **الغَرَام**: lâzım gelen azaptır; Yüce Allah’ın sözü: ﴿إنَّ عَذَابَهَا كانَ غَرَاماً﴾  [الفرقان 65]. A‘şâ dedi:
إنْ يعاقِبْ يكنْ غَراماً وإن يُعْـ  *** طِ جزيلاً فإنَّه لا يُبالِي([6])
Ve **غُرْم المالِ** da bundandır; **الغَرِيم**’in malı olduğu için böyle adlandırıldı.

(**غرن**) **الغين والراء والنون** tek bir kelimedir; derler ki **الغَرِين**([7]): havuzda suyundan ve çamurundan kalan şeydir*.

(**غرو**) **الغين والراء والحرف المعتل** sahih bir asıldır; o, bir şeyin güzelliğine hayranlık ve şaşkınlığa delâlet eder. Bundan **الغَرِيُّ**; o, güzel olandır. Ondan denir: **رجلٌ غَرٍ**. Sonra şaşkınlık **غَرْواً** diye adlandırıldı. Ve ondan: **أغريتُه بالشَّيء**; şeylerin onunla yapıştığı şeyle. Ve denir: **غَارَت العينُ بالدَّمع غِراءً**; ağlamada ısrar ettiği zaman. Ve **غَرِيَت بالدَّمع**. Şair([8]) dedi:
إذا قلتُ أسلُو غارَتِ العينُ بالبُكا  *** غِراءً ومَدَّتْها مدامعُ حُفَّلُ([9])

(**غرب**) **الغين والراء والباء** sahih bir asıldır; kelimeleri kıyaslı değildir, lâkin birbirine benzeşiktir; bu sebeple onu, kıyasını aramaksızın kendi yönü üzere yazdık.
İşte **الغَرْب**: şeyin keskin kenarıdır. Denir: bu, kılıcın **غَرْب**’üdür. Ve derler: **كفَفْتُ من غَرْبه**; yani keskinliğini körelttim. Ve onların sözü: **استَغْرَب الرّجُل**([10]); çokça güldüğü zaman; bunun bundan olması mümkündür; sanki gülmenin son haddine varmış gibidir. Ve **الغَرْب**: büyük kovadır. Ve gözden **الغَرْبانِ**: ön tarafı ve arka tarafıdır. Ve dişlerin **غُروب**’u: suyudur. Amma **الغُروب**: gözün akıntı yollarıdır. Dedi:
مالَكَ لا تذكُرُ أُمَّ عمرِو  *** إلاّ لعينَيْك غَروبٌ تَجْرِي([11])
Ve **الغَرْب** ayrıca râ’nın sükûnuyla([12]); onların sözünde: **أتاهُ سَهْمٌ غَرْب**; onu kimin attığı bilinmediği zaman.
Amma râ’nın fethiyle **الغَرَب**; denir ki **الغَرَب**([13]): su tulumudur. Ve **الغَرَب**: kuyu yanında akıp da kokusu değişen sudur. Zü’r-Rumme dedi:
* واسْتُنْشِئَ الغَرَبُ([14]) *
Ve **الغَرْب**: bir ağaçtır. Ve derler —Allah onun sıhhatini daha iyi bilir—: **الغَرَب**: altın veya gümüşten bir kaptır. Ve şu beyiti okurlar:
فدعْدَعا سُرَّةَ الرَّكيِّ كَما  *** دَعْدَعَ ساقِي الأعاجم الغَرَبا([15])
Ve **الغَرْب**: göz pınarında şişliktir; ondan denir: **غَرِبَت العينُ غَرَباً**. Ve **الغَرْب**: sulayan ve kesilmeyen bir damardır. Ve **الغُرْبة**: vatandan uzaklıktır; denir: **غَرَبَت الدَّار**. Ve bu bâbdan: **غُروب الشَّمس**; sanki onun yer yüzünden uzaklaşmasıdır. Ve **شَأْوٌ مُغَرَِّبٌ**([16]); yani uzak. Dedi:
أعْهَدَكَ مِن أُولَى الشَّبيبةِ تطلبُ  *** على دُبُرٍ هيهاتَ شَأْوٌ مغرَِّبُ([17])
Ve derler: "**هل من مُغَرِّبةِ خَبَرٍ**"; uzaklıktan gelmiş bir haber isterler.
Halîl’in kitabında: "Köpekler avı aramada ileri gittikleri zaman **غرَّبَت** denir." Ve bunda bir bakış(=itiraz) vardır.
Ve **الغارب**: sırtın ve hörgücün en üstüdür. Denir: **أَلْقَى حبلَه على غاربه**; onu salıverdiği zaman. Ve **الغُراب** mâlûmdur. Ve **الغُرابانِ**: atın sağrı kemiğinin iki yanında iki çukurdur. Ve **الغُرَاب**: baltanın başıdır. Ve **رِجْل الغُراب**: **الصَّرِّ**’den bir türdür. Kümeyt dedi:
* صُرَّ رِجْلَ الغُرابِ([18]) *
Ve **الغِربيب**: siyahtır; sanki karganın renginden türemiştir. Ve **المُغْرَب**: her şeyden kirpikleri beyaz olandır. Ve **الغَرْبيّ**: **البُسْر**’den yapılan, içine bir şey atılıp bekletilen **الفضيخ**tir. Ve **الغَرْبيُّ**: kırmızı bir boyadır.

(**غرث**) **الغين والراء والثاء** sahih bir asıldır; açlığa delâlet eder. Ve **الغَرث**: açlıktır. Ve **رجلٌ غَرْثانُ**. Ve bunu mecazen kullanırlar da derler: **جاريةٌ غَرْثَى الوِشاح**; çünkü o, beli ince olandır; kuşağı dolmaz; sanki kuşağı açtır.

(**غرد**) **الغين والراء والدال** iki kelimedir: birisi sestir, diğeri bitkidir. Birincisi: kuş sesinde ötüp durdu: **غرَّد الطّائر في صوته يُغَرِّد تغريداً**. Diğer kelime: **الغَرَْد**: yer mantarıdır; teki **غَرَْدة**. Ve **المَغَاريد**: bir bitkidir; teki **مُغْرود**; ve onun da yer mantarı olduğunu iddia ettiler.

--------------ــــ
([1]) Esedî’den Manzûr b. Mersed’e aittir; Lisân’da (أبس). Ve (غرس)’te nisbesiz okuttu. Ve ondan önce: * يتركن في كل مناخ أبس *
([2]) Mücmel’de de böyle okuttu. Şiir, Lisân’da (نصف، غرض)’ta olduğu üzere İbn Hirma’nındır. Asılda: "قتل الكاذب" (vardır); doğrusu, sabit kıldığımızdır. **القيل**: söz(dür). Şu da var ki bu tahrif edilmiş kelime Mücmel’den düşmüştür.
([3]) Beyit tamamıyla Lisân’da (عير):
لما رأيت أبا عمرو رزمت لـه  *** مني كما رزم العيار بالغرف
([4]) Asılda: "أيضاً"; doğrusu Mücmel’dedir.
([5]) Beyit Şemmâh’ındır; daha önce (جهد، عرق)’ta geçti.
([6]) A‘şâ divanı 10 ve Lisân (غرم).
([7]) feth sonra kesr ile; ve ‘ayn’ın kesri, râ’nın sükûnu ve yâ’nın fethiyle; Kâmûs’ta zikrettiği iki lugattır.
([8]) O, Kesîr’dir; Mücmel ve Lisân (غرا) ve Muhaṣṣaṣ (12: 67)’de olduğu üzere.
([9]) "غراء" kelimesi asıldan düşmüştür; ispatı, ileri geçen kaynaklardandır.
([10]) Ayrıca meçhul bina ile "استغرب" de denir; hatta o daha çoktur.
([11]) Recez, Lisân’da (غرب).
([12]) Lisân’da: "râ’nın fethi ve sükûnuyla; izafetle ve izafetsiz." Mücmel’de izafetle birlikte râ’nın sükûnuyla ضبط edilmiştir.
([13]) Su tulumuna râ’nın sükûnuyla da denir.
([14]) Zü’r-Rumme’nin divanında 11 ve Lisân’da (غرب) bir beyitten parçadır. Tamamı:
وأدرك المتبقى من ثميلته  *** ومن ثمائلها واستنشئ الغرب
([15]) Beyit Lebîd’indir; divanında 142 (1880 baskı) ve Lisân (دعع، ركا). (غرب)’te yanlışlıkla A‘şâ’ya nisbet edildi. "سرة الركاء" diye rivayet edildi; bu da Lisân’da (دعع، ركا) olduğu üzere râ’nın fethi ve kesriyle rivayet edilir; o, bir yer adıdır.
([16]) şeddeli râ’nın fethi ve kesriyle denir.
([17]) Kümeyt, Lisân’da (غرب، دبر).
([18]) Beyit tamamıyla Lisân’da (غرب):
صر رجل الغرلب ملكك في النا  *** س على من أراد فيه الفجورا

ـ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

العُرْلة: القُلْفة. وفي حديث أَبي بكر: لأَنْ أَحْمِل عليه غُلاماً ركب الخيل على غُرْلَتِه أَحِبُّ إِليَّ من أَن أَحْمِلك عليه؛ يريد ركبها في صغره واعتادها قبل أَن يُخْتَن. وفي حديث طلحة: كان يَشُورُ نَفْسَه على غُرْلَتِه أَي يسعى ويَخِفُّ، وهو صبيّ. وفي حديث الزِّبْرِقان: أَحَبُّ صِبْيانِنا إِلينا الطويلُ الغُرْلة؛ إِنما أَعجبه طولها لتمام خلقه. والغُرْلُ: القُلْفُ. والأَغْزَلُ: الأَقْلف. الأَحمر: رجل أَرْغَلُ وأَغْزَلُ وهو الأَقلف. وفي الحديث: يُحْشَرُ الناس يوم القيامةُ عُراةً حُفاة غُرْلاً بُهْماً أَي قُلْفاً؛ والغُرْلُ: جمع الأَغْرَل. وعامٌ أَغْرَلُ: خَصِيب. وعيش أَغْرَلُ أَي واسع. ورجل غَرِلٌ: مسترخي الخَلْقِ؛ قال العجاج:
لا غَرِل الخَلْقِ ولا قصير
ورمح غَرِلٌ: سيّء الطول مُفْرِطه، وأَنشد بيت العجاج أَيضاً. وقال ثعلب: الغِرْيَلُ والغِرْيَنُ ما يبقى من الماء في الحوض، والغديرُ الذي تبقى فيه الدَّعامِيصُ لا يقدر على شربه، وكذلك ما يبقى في أَسفل القارورة من الثُّفْل، وقيل: هو ثُفْل ما صبغ به؛ وقال الأَصمعي: الغِرْيَلُ أَن يجيء السيل فيثبت على الأَرض ثم يَنْضُبَ، فإِذا جفّ رأَيت الطين رقيقاً قد جفّ على وجه الأَرض قد تشقّق؛ وقال أَبو زيد في كتاب المطر: هو الطين يحمله السيل فيبقى على وجه الأَرض، رطباً كان أَو يابساً، وقيل: الغِرْيَلُ الطين الذي يبقى في الحوض.

##### Türkçe

**العُرْلة**: **القُلْفة**. Ebû Bekir’in hadisinde: “Onun üzerine, atı **غُرْلَتِه** üzere binmiş bir oğlanı yüklenmem, senin üzerine onu yüklenmemden bana daha sevimlidir”; yani: onu küçüklüğünde binmiş ve sünnet edilmeden önce ona alışmış. Talha’nın hadisinde: “Kendisini **غُرْلَتِه** üzere danışırdı”; yani, çocuk iken koşar ve hafiflerdi. **الزِّبْرِقان**’ın hadisinde: “Bizim çocuklarımızın bize en sevgilisi uzun **الغُرْلة** sahibi olandır”; onu ancak, yaratılışının tamamlığı için onun uzunluğu hoşuna gitmiştir. **الغُرْلُ**: **القُلْفُ**. **الأَغْزَلُ**: **الأَقْلف**. **الأَحمر**: **أَرْغَلُ** ve **أَغْزَلُ** bir adam; o, **الأَقلف**tir. Hadiste: “İnsanlar kıyamet günü çıplak, yalınayak, **غُرْلاً** **بُهْماً** olarak haşrolunur”; yani **قُلْفاً**; ve **الغُرْلُ**: **الأَغْرَل**’in çoğuludur. Ve **عامٌ أَغْرَلُ**: bereketli. Ve **عيش أَغْرَلُ**: yani geniş. Ve **رجل غَرِلٌ**: yaratılışı gevşek; **العجاج** dedi ki:
لا غَرِل الخَلْقِ ولا قصير
Ve **رمح غَرِلٌ**: aşırılığı sebebiyle boyu kötü; ve **العجاج**’ın beytini de yine okuttu.

**ثعلب** dedi: **الغِرْيَلُ** ve **الغِرْيَنُ**, havuzda sudan kalan şeydir; ve içinde **الدَّعامِيصُ** kalan, içilmesine güç yetirilemeyen gölcüktür; aynı şekilde şişenin dibinde **الثُّفْل**den kalan şey; ve denildi ki: onunla boyanan şeyin **ثُفْل**üdür. **الأَصمعي** dedi: **الغِرْيَلُ**, selin gelip yerde durması, sonra çekilmesidir; kuruduğunda, yer yüzünde ince bir çamurun yer yüzünün üzerinde kurumuş, çatlamış olduğunu görürsün. **أَبو زيد** yağmur kitabında dedi: o, selin taşıdığı çamurdur; yer yüzünde kalır; yaş da olsa kuru da olsa. Ve denildi ki: **الغِرْيَلُ**, havuzda kalan çamurdur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الغرلة، بالضم: القلفة، ومنه حديث أبي بكر رضي الله تعالى عنه: غلاما ركب الخيل على غرلته. يريد على صغره قبل أن يختن، وفي حديث الزبرقان: أحب صبياننا إلينا الطويل الغرلة، إنما أعجبه طولها لتمام خلقه. والأغرل: الأقلف، وكذلك الأرغل، نقله الأحمر، وقد تقدم. الأغرل من الأعوام: المخصب، ومن العيش: الواسع، كالأرغل فيهما. الغرل، ككتف: الرمح الطويل المفرط في الطول، قال العجاج:
  لا غرل الخلق ولا قصير أيضا: الرجل المسترخي الخلق، وبه فسر بيت العجاج أيضا. قال أبو عمرو: الغريل، كحذيم: هو الغرين بالنون، هو الطين يبقى في أسفل الحوض، قيل: هو الغبار، وقال أبو زيد في كتاب المطر: الغريل باللام والنون: الطين يحمله السيل فيبقى على وجه الأرض متشققا رطبا كان أو يابسا وليس في نص أبي زيد متشققا، وإنما أخذه من سياق الأصمعي، قال: الغريل: أن يجيء السيل فيثبت على الأرض، ثم ينضب، فإذا جف رأيت الطين رقيقا قد جف على وجه الأرض قد تشقق. أيضا: مخاط كل ذي حافر، نقله الصاغاني. أيضا: الغدير الذي تبقى فيه الدعاميص لا يقدر على شربه، عن أبي عمرو. أيضا: الثفل في أسفل القارورة، عن أبي عمرو. ومما يستدرك عليه: الغريل: ثفل ما صبغ به. والغرل، بالضم: جمع الأغرل، ومنه الحديث:  يحشر الناس يوم القيامة حفاة عراة غرلا بهما  أي قلفا.

##### Türkçe

**الغرلة**, zamme ile: **القلفة**; ve ondan Ebû Bekir (Allah Teâlâ ondan razı olsun) hadisi: “Bir oğlan, atlara **غرلته** üzerinde bindi.” Yani: küçüklüğü üzerinde, henüz sünnet edilmeden önce. Ve **الزبرقان** hadîsinde: “Bize en sevgili oğlanlarımız, **الغرلة**si uzun olandır”; onu ancak onun uzunluğu, yaratılışının tamamlığı için hoşuna gitti. Ve **الأغرل**: **الأقلف**; ve كذلك **الأرغل**; onu **الأحمر** nakletti; ve daha önce geçti. **الأغرل** yıllardan: bereketli; ve yaşayıştan: geniş; ikisinde de **الأرغل** gibi. **الغرل**, **كتف** gibi: aşırı derecede uzun olan uzun mızrak; **العجاج** dedi ki:
  “Ne yaratılışı **غرل** olan ne de kısa da”: yaratılışı gevşek olan adam; ve onunla **العجاج**ın beyti de tefsir edildi. Ebû Amr dedi: **الغريل**, **حذيم** gibi: o, **الغرين**dir **بالنون**; o, havuzun dibinde kalan çamurdur; denildi ki: o, tozdur. Ve Ebû Zeyd, “Kitâbü’l-Matar”da dedi: **الغريل** **باللام والنون**: selin taşıdığı çamur; böylece yerin yüzünde kalır; yaş da olsa kuru da olsa; ve Ebû Zeyd’in nassında “çatlamış” yoktur; onu ancak **الأصمعي**nin siyakından aldı; dedi ki: **الغريل**: selin gelip yerde sabit kalmasıdır; sonra çekilir; sonra kuruduğunda, yerin yüzünde ince bir çamur görürsün; yerin yüzünde kurumuş, çatlamış. Yine: her tırnaklı olanın sümüğü; **الصاغاني** onu nakletti. Yine: içinde **الدعاميص** kalan gölcük; onu içmeye güç yetmez; Ebû Amr’dan. Yine: şişenin dibindeki tortu; Ebû Amr’dan. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **الغريل**: onunla boyanan şeyin tortusu. Ve **الغرل**, zamme ile: **الأغرل**in cemi; ve ondan hadis: “İnsanlar kıyamet günü yalınayak, çıplak, **غرلا** olarak haşrolunurlar”; ikisiyle: yani **قلفا**.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

غَرِلَ
1 غَرِلَ ذ , aor. غَرَلَ , inf. n. غَرَلٌ, He was uncircumcised. (Msb.)

غَرِلٌ
غَرِلٌ ذ , A man flaccid, lax, or uncompact, in make. (S, O, K.) ― -b2- And A long, (K,) or an excessively long, (TA,) spear. (K, TA.)

غُرْلَةٌ
غُرْلَةٌ ذ The قُلْفَة [or prepuce]. (S, O, Msb, K.) Hence, in a trad. of Aboo-Bekr when he was a boy, رَكِبَ الخَيْلَ عَلَى غُرْلَتِهِ, meaning He rode horses when he was small in age, before he was circumcised. (TA.)

غِرْيَلٌ
غِرْيَلٌ ذ and غِرْيَنٌ signify the same; (AA, AZ, As, S, O, K;) [Silt, or alluvial deposit, left upon the ground by a torrent;] i. e. (S, O) earth, or mould, borne by a torrent, and remaining upon the ground, (AZ, S, O, K,) much cracked, (K,) whether moist or dry: (AZ, S, O, K;) or fine earth or mould, which is seen to have drive upon the ground, (As, S, O, TA,) and became (??) cracked, (As, TA,) when a torrent has came and remained some time upon the ground, and then sunk in and disappeared: (As, S, O, TA:) or, accord. to AA, (S, O, TA,) what remains of, or from, water, (S, O,) or of earth, or mud, (TA,) in a watering-trough: (S, O, TA:) and a pool of water left by a torrent. in which remain animal cules termed] دَعَامِيص [pl. of دُعْمُوصٌ, q. v.], and which one cannot drink. (AA, S, O, K, TA.) And The sediment remaining in the bottom of a flask, or bottle: (AA, S, O, K, TA:) and the sediment of a dye. (TA.) And (the former) Dust; syn. غُبَارٌ. (O, K.) And The mucus of the nose of a solid-hoofed animal of any hand. (O, K.)

أَغْرَلُ
أَغْرَلُ ذ , with which أَرْغَلُ is syn. in all of the following senses, (TA,) applied to a boy, (S, O.) i. q. أقْلَفُ [i. e. Uncircumcised]: (S, O, Msb, K:) fem. غَرْلَآءُ: and pl. غُرْلٌ. (Msb.) ― -b2- And عَيْشٌ أَغْرَلُ A life ample in its means, or circumstances. (S, O, K.) And عَامٌ أَغْرَلُ A fruitful, or plentiful, year. (K.)

##### Türkçe

غَرِلَ
1 **غَرِلَ** ذ , aor. **غَرَلَ** , inf. n. **غَرَلٌ**, Sünnetsiz idi. (Msb.)

غَرِلٌ
**غَرِلٌ** ذ , Yapılışta gevşek, laçka veya sıkı olmayan bir adam. (S, O, K.) ― -b2- Ve Uzun, (K,) yahut aşırı uzun, (TA,) bir mızrak. (K, TA.)

غُرْلَةٌ
**غُرْلَةٌ** ذ **قُلْفَة** [yahut sünnet derisi]. (S, O, Msb, K.) Bundan dolayı, Ebû-Bekr’in çocuk iken hakkında bir rivayette, **رَكِبَ الخَيْلَ عَلَى غُرْلَتِهِ**, yani: Yaşı küçük iken, sünnet edilmeden önce, ata bindi. (TA.)

غِرْيَلٌ
**غِرْيَلٌ** ذ ve **غِرْيَنٌ** aynı şeyi ifade eder; (AA, AZ, As, S, O, K;) [selin yer üzerinde bıraktığı mil yahut alüvyon birikintisi;] yani (S, O) selin taşıdığı ve yer üzerinde kalan, (AZ, S, O, K,) çok çatlamış, (K,) yaş olsun kuru olsun: (AZ, S, O, K;) yahut yer üzerinde sürüklenmiş olduğu görülen ince toprak yahut toprak, (As, S, O, TA,) ve (??) çatlamış olan, (As, TA,) bir sel gelip bir müddet yer üzerinde kalıp sonra içine çekilip kaybolduğu zaman: (As, S, O, TA:) yahut, AA’ya göre, (S, O, TA,) sudan kalan, yahut sudan, (S, O,) yahut topraktan, yahut çamurdan, (TA,) bir sulukta kalan: (S, O, TA:) ve selin bıraktığı bir su birikintisi; içinde **دَعَامِيص** [**دُعْمُوصٌ**’un çoğulu, bkz.] denilen hayvancıklar kalır ve ondan içilemez. (AA, S, O, K, TA.) Ve Bir matara yahut şişenin dibinde kalan tortu: (AA, S, O, K, TA:) ve bir boyanın tortusu. (TA.) Ve (önceki) Toz; eş anlamlısı **غُبَارٌ**. (O, K.) Ve Herhangi bir tür tek toynaklı hayvanın burnunun sümüğü. (O, K.)

أَغْرَلُ
**أَغْرَلُ** ذ , bununla **أَرْغَلُ** aşağıdaki mânâların hepsinde eş anlamlıdır, (TA,) bir oğlana nispetle, (S, O.) **أقْلَفُ** [yani: sünnetsiz] demektir: (S, O, Msb, K:) müennesi **غَرْلَآءُ**: ve çoğulu **غُرْلٌ**. (Msb.) ― -b2- Ve **عَيْشٌ أَغْرَلُ**: imkânları yahut hâlleri bakımından geniş bir hayat. (S, O, K.) Ve **عَامٌ أَغْرَلُ**: bereketli yahut bol bir yıl. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

غَرِلَ
غَرِلَ A ( n. ac. غَرَل 4 ),
a.  Was uncircumcised.

غُرْلَة
غُرْلَة 3t , ( pl. غُرَل 9 ),
a.  Prepuce.

غَرِل
غَرِل 5 ,
a.  Flaccid, lax, flabby, uncompact.

أَغْرَلُ
أَغْرَلُ 14 , ( pl. غُرْل 3 ),
a.  Uncircumcised.

##### Türkçe

غَرِلَ
غَرِلَ A (isim-fiil: **غَرَل** 4),
a. Sünnetsiz oldu.

غُرْلَة
غُرْلَة 3t, (çoğulu **غُرَل** 9),
a. Sünnet derisi.

غَرِل
غَرِل 5,
a. Gevşek, sarkık, pörsük, sıkı olmayan.

أَغْرَلُ
أَغْرَلُ 14, (çoğulu **غُرْل** 3),
a. Sünnetsiz.
