# غرم (غ-ر-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%B1%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Ödenemeyecek borç

- Harfler: غ - ر - م
- Kur'an'da: 6 geçiş · 6 ayet · 5 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (5)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [مَغْرَمٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%85/siga/%D9%85%D9%8E%D8%BA%D9%92%D8%B1%D9%8E%D9%85%D9%8D.md) | مَفْعَلٍ | Ödenemeyecek borç | 2 | 2 | [52:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%85/ayet/52:40.md) |
| [غَرَامًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%85/siga/%D8%BA%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D9%85%D9%8B%D8%A7.md) | فَعَالًا | İflas ettirici borç | 1 | 1 | [25:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%85/ayet/25:65.md) |
| [لَمُغْرَمُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%85/siga/%D9%84%D9%8E%D9%85%D9%8F%D8%BA%D9%92%D8%B1%D9%8E%D9%85%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | لَمُفْعَلُونَ | İflas ettirilenler | 1 | 1 | [56:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%85/ayet/56:66.md) |
| [مَغْرَمًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%85/siga/%D9%85%D9%8E%D8%BA%D9%92%D8%B1%D9%8E%D9%85%D9%8B%D8%A7.md) | مَفْعَلًا | Ödenemeyecek borç | 1 | 1 | [9:98](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%85/ayet/9:98.md) |
| [وَالْغَارِمِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%85/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%BA%D9%8E%D8%A7%D8%B1%D9%90%D9%85%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | وَالْفَاعِلِينَ | Ve iflas edenler | 1 | 1 | [9:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%85/ayet/9:60.md) |

## Mücavir kökler — 27 mücavir (40 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [ثقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · Terazinin karşı kefesine konan taş demektir
2. [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
3. [سأل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · “Sehl” ova demektir
4. [ربص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B5.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Rebş” ağaçların yaprakları döktükten sonra yeniden…
5. [فرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Farz (dat) Ayırmada ayrılacak yerin belirtildiği yer…
6. [فقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%82%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Omurga kemiğidir
7. [ألف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Lif ip yapılan ipliklerden herbirine denir
8. [رقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Rekabe Boyun demektir
9. [عرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “A’rafe” üstü düz dağ demektir
10. [صرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · (sad) “Sarim” toplanıp yığılmış meyve, “serm” meyve veya…
11. [دور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Dar : Etrafı çevrili yer demektir
12. [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Sikkin” bıçak demektir
13. [جهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir
14. [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · İki yüzlüler
15. [بنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Oğullar
16. [صدق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir
17. [سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
18. [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
19. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · İşiten
20. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Biribirini kesen yoldur
21. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Dağın sivri noktası demektir
22. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Gem demektir
23. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
24. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
25. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Su yosunudur
26. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Ribve, tümsek demektir
27. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | غرم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md), [وزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D8%B1.md), [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) |
| Zıt Kök | [غنم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir kimsenin yakasına yapışıp ayrılmayan ağır borç, tazminat ve peşini bırakmayan yükümlülük |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanı çaresiz bırakan iflas ettirici mali külfet ve yakayı bırakmayan helak edici azap |
| Çekirdek Özet 3 | Yükümlülüğün bireye ayrılmaz biçimde bağlanması ve iflas mekanizmasının toplumsal dayanışmayla çözülmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün ifade ettiği ayrılmaz ve iflas ettirici yükün göz ardı edilip sıradan bir borç veya basit bir para cezası sanılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| غر | Bir şeyin içine çekilme, derinliğe kapılma, batma ve ayrılmaz biçimde bağlanma ([غرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%A8.md), [غرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%B1.md), [غرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%81.md), [غرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82.md), [غرو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%88.md)) | م | İçine çeken ve yakayı bırakmayan hareketin somut bir külfet, borç ve tazminat olarak bireyin üzerine bütünüyle kapanıp sabitlenmesi |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| غ | Perdelenmiş kaynak ve baskın çekim alanı | İnsanı görünmeyen bir mecburiyetle saran ve kaçışı engelleyen kuşatıcı çekim (Arap yazısında ikiz harf olan ع göz/kaynak imgesinin buğulu ve derinleşmiş türetimidir) |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Yükün doğrudan şahsın başına, iradesine ve benliğine binmesi |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik, toplanma | Külfetin birikerek bireyi bütünüyle örtmesi ve üzerine kapanması |
| غرم | Bireyin başını ve benliğini kuşatarak üzerine kapanan, yakasını bırakmayacak biçimde sabitleşen ağır yükümlülük ve mülâzemet hareketi |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kimsenin peşini bırakmayan, yakasına yapışan alacaklı veya ödenmesi kaçınılmaz hale gelen ağır tazminat ve cereme yükü |
| Cahiliye şiiri kullanımı | el-A‘şâ divanında geçen beyitte kök, yakayı bırakmayan ve helak eden ceza anlamında kullanılmıştır: إنْ يعاقِبْ يكنْ غَراماً وإن يُعْـطِ جزيلاً فإنَّه لا يُبالِي |
| Erken Arapça kullanım | İki kabile arasındaki kan davasını bitirmek için üstlenilen ağır diyet borcu ve kefalet yükümlülüğü; kişinin kendi kusuru olmaksızın boynuna geçen tazminat |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Arapça غرم kökü, temel Sami dilleri ailesinde köklü bir mülâzemet, yani ayrılmama, yapışma ve kaçınılmaz bağ fikri üzerine kuruludur. İbrânîce ve Ârâmîce gibi Kuzeybatı Sami dillerinde g-r-m kökü genellikle kemik, öz, cisim veya bir şeyin gerçekleşmesine sebep olma, biçme ve kesin hüküm verme anlamlarıyla temsil edilir (İbrânîce gāram 'kemik sıyırmak, sebep olmak', Ârâmîce garmā 'kemik, öz, kendisi'). Arapçada kök, ses denkliklerinin korunmasıyla birlikte kişinin özüne ve varlığına yapışan, kemiğe dayanan borç, kaçınılmaz mali veya cezai yükümlülük yönünde semantik bir uzmanlaşma kazanmıştır. Kökün asli semantik çekirdeği, kişiyi terk etmeyen alacaklı (garîm) ve yakayı bırakmayan felaket/ceza bağlamında gelişmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | غرم kökünden türeyen mülâzeme ve ağır borç kavramı | Borcun ve alacaklının şahsın yakasını bırakmaması, ayrılmaz azap ve iflas hali | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbrânîce ve Ârâmîce g-r-m biçimleri | Öz, kemik ve sebep olma anlamlarından ayrılmaz yükümlülüğe uzanan semantik uzmanlaşma | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin Afro-Asyatik dışı soydaş tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| غرم | Anlamlı | Ayrılmaz borç, yakaya yapışan yük | Kişiyi iflas ettiren veya yakasını bırakmayan borç ve azap | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [غمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B1.md) | Anlamlı | Kaplamak, basmak, bürümek | Suyun bir yeri basması, cehalet veya sarhoşluk girdabı | Kur'an'da geçer; kuşatma ve kaplama yönüyle ortak çekirdek |
| [رغم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D9%85.md) | Anlamlı | Boyun eğmek, zillet, burnu sürtülmek | Kişinin istemediği bir duruma mecbur kalması ve zillet | Kur'an'da geçer; baskı ve mecburiyet yönüyle hedef kökle irtibatlı |
| [رمغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D8%BA.md) | Anlamlı | Islatmak, yağlamak, bulaştırmak | Bir şeyin yüzeyine sıvının yapışıp temas etmesi | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta‘meldir |
| [مغر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%BA%D8%B1.md) | Anlamlı | Kırmızıya çalmak, kızıl toprak | Toprağın rengi veya hızlıca çekip gitmek | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta‘meldir |
| [مرغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%BA.md) | Anlamlı | Bulanmak, toprağa sürtünmek | Hayvanın yerde yuvarlanıp toprağa belenmesi | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta‘meldir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| غرم | Merkez | Yakayı bırakmayan borç ve azap | Ayrılmazlık, kaçınılmazlık ve iflas ettirici ağırlık | Bireyin üzerine binen ve kendisini terk etmeyen yük |
| [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) | Komşu | Genel borç ve yükümlülük | [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) vadeli ve meşru hukuki borcu anlatırken غرم yakayı bırakayan ağır cereme ve iflası içerir | Hukuki sözleşmeye dayalı borç ilişkisi |
| [وزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D8%B1.md) | Komşu | Ağır yük ve günah | [وزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D8%B1.md) sırtı büken ağırlığı vurgularken غرم yapışıp ayrılmayan mülâzemeti öne çıkarır | Taşınması güç manevi ve cezai sorumluluk |
| [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) | Komşu | Ceza ve azap | [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) acı verici eylemi belirtirken غرم azabın yakayı bırakmazlığını niteler | Kişiye elem veren yaptırım |
| [غنم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85.md) | Zıt | Zahmetsiz ve karşılıksız kazanç | [غنم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85.md) külfetsiz kazancı ifade ederken غرم kazançsız külfet ve tazminattır | Fayda ve nimet boyutu |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | غرم | Yakayı bırakmayan borç, cereme, iflas | Şahsı terk etmeyen külfet ve ayrılmaz azap | Kesin |
| Latince | damnum, debitum inexorabile | Zarar, kaçınılmaz borç | Zorunlu tazminat boyutunu karşılar; mülâzemet vurgusu eksik kalır | Güçlü |
| İngilizce | crippling debt, inescapable liability | İflas ettirici borç, ayrılmaz yükümlülük | Hukuki ve mali ağırlığı verir; cehennem azabındaki yapışma hissini tam kapsamaz | Güçlü |
| Almanca | Schuldenlast, unabwendbare Buße | Ağır borç yükü, kaçınılmaz ceza | Mali cereme yönünü karşılar; yakaya yapışan alacaklı nüansını dışarıda bırakır | Güçlü |
| Fransızca | dette écrasante, servitude financière | Ezici borç, mali mahkumiyet | Bireyi çaresiz bırakan yükümlülüğü karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Lane’s Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| غَرَامًا | Yakayı bırakmayan, helak edici ve ayrılmaz azap | Cehennem azabının ebedi ve kaçınılmaz niteliği; Furkân [25:65](https://lisan.digital/tr/ayet/25:65.md) |
| وَالْغَارِمِينَ | Borç altında ezilip iflas edenler | Zekatın sarf edileceği sınıflardan biri olarak borçlular; Tevbe [9:60](https://lisan.digital/tr/ayet/9:60.md) |
| مَغْرَمًا | Boşa giden harcama, haksız cereme ve ağır ziyan | Münafıkların infakı bir kayıp ve angarya sayması; Tevbe [9:98](https://lisan.digital/tr/ayet/9:98.md) |
| مَغْرَمٍ | Altından kalkılamaz mali külfet ve vergi | Peygamberin davetine karşılık hiçbir ücret veya ağır bedel istememesi; Tûr [52:40](https://lisan.digital/tr/ayet/52:40.md), Kalem [68:46](https://lisan.digital/tr/ayet/68:46.md) |
| لَمُغْرَمُونَ | Bütün sermayesini yitirip iflas edenler, ziyana uğrayanlar | Emek verdikleri ekinleri mahvolan inkarcıların feryadı; Vâkıa [56:66](https://lisan.digital/tr/ayet/56:66.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret azabının niteliği | Cehennem azabının kesintisiz ve yakayı bırakmaz (garâm) oluşunun adalete uygunluğu | Azabın ayrılmaz mülâzemeti |
| Fıkıh | Zekat hukuku ve borçlar | Borçluların (gârimîn) zekat alabilme şartları ve kamu barışı için borçlanan kefilin durumu | İflas hali ve kusursuz tazminat |
| Tefsir | İnfak ve davet psikolojisi | Münafıkların zekatı angarya (mağram) görmesi ile tebliğin bedelsizliği | Ağır külfet ve karşılıksız kayıp |
| Hadis | Dua ve ahlak | Borç ile günah arasındaki bağ; iflas ettirici borçtan (mağram) Allah'a sığınma | İradeyi esir alan borç baskısı |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Uhrevi sorumluluk | Ayrılmaz ceza | Cezanın kesinliğini temin | İnkarcının kendi eyleminin yakasını bırakmayan bir azaba dönüşmesi | Kesin |
| İlmi | Mantıksal nedensellik | Zorunlu sonuç bağı | Nedensel bağlılığı kurma | Önermelerin kaçınılmaz yükümlülükler doğurması | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal barış ve kamu | Kefalet ve cereme üstlenme | Çatışmayı dindirme | Kabileler arası barış için liderlerin diyeti (hamâle) üstlenmesi | Güçlü |
| İktisadi | Mali yapı ve iflas | Batık borç ve kurtarma fonu | Ekonomik tıkanıklığı açma | İflas eden borçluların zekatla tasfiye edilerek sisteme döndürülmesi | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termodinamik tersinmezlik ve potansiyel yük | Bir sistemde biriken, geri döndürülemeyen ve sisteme yapışık kalan enerji kaybı | Güçlü |
| Beşeri bilimler | İflas hukuku ve kusursuz sorumluluk | Kişinin malvarlığını aşarak özgürlüğünü kısıtlayan borçluluk hali ve rehabilitasyon süreci | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca modern dildeki basit para cezası, trafik cezası veya sıradan borç senedine indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İnsanın hem mali hem manevi varlığını kuşatan, yakayı bırakmayan varoluşsal iflas, çaresizlik ve helak edici azap |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Zekat ayetindeki gârimîn sınıfının sıradan borçlular sanılması veya cehennem azabının geçici bir ceza gibi algılanması |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem iktisadi dayanışma modelindeki iflas mekanizmasını hem de cehennem azabının kaçınılmaz ve yakayı bırakmaz niteliğini tek bir kök üzerinden açıklaması bakımından hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Zekatın sarf yerlerini belirleyen Tevbe [9:60](https://lisan.digital/tr/ayet/9:60.md) ayetinde, infak psikolojisini anlatan Tevbe [9:98](https://lisan.digital/tr/ayet/9:98.md) ayetinde, peygamberlerin tebliğdeki karşılıksızlığını vurgulayan Tûr [52:40](https://lisan.digital/tr/ayet/52:40.md) ve Kalem [68:46](https://lisan.digital/tr/ayet/68:46.md) ayetlerinde ve cehennem tasvirinde Furkân [25:65](https://lisan.digital/tr/ayet/25:65.md) ayetinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Zekatın yalnızca yoksullara dağıtılan bir sadaka olduğu yanılgısını düzeltip, sistemik borç krizlerini ve iflas eden üreticileri kurtaran kurumsal bir güvence fonu olduğunu ortaya koyar; ayrıca cehennem azabının tesadüfi değil, kişinin yakasına yapışan ayrılmaz bir gerçeklik olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Kişinin yakasına yapışan alacaklı, ödenmesi kaçınılmaz ağır tazminat ve iflas ettirici yükümlülük.
- Soyut anlam: Bireyin varlığını bütünüyle kuşatan, kendisinden ayrılması imkansız hale gelen varoluşsal yük ve yapışık azap.
- Sistematik karşılık: İktisadi iflas durumunun kamu fonuyla tasfiyesi ve ahlaki eylemin ayrılmaz sonuç bağı.
- LaTeX modeli: $$L(x) = \lim_{t \to \infty} \sum_{i=1}^{n} B_i(t) \cdot \mathbb{I}_{\{B_i > C_x\}}$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $x$ bireyi, $C_x$ bireyin taşıma kapasitesini, $B_i(t)$ bireye zamanla bağlanan yükümlülükleri, $\mathbb{I}$ gösterge fonksiyonunu ve $L(x)$ ise ayrılmaz biçimde bireye yapışan, kapasiteyi aşarak iflas ve helake sürükleyen toplam yükü (garâm/mağram) temsil eder.

## Geçtiği ayetler (6 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%B1%D9%85/occurrences?meal=IK

### [Tevbe 9:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%85/ayet/9:60.md) — وَالْغَارِمِينَ

إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِي الرِّقَابِ وَالْغَارِمِينَ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ وَابْنِ السَّبِيلِ فَرِيضَةً مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Sadakalar, Allah’tan bir farz olarak; ancak fakirler, miskinler, sadaka üzerinde memur olanlar, kalbleri ısındırılanlar, köleler, borçlular, Allah yolunda olanların ve yolda kalanların uğruna sarfedilir. Ve Allah; Alim’ dir, Hakim’dir.

### [Tevbe 9:98](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%85/ayet/9:98.md) — مَغْرَمًا

وَمِنَ الْأَعْرَابِ مَنْ يَتَّخِذُ مَا يُنْفِقُ مَغْرَمًا وَيَتَرَبَّصُ بِكُمُ الدَّوَائِرَ عَلَيْهِمْ دَائِرَةُ السَّوْءِ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Bedevilerden öyleleri de vardır ki; infak edeceğini angarya sayar ve sizin başınıza belalar gelmesini bekler. Belalar kendi başlarına olsun. Va Allah; Semi’dir, Alim’dir.

### [Furkan 25:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%85/ayet/25:65.md) — غَرَامًا

وَالَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا اصْرِفْ عَنَّا عَذَابَ جَهَنَّمَ إِنَّ عَذَابَهَا كَانَ غَرَامًا

Meal (IK): Ve onlar ki: Rabbımız, bizden cehennem azabını uzaklaştır. Doğrusu cehennem in azabı sürekli ve acıdır, derler.

### [Tur 52:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%85/ayet/52:40.md) — مَغْرَمٍ

أَمْ تَسْأَلُهُمْ أَجْرًا فَهُمْ مِنْ مَغْرَمٍ مُثْقَلُونَ

Meal (IK): Yoksa, sen, kendilerinden bir ücret istiyorsun da onlar ağır bir borç altında mı kalıyorlar?

### [Vakıa 56:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%85/ayet/56:66.md) — لَمُغْرَمُونَ

إِنَّا لَمُغْرَمُونَ

Meal (IK): Doğrusu borç altına girdik,

### [Kalem 68:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%85/ayet/68:46.md) — مَغْرَمٍ

أَمْ تَسْأَلُهُمْ أَجْرًا فَهُمْ مِنْ مَغْرَمٍ مُثْقَلُونَ

Meal (IK): Yoksa sen, onlardan bir ücret istiyorsun da ağır bir borç altında mı kalmışlardır?

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والراء والميم معهما
م ر غ، م غ ر، غ م ر، ر غ م، غ ر م مستعملات مرغ: المَرْغُ: الأشباعُ بالدهن، ورجلٌ أمْرَغُ.
وَمَرِغَ عِرْضُه: دنس.
والأمراغ مُجاوز من فِعله.
ومَرَّغْتُه في التُرابِ فَتَمرَّغَ. وبلغني قوله: فلم أرْغُ منه ولم أتَمَرَّغْ أي: لم أبالِ.
ومَراغُ الإبلِ: مُتَمَرَّغُها.
والمَراغةُ: الأتانُ التي لا تَمْتَنِعُ من الفُحُول، قال:
يا ابنَ المَراغَةِ أينَ خالُك إننـي		خالي حبيش ذو الفَعالِ الأَجْزَلِ
مغر: ثَوبٌ مُمَغَّرٌ: مَصْبُوغٌ بالمَغْرةِ، وهو طينٌ أحمَرُ، ويجمع مِغَر، نحو بَدْرةٍ وبِذَرٍ.
والأمغَرُ: الأحمرُ الشَّعر والجِلد، والأَمْغَرُ الذي في وجهه حُمْرةٌ مع بياضٍ صافٍ. وقول عبد الملِك: مَغَّرْ يا جرير أي: أنشد لابن مَغْراءَ.
وشاة مِمْغارٌ: شائبٌ لبنها بدمٍ، وأَمْغَرَتْ: شابت لبنها بدمٍ.
والمَغْرُ: لعاب الدوابِ.
غمر: الغَمْر: الماء الكثير المغرق.
والغِمارُ: جماعة الغَمْرِ، وهي مجتمع ماء البحر والنهر.
والغُمَرُ: قديح صغير يكايل به في المهامه. تؤخذ حصاةٌ فتلقى في القدح فيصيب عليها الماء حتى يَغْمُرَها، ثم يأخذُها رجلٌ، فتلكَ الحصاةُ تسمى الدو قلة، قال:
من الشَّواءِ ويروي شربه الغُمَرُ
وتَغَمَرَّتُ: شربت ما دون الري.
وتَغَمَّرْ: السيد المعطاء.
والغمر: الفرس الكثير الجري.
والاغتِمارُ: الاغتِماسِ.
والغَمْرُ: مُنهمكُ الباطل.
ومُرْتكَم الهول: غَمْرَةُ الحرب.
وفلانٌ غَمَر فلاناً أي: علاه بفَضلِهِ.
ودخلَ في غِمار الناس أي: مُجتَمَعِهْم.
والمُغامِرُ: الذي يرمي بنفسه في غَمْرةٍ من الأمر.
والغَمْرُ: من لم يُجَرِّبِ الأمورَ، وجمعه أغمارٌ. ودار غامِرةٌ: خراب.
والغُمْرةُ: ما تطلى به العروس.
والغِمْرُ: الخفد، والغَمْرُ: ريح اللحم.
والغَمْرُ: موضع.
وغَمَرةُ الموت: شدته.
والمُغَمَّر: الغَمْرُ، قال:
قطعته لا عس ولا بمُغَمَّرِ!
رغم: الرَّغْمُ: محنة أن يفعل ما يكره على كره وذل.
والرَّغامُ: الثرى، وَرَغَّم الله أنفه أي: لوثه في التراب.
وأرَغَّمْتُه: حملته على ما لا يمتنع منه.
وَرَغَّمْتُه: قلت له: رَغْماً ودغماً وهو راغِمٌ داغِمٌ.
والرُّغامُ: سَيَلانُ الأنفِ من داءٍ. ورَغَمَ فلان إذا لم يقدِرْ على الانِتصاف، يَرْغَمُ رَغْماً.
وفي الحديث: "إذا صلى أحدكم فليلزم جبهته وأنفه الأرض حتى يخرج منه الرَّغْمُ" أي حت يخضع ويذل ويخرج منه كبر الشيطان.
والرَّغامُ ليس بتُرابٍ خالصٍ ولا برمل خالِصٍ.
والرُّغامَى لغة في الرُّخامَى.
وما أَرْغَمُ منه شيئا أي ما أكره.
والمُراغَمةُ: الهجرانُ، هو يُراغِمُ أهله أياما ثم يرجع.
وقوله تعالى: "مُراغماً كثيراً" أي متسعا لهجرته، قال الجَعْديّ:
عزيزُ المُراغَمِ والمَهْرَبِ
قال الضَّريرُ: الرُّغامَى الرَّئةُ، والرُّغام: الزَّيادْة.
غرم: الغُرْمُ: أداءُ شيء لزمَ من قبل كفالةٍ أو لزُومُ نائبة في مالهِ من غير جناية، غُرِمْتُه أُغْرَمُه.
والتَّغريمُ: مُجاوز. والغَريمُ: الملزوم ذلك. والغَريمان سواء الغارِمُ والمُغَرَّم.
والغَرامُ: العذاب أو العشق أو الشر، وحب غَرامٌ أي لازم.
وقوله تعالى: "إن عذابها كان غَراما" أي لازما.
والمغرَمُ: الغُرْمُ، قال تعالى: فهم من مَغْرَمٍ مثقلون" ، أي من غُرْمٍ.

##### Türkçe

باب **الغين** ve**الراء** ve**الميم** onlarla birlikte

**م ر غ**، **م غ ر**، **غ م ر**، **ر غ م**، **غ ر م** استعمالات (kullanımdadır)

**مرغ**: **المَرْغُ**: yağ ile doyurma; ve **رجلٌ أمْرَغُ**: yağla doyurulmuş (yağlı) bir adam.

Ve **مَرِغَ عِرْضُه**: kirlendi.

Ve **الأمراغ**: fiilinden “müfâ‘ale/tefâ‘ul” babını aşan (mücâviz)dir.

Ve **مَرَّغْتُه في التُرابِ فَتَمرَّغَ**: Onu toprağa yuvarladım; o da yuvarlandı. Ve bana onun sözü ulaştı: **فلم أرْغُ منه ولم أتَمَرَّغْ** yani: aldırmadım.

Ve **مَراغُ الإبلِ**: develerin yuvarlandığı yer.

Ve **المَراغةُ**: aygırlardan kaçınmayan dişi eşek; dedi ki:
يا ابنَ **المَراغَةِ** أينَ خالُك إننـي		خالي حبيش ذو الفَعالِ الأَجْزَلِ

**مغر**: **ثَوبٌ مُمَغَّرٌ**: **المَغْرةِ** ile boyanmış; o, kırmızı bir çamurdur. Ve **مِغَر** diye çoğul yapılır; **بَدْرةٍ** ve **بِذَرٍ** gibi.

Ve **الأمغَرُ**: saçı ve derisi kırmızı olan. Ve **الأَمْغَرُ**: yüzünde, saf bir beyazlıkla birlikte bir kızıllık bulunan. Ve Abdülmelik’in sözü: **مَغَّرْ يا جرير** yani: İbn **مَغْراءَ** için şiir oku.

Ve **شاة مِمْغارٌ**: sütü kanla karışmış olan (koyun). Ve **أَمْغَرَتْ**: sütü kanla karıştı.

Ve **المَغْرُ**: binek hayvanlarının salyası.

**غمر**: **الغَمْر**: boğucu (batırıcı) çok su.

Ve **الغِمارُ**: **الغَمْرِ**’in topluluğu; o, deniz ve nehir suyunun toplandığı yerdir.

Ve **الغُمَرُ**: ıssız yerlerde onunla ölçek yapılan küçük bir bardak. Bir çakıl taşı alınır, bardağa atılır; su, onu örtene kadar onun üzerine isabet eder; sonra bir adam onu alır; işte o çakıl taşına **الدو قلة** denir; dedi ki:
من الشَّواءِ ويروي شربه **الغُمَرُ**

Ve **تَغَمَرَّتُ**: kandırmanın (doyumun) altını içtim.

Ve **تَغَمَّرْ**: cömert, veren efendi.

Ve **الغمر**: çok koşan at.

Ve **الاغتِمارُ**: **الاغتِماسِ** (batma/dalma).

Ve **الغَمْرُ**: bâtıla dalmış (mübtelâ) olan.

Ve **مُرْتكَم الهول**: savaşın **غَمْرَةُ**’si (şiddetli dalgası/boğuntusu).

Ve falan, falanı **غَمَر** etti yani: faziletiyle onun üstüne çıktı.

Ve **غِمار الناس**’ın içine girdi yani: onların topluluğuna.

Ve **المُغامِرُ**: kendini işin bir **غَمْرةٍ**’sine atan kimse.

Ve **الغَمْرُ**: işleri tecrübe etmemiş olan; çoğulu **أغمارٌ**. Ve **دار غامِرةٌ**: harap.

Ve **الغُمْرةُ**: gelinin üzerine sürülen şey.

Ve **الغِمْرُ**: yumuşaklık; ve **الغَمْرُ**: et kokusu.

Ve **الغَمْرُ**: bir yer.

Ve **غَمَرةُ الموت**: onun şiddeti.

Ve **المُغَمَّر**: **الغَمْرُ**; dedi ki:
قطعته لا عس ولا بمُغَمَّرِ!

**رغم**: **الرَّغْمُ**: istemediği şeyi, istemeyerek ve zilletle yapmaya mecbur olma mihneti.

Ve **الرَّغامُ**: toprak; ve **رَغَّم الله أنفه** yani: onu toprağa buladı.

Ve **أرَغَّمْتُه**: onu, kaçınamayacağı şeye zorladım.

Ve **رَغَّمْتُه**: ona “**رَغْماً** ve **دغماً**” dedim; o, **راغِمٌ داغِمٌ**’dir.

Ve **الرُّغامُ**: bir hastalıktan dolayı burnun akması. Ve falan, insafı elde etmeye güç yetiremediğinde **رَغَمَ** eder; **يَرْغَمُ رَغْماً**.

Ve hadiste: “**إذا صلى أحدكم فليلزم جبهته وأنفه الأرض حتى يخرج منه الرَّغْمُ**” yani: boyun eğip zelil olsun ve ondan şeytanın kibri çıksın.

Ve **الرَّغامُ** ne saf topraktır ne de saf kumdur.

Ve **الرُّغامَى**: **الرُّخامَى** hakkında bir lehçedir.

Ve **وما أَرْغَمُ منه شيئا** yani: hiçbir şeyi zorlamam.

Ve **المُراغَمةُ**: terk ediş (ayrılık); o, günlerce ailesini **يُراغِمُ** eder, sonra döner.

Ve Yüce Allah’ın sözü: “**مُراغماً كثيراً**” yani: hicreti için geniş bir yer; el-Ca‘dî dedi ki:
عزيزُ **المُراغَمِ** والمَهْرَبِ

Ed-Darîr dedi ki: **الرُّغامَى** akciğerdir; ve **الرُّغام**: artış.

**غرم**: **الغُرْمُ**: bir kefalet sebebiyle önceden gerekli olmuş bir şeyi eda etmek; yahut bir cinayet olmaksızın malında bir musibetin gerekli olması; **غُرِمْتُه أُغْرَمُه**.

Ve **التَّغريمُ**: mücâvizdir. Ve **الغَريمُ**: buna (bu borca/ödemeye) mecbur olandır. Ve **الغَريمان**: **الغارِمُ** ile **المُغَرَّم** eşittir.

Ve **الغَرامُ**: azap yahut aşk yahut şer; ve **حب غَرامٌ** yani: lâzım (ayrılmaz) sevgi.

Ve Yüce Allah’ın sözü: “**إن عذابها كان غَراما**” yani: lâzım (sürekli).

Ve **المغرَمُ**: **الغُرْمُ**; Yüce Allah dedi ki: “**فهم من مَغْرَمٍ مثقلون**”, yani: bir **غُرْمٍ**’den.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الغَرامُ: الشرُّ الدائم والعذاب. وقوله تعالى: "إن عذابها كان غراما"، قال أبو عبيدة: أي هلاكاً ولزاماً لهم. قال: ومنه رجلٌ مُغْرَمٌ بالحب حبِّ النساء. ومنه قولهم: رجلٌ مُغْرَمُ من الغُرْمِ والدَيْن. والغَرامُ: الوَلوعُ؛ وقد أُغْرِمَ بالشيء أي أولع به. والغَريمُ: الذي عليه الدَيْنُ. يقال: خذ من غَريمِ السوء ما سَنَح. وقد يكون الغَريمُ أيضاً الذي له الدَيْنُ. قال كثير:
قَضى كُلَّ ذي دَيْنٍ فوَفَّى غَريمَهُوعَزَّهُ مَمْطول مُعَنًّى غَريمُهـا
وأغْرَمْتُهُ أنا وغَرَّمْتُهُ بمعنًّى. والغَرامَةُ: ما يلزم أداؤه؛ وكذلك المَغْرَمُ والغُرْمُ. وقد غَرِمَ الرجل الدية.

##### Türkçe

**الغَرامُ**: sürekli kötülük ve azap. Yüce Allah’ın sözü: “Şüphesiz onun azabı **غراما** idi”; Ebû Ubeyde dedi ki: yani onlar için helâk ve lâzım (ayrılmaz) idi. Dedi ki: Bundan (şu da vardır): kadınların sevgisi sevgisiyle aşka düşkün bir adam, **مُغْرَمٌ**. Ve bundan onların sözü: borç ve din (borç)tan dolayı **مُغْرَمُ** bir adam. Ve **الغَرامُ**: düşkünlük; ve “**أُغْرِمَ** şey ile” yani ona düşkün oldu. Ve **الغَريمُ**: üzerinde borç olan kimse. Denilir: “Kötü **غَريمِ**den (fırsat) ne doğarsa ondan al.” Ve **الغَريمُ** bazen de borcu olan (alacaklı) kimse olur. Kesîr dedi ki:
Her borç sahibinin borcunu ödedi de **غَريمَهُ**’ini tam verdi; ve onu, geciktirilen, sıkıntıya düşürülmüş bir **غَريمُ** aziz kıldı.

Ve “Ben onu **أغْرَمْتُهُ**” ve “Ben onu **غَرَّمْتُهُ**” (dedim), anlamca (aynıdır). Ve **الغَرامَةُ**: ödenmesi gerekli olan şey; yine **المَغْرَمُ** ve **الغُرْمُ** (da böyledir). Ve adam diyeti **غَرِمَ** (ödemekle yükümlü oldu/ödedi).

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ر م
مرغ ، مغر ، غمر ، غرم ، رغم ، رمغ : مستعملات .
مرغ : عمرو عن أبيه : المَرْغةُ : الرَّوْضَةُ ، والعرب تقول : تمَرَّغْنا : أي تَنَزَّهْنا .
وقال الليث : المَرْغُ : الإشْباعُ بالدُّهْن ، رجُلٌ أَمْرَغُ ، وقد مَرِغ عِرْضُه : والمُجاوِزُ من فعْله الإمراغ ، وشعرٌ مَرِغٌ : ذو قَبول للدُّهْن ، والْمُتمرِّغ : الذي يصنع نفسه بالادِّهان والتَّزَلُّقِ .
أبو العباس عن ابن الأعرابي : المَرْغُ : اللُّعابُ ، يقال : فلان أَحْمَقُ ما يَجأَى مَرْغَه : أي لا يَستُر لُعابه ، وجَأَيْتُ الشيءَ : أي : سَتَرْتُه ، والمرغُ : المصير الذي يجتمع فيه بعر الشاة ، والمرْغ : الرَّوْضَة الكثيرة النبات وقد تَمَرَّغَ المالُ : إذا أطال الرَّعي فيها .
وقال أبو عمرو : مَرَغَ العَيْرُ في العُشب : إذا أقام فيه ، وأنشد :
إنِّي رأيتُ العَيْر في العُشب مَرَغ
فجئتُ أمشي مُستَطَاراً في الرَّزَغْ
وقال ابن الأعرابي : مَرَاغُ الإبل : مُتَمَرَّغُها ، ونحو ذلك قال الليث .
وقال أبو النجم يصف الإبل :
يَجْفِلُهَا كلُّ سنامٍ مِجْفَلِ
لأْياً بلأْيٍ في المَرَاغِ المُسْهِلِ
والمَراغةُ : أَتانٌ لا تمتنعُ من الفحول ، قاله ابن الأعرابي وغيره .
قال : وكان الفرزدق يقول لجرير : يا ابن المراغة ينسبه إلى الأتان ، ويقال : مَرَّغْتَهُ في التُّراب فَتَمَرَّغَ فيه .
وقال أبو عمرو : يقال : تَمَرَّغْتُ على فلانٍ ، أي : تَلَبَّثْتُ وتمَكَّثْتُ ، وأنا مُتَمَرَّغ عليه .
مغر : قال الليث : المَغْرَةُ : الطين الأحمر ، وثوبٌ مُمَغَّرٌ : مصبوغ به ، والأمْغَرُ : الأحمر الشعر والجلد .
ابن السكيت عن الأصمعي : أَمْغَرَتِ الشاة
وأَنْغَرَتْ : إذا حُلبت فخرج مع لبَنها دمٌ ، وإذا كان ذلك من عادتها فهي مِمْغارٌ .
قال : وقال أبو جميل الكلابي : مَغَرَ فلانٌ في البلاد : إذا ذهب فأسرع ، ورأيتُه يَمْغَرُ بِهِ بعيرُه .
قال : وقال أبو صاعد الكلابي : مَغَرَتْ في الأرض مَغْرةٌ من مطر ، وهي مطرةٌ صالحة .
وقال ابن الأعرابي : المَغْرَةُ : المطرةُ الخفيفة والبَلِيلَةُ الريح المُمَغَّرَة ، وهي التي تمزجها المَغْرة ، وهي المطرةُ الخفيفة .
وقال الليث : الأمْغَرُ أيضاً : الذي في وجهه حُمرة في بياض صاف ، وأوسُ بن مَغْراء أحد شعراء مُضَر .
وقال عبد الملك لجرير : مَغِّرْ يا جرير ، أي أنشد كلمة ابن مَغْرَاء .
وقال نصير : يقال : إنه لأَمْغَرُ أمكرُ أي أحمر ، والمكرةُ : المغْرَةُ .
وأنشد غيره :
وتَمْتَكِرُ اللِّحَى منه امتكارا
وفي الحديث : أن أعرابياً قدم على النبي ( صلى الله عليه وسلم ) فرآهُ مع أصحابه فقال : أيُّكم ابن عبد المطلب ، فقالوا له : هذا الأمْغَرُ المُرْتفِق ، أرادوا بالأمغرِ الأبيضَ الوجه ، وكذلك الأحمر هو الأبيض ، ورأيت في بلاد بني سعد ركيَّة تُعرف بمكانها وكان يقال له الأمْغرُ وبحذائها ركيَّة أخرى يقال لها الْحِمارَةُ وماؤُهما شَروب .
غمر : قال الليث : الغَمْرُ : الماء المُغرق ، وغِمَارُ البُحور جمع الغَمْرِ ، وقد غَمَره الماء .
الحرانيُّ عن ابن السكيت : الغَمْر : الماءُ الكثير ، ويقال : رَجل غمر الخُلُقِ ، أي : واسع الخلقِ وهو غمر الرِّداءِ : إذا كان كثيرَ المعروفِ واسعهُ وإن كان رداؤُه صغيراً . وقال كثيِّر :
غمر الرِّداءِ إذا تَبَسّمَ ضاحكاً
غلِقَتْ لضحكتِهِ رقاب المال
وفَرَس غمر : إذا كان كثيرَ الجري .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : المَغْمور : المَقْهور ، والمَغمور : المَمْطُور .
أبو زيد : يقال للشيء إذا كَثُرَ : هذا كثير غمير .
وقال الله تعالى : ( فَذَرْهُمْ فِى غَمْرَتِهِمْ ) ( المؤمنون : 54 ) ، معناه : في عَمايتِهم وحيرَتهم وكذلك قوله : ( بَلْ قُلُوبُهُمْ فِى غَمْرَةٍ مِّنْ هَاذَا ) ( المؤمنون : 63 ) ، يقول : بلْ قُلوبُ هؤلاء في عمايةٍ مِن هذا .
وقال الفراء : ( فَذَرْهُمْ فِى غَمْرَتِهِمْ ( أي : في جهلهم .
وقال الليث : الغمرةُ : منهَمكُ الباطل .
قال : ومرتكَضُ الهول : غمرة الحرب ، ويقال : هو يضربُ في غمرة اللهو
ويتسكع في غمرة الفِتنة ، وغمرَةُ الموْتِ : شِدّة هُمومه .
وقال ذو الرُّمة :
كأنني ضَارِبٌ في غمرةٍ لَجِب
أي : سابحٌ في ماء كثيرٍ ، وغمرة : مَنهلةٌ من مناهل طريق مكةَ ، وهي فصل ما بين نجدٍ وتهامة ، وليلٌ غَمْرٌ : شديد الظلمة .
وقال الراجز يصف إبلاً :
يجتَبْنَ أثناء بهيم غمر
داجي الرِّوَاقَين غُدافِ السِّتْرِ
وثوبٌ غَمر : إذا كان سابغاً .
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( أطلِقُوا لي غُمَرِي ) .
قال أبو عبيدة وغيره : الغُمَرُ : القعب الصغيرُ .
وقال أعشَى باهِلة :
من الشِّواءِ ويُروى شرْبه الغُمَر
والغُمْرُ من الرِّجال : الذي لم تُحَنِّكهُ التجاربُ ، والغِمْرُ : الحِقْدُ ، وقد غَمِرَ صدرُه علَيَّ .
وقال الأصمعي : الغُمْرَة : الورْس ، يقال : غمَرَ فلانٌ جاريتَه : إذا طَلَى وجهها بالورْس وغيره .
وقال الليث : الغُمْرَةُ : طِلاءٌ يُطلى به العَرُوس .
وقال أبو الغَمَيْثل : الغُمْرَة والغُمْنَة : واحدٌ .
وقال أبو سعيد : هو تمْرٌ ولبَنٌ يُطلى به وجه المرأة ويداها حتى ترِقّ بشرَتُها وجمعُها : الغُمَرُ والغُمَنُ .
وقال أبو حاتم : يقال لمنديلِ الغمَر : المشُوشُ .
وقال ابن السكيت : الغمَرُ : السهَك ، وقد غمِرَت يده غمَراً ، ويقال : فلان شُجاع مغامر . يغشى غمَرات الحرْب ، وماءٌ غَمْرٌ : بينُ الغَمارة ورجُلٌ غَمْرٌ : بيِّن الغَمارَةِ .
أبو عبيد عن الكسائي : دخل في غُمار الناس وغَمارِهم وخُمارهم وخَمارِهم ، وغمْرةُ الناسِ وخمَرُهم : جماعتُهم .
وقال الأصمعي : الغمِيرُ : نبت يَنبت في أصل النبْتِ حتى يغمُرَه الأول ونحو ذلك قال أبو عمرو .
وقال أبو عبيدة : الغميرُ : الرَّطبةُ والقتُّ اليابسُ والشَّعيرُ تُعلَفه الخيل عند تضْمِيرها .
أبو عبيد عن الأصمعيِّ : أقلُّ الشرْب : التغمُّرُ ، يقال : تغمَّرْتُ مأخوذ من الغُمَر ، وهو القدح الصغيرُ ، ويقال : غَمَره القوم يغمرونه : إذا عَلَوْه بالشرَفِ ، والمغمُور من الرجال الذي ليسَ بمشهورٍ ، ورجل مُغمَّرٌ
إذا استجهله الناسُ ، وقد غُمِّرَ فلان تغمِيراً .
ثعلب عن ابنِ الأعرابي : الغُمرةُ : الورْسُ والحُصّ والكُركم ، والغمْرة : حيرة الكفار .
وقال الليث : الاغتمار : الاغتماس .
قال أبو سعيد : المعروف في الغامر : المعاشُ الذي أهله بخير .
قال : والذي يقول الناسُ : إن الغامِرَ الأرضُ التي لم تُعمرْ لا أدري ما هو ، وقد سألت عنه فلم يُبيِّنه لي أحد ، يريد قولهم العامِرَ والغامرَ .
وفي حديث عمر : أنه مَسَحَ السواد عامِرَه وغامرَه ، فقيل : إنه أراد عامرَه وخرابَه .
قلت : قيل للخراب غامر ، لأن الماء قد غمره فلا تمكِن زراعتُه ، أو كَبَسَهُ الرّملُ والتراب ، أو غلبَ عليه النَّزُّ فنَبت فيه الأباءُ والبَرْديُّ فلا يُنبت شَيئاً ، وقيلَ له غامرٌ عَلَى معنى أنه ذُو غَمْر من الماء وغيره الذي قد غمره كما يقال هَمٌّ ناصِبٌ أي ذو نصبٍ .
وقال ذو الرُّمة :
ترَى قورَها يَغرقنَ في الآل مرة
وآوِنةً يخرجْن من غامر ضَحْلِ
أي : من سرابٍ قد غمرها وعلاهَا .
غرم : قال الليث : الغرمُ : أداء شيء يلزم مثل كفالة يغرمَها ، والغريم : الملزَم ذلك ، والغرام : العذَاب أو العِشق أو الشرُّ اللازِم .
قال : والغريمان سَواءٌ . الغَارم والمُغْرِمُ .
قال الله تعالى : ( إِنَّ عَذَابَهَا كَانَ غَرَاماً ) ( الفرقان : 65 ) .
قال الفراء : يقول : مُلِحّاً دائماً ، والعرب تقول : إن فلاناً لمغرمٌ بالنساء : إذا كان مولعاً بهنّ ، وإنِّي بكَ لمغرم : إذَا لم يَصْبر عنه ، ونرَى أن الغريمَ إنما سمِّيَ غريماً لأنه يطلب حَقَّه ويُلِحُّ حتى يَقْبضه يقال للذي له المال يطلبه مِمَّنْ له عليه غريمٌ ، وللذي عليه المال غريم .
وفي الحديث : ( الدَّيْنُ مَقْضيٌّ والزّعيم غارمٌ لأنه لازم لِمَا زَعَم ) أي كفَلَ وَضَمِنَ .
وقال الزجَّاج : الغرام : أشَدُّ العذابِ في اللغة . وأنشدَ :
إن يعَاقِب يكن غراماً وإن يعط جزيلاً فإنه لا يبالي
قال الله تعالى : ( إِنَّ عَذَابَهَا كَانَ غَرَاماً ) ( الفرقان : 65 ) .
وقال القُتَيْبي : كان غراماً أي : هَلكةً .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الغرَمى : المرأة المغاضبَة .
قال : وقال أبو عمرو : غرمَى كلمة تقولها
العرب في معنى اليَمِين ، يقال : غرمى وجدِّك ، كما يقال أَما وجدِّكَ .
وأنشد :
غرمَى وجدِّك لو وجدتَ بهم
كعَدَاوةٍ يجدونها بَعْدي
والمَغْرم والغُرم واحد ، وجمع الغريم غرماء ، ويقال للذي عليه المال غريم .
رغم : قال الليث : رَغِمَ فلانٌ : إذا لم يقدِر على الانتصافِ ، وهو يَرْغَمُ رَغماً ، وبهذا المعنى رغم أنفه .
وفي الحديث : إذا صَلَّى أحدكمْ فليلزمْ جَبْهَتهُ وأَنفهُ الأرض حتى يخرج منه الرَّغْمُ ، معناهُ : حتى يخضعَ ويذِلَّ ، قال : ويقال : ما أَرْغَمُ من ذاكَ شيئاً : أي : ما أَكرهُ ، قال : والرَّغَامُ : الثَرَى .
قال : ويقال : رَغمَ أنفهُ إذا خاسَ في الترابِ .
ويقال : رَغَّمَ فلانٌ أَنفَهُ وأَرْغَمَهُ : إذا حَمَلَهُ على ما لا امْتِنَاعَ له منه قال : ورَغَّمْتُهُ : قلت له : رَغْماً ودَغْماً وَهو له رَاغِمٌ دَاغِمٌ .
وقال الليثُ : الرُّغَامُ : ما يسيلُ من الأنفِ من داءٍ أو نحوهِ ، قلت : هذا تصحيفٌ وصَوَابه الرُّعام بالعين .
وقال أحمد بن يحيى : من قال الرُّغامُ فيما يسيلُ من الأنف فقد صَحَّف ، وكان الزَّجاج يجيزُ الرُّغامَ في موضع الرُّعامِ ، وأَظنه نظر في كتاب الليثِ فَأَخذهُ منهُ .
وقال الليثُ : الرُّغَامى لُغةٌ في الرُّخَامى ، وهو نبتٌ .
قال شمر : قال أبو عمرِو : الرَّغامُ : دقاقُ التُّرابِ ، ومنه يقال : أَرْغمتُه : أيْ : أَهَنتهُ وَأَلزَقتهُ بالترابِ ، ومنه يقال : أرْغمَ الله أنفهُ ، والرَّغْمُ : الذِّلَّةُ .
وقال الأصمعيُّ : الرَّغامُ : من الرَّمْلِ ليس بالَّذِي يسيلُ من اليد .
وقال الفرزدقُ يهجو جريراً :
تَبكي المَراغةُ بِالرَّغَامِ على ابنهَا
والنَّاهِقاتُ يَهِجْنَ بالإعوالِ
وقال جلَّ وعزَّ : ( وَمَن يُهَاجِرْ فِى سَبِيلِ اللَّهِ يَجِدْ فِى الاَرْضِ مُرَاغَماً كَثِيراً وَسَعَةً ) ( النساء : 100 ) .
قال أبو إسحاق : معنى مُرَاغماً مُهَاجَراً المعنى : يجدُ في الأرضِ مهاجَراً ، لأنَّ المهاجِر لِقومهِ والْمُراغِمَ بمنزلةٍ واحدةٍ وإن اختلفَ اللفظانِ ، وأنشد :
إلى بَلَدٍ غير دَاني الْمَحَلِّ
بعيدِ المُراغَمِ والمضْطَربْ
قال : وهو مأخُوذٌ من الرَّغام ، وهوَ التُّرابُ ، ورَاغمتُ فُلاناً : هجرته وعاديتُه ، ولم أبالِ رَغْمَ أَنفِه : أيْ : وإنْ لَصِقَ أنفهُ بالترابِ .
وقال الفرَّاء : المُرَاغَمُ : المضطرَبُ والمذهبُ في الأرضِ .
ثعلب عن ابن الأعرابيِّ : الرَّغمُ : التُّرابُ ، والرَّغمُ : الذُّل ، والرغمُ : الْقَسْرُ .
قال : وفي الحديثِ : ( إنْ رَغَمَ أنفهُ ) : أي : ذَلَّ ، رَواهُ بفتح الغينِ .
قال أبو منصور : وهما لغتان ، رَغَم أَنفه ورَغِمَ رَغْماً ورُغْماً .
وقال ابن شميلٍ : على رَغْمٍ منْ رَغَمَ بالفتح أيضاً .
وفي حديث عائشةَ أنها سُئلتْ عن المرأَة تَوَضَّأُ وعليها الْخِضَابُ ، فقالت : اسْلِتيهِ وَأَرْغميهِ ، معناهُ : أَهينيهِ وَارْمِي به عنكِ في التُّرابِ .
أبو عبيدٍ عن الأمويِّ : الرُّغامَى : زيادة الكبدِ .
وقال أبو وجزةَ :
شَاكَتْ رُغامَى قذُوفِ الطرف خَائِفَةٍ
هَوْلَ الْجنانِ وما هَمَّت بإدلاَج
ويقال : ما أَرْغَمُ منْ ذاكَ شيئاً : أيْ : ما أنقمه ، وما أَكْرَهُهُ .
وقال أبو ذؤيب :
وكُنَّ بِالرَّوْضِ لا يَرْغمنَ واحدَة
من عَيشهنَّ وَلاَ يدرينَ كيفَ غد
والتَّرَغُّم : التغضبُ .
ثعلب عن ابن الأعرابيِّ : يجدْ في الأرض مُرَاغماً : أي مُضْطَرباً ، وعبدٌ مُراغِمٌ : أي مضطرِبٌ على مواليه .

##### Türkçe

غ ر م
**مرغ** ، **مغر** ، **غمر** ، **غرم** ، **رغم** ، **رمغ** : kullanımdaki (lafızlar)dır.

**مرغ** : Amr, babasından: **المَرْغةُ** : **الرَّوْضَةُ** (çayırlık); ve Araplar der ki: **تمَرَّغْنا** : yani **تَنَزَّهْنا** (gezintiye çıktık).

Leys dedi: **المَرْغُ** : yağ ile doyurma; **رجُلٌ أَمْرَغُ**; ve **مَرِغ عِرْضُه** : ve fiilinden aşan (türetilen) **الإمراغ**’dır; ve **شعرٌ مَرِغٌ** : yağı kabul ediciliği olan; ve **الْمُتمرِّغ** : yağlanma ve kayganlaşma ile kendini yapan kimsedir.

Ebu’l-Abbas, İbnü’l-A‘râbî’den: **المَرْغُ** : salya; denir: falan, **أَحْمَقُ ما يَجأَى مَرْغَه** : yani salyasını örtmez; ve **جَأَيْتُ الشيءَ** : yani: onu örttüm; ve **المرغُ** : koyun pisliğinin toplandığı ağıl yeri; ve **المرْغ** : bitkisi çok olan çayırlık; ve **تَمَرَّغَ المالُ** : onda otlamayı uzattığı zaman.

Ebu Amr dedi: **مَرَغَ العَيْرُ في العُشب** : onda kaldığı zaman; ve inşad etti:
إنِّي رأيتُ العَيْر في العُشب مَرَغ
فجئتُ أمشي مُستَطَاراً في الرَّزَغْ

İbnü’l-A‘râbî dedi: **مَرَاغُ الإبل** : onların **مُتَمَرَّغُها**’sı (yuvarlandıkları yer); ve bunun benzerini Leys söyledi.

Ebu’n-Necm develeri vasfederek dedi:
يَجْفِلُهَا كلُّ سنامٍ مِجْفَلِ
لأْياً بلأْيٍ في المَرَاغِ المُسْهِلِ

Ve **المَراغةُ** : aygırlardan kaçınmayan bir dişi eşek; bunu İbnü’l-A‘râbî ve başkası söyledi.

Dedi: Ferazdak, Cerîr’e derdi: “ya ibn **المراغة**” onu dişi eşeğe nisbet ederek; ve denir: **مَرَّغْتَهُ في التُّراب فَتَمَرَّغَ فيه**.

Ebu Amr dedi: denir: **تَمَرَّغْتُ على فلانٍ** , yani: oyalanıp bekledim; ve ben onun üzerinde **مُتَمَرَّغ**’ım.

**مغر** : Leys dedi: **المَغْرَةُ** : kırmızı çamur; ve **ثوبٌ مُمَغَّرٌ** : onunla boyanmış; ve **الأمْغَرُ** : saçı ve derisi kırmızı olan.

İbnü’s-Sikkît, Asma‘î’den: **أَمْغَرَتِ الشاة**
ve **أَنْغَرَتْ** : sağılınca sütüyle beraber kan çıktığı zaman; ve bu onun âdetinden ise o **مِمْغارٌ**’dır.

Dedi: Ebu Cemîl el-Kilâbî dedi: **مَغَرَ فلانٌ في البلاد** : gidip hızlandığı zaman; ve onu gördüm, devesi onu **يَمْغَرُ بِهِ**.

Dedi: Ebu Sâ‘id el-Kilâbî dedi: **مَغَرَتْ في الأرض مَغْرةٌ من مطر** : yer üzerinde yağmurdan bir **مَغْرةٌ** olduğu zaman; ve o iyi bir yağmurdur.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **المَغْرَةُ** : hafif yağmur; ve **البَلِيلَةُ** : **الريح المُمَغَّرَة**; o, **المَغْرة**’nin karıştırdığı rüzgârdır; ve o hafif yağmurdur.

Leys dedi: **الأمْغَرُ** ayrıca: yüzünde saf bir beyazlık içinde kızıllık bulunan kimse; ve **أوسُ بن مَغْراء** Mudar şairlerinden biridir.

Abdülmelik, Cerîr’e dedi: **مَغِّرْ** ey Cerîr; yani İbn **مَغْرَاء**’ın sözünü inşad et.

Nasîr dedi: denir: o mutlaka **لأَمْغَرُ أمكرُ** yani daha kırmızı; ve **المكرةُ** : **المغْرَةُ**.

Ve başkası inşad etti:
وتَمْتَكِرُ اللِّحَى منه امتكارا

Hadiste: bir bedevî Peygamber’e ( صلى الله عليه وسلم ) geldi, onu ashabıyla gördü de dedi: hanginiz Abdülmuttalib’in oğludur? Ona dediler: bu **الأمْغَرُ المُرْتفِق**; **الأمغر** ile yüzü beyaz olanı kastettiler; ve aynı şekilde kırmızı da beyazdır; ve Benî Sa‘d beldelerinde yerinden tanınan bir kuyu gördüm, ona **الأمْغرُ** denirdi; ve onun yanında başka bir kuyu vardı, ona **الْحِمارَةُ** denirdi; ve ikisinin suyu içimliktir.

**غمر** : Leys dedi: **الغَمْرُ** : boğucu su; ve **غِمَارُ البُحور** **الغَمْرِ**’ün cem‘idir; ve su onu **غَمَره**.

Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: **الغَمْر** : çok su; ve denir: **رَجل غمر الخُلُقِ** , yani: huyu geniş; ve o **غمر الرِّداءِ**’dır: marufu çok, geniş olduğu zaman, her ne kadar ridâsı küçük olsa da. Kesîr dedi:
غمر الرِّداءِ إذا تَبَسّمَ ضاحكاً
غلِقَتْ لضحكتِهِ رقاب المال

Ve **فَرَس غمر** : koşusu çok olduğu zaman.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **المَغْمور** : mağlup edilen; ve **المَغمور** : yağmura tutulmuş.

Ebu Zeyd: bir şey çoğaldığı zaman ona denir: bu çok **غمير**.

Allah Teâlâ dedi: ( فَذَرْهُمْ فِى غَمْرَتِهِمْ ) ( المؤمنون : 54 ) ; manası: körlüklerinde ve şaşkınlıklarında; ve aynı şekilde O’nun sözü: ( بَلْ قُلُوبُهُمْ فِى غَمْرَةٍ مِّنْ هَاذَا ) ( المؤمنون : 63 ) ; der ki: bilakis bunların kalpleri bundan bir körlük içindedir.

Ferrâ dedi: ( فَذَرْهُمْ فِى غَمْرَتِهِمْ ) yani: cehaletlerinde.

Leys dedi: **الغمرةُ** : bâtıla dalıp gitmiş olan.

Dedi: ve dehşetin ayak basılan yeri: savaşın **غمرة**’sidir; ve denir: o eğlencenin **غمرة**’sinde vurur;
ve fitnenin **غمرة**’sinde sendeleyip dolaşır; ve **غمرَةُ الموْتِ** : onun kederlerinin şiddetidir.

Zü’r-Rumme dedi:
كأنني ضَارِبٌ في غمرةٍ لَجِب
yani: çok suda yüzen; ve **غمرة** : Mekke yolunun menzillerinden bir menzildir; o, Necd ile Tihâme arasındaki ayırımdır; ve **ليلٌ غَمْرٌ** : şiddetli karanlık.

Recez şairi develeri vasfederek dedi:
يجتَبْنَ أثناء بهيم غمر
داجي الرِّوَاقَين غُدافِ السِّتْرِ

Ve **ثوبٌ غَمر** : bol (uzun) olduğu zaman.

Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) hadisinde: dedi ki: ( أطلِقُوا لي غُمَرِي ) .

Ebu Ubeyde ve başkası dedi: **الغُمَرُ** : küçük kadeh.

A‘şâ Bâhile dedi:
من الشِّواءِ ويُروى شرْبه الغُمَر

Ve **الغُمْرُ** erkeklerden: tecrübelerin onu olgunlaştırmadığı kimse; ve **الغِمْرُ** : kin; ve göğsü bana karşı **غَمِرَ**.

Asma‘î dedi: **الغُمْرَة** : **الورْس**; denir: falan cariyesini **غمَرَ** : yüzünü **الورْس** ve başkasıyla sıvadığı zaman.

Leys dedi: **الغُمْرَةُ** : gelinin sürüldüğü bir sürme (boya).

Ebu’l-Gumeysil dedi: **الغُمْرَة** ve **الغُمْنَة** : birdir.

Ebu Sa‘îd dedi: o, kadının yüzüne ve ellerine sürülen hurma ve süttür; ta ki derisi incelsin; ve cem‘i: **الغُمَرُ** ve **الغُمَنُ**.

Ebu Hâtim dedi: **منديلِ الغمَر** için denir: karışık (dağınık).

İbnü’s-Sikkît dedi: **الغمَرُ** : yağlılık (kir); ve eli **غمِرَت** **غمَراً**; ve denir: falan cesur **مغامر**; savaşın **غمَرات**’ına girer; ve **ماءٌ غَمْرٌ** : **الغَمارة** ile vasıflı; ve **رجُلٌ غَمْرٌ** : **الغَمارَةِ** açık olan.

Ebu Ubeyd, Kisâî’den: insanların **غُمار**’ına ve **غَمار**’ına ve **خُمار**’ına ve **خَمار**’ına girdi; ve insanların **غمْرة**’si ve **خمَرُهم** : onların topluluğudur.

Asma‘î dedi: **الغمِيرُ** : bitkinin kökünde biten bir bitkidir; ta ki ilkinin onu örtmesi (yani onu kaplaması) ve bunun benzerini Ebu Amr söyledi.

Ebu Ubeyde dedi: **الغميرُ** : taze yonca, kuru ot ve arpa; atlara zayıflatma (idman) sırasında yedirilir.

Ebu Ubeyd, Asma‘î’den: içmenin en azı: **التغمُّرُ**; denir: **تغمَّرْتُ**; **الغُمَر**’dan alınmıştır, o küçük kadehtir; ve denir: kavim onu **غَمَره** onu **يغمرونه** : şerefle onun üstüne çıktıkları zaman; ve erkeklerden **المغمُور** : meşhur olmayan kimsedir; ve **رجل مُغمَّرٌ**
insanlar onu cahil saydığı zaman; ve falan **غُمِّرَ** **تغمِيراً**.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الغُمرةُ** : **الورْسُ** ve **الحُصّ** ve **الكُركم**; ve **الغمْرة** : kâfirlerin şaşkınlığı.

Leys dedi: **الاغتمار** : **الاغتماس** (batma/dalma).

Ebu Sa‘îd dedi: **الغامر** hakkında bilinen: ehli için hayırla olan geçimdir.

Dedi: insanların dediği: **الغامِرَ**’in, imar edilmemiş toprak olduğu; onun ne olduğunu bilmiyorum; onu sordum da bana kimse açıklamadı; onların “**العامِرَ** ve **الغامِرَ**” sözünü kasteder.

Ömer’in hadisinde: o, sevâdı (Irak arazisini) onun **عامِر**’ini ve **غامِر**’ini meshetti; denildi: onun **عامِر**’ini ve harabesini kastetti.

Dedim: harabeye **غامر** denildi; çünkü su onu kaplamıştır da ekimi mümkün olmaz; yahut kum ve toprak onu bastırmıştır; yahut sızıntı ona galip gelmiştir de onda **الأباءُ** ve **البَرْديُّ** bitmiştir, hiçbir şey bitirmez; ve ona **غامرٌ** denildi, su ve başkasından bir **غَمْر** sahibi olduğu manasına; onu kaplamış olan; nitekim “**هَمٌّ ناصِبٌ**” denir, yani yorgunluk sahibi.

Zü’r-Rumme dedi:
ترَى قورَها يَغرقنَ في الآل مرة
وآوِنةً يخرجْن من غامر ضَحْلِ
yani: onları kaplamış ve üstlerine çıkmış bir seraptan.

**غرم** : Leys dedi: **الغرمُ** : kefalet gibi, ödenmesi gereken bir şeyin edası; onu öder; ve **الغريم** : buna mecbur edilen; ve **الغرام** : azap yahut aşk yahut lâzım gelen şer.

Dedi: ve iki **الغريمان** eşittir: **الغَارم** ve **المُغْرِمُ**.

Allah Teâlâ dedi: ( إِنَّ عَذَابَهَا كَانَ غَرَاماً ) ( الفرقان : 65 ) .

Ferrâ dedi: der ki: ısrarlı, daimî; ve Araplar der: falan kadınlara **لمغرمٌ**’dır: onlara düşkün olduğu zaman; ve ben sana **لمغرم**’ım: ondan sabretmediği zaman; ve görürüz ki **الغريم** ancak **غريماً** diye adlandırıldı; çünkü hakkını ister ve ısrar eder, ta ki onu kabz edinceye kadar; alacağı olan kimseye, onu kendisine borçlu olandan isteyen kimseye **غريمٌ** denir; ve üzerinde para olan kimseye de **غريم**.

Hadiste: ( الدَّيْنُ مَقْضيٌّ والزّعيم غارمٌ لأنه لازم لِمَا زَعَم ) yani kefil oldu ve garanti etti.

Zeccâc dedi: **الغرام** : dilde azabın en şiddetlisidir. Ve inşad etti:
إن يعَاقِب يكن غراماً وإن يعط جزيلاً فإنه لا يبالي

Allah Teâlâ dedi: ( إِنَّ عَذَابَهَا كَانَ غَرَاماً ) ( الفرقان : 65 ) .

Kuteybî dedi: **كان غراماً** yani: helâk.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الغرَمى** : darılmış kadın.

Dedi: Ebu Amr dedi: **غرمَى** Arapların yemin manasında söyledikleri bir kelimedir; denir: **غرمى وجدِّك**; nitekim **أَما وجدِّكَ** denildiği gibi.

Ve inşad etti:
غرمَى وجدِّك لو وجدتَ بهم
كعَدَاوةٍ يجدونها بَعْدي

Ve **المَغْرم** ile **الغُرم** birdir; ve **الغريم**’in cem‘i **غرماء**’dır; ve üzerinde para olana **غريم** denir.

**رغم** : Leys dedi: **رَغِمَ فلانٌ** : intisaf etmeye güç yetiremediği zaman; ve o **يَرْغَمُ رَغماً**; ve bu manada “burnu **رغم** oldu”.

Hadiste: sizden biri namaz kıldığı zaman alnını ve burnunu yere yapıştırsın, ta ki ondan **الرَّغْمُ** çıkıncaya kadar; manası: ta ki boyun eğsin ve zelil olsun; dedi: ve denir: ben ondan bir şeyi **ما أَرْغَمُ** : yani: zorlamam; dedi: ve **الرَّغَامُ** : toprak.

Dedi: ve denir: **رَغمَ أنفهُ** : burnu toprakta sürtündüğü zaman.

Ve denir: falan burnunu **رَغَّمَ** ve onu **أَرْغَمَهُ** : kaçınması olmayan şeye onu zorladığı zaman; dedi: ve onu **رَغَّمْتُهُ** : ona “**رَغْماً** ve **دَغْماً**” dedim; ve o, ona karşı **رَاغِمٌ دَاغِمٌ**’dir.

Leys dedi: **الرُّغَامُ** : hastalıktan veya benzerinden burundan akan şey; dedim: bu bir tashîftir; doğrusu **الرُّعام** (ع ile)dır.

Ahmed b. Yahyâ dedi: burundan akan şey hakkında **الرُّغامُ** diyen tashîf yapmıştır; ve Zeccâc, **الرُّعام** yerinde **الرُّغام**’ı caiz görürdü; ve zannederim Leys’in kitabına baktı da onu ondan aldı.

Leys dedi: **الرُّغَامى** , **الرُّخَامى**’da bir lügattir; ve o bir bitkidir.

Şemmer dedi: Ebu Amr dedi: **الرَّغامُ** : ince toprak; ve ondan denir: onu **أَرْغمتُه** : yani onu aşağıladım ve onu toprağa yapıştırdım; ve ondan denir: Allah onun burnunu **أرْغمَ** etsin; ve **الرَّغْمُ** : zillet.

Asma‘î dedi: **الرَّغامُ** : kumdandır; elde akan şeyden değildir.

Ferazdak, Cerîr’i hicvederek dedi:
تَبكي المَراغةُ بِالرَّغَامِ على ابنهَا
والنَّاهِقاتُ يَهِجْنَ بالإعوالِ

Celîl ve Azîz olan dedi: ( وَمَن يُهَاجِرْ فِى سَبِيلِ اللَّهِ يَجِدْ فِى الاَرْضِ مُرَاغَماً كَثِيراً وَسَعَةً ) ( النساء : 100 ) .

Ebu İshâk dedi: **مُرَاغماً**’nın manası **مُهَاجَراً**’dır; mana: yerde bir **مهاجَراً** bulur; çünkü kavminden hicret eden ile **الْمُراغِمَ** bir menzile gibidir, iki lafız farklı olsa da. Ve inşad etti:
إلى بَلَدٍ غير دَاني الْمَحَلِّ
بعيدِ المُراغَمِ والمضْطَربْ

Dedi: ve o **الرَّغام**’dan alınmıştır; o topraktır; ve falanla **رَاغمتُ** : onu terk ettim ve ona düşmanlık ettim; ve onun burnunun toprağa yapışmasına aldırmadım: yani: burnu toprağa yapışsa da.

Ferrâ dedi: **المُرَاغَمُ** : yeryüzünde çalkalanma ve gidilecek yer.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الرَّغمُ** : toprak; ve **الرَّغمُ** : zil; ve **الرغمُ** : zorlama.

Dedi: ve hadiste: ( إنْ رَغَمَ أنفهُ ) : yani: zelil oldu; onu ğaynı fetha ile rivayet etti.

Ebu Mansûr dedi: ikisi de iki lügattir: **رَغَم أَنفه** ve **رَغِمَ** **رَغْماً** ve **رُغْماً**.

İbn Şümeyl dedi: **على رَغْمٍ** , fetha ile **رَغَمَ**’dan da.

Âişe’nin hadisinde: üzerine kına varken abdest alan kadın hakkında soruldu; dedi ki: onu **اسْلِتيهِ وَأَرْغميهِ**; manası: onu aşağıla ve onu senden toprağa at.

Ebu Ubeyd, Emevî’den: **الرُّغامَى** : karaciğerin fazlalığı.

Ebu Vecze dedi:
شَاكَتْ رُغامَى قذُوفِ الطرف خَائِفَةٍ
هَوْلَ الْجنانِ وما هَمَّت بإدلاَج

Ve denir: ben ondan bir şeyi **ما أَرْغَمُ** : yani: onu ayıplamam; ve onu kerih görmem.

Ebu Züeyb dedi:
وكُنَّ بِالرَّوْضِ لا يَرْغمنَ واحدَة
من عَيشهنَّ وَلاَ يدرينَ كيفَ غد

Ve **التَّرَغُّم** : öfkelenme.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: yerde **مُرَاغماً** bulur: yani **مُضْطَرباً**; ve **عبدٌ مُراغِمٌ** : yani efendilerine karşı çalkantılı (başkaldırır halde).

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الغين والراء وما يثلثهما)
(غرز) الغين والراء والزاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على رَزِّ الشَّيء في الشيء. من ذلك غَرَزْتُ الشَّيءَ أغرِزُه غَرْزاً. وغَرَزْتُ رِجله في الغَرْز. وغَرَزَت الجرادةُ بذَنَبِها في الأرض، مثل رَزّت. والطَّبيعة غريزة، كأنَّها شيء غُرِز في الإنسان. فأمَّا قولهم: اغترَزْت الشَّيءَ، واغترَزْت السَّيرَ اغترازاً، إذا دَنَا سيرك فمعناه تقريبُ السَّير، أي كأنِّي الآنَ وضعتُ رِجلي في غَرْز الرَّحْل. وأمَّا قولهم: غَرَزَت النَّاقةُ، إذا قلَّ لبنُها فمعناه من هذا أيضاً، كأنَّ لبَنَها غُرِزَ في جسمها فلم يَخْرُجْ.
(غرس) الغين والراء والسين أصلٌ صحيحٌ قريبٌ من الذي قبله. يقال: غَرَسْتُ الشَّجرَ غَرْساً، وهذا زَمَنُ الغِراس. ويقال إنَّ الغَرِيسة: النَّخْلةُ أوّلَ ما تَنبت.
ومما شذَّ عن هذا الغِرْس: جِلدةٌ رقيقة تخرجُ على رأس الوَلَد. قال:
* كُلَّ جنينٍ مُشْعَرٍ في غِرْسِ([1]) *
(غرض) الغين والراء والضاد من الأبواب التي لم تُوضَع على قياسٍ واحد، وكَلِمُه متباينةُ الأصول، وستَرى بُعْد ما بينهما.
فالغَرْض والغُرْضَة: البِطانُ، وهو حِزام الرَّحْل. والمَغْرِض من البعير كالمَحْزِم من الدابَّة. والإغريض: البَرَد، ويقال بل هو الطَّلع. ولحمٌ غَريض: طريٌّ. وماءٌ مغروضٌ مثلُه. والغَرَض: المَلاَلة، يقال غَرِضْت به ومنه. والغَرَض: الشَّوق. قال:
مَن ذا رسولٌ ناصحٌ فمبلِّغٌ *** عنِّي عُلَيَّةَ غيرَ قِيل الكاذِب([2])
أنِّي غَرِضْتُ إلى تَنَاصُفِ وجهِها *** غَرَضَ المحبِّ إلى الحبيب الغائبِ
ويقال: غَرَضت المرأة سِقاءها: مَخَضته. وغَرَضْنا السَّخْلَ نَغرِضهُ، إذا فَطَمْناه قبل إناه. والغَرْض: النُّقصان عن المِلْء. يقال: غَرِّضْ في سقائك، أي لا تملأه. ويقال: وَرَدَ الماءَ غارِضاً، أي مبكراً. والمَغَارض: جوانب البطن أسفَلَ الأضلاع، الواحد مَغْرِض.
(غرف) الغين والراء والفاء أصلٌ صحيحٌ، إلاَّ نَّ كَلِمهُ لا تنقاس، بل تتباين، فالغَرْف: مصدر غَرَفْت الماءَ وغيرَه أَغرِفُه غَرْفاً. والغُرفة: اسمُ ما يُغْرَف. والغَرِيف: الأجَمَة، والجمع غُرُف. قال:
* كما رَزَمَ العَيّار في الغُرُفِ([3]) *
والغُرْفة: العُِلِّيَّة. ويقال: غَرَفَ ناصيةَ فرسِهِ، إذا استأصلها جَزّاً.
(غرق) الغين والراء والقاف أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على انتهاءٍ في شيء يبلغ أقصاه. من ذلك الغَرَق في الماء. والغَرِقة: أرضٌ([4]) تكون في غاية الرِّيّ. واغْرَوْرَقت العينُ والأرض من ذلك أيضاً، كأنها قد غَرِقت في دمعها.
ومن الباب: أغرَقْتُ في القَوس: [مدَدتُها] غايةَ المدّ. واغْتَرَق الفرسُ في الخيل، إذا خالَطَها ثم سَبَقَها.
ومما شذَّ عن هذا الباب الغُرْقة من اللَّبن: قدر ثُلث الإناء، والجمع غُرَق. قال:
تُضْحِي وقد ضمِنت ضَرَّاتها غُرَقاً  *** من طيِّب الطَّعم حلوٍ غير مجهودِ([5])

(غرل) الغين والراء واللام كلمةٌ واحدة، وهي الغُرْلة، وهي القُلْفَة. والأغرل: الأقْلَف، ويقولون: إنَّ الغَرِل: المسترخِي الخَلْق.
(غرم) الغين والراء والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على ملازَمة ومُلازَّة. من ذلك الغَريم، سمِّي غريماً للُزومه وإلحاحه. والغَرَام: العذاب اللازم، في قوله تعالى: ﴿إنَّ عَذَابَهَا كانَ غَرَاماً﴾  [الفرقان 65]. قال الأعشى:
إنْ يعاقِبْ يكنْ غَراماً وإن يُعْـطِ جزيلاً فإنَّه لا يُبالِي([6])
وغُرْم المالِ من هذا أيضاً، سمِّي لأنَّه مالُ الغَرِيم.
(غرن) الغين والراء والنون كلمةٌ واحدة، يقولون إنَّ الغَرِين([7]) : ما يَبقى في الحوض من مائه* وطِينِه.
(غرو) الغين والراء والحرف المعتل أصلٌ صحيح، وهو يدلُّ على الإعجاب والعَجَبِ لحُسْن الشَّيء. من ذلك الغَرِيُّ، وهو الحَسَن. يقال منه رجلٌ غَرٍ. ثمَّ سمِّي العَجَبُ غَرْواً. ومنه: أغريتُه بالشَّيء الذي تُلصَق به الأشياء. ويقال: غَارَت العينُ بالدَّمع غِراءً، إذا لجَّت في البكاء. وغَرِيَت بالدَّمع. وقال الشَّاعر([8]) :
إذا قلتُ أسلُو غارَتِ العينُ بالبُكا  *** غِراءً ومَدَّتْها مدامعُ حُفَّلُ([9])
(غرب) الغين والراء والباء أصلٌ صحيح، وكَلمُهُ غير منقاسةٍ لكنَّها متجانسة، فلذلك كتَبْناه على جهته من غير طلبٍ لقياسه.
فالغَرْب: حَدُّ الشّيء. يقال: هذا غَرْبُ السَّيف. ويقولون: كفَفْتُ من غَرْبه، أي أكْلَلْتُ حَدَّه وقولهم: استَغْرَب الرّجُل([10]) ، إذا بالَغَ في الضَّحِك، ممكنٌ أن يكون من هذا، كأنَّهُ بلغ آخِرَ حدِّ الضَّحِك. والغَرْب: الدَّلو العظيمة. والغَرْبانِ من العين: مُقْدِمُها ومُؤْخِرُها. وغُروب الأسنان: ماؤُها. فأمَّا الغُروب فَمَجارِي العَين. قال:
مالَكَ لا تذكُرُ أُمَّ عمرِو  *** إلاّ لعينَيْك غَروبٌ تَجْرِي([11])
والغَرْب أيضاً بسكون الراء([12]) ، في قولهم: أتاهُ سَهْمٌ غَرْب، إذا لم يُدْرَ مَن رماه به.
وأمّا الغَرَب بفتح الراء، فيقال إنَّ الغَرَبَ([13]) : الرَّاوية. والغَرَب: ما انصبَّ من الماء عند البئر فتغيَّرَتْ رائحتهُ. قال ذو الرُّمة:
* واسْتُنْشِئَ الغَرَبُ([14]) *
والغَرْب: شَجَر. ويقولون -والله أعلَمُ بصحّته-: إنَّ الغَرَب: إناءٌ من ذهب أو فِضَّة. ويُنشِدون:
فدعْدَعا سُرَّةَ الرَّكيِّ كَما  *** دَعْدَعَ ساقِي الأعاجم الغَرَبا([15])
والغَرْب: الوَرَم في المأْق، يقال منه غَرِبَت العينُ غَرَباً. والغَرْب: عِرْقٌ يَسقِي ولا يَنقطِع. والغُرْبة: البُعد عن الوطن، يقال: غَرَبَت الدَّار. ومن هذا الباب: غُروب الشَّمس، كأنَّه بُعْدُها عن وجه الأرض. وشَأْوٌ مُغَرَِّبٌ([16]) ، أي بعيد. قال:
أعْهَدَكَ مِن أُولَى الشَّبيبةِ تطلبُ  *** على دُبُرٍ هيهاتَ شَأْوٌ مغرَِّبُ([17])
ويقولون: "هل من مُغَرِّبةِ خَبَرٍ"، يريدون خبراً أتَى من بُعد.
وفي كتاب الخليل: "إذا أمْعَنَت الكلابُ في طلب الصَّيد قيل: غرَّبَت". وفيه نظر.
والغارب: أعلى الظَّهر والسَّنام. يقال: أَلْقَى حبلَه على غاربه، إذا خلاَّه. والغُراب معروف. والغُرابانِ: نُقرتانِ عند صَلَوَي العَجُز من الفَرس. والغُرَاب: رأس الفأس. ورِجْل الغُراب: نوعٌ من الصَّرِّ. قال الكميت:
* صُرَّ رِجْلَ الغُرابِ([18]) *
والغِربيب: الأسود، كأنّه مشتقٌّ من لون الغُراب. والمُغْرَب: الأبيض الأشفار من كلِّ شيء. والغَرْبيّ: الفضيخ من البُسْر يُنْبَذ. والغَرْبيُّ: صِبْغٌ أحمر.
(غرث) الغين والراء والثاء أصلٌ صحيح يدلُّ على الجُوع. والغَرث: الجوع. ورجلٌ غَرْثانُ. ويستعيرون هذا فيقولون: جاريةٌ غَرْثَى الوِشاح، لأنَّها دقيقةُ الخَصْرِ لا يُملأ وِشاحُها، وكأنَّ وِشاحَها غَرثان.
(غرد) الغين والراء والدال كلمتان: إحداهما صوت، والأخرى نبت. فالأولى: غرَّد الطّائر في صوته يُغَرِّد تغريداً. والكلمة الأخرى: الغَرَْد: الكمأة، الواحدة غَرَْدة. والمَغَاريد: نبتٌ، الواحدة مُغْرود، وزعموا أنَّها هي الكمأة أيضاً.
--------------ــــ
([1]) لمنظور بن مرثد الأسدي في اللسان (أبس). وأنشده في (غرس) بدون نسبة. وقبله: * يتركن في كل مناخ أبس *
([2]) وكذا أنشدهما في المجمل. والشعر لابن هرمة كما في اللسان (نصف، غرض). وفي الأصل: "قتل الكاذب"، وصوابه ما أثبت. والقيل: القول. على أن هذه الكلمة المحرفة ساقطة من المجمل.
([3]) البيت بتمامه كما في اللسان (عير):
لما رأيت أبا عمرو رزمت لـه  *** مني كما رزم العيار بالغرف
([4]) في الأصل: "أيضاً"، صوابه في المجمل.
([5]) البيت للشماخ، وقد سبق في (جهد، عرق).
([6]) ديوان الأعشى 10 واللسان (غرم).
([7]) بفتح فكسر، وبكسر العين وسكون الراء وفتح الياء، لغتان ذكرهما في القاموس.
([8]) هو كثير، كما في المجمل واللسان (غرا) والمخصص (12: 67).
([9]) كلمة "غراء" ساقطة من الأصل، وإثباتها من المراجع المتقدمة.
([10]) يقال أيضاً "استغرب" بالبناء للمجهول، بل هو أكثر.
([11]) الرجز في اللسان (غرب).
([12]) في اللسان: "بفتح الراء وسكونها، بالإضافة وغير الإضافة". وضبط في المجمل بسكون الراء مع الإضافة.
([13]) يقال للرواية أيضاً بسكون الراء.
([14]) قطعة من بيت لذي الرمة في ديوانه 11 واللسان (غرب). وهو بتمامه:
وأدرك المتبقى من ثميلته  *** ومن ثمائلها واستنشئ الغرب
([15]) البيت للبيد في ديوانه 142 طبع 1880 واللسان (دعع، ركا). ونسب في (غرب) إلى الأعشى خطأ. وروي: "سرة الركاء"، وهذه أيضاً تروى بفتح الراء وكسرها، كما في اللسان  (دعع، ركا) وهو اسم موضع.
([16]) يقال بفتح الراء المشددة وكسرها.
([17]) الكميت في اللسان (غرب، دبر).
([18]) البيت بتمامه كما في اللسان (غرب):
صر رجل الغرلب ملكك في النا  *** س على من أراد فيه الفجورا

ـ

##### Türkçe

(غين, **الراء** ve ikisini üçlü yapan şeyler babı)
(**غرز**) **الغين** ve **الراء** ve **الزاء** sahih bir asıldır; bir şeyin bir şeyin içine saplanmasına delâlet eder. Bundan: **غَرَزْتُ** şeyi, onu **أغرِزُه** **غَرْزاً**. Ve onun ayağını **الغَرْز** içine sapladım. Ve çekirge kuyruğuyla yere saplandı; **رَزّت** gibi. Ve tabiat **غريزة**dir; sanki o, insana saplanmış bir şeydir. Amma onların sözü: **اغترَزْت** şeyi, ve **اغترَزْت** kayışı **اغترازاً**, yürüyüşün yaklaştığı zaman; bunun mânâsı yürüyüşü yaklaştırmaktır; yani sanki ben şimdi ayağımı semerin **غَرْز**ına koydum. Amma onların sözü: deve **غَرَزَت**; sütü azaldığı zaman; bunun mânâsı da bundan(dır); sanki onun sütü bedenine saplanmış da çıkmamıştır.

(**غرس**) **الغين** ve **الراء** ve **السين** sahih bir asıldır; bir öncekinin yakınıdır. Denir: ağacı **غَرَسْتُ** **غَرْساً**; ve bu **الغِراس** zamanıdır. Ve denir ki **الغَرِيسة**: hurma ağacı, ilk filizlendiği zamandır.

Bundan şâz olan **الغِرْس**: çocuğun başı üzerinde çıkan ince bir deridir. Dedi:
* Her kıllı cenin, **غِرْس** içinde([1]) *

(**غرض**) **الغين** ve **الراء** ve **الضاد**, tek bir kıyas üzerine konulmamış bablardandır; kelimeleri kökler bakımından ayrıdır; aralarındaki uzaklığı sonra göreceksin.
Şu hâlde **الغَرْض** ve **الغُرْضَة**: **البِطان**dır; o, semer kuşağıdır. Ve **المَغْرِض** deveden, binek hayvandan **المَحْزِم** gibidir. Ve **الإغريض**: doludur; denir ki bilakis o, **الطَّلع**dır. Ve **غَريض** et: tazedir. Ve **مغروض** su da onun gibidir. Ve **الغَرَض**: bıkkınlıktır; denir: onunla ve ondan **غَرِضْتُ**. Ve **الغَرَض**: özlemdir. Dedi:
مَن ذا رسولٌ ناصحٌ فمبلِّغٌ *** عنِّي عُلَيَّةَ غيرَ قِيل الكاذِب([2])
أنِّي غَرِضْتُ إلى تَنَاصُفِ وجهِها *** غَرَضَ المحبِّ إلى الحبيب الغائبِ
Ve denir: kadın tulumunu **غَرَضت**: onu çalkaladı. Ve biz oğlağı **غَرَضْنا** onu **نَغرِضهُ**; onu vaktinden önce sütten kestiğimiz zaman. Ve **الغَرْض**: doluluktan eksilmedir. Denir: tulumunda **غَرِّضْ**, yani onu doldurma. Ve denir: suya **غارِضاً** olarak vardı; yani erken. Ve **المَغَارض**: kaburgaların alt tarafında karnın yanlarıdır; teki **مَغْرِض**.

(**غرف**) **الغين** ve **الراء** ve **الفاء** sahih bir asıldır; ancak kelimeleri kıyasa gelmez, bilakis ayrışır. Şu hâlde **الغَرْف**: suyu ve başkasını **غَرَفْتُ**; onu **أَغرِفُه** **غَرْفاً** (sözünün) masdarıdır. Ve **الغُرفة**: alınan şeyin adıdır. Ve **الغَرِيف**: sık ağaçlıktır; çoğulu **غُرُف**. Dedi:
* كما رَزَمَ العَيّار في الغُرُفِ([3]) *
Ve **الغُرْفة**: üst odadır. Ve denir: atının perçemini **غَرَفَ**; onu keserek kökünden aldı.

(**غرق**) **الغين** ve **الراء** ve **القاف** tek bir sahih asıldır; bir şeyde, en sonuna varan bir sona ermeye delâlet eder. Bundan: suda **الغَرَق**. Ve **الغَرِقة**: çok sululuğun en uç noktasında olan bir topraktır([4]). Ve göz ve yer **اغْرَوْرَقت**; bu da ondandır; sanki gözyaşında boğulmuş gibidir.
Ve babdan: yayı **أغرَقْتُ**: [onu] gerişin en sonuna kadar gerdim. Ve at, atlar içinde **اغْتَرَق**; onlara karıştığı, sonra onları geçtiği zaman.
Ve bu babdan şâz olan **الغُرْقة** sütten: kabın üçte biri miktarıdır; çoğulu **غُرَق**. Dedi:
تُضْحِي وقد ضمِنت ضَرَّاتها غُرَقاً  *** من طيِّب الطَّعم حلوٍ غير مجهودِ([5])

(**غرل**) **الغين** ve **الراء** ve **اللام** tek bir kelimedir; o da **الغُرْلة**dir; o, **القُلْفَة**dir. Ve **الأغرل**: **الأقْلَف**tir. Ve derler ki **الغَرِل**: yaratılışı gevşek olandır.

(**غرم**) **الغين** ve **الراء** ve **الميم** sahih bir asıldır; bir yapışma ve yapışıp kalmaya delâlet eder. Bundan **الغَريم**; yapışıp kalması ve ısrarı sebebiyle **غريماً** diye adlandırıldı. Ve **الغَرَام**: lâzım gelen azaptır; Yüce Allah’ın sözünde: ﴿إنَّ عَذَابَهَا كانَ غَرَاماً﴾ [الفرقان 65]. A‘şâ dedi:
إنْ يعاقِبْ يكنْ غَراماً وإن يُعْـطِ جزيلاً فإنَّه لا يُبالِي([6])
Ve malın **غُرْم**u da bundandır; çünkü o, **الغَرِيم**in malıdır diye adlandırıldı.

(**غرن**) **الغين** ve **الراء** ve **النون** tek bir kelimedir; derler ki **الغَرِين**([7]): havuzda suyundan ve çamurundan kalan şeydir*.

(**غرو**) **الغين** ve **الراء** ve illetli harf sahih bir asıldır; o, bir şeyin güzelliğine hayranlık ve şaşkınlığa delâlet eder. Bundan **الغَرِيُّ**; o, güzel olandır. Ondan: adam **غَرٍ**. Sonra şaşkınlık **غَرْواً** diye adlandırıldı. Ve ondan: şeyleri birbirine yapıştırdığın şeyle onu **أغريتُه**. Ve denir: göz yaşla **غَارَت** **غِراءً**; ağlamada ısrar ettiği zaman. Ve yaşla **غَرِيَت**. Şair([8]) dedi:
إذا قلتُ أسلُو غارَتِ العينُ بالبُكا  *** غِراءً ومَدَّتْها مدامعُ حُفَّلُ([9])

(**غرب**) **الغين** ve **الراء** ve **الباء** sahih bir asıldır; kelimeleri kıyasa gelmez, fakat birbirine benzer; bu yüzden onu, kıyasını aramaksızın kendi yönü üzere yazdık.
Şu hâlde **الغَرْب**: bir şeyin keskin kenarıdır. Denir: bu, kılıcın **غَرْب**ıdır. Ve derler: onun **غَرْب**ından **كفَفْتُ**; yani keskinliğini körelttim. Ve onların sözü: adam **استَغْرَب**([10]); çokça güldüğü zaman; bunun bundan olması mümkündür; sanki gülmenin son sınırına vardı. Ve **الغَرْب**: büyük kovadır. Ve gözün **الغَرْبانِ**ı: ön tarafı ve arka tarafıdır. Ve dişlerin **غُروب**u: suyudur. Amma **الغُروب**: gözün akıntı yollarıdır. Dedi:
مالَكَ لا تذكُرُ أُمَّ عمرِو  *** إلاّ لعينَيْك غَروبٌ تَجْرِي([11])
Ve **الغَرْب** ayrıca **الراء**ın sükûnu ile([12]); onların sözünde: ona **غَرْب** bir ok geldi; onu kimin attığı bilinmediği zaman.
Ve amma **الغَرَب** **الراء**ın fethi ile; denir ki **الغَرَب**([13]): su kırbasıdır. Ve **الغَرَب**: kuyu yanında akıp da kokusu değişen sudur. Zü’r-Rumme dedi:
* واسْتُنْشِئَ الغَرَبُ([14]) *
Ve **الغَرْب**: bir ağaçtır. Ve derler —Allah doğruluğunu daha iyi bilir—: **الغَرَب**: altın veya gümüşten bir kaptır. Ve şu beyti rivayet ederler:
فدعْدَعا سُرَّةَ الرَّكيِّ كَما  *** دَعْدَعَ ساقِي الأعاجم الغَرَبا([15])
Ve **الغَرْب**: göz pınarında şişliktir; ondan denir: göz **غَرِبَت** **غَرَباً**. Ve **الغَرْب**: sulayan ve kesilmeyen bir damardır. Ve **الغُرْبة**: vatandan uzaklıktır; denir: ev **غَرَبَت**. Ve bu babdandır: güneşin **غُروب**u; sanki onun yer yüzünden uzaklaşmasıdır. Ve **شَأْوٌ مُغَرَِّبٌ**([16]): yani uzak. Dedi:
أعْهَدَكَ مِن أُولَى الشَّبيبةِ تطلبُ  *** على دُبُرٍ هيهاتَ شَأْوٌ مغرَِّبُ([17])
Ve derler: “**مُغَرِّبةِ** haber var mı”; uzaklıktan gelmiş haberi isterler.
Halîl’in kitabında: “Köpekler avı aramada derinleştiği zaman **غرَّبَت** denir.” Ve bunda bakış (itiraz) vardır.
Ve **الغارب**: sırtın ve hörgücün üst tarafıdır. Denir: ipini **غاربه** üzerine attı; onu serbest bıraktığı zaman. Ve **الغُراب** mâlûmdur. Ve **الغُرابانِ**: atın sağrı kemiğinin iki yanında iki çukurdur. Ve **الغُرَاب**: baltanın başıdır. Ve **رِجْل الغُراب**: **الصَّرِّ**den bir türdür. Kümeyt dedi:
* صُرَّ رِجْلَ الغُرابِ([18]) *
Ve **الغِربيب**: siyahtır; sanki **الغُراب**ın renginden türetilmiştir. Ve **المُغْرَب**: her şeyden kirpikleri beyaz olandır. Ve **الغَرْبيّ**: **البُسْر**den yapılan, içine bir şey atılıp bekletilen **الفضيخ**tir. Ve **الغَرْبيُّ**: kırmızı bir boyadır.

(**غرث**) **الغين** ve **الراء** ve **الثاء** sahih bir asıldır; açlığa delâlet eder. Ve **الغَرث**: açlıktır. Ve adam **غَرْثانُ**dur. Ve bunu mecazen kullanırlar da derler: cariye **غَرْثَى الوِشاح**; çünkü o, beli incedir; kuşağı dolmaz; sanki kuşağı açtır.

(**غرد**) **الغين** ve **الراء** ve **الدال** iki kelimedir: biri ses, diğeri bitki. Birincisi: kuş sesinde **غرَّد**; **يُغَرِّد** **تغريداً**. Diğer kelime: **الغَرَْد**: domalan mantarıdır; teki **غَرَْدة**. Ve **المَغَاريد**: bir bitkidir; teki **مُغْرود**; ve onun da domalan mantarı olduğunu iddia ettiler.

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%85/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الغرم: ما ينوب الإنسان في ماله من ضرر لغير جناية منه، أو خيانة، يقال: غرم كذا غرما ومغرما، وأغرم فلان غرامة. قال تعالى: ﴿إنا لمغرمون﴾ [الواقعة/66]، ﴿فهم من مغرم مثقلون﴾ [القلم/46]، ﴿يتخذ ما ينفق مغرما﴾ [التوبة/98]. والغريم يقال لمن له الدين، ولمن عليه الدين. قال تعالى: ﴿والغارمين وفي سبيل الله﴾ [التوبة/60]، والغرام: ما ينوب الإنسان من شدة ومصيبة، قال: ﴿إن عذابها كان غراما﴾ [الفرقان/65]، من قولهم: هو مغرم بالنساء، أي: يلازمهن ملازمة الغريم. قال الحسن: كل غريم مفارق غريمه إلا النار (أخرج هذا ابن أبي شيبة وعبد بن حميد وغيرهما. انظر: الدر المنثور 6/274)، وقيل: معناه: مشغوفا بإهلاكه.

##### Türkçe

- **الغرم**: insanın malında, kendisinden bir cinayet veya hıyanet olmaksızın başkasına (ait) bir zarar olarak ona isabet eden şeydir; denilir ki: **غرم** şu kadar, **غرما** ve **مغرما** (olarak); ve falan kimse **أغرم** (etti), bir **غرامة** (ödetti). Yüce Allah dedi ki: ﴿إنا لمغرمون﴾ [الواقعة/66], ﴿فهم من مغرم مثقلون﴾ [القلم/46], ﴿يتخذ ما ينفق مغرما﴾ [التوبة/98]. Ve **الغريم**, borcu olan kimse için de, borç üzerinde olan kimse için de söylenir. Yüce Allah dedi ki: ﴿والغارمين وفي سبيل الله﴾ [التوبة/60]. Ve **الغرام**: insana bir şiddet ve musibet olarak isabet eden şeydir; dedi ki: ﴿إن عذابها كان غراما﴾ [الفرقان/65]; onların sözünden: o, kadınlara **مغرم**dır; yani: **الغريم**in (alacaklının) (borçluya) yapışması gibi onlara yapışıp kalır. Hasan dedi ki: Her **غريم**, **غريم**inden ayrılır; ancak ateş (hariç). (Bunu İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd ve başkaları çıkarmıştır. Bak: ed-Dürrü’l-Mensûr 6/274). Ve denildi ki: onun manası: onu helâk etmesine tutkun (olarak).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

غ ر م
فلان مغرم‏:‏ مثقل بالدين‏.‏
وهو مغرم بفلانة وبه غرام وأغرم بالأمر‏:‏ أولع به‏.‏
وعليه غرمٌ ومغرم ثقيل‏.‏
وتقول‏:‏ عليك بالصدق وإن جرّ عليك المغارم وإياك والكذب وإن ساق إليك الغانم‏.‏

##### Türkçe

غ ر م
Falanca **مغرم**: borçla ağırlaştırılmıştır.
Ve o, falanca kadınla **مغرم**dır; onda **غرام** vardır; ve işe **أغرم** oldu: ona tutkun oldu.
Onun üzerinde **غرمٌ** vardır; ve **مغرم** ağırdır.
Ve dersin ki: Doğruluğa sarıl; isterse üzerine **المغارم**i sürüklesin. Ve yalandan sakın; isterse sana **الغانم**i sevk etsin.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

غَرِمَ يَغرَمُ غُرْماً وغَرامةً، وأغرَمَه وغَرَّمَه. والغُرْمُ: الدَّيْنُ. ورَجُلٌ غارمٌ: عليه دَيْنٌ. وفي الحديث: لا تَحِلُّ المسأَلة إلاَّ لِذِي غُرمٍ مُفْظِعٍ أَي ذي حاجة لازمة من غَرامة مُثْقِلة. وفي الحديث: أعوذ بك من المَأْثَم والمَغْرَمِ، وهو مصدر وضع موضع الاسم، ويريد به مَغْرَمَ الذنوب والمعاصي، وقيل: المَغْرَم كالغُرْم، وهو الدَّيْن، ويريد به ما اسْتُدِين فيما يكرهه الله أَو فيما يجوز ثم عجز عن أَدائه، فأَما دين إحتاج إليه وهو قادر على أَدائه فلا يستعاذ منه. وقوله عز وجل: والغارِمِين وفي سبيل الله؛ قال الزجاج: الغارمون هم الذين لَزِمَهم الدَّيْنُ في الحَمالة، وقيل: هم الذين لزمهم الدين في غير معصية. والغَرامةُ: ما يلزم أَداؤه، وكذلك المَغْرَمُ والغُرْمُ، وقد غَرِمَ الدِّيةَ، وأَنشد ابن بري في الغَرامة للشاعر:
دار ابْنِ عَمِّكَ بِعْتَها،
تَقْضي بها عَنْكَ الغَرامه
والغَرِيم: الذي له الدِّيْن والذي عليه الدين جميعاً، والجمع غُرَماء؛ قال كثير:
قَضى كلُّ ذِي دَيْنٍ فَوَفَّى غَرِيمَه،
وعَزَّةُ مَمْطُولٌ مُعَنّىً غرِيمُها
والغَرِيمان: سَواءٌ، المُغْرِمُ والغارِمُ. ويقال: خُذْ مِنْ غَرِيمِ السُّوء ما سَنَحَ. وفي الحديث: الدَّيْنُ مَقْضيٌّ والزَّعِيمُ غارِمٌ لأَنه لازم لما زَعَم
أَي كَفَل أَو الكفيل لازم لأَداء ما كَفَّله مُغْرِمُه. وفي حديث آخر: الزَّعِيم غارِمٌ؛ الزَّعِيم الكفيل، والغارِم الذي يلتزم ما ضَمِنه وتكَفَّل به. وفي الحديث في الثَّمر المُعَلَّق: فمن خرج بشيء منه فعليه غَرامةُ مِثْلَيْه والعقوبة؛ قال ابن الأثير: قيل كان هذا في صدر الإسلام ثم نُسخ، فإنه لا واجب على مُتْلِف الشيء أَكثر من مثله، وقيل: هو على سبيل الوعيد لينتهي عنه؛ ومنه الحديث الآخر: في ضالَّةِ الإبل المكتومة غَرامَتُها ومِثْلُها معها. وفي حديث أشراط الساعة: والزكاة مَغْرَماً أي يَرَى رَبُّ المال أن إخراج زكاته غَرامةٌ
يَغرَمُها. وأَما ما حكاه ثعلب في خبر من أَنه لما قعد بعض قريش لقضاء دينه أَتاه الغُرَّامُ فقضاهم دَيْنَه؛ قال ابن سيده: فالظاهر أَنه جمع غَرِيمٍ، وهذا عزيز إن فَعِيلاً لا يجمع على فُعَّال، إنما فُعَّال جمع فاعل، قال: وعندي أن غُرَّاماً جمع مُغَرِّم على طرح الزائد، كأَنه جمع فاعل من قولك غَرَمَه أَي غَرَّمَه، وإن لم يكن ذلك مقولاً، قال: وقد يجوز أن يكون غارمٌ على النسب أي ذو إغرام أو تَغْريم، فيكون غُرَّامٌ جمعاً له، قال: ولم يقل ثعلب في ذلك شيئاً.
وفي حديث جابر: فاشْتَدَّ عليه بَعْضُ غُرَّامِه في التَّقاضي؛ قال ابن الأثير: جمع غَرِيم كالغُرَماء وهم أصحاب الدين، قال: وهو جمع غريب، وقد تكرر ذلك في الحديث مفرداً ومجموعاً وتصريفاً. وغُرِّمَ السحابُ: أَمطَرَ؛ قال أَبو ذؤيب يصف سحاباً:
وَهَى خَرْجُهُ واسْتُجِيلَ الرَّبا
بُ مِنْهُ، وغُرِّمَ ماءً صَرِيحا
والغَرامُ: اللازم من العذاب والشرُّ الدائم والبَلاءُ والحُبُّ والعشق وما لا يستطاع أَن يُتَفَصَّى منه؛ وقال الزجاج: هو أَشدُّ العذاب في اللغة، قال الله، عز وجل: إن عذابها كان غراماً؛ وقال الطرماح: وَيَوْمُ النِّسارِ وَيَوْمُ الجِفارِ كانا عَذاباً، وكانا غَراما وقوله عز وجل: إن عذابها كان غراماً؛ أي مُلِحّاً دائماً ملازماً؛ وقال أبو عبيدة: أي هلاكاً ولِزاماً لهم، قال: ومنه رَجُلٌ مُعْرَمٌ، من الغُرْم أَو الدَّيْن. والغَرام: الوَلُوعُ. وقد أُغْرِم بالشيء أي أُولِع به؛ وقال الأَعشى:
إنْ يُعاقِبْ يَكُنْ غَراماً، وإن يُعْـطِ جَزِيلاً فإنَّه لا يُبالي وفي حديث معاذ: ضَرَبَهُمُ الله بِذُلٍّ مُغْرَمٍ أي لازم دائم. يقال: فلان مُغْرَمٌ بكذا أي لازم له مُولَعٌ به. الليث: الغُرْمُ أَداء شيء يلزم مثل كفالة يَغْرَمها، والغَرِيمُ: المُلْزَم ذلك. وأَغْرَمْتُه وغَرَّمْته بمعنى. ورجل مُغْرَمٌ: مُولَعٌ بعشق النساء وغيرهن. وفلان مُغْرَمٌ بكذا أي مُبتَلىً به. وفي حديث عليّ، رضي الله عنه: فَمَنِ اللَّهِجُ باللذَّة السَّلِسُ القِياد للشهوة أَو المُغْرَمُ بالجَمْع والادِّخار؟ والعرب تقول: إن فلاناً لمُغْرَمٌ بالنساء إذا كان مُولَعاً بهنَّ. وإني بك لَمُغْرَمٌ إذا لم يصبر عنه. قال: ونُرَى أن الغَرِيم إنما سمي غَرِيماً لأَنه يطلب حَقَّه ويُلِحُّ حتى يقبضه. ويقال للذي له المال يطلبه ممن له عليه المال: غَرِيمٌ، وللذي عليه المال: غَرِيمٌ. وفي الحديث: الرَّهْنُ لمن رَهَنَه له غُنْمُه وعليه غُرْمُه أي عليه أَداء ما رهن به وفَكاكُه.ابن الأَعرابي: الغَرْمى المرأَة المُغاضِبة. وقال أَبو عمرو: غَرْمى كلمة تقولها العرب في معنى اليمين. يقال: غَرْمى وجَدِّك كما يقال أَما وجَدّك؛ وأَنشد:
غَرْمى وجَدِّكَ لَوْ وَجَدْتَ بِهِمْ،
كَعَداوَةٍ يَجِدُونها بَعْدِي

##### Türkçe

**غَرِمَ** **يَغرَمُ** **غُرْماً** ve **غَرامةً**; ve onu **أغرَمَه** ve **غَرَّمَه**. Ve **الغُرْمُ**: borçtur. Ve **رَجُلٌ غارمٌ**: onun üzerinde borç vardır. Ve hadiste: “Dilenme helâl olmaz; ancak **غُرمٍ مُفْظِعٍ** sahibine”; yani ağırlaştırıcı bir **غَرامة**dan zorunlu bir ihtiyaç sahibi olana. Ve hadiste: “Sana **المَأْثَم** ve **المَغْرَم**den sığınırım”; o, isim yerinde konulmuş bir mastardır; bununla günahların ve masiyetlerin **مَغْرَم**ını kasteder. Ve denildi: **المَغْرَم** **الغُرْم** gibidir; o borçtur; bununla, Allah’ın hoşlanmadığı bir şeyde yahut caiz olup sonra ödemekten âciz kaldığı bir şeyde borçlanılan şeyi kasteder. Ama ihtiyaç duyduğu bir borç olup onu ödemeye gücü yeten kimse, ondan sığınılmaz. Ve onun (Aziz ve Celil olanın) sözü: “ve **الغارِمِين** ve Allah yolunda”; Zecâc dedi: **الغارمون**; **الحَمالة**da borç kendilerine lâzım gelenlerdir. Ve denildi: onlar, masiyet dışında borç kendilerine lâzım gelenlerdir. Ve **الغَرامةُ**: ödenmesi lâzım gelen şeydir; aynı şekilde **المَغْرَمُ** ve **الغُرْمُ**. Ve o, diyeti **غَرِمَ** etti (ödedi). Ve İbn Berrî, şairin **الغَرامة** hakkında şu beytini inşâd etti:

دار ابْنِ عَمِّكَ بِعْتَها،
تَقْضي بها عَنْكَ الغَرامه

Ve **الغَرِيم**: hem borcu olan (alacaklı) hem de üzerinde borç olan (borçlu)dır; cem‘i **غُرَماء**dır. Kesîr dedi:

قَضى كلُّ ذِي دَيْنٍ فَوَفَّى غَرِيمَه،
وعَزَّةُ مَمْطُولٌ مُعَنّىً غرِيمُها

Ve **الغَرِيمان**: eşittir; **المُغْرِمُ** ve **الغارِمُ**. Ve denilir: “Kötülüğün **غَرِيم**inden, ele geçen ne ise al.” Ve hadiste: “Borç ödenmiştir ve **الزَّعِيمُ** **غارِمٌ**dur”; çünkü o, **زَعَم** ettiği şeye lâzımdır; yani kefil oldu; yahut kefil, kendisine **مُغْرِمُه**nun kefil kıldığı şeyi edâ etmeye lâzımdır. Ve başka bir hadiste: “**الزَّعِيم** **غارِمٌ**dur”; **الزَّعِيم** kefildir; **الغارِم** ise, zimmetine aldığı ve kefil olduğu şeyi üstlenen kimsedir. Ve asılı meyve hakkında hadiste: “Kim ondan bir şey çıkarırsa, üzerine onun iki misli **غَرامة** ve ceza vardır.” İbnü’l-Esîr dedi: Denildi: Bu, İslâm’ın başında idi, sonra neshedildi; çünkü bir şeyi telef eden üzerine, mislinden fazla bir şey vâcip değildir. Ve denildi: Bu, ondan vazgeçsin diye tehdit yolundadır. Ve ondan, diğer hadis: “Gizlenen deve yitiğinde, onun **غَرامَتُها**sı ve onun misli onunla beraberdir.” Ve kıyamet alâmetleri hadîsinde: “Ve zekâtı **مَغْرَماً** (görür)”; yani malın sahibi, zekâtını çıkarmayı, onu **يَغرَمُها** ettiği bir **غَرامة** görür. Ve Sa‘leb’in bir haberde hikâye ettiği şeye gelince: Kureyş’ten bazıları onun borcunu ödemek için oturunca, ona **الغُرَّامُ** geldi de onların borcunu ödedi. İbn Sîde dedi: Görünen, onun **غَرِيمٍ**in cem‘i olmasıdır; bu ise nadirdir; çünkü **فَعِيل** **فُعَّال** üzerine cem‘ edilmez; ancak **فُعَّال** **فاعل**in cem‘idir. Dedi: Bana göre **غُرَّاماً**, زائدin atılmasıyla **مُغَرِّم**in cem‘idir; sanki “**غَرَمَه**” sözünden, yani “onu **غَرَّمَه** etti” sözünden **فاعل**in cem‘idir; her ne kadar bu söylenmiş olmasa da. Dedi: Ve caizdir ki **غارمٌ**, nisbet üzere olsun; yani **إغرام** yahut **تَغْريم** sahibi; böylece **غُرَّامٌ** onun cem‘i olur. Dedi: Sa‘leb bunda bir şey söylemedi.

Ve Câbir hadîsinde: “Onun bazı **غُرَّامِه**si, tahsilde ona şiddet gösterdi.” İbnü’l-Esîr dedi: **غَرِيم**in cem‘idir; **الغُرَماء** gibi; onlar borç sahipleridir. Dedi: Bu, garip bir cem‘dir; ve bu, hadiste müfred, cem‘ ve tasrîf olarak tekrar etmiştir. Ve **غُرِّمَ السحابُ**: yağmur yağdırdı. Ebû Züeyb, bir bulutu vasfederek dedi:

وَهَى خَرْجُهُ واسْتُجِيلَ الرَّبا
بُ مِنْهُ، وغُرِّمَ ماءً صَرِيحا

Ve **الغَرامُ**: azaptan lâzım gelen şey, ve sürekli şer, ve belâ, ve sevgi, ve aşk, ve ondan kurtulmaya güç yetirilemeyen şeydir. Zecâc dedi: O, lugatte azabın en şiddetlisidir. (Aziz ve Celil olan) Allah dedi: “Şüphesiz onun azabı **غراماً** idi.” Tırmâh dedi:

وَيَوْمُ النِّسارِ وَيَوْمُ الجِفارِ كانا عَذاباً، وكانا غَراما

Ve onun (Aziz ve Celil olanın) sözü: “Şüphesiz onun azabı **غراماً** idi”; yani ısrarlı, sürekli, yapışık (ayrılmaz) idi. Ebû Ubeyde dedi: yani onlar için helâk ve lüzum idi. Dedi: Ve ondan **رَجُلٌ مُعْرَمٌ**; **الغُرْم** yahut borçtan. Ve **الغَرام**: düşkünlüktür. Ve “o, şey ile **أُغْرِم** oldu” yani ona düşkün kılındı. A‘şâ dedi:

إنْ يُعاقِبْ يَكُنْ غَراماً، وإن يُعْـطِ جَزِيلاً فإنَّه لا يُبالي

Ve Muâz hadîsinde: “Allah onları, lâzım sürekli bir zillet ile vurdu”; yani **مُغْرَمٍ**. Denilir: “Falan, şuna **مُغْرَمٌ**dır”; yani ona lâzım, ona düşkündür. Leys: **الغُرْمُ**, kefalet gibi, lâzım gelen bir şeyin edâsıdır; onu **يَغْرَمها** eder. Ve **الغَرِيمُ**: buna ilzâm olunan kimsedir. Ve “onu **أَغْرَمْتُه** ve **غَرَّمْته**” aynı mânâdadır. Ve **رجل مُغْرَمٌ**: kadınlara ve başkalarına aşk ile düşkün olandır. Ve “falan, şuna **مُغْرَمٌ**dır” yani onunla mübtelâdır. Ve Ali hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Öyleyse, şehvete yumuşakça boyun eğen lezzet ile **اللَّهِجُ** olan mı, yoksa toplama ve biriktirmeye **المُغْرَمُ** olan mı?” Ve Araplar der: “Şüphesiz falan, kadınlara **لَمُغْرَمٌ**dır”; eğer onlara düşkün ise. Ve “Şüphesiz ben, seninle **لَمُغْرَمٌ**ım”; eğer ondan sabretmezse. Dedi: Ve biz görürüz ki **الغَرِيم** ancak **غَرِيماً** diye adlandırıldı; çünkü o, hakkını ister ve onu kabzedinceye kadar ısrar eder. Ve malı olup, üzerinde mal olan kimseden onu isteyen kimseye **غَرِيمٌ** denilir; ve üzerinde mal olana da **غَرِيمٌ** denilir. Ve hadiste: “Rehin, onu rehin verene aittir; onun için **غُنْمُه** vardır ve onun üzerine **غُرْمُه** vardır”; yani onun üzerine, onunla rehin edilen şeyi edâ etmek ve onu çözmek vardır. İbnü’l-A‘râbî: **الغَرْمى**; kızgın (darılmış) kadındır. Ebû Amr dedi: **غَرْمى**, Arapların yemin mânâsında söyledikleri bir kelimedir. Denilir: “**غَرْمى** ve senin deden”; “**أَما** ve senin deden” denildiği gibi. Ve şu beyti inşâd etti:

غَرْمى وجَدِّكَ لَوْ وَجَدْتَ بِهِمْ،
كَعَداوَةٍ يَجِدُونها بَعْدِي

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* غ ر م * * الغَرَامُ * الشر الدائم والعذاب وقوله تعالى ﴿إن عذابها كان غراما﴾ قال أبو عبيدة أي هلاكا ولزاما لهم ورجل * مُغْرَمٌ * من * الغُرْمِ * والدَّيْن وقد * أُغْرِمَ * بالشيء أي أولع به و * الغَرِيمُ * الذي عليه الدَّيْن يقال خُذ من غريم السوء ما سنح وقد يكون الغريم أيضا الذي له الدَّيْن قال كثير قضى كل ذي دَّيْن فوفَّى غريمه وعَزَّة ممْطول مُعنى غريمها و * أغْرَمَهُ * و * غَرَّمَهُ تَغْرِيما * بمعنى و * الغَرَامَةُ * ما يلزم أداؤه وكذا * المَغْرَمُ * و * الغُرْمُ * وقد * غَرِمَ * الرجل الدِّيَّة بالكسر * غُرْما

##### Türkçe

* غ ر م * * **الغَرَامُ** * sürekli kötülük ve azap; ve O’nun sözü (yüce): {Şüphesiz onun azabı **غراما** idi}. Ebû Ubeyde dedi ki: yani onlar için helâk ve (üzerlerine) yapışıp ayrılmayan (bir şey). Ve adam: * **مُغْرَمٌ** *; **الغُرْمِ** ve borçtan. Ve **أُغْرِمَ** bir şeyle: yani ona tutkun oldu. Ve * **الغَرِيمُ** *: üzerinde borç olan (kimse); denir: “Kötü borçludan, ele geçen (ne ise) ondan al.” Ve **الغَرِيم** bazen, borcu olan (alacaklı) da olur. Kesîr dedi ki:

قضى كل ذي دَّيْن فوفَّى غريمه
وعَزَّة ممْطول مُعنى غريمها

Ve **أغْرَمَهُ** ve **غَرَّمَهُ تَغْرِيما**: anlamca (aynıdır). Ve * **الغَرَامَةُ** *: ödenmesi gerekli olan şey; bunun gibi * **المَغْرَمُ** * ve * **الغُرْمُ** *. Ve adam diyet(=kan bedeli)ni (kesre ile) **غَرِمَ**: **غُرْما**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( غَرْمَى ، كَسَكْرَى : ع ) . | | ( و ) قَالَ أبو عَمْرٍ و : غَرْمَى ( بِمَعْنَى | أَمَا : كَلِمَةٌ تُقالُ في مَعْنَى اليَمِينِ : يُقالُ : | غَرْمَى وجَدِّكَ كمَا يُقالُ : أمَا وَجَدِّكَ ) | وإهْمالُ العَيْن لُغَةٌ فيه ، وكَذَلِكَ الحَاءُ بَدَلُ | العَيْنِ ، وقد تَقدَّم كُلٌّ منها في مَوْضِعِه ، | وأنشَدَ أبو عَمْرٍ و : | % ( غَرْمَى وَجَدِّكَ لو وَجَدْتَ بِهِمْ % | كعَدَاوَةٍ يَجِدُونَها بَعْدِي ) % | | ( و ) الغَرْمَى ، ( باللاَّمِ : المَرْأَةُ الثَّقِيلَةُ ) . | وقَالَ ابنُ الأَعْرَابِيّ : هي المُغَاضِبَةُ . | ( والغَرَامُ : الوَلوعُ ) . | | وقد أُغْرِمَ بالشَّيءِ : أي أُولِعَ به . | | ( و ) قَالَ : ابنُ الأَعْرابِيّ : الغَرامُ : ( الشَّرُّ | الدَّائِمُ ) . |

| | ( و ) قَالَ أبو عُبَيْدَةَ هُوَ ( الهَلاكُ ) ، وبه | فَسَّر الآيةَ : ! 2 \< إن عذابها كان غراما > 2 ! . | | ( و ) قَالَ ابنُ الأَعْرابِيّ : هو ( العَذَابُ ) ، | وقَال الرَّاغِبُ : هو ما يَنُوبُ الإنسانَ من | شِدَّةٍ ومُصِيبَةٍ ، وقَالَ الزَّجَّاجُ : هو أشدُّ | العَذَابِ في اللُّغَةِ ، قَالَ الأعشَى : | % ( إن يُعاقِبْ يَكُنْ غَرَامًا وإن يُعْ % | طِ جَزِيلاً فَإِنَّه لا يُبالِي ) % | | وقَالَ بِشْرٌ : | % ( ويَومُ النِّسارِ ويَومُ الجِفَا % | رِكَانَا عَذَابًا وكَانَا غَرَامَا ) % | | ( والمُغْرَم ، كَمُكْرَم : أَسِيرُ الحُبِّ و ) | مُثْقَلُ ( الدَّيْنِ ) ، والمُرادُ بِالحُبِّ حُبُّ النِّساء ، | كما هو نَصُّ أبِي عُبَيْدَة ، وقَالَ الرَّاغِبُ : | هو مُغْرَمٌ بِالنِّساءِ أي : يُلازِمُهُنَّ مُلازَمَةَ | الغَرِيم . | | ( و ) المُغْرَمُ : ( المُولَعُ بالشَّيءِ ) لا يَصْبِرُ | عنه . | | ( والغَرِيمُ الدَّائِنُ ) أي الذي له الدَّيْنُ ، | قَالَ كُثَيِّر : | % ( قَضَى كُلُّ ذِي دَيْنٍ فَوَفَّى غَرِيمَهُ % | وعَزَّةُ مَمْطُولٌ مُعَنًّى غَرِيمُها ) % | | ( و ) الغَرِيمُ أيضًا : ( المَدْيُونُ ) ، وهو | الذِي عليه الدَّيْنُ ، ويقَالَ : خُذْ من غَرِيمِ | السُّوءِ ما سَنَح ، فَهُوَ ( ضِدٌّ ) . | | ( والغَرَامَةُ : ما يَلْزَمُ أَداؤُه ، كالغُرْمِ ، | بالضَّمِّ و ) المُغْرَمُ ، ( كَمُكْرمٍ ) . | | وقالَ الرَّاغِبُ : الغُرْمُ : ما يَنُوبُ | الإنسانِ في مَالِهِ مِن ضَرَرٍ لغَيْرِ جِنَايَةٍ مِنه ، | قال اللّهُ تَعالَى : ! 2 \< فهم من مغرم مثقلون > 2 ! . | | و ( أَغْرَمَهُ إِيَّاهُ ) هَكَذَا في النُّسَخ ، | والصَّوابُ : وأَغْرمتُه أنا ( وغَرَّمتُه ) تَغْرِيمًا | بِمَعْنًى . | | ( وقَدْ غَرِمَ الدِّيَةَ ، كسَمِعَ ) غُرْمًا |

| وغَرَامَةً ، ومنه الغَارِمُ هو الذي لَزِمَهُ الدَّيْنُ | في الحَمَالَةِ . | [ ] ومِمَّا يُسْتَدْرَك عليه : | | الغُرْمُ ، بِالضَّمَّ : الدَّيْنُ . | | والمَغْرَمُ ، كَمَقْعَدٍ : الغَرَامَةُ ، وقد غَرِمَ مَغْرَمًا ، | والجَمْعُ : المَغَارِم على القِيَاسِ ، أو واحِدُهَا غُرْم | على غَيْر قِياسٍ ، كَحُسْنٍ ومَحَاسِنَ . | | والغُرَّامُ ، كَرُمَّانٍ ، جَمْع : غَارِم ، بِمَعْنَى | الغَرِيم ، أو على النَّسَبِ ، أي : ذُو إغْرَامٍ أو | تَغْرِيمٍ ، أو جَمْعُ مَغْرَمٍ على طَرْح الزّائد . | | وقال ابنُ الأَثِير :   جَمْعُ غَرِيمٍ ، | كالغُرَمَاء ، وهم أَصحابُ الدَّيْن ، قال : | وهو جَمْعٌ غَرِيبٌ   . | | وغُرِّمَ السَّحابُ : أَمْطَرَ . قال أبو ذُؤَيْب | يَصِفُ سَحَابًا : | % ( وَهَي خَرْجُهُ واسْتُجِيلَ الرَّبَا % | بُ منه وغُرِّمَ ماءً صَرِيحَا ) % | | والغَرَامُ : ما لا يُسْتَطاع أن يُتَفَصَّى | مِنه ، وأَيضًا : المُلِحُّ الدَّائِمُ المُلازِمُ . | | وغَرَامُ بِلاَ لاَمٍ : اسمُ جَمَاعةِ نِسْوَةٍ . |

##### Türkçe

| | **غَرْمَى** , **كَسَكْرَى**: çoğul. | | (ve) Ebû Amr dedi ki: **غَرْمَى** (şu mânâda: | **أَمَا**: yemin mânâsında söylenen bir kelimedir; denilir ki: | **غَرْمَى وَجَدِّكَ**; denildiği gibi: **أَمَا وَجَدِّكَ**). | Ve **العَيْن**’in ihmali onda bir lugattır; aynı şekilde **الحَاء** da | **العَيْن**’in bedelidir; her biri kendi yerinde daha önce geçti. | Ebû Amr şöyle inşad etti: | % ( **غَرْمَى وَجَدِّكَ** لو وَجَدْتَ بِهِمْ % | كعَدَاوَةٍ يَجِدُونَها بَعْدِي ) % | | (ve) **الغَرْمَى** ( **باللاَّمِ**: ağır kadın)dır. | İbnü’l-A‘râbî dedi ki: o, kızgınlık gösteren kadındır. | (**الغَرَامُ**: düşkünlük)tir. | | Bir şeye **أُغْرِمَ** olundu: yani ona düşkün kılındı. | | (ve) dedi ki: İbnü’l-A‘râbî: **الغَرامُ**: (sürekli şer)dir. |

| | (ve) Ebû Ubeyde dedi: o, (**الهَلاكُ**)tır; onunla | âyeti tefsir etti: ! 2 \< إن عذابها كان غراما > 2 ! . | | (ve) İbnü’l-A‘râbî dedi: o, (**العَذَابُ**)tır. | Râgıb dedi: o, insana isabet eden | şiddet ve musibettir. Zeccâc dedi: o, lugatta | azabın en şiddetlisidir. A‘şâ dedi ki: | % ( إن يُعاقِبْ يَكُنْ غَرَامًا وإن يُعْ % | طِ جَزِيلاً فَإِنَّه لا يُبالِي ) % | | Bişr dedi ki: | % ( ويَومُ النِّسارِ ويَومُ الجِفَا % | رِكَانَا عَذَابًا وكَانَا غَرَامَا ) % | | (**المُغْرَم** , **كَمُكْرَم**: aşkın esiri ve) | (**الدَّيْنِ**) yükü ağır olan. Burada aşktan murad, kadın sevgisidir; | Ebû Ubeyde’nin nassı böyledir. Râgıb dedi: | o, kadınlara **مُغْرَم**dır; yani onları, | **الغَرِيم**’in ملازمة’si gibi ملازمة eder. | | (ve) **المُغْرَم**: (**المُولَعُ بالشَّيءِ**)dir; ondan | sabretmez. | | (**الغَرِيمُ الدَّائِنُ**) yani alacağı olan, | Küseyyir dedi ki: | % ( قَضَى كُلُّ ذِي دَيْنٍ فَوَفَّى غَرِيمَهُ % | وعَزَّةُ مَمْطُولٌ مُعَنًّى غَرِيمُها ) % | | (ve) **الغَرِيمُ** ayrıca: (**المَدْيُونُ**)dur; o, | üzerinde borç olan kimsedir. Denilir ki: **غَرِيمِ السُّوءِ**’dan | nasip olanı al; o, (zıdd)dır. | | (**الغَرَامَةُ**: edası lâzım gelen şey; **الغُرْمِ** gibi, | **بالضَّمِّ**; ve) **المُغْرَم** (**كَمُكْرمٍ**)dir. | | Râgıb dedi: **الغُرْمُ**: insanın | malında, kendisinden bir cinayet olmaksızın, başkası sebebiyle isabet eden zarardır. | Allah Teâlâ dedi ki: ! 2 \< فهم من مغرم مثقلون > 2 ! . | | Ve (**أَغْرَمَهُ إِيَّاهُ**) nüshalarda böyle(ce)dir; | doğrusu: ben onu (**أَغْرمتُه** ve **غَرَّمتُه**) تَغْرِيمًا | bir mânâ iledir. | | (**وقَدْ غَرِمَ الدِّيَةَ ، كسَمِعَ**) **غُرْمًا** |

| ve **غَرَامَةً**; ondan **الغَارِمُ**, hamâlede borç kendisine lâzım gelen kimsedir. | [ ] Üzerine istidrâk olunanlardandır: | | **الغُرْمُ** , **بِالضَّمَّ**: borç. | | **المَغْرَمُ** , **كَمَقْعَدٍ**: **الغَرَامَةُ**; ve **غَرِمَ** **مَغْرَمًا** (oldu). | Cem‘i: القياس üzere **المَغَارِم**; yahut onun vâhidi, kıyas dışı olarak **غُرْم**dur; **حُسْنٍ** ve **مَحَاسِنَ** gibi. | | **الغُرَّامُ** , **كَرُمَّانٍ**: **غَارِم**’in cem‘idir; **الغَرِيم** mânâsında; yahut nisbet üzere, yani: إغْرَام veya | تَغْرِيم sahibi; yahut زائد’i atmak suretiyle **مَغْرَم**’ın cem‘idir. | | İbnü’l-Esîr dedi: **غَرِيمٍ**’in cem‘idir; | **الغُرَمَاء** gibi; onlar borç sahipleridir. Dedi ki: | o, garip bir cem‘dir. | | **غُرِّمَ السَّحابُ**: yağmur yağdırdı. Ebû Züeyb, | bir bulutu vasfederek dedi ki: | % ( وَهَي خَرْجُهُ واسْتُجِيلَ الرَّبَا % | بُ منه وغُرِّمَ ماءً صَرِيحَا ) % | | **الغَرَامُ**: ondan kurtulunması mümkün olmayan şeydir; ayrıca: ısrarlı, sürekli, ملازم olandır. | | **غَرَامُ** (lâmsız): bir kadınlar topluluğunun adıdır. |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

غَرِمَ
1 غَرِمَ ذ , (JK, S, Msb, K,) aor. غَرَمَ , (JK, K,) inf. n. غُرْمٌ (JK, Msb, TA) and غَرَامَةٌ (Msb, TA) and مَغْرَمٌ, (TA,) He paid, or discharged (A K, S, * Msb, K, *) a thing that was obligatory upon him, (JK,) or a bloodwit, (S, Msb, K,) and a responsibility, and the like thereof, after it had become obligatory upon him: (Msb:) (or, accord. to an explanation of الغَرَامَةُ in Har p. 36, he gave property against his will: or the meaning intended in the S and K (in both of which it is very vaguely indicated) may be, he took upon himself to pay, or discharge, a blood wit, &c.: for, sometimes,] غُرْمٌ and مَغْرَمٌ and غَرَامَةٌ signify the taking upon oneself that which is not obligatory upon him: (Mgh; and the Ksh gives this explanation of مَغْرَمٌ in lii. 40:) [or the taking upon oneself a fine or the like: for, sometimes,] مَغْرَمٌ signifies اِلْتِزَامُ غُرْمٍ. (Bd in lii. 40. [See also 5, and 8.]) And you say, غَرِمْتُ عَنْهُ مَا لَزِمَهُ مِنَ الدِّيَةِ [I paid for him, i. e., in his stead, what was obligatory upon him, of the bloodwit]. (Msb in art. عقل.) ― -b2- And غَرِمَ فِى تِجَارَتِهِ He lost, or suffered loss, in his traffic; i. q. خَسِرَ; contr. of رَبِحَ. (Msb.) -A2- غُرِمَ أَنْفًا: see رُغِمَ [from which it is app. formed by transposition].

غرّمهُ
2 غرّمهُ ذ i. q. اغرمهُ, q. v. (S, Mgh, &c.) ― -b2- [Hence, app.] غُرِّمَ السَّحَابُ (assumed tropical:) The clouds rained; [as though they were made to discharge a debt that they owed;] Aboo-Dhn-eyb says, describing clouds.
وَهَى خَرْجُهُ وَاسْتُحِيلَ الرَّبَا
بُ مِنْهُ وَعُزِّمَ مَآءً صَرِيحَا
(assumed tropical:) [The clouds that were the first thereof in rising and appearing became rent, and such of them as were suspended beneath other clouds were looked at in order that it (??) he (??) whether they (??), and they discharged (??) (TA.)

أَغْرَمْتُهُ
4 أَغْرَمْتُهُ ذ and ↓ غَرَّمْتُهُ, (S Msb, K,) inf. n. [of the former اـِغْرَامٌ and [of the latter تَغْرِيمٌ, (TA,) both signify the same; (S, Msb, K;) i. e. I made him to pay, or discharge, a bloodwit, and a responsibility, and the like, (see 1,)] after it had became obligatory upon him; (Msb, K: *) [or the meaning intended in the S and K (in the latter of which it is vaguely indicated and in the farmer more so) may be, I made him to take upon himself to pay, or discharge, a bloodwit, S c. for (??) times,] غرّمهُ and اغرمهُ signify he made him to incur the taking upon himself that which was not obligatory upon him; (Mgh:) [and sometimes the inf. ns.] اـِغْرَامٌ and تَغْرِيمٌ signify the making to he final; and, to he indebted; (PS;) أَغْرَمْتُهُ اـِيَّاهُ in the copies of the K is a mistake for أَغْرَمْتُهُ ??. (TA.) ― -b2- اـِغْرَامٌ also signifies The throwing [one] into destruction. (KL.) ― -b3- And The rendering [one] eagerly desirous [of a thing; fond of it; or attached to it]. (KL.) You say, أُغْرِمَ بِالشَّىْءِ He became eagerly desirous of the thing; fond of it; or attached to it; syn. أُولِعَ بِهِ (S, Msb, TA.)

تغرّم
5 تغرّم ذ [app. He took upon himself an obligation, such as the payment of a fine. &c]. (Ham p. 707. [See also 1, and 8.])

اِغْتِرَامٌ
8 اِغْتِرَامٌ ذ The making obligatory upon oneself what is termed غَرَامَة, which signifies difficulty or trouble, and damage or detriment or loss, and the giving of property against one's will. (Har p. 36. [See also 1, and 5.])

غُرْمٌ
غُرْمٌ ذ an inf. n. of غَرِمَ [q. v.]. (JK, Msb, TA.) ― -b2- And A thing that must be paid, or discharged; (K, TA;) and so ↓ غَرَامَةٌ, and ↓ مُغْرَمٌ, (S, K, TA,) and ↓ مَغْرَمٌ: (S, TA:) accord. to Er-Rلghib, a damage, detriment, or loss, that befalls a man, in his property, not for an injurious action, of his, requiring punishment (TA:) a debt, (S, TA:) a fine, or mulet: (MA:) the pl. of ↓ مَغْرَمٌ is مَغَارِمُ, agreeably with analogy; or this is pl. of غُرْمٌ, anomalously, like as مَحَاسِنُ is of حُسْنٌ. (TA.) [See exs. voce غَلِقَ: and see also غُنْمٌ.]

غَرْمَى
غَرْمَى ذ A woman heavy, or sluggish; syn. ثَقِيلَةٌ: (K:) or, accord. to IAar, i. q. مُغَاضِيَةٌ [that makes, and is made, angry: or that breaks off from, or quits, one, in anger, or enmity]. (TA.) -A2- It is also syn. with أَمَا, as a word denoting an oath [or used in swearing]: one says غَرْمَى وَجَدِّكَ [Verily, or now surely, by thy grandfather, or by thy fortune or good fortune]; like as one says أَمَا وَجَدِّكَ: (AA, K, TA:) and عَرْمَى and حَرْمَى are dial. vars. thereof. (TA.)

غَرَامٌ
غَرَامٌ ذ A thing from which one is unable to free himself, [a thing] such as cleaves fast. (BA and Jel in xxv. 66.) Lasting evil. (IAar, S, K.) Perdition: (K:) in the Kur xxv. 66, (S, Ksh,) accord. to AO, (S,) it means perdition, (S, Ksh,) persistent, (Ksh,) and such as cleaves fast. (S, Ksh.) And Punishment, or torment; (S, K) or, accord. to Zj, the most vehement punishment or torment; and accord to Er-Rلghib, hardship, or difficulty, and an affliction, or a calamity or misfortune, that befalls a man. (TA.) ― -b2- Also Eager desire [بِشَىْءٍ for a thing]; fondness [for it]; or attachment [to it]; syn. وَلُوعٌ: (S, K:) or love that torments the heart. (Har p. 36.) [See 4, last sentence.]

غَرِيمٌ
غَرِيمٌ ذ A debtor; (S, Msb, K:) one says, خُذْ مِنْ غَرِيمِ السَّوْءِ مَا سَبَحَ [Take them from the (??) debtor what has become easy of attachment, (S:) and ↓ غَارِمٌ signifies the same (??) غَرِيمٌ (??) whom lies the obligation of a bloodwit or the like; or [it virtually signifies thus, but properly] it is a possessive epithet signifying ذُو غَرَامٍ or غَرَامَةٍ or تَغْرِيمٍ. (TA.) And (sometimes, S) it signifies A creditor also: (S, Msb, K:) thus having two contr. meanings; (K) Kutheiyir says, * قَضَى كُلُّ ذِى دَيْنٍ فَوَفَّى غَرِيمَهُ * وَعَزَّةُ مَمْطُولٌ مُعَنًّى غَرِيمُهَا [Every debtor has paid, and fully rendered to his creditor; but as to (??), her creditor is put off, and wearied]. (S.) The pl. of غَرِيمٌ is غُرَمَآءُ (I Ath, Msb, TA) and غُرَّامٌ, which is a strange [i. e. an anomalous] pl., (I Ath, TA;) or this is pl. of ↓ غَارِمٌ as syn. with غَرِيمٌ [and thus is agree able with analogy]; or it is pl. of ↓ مُغْرِمٌ [signifying “ burdened with debt. ”], formed by the rejection of the augmentative letter [of the sing]. (TA.) ― -b2- And hence, An adversary in contention, dispute, or litigation; an antagonist; a litigant; because, by his pressing upon his adversary [like the creditor upon his debtor], he becomes one who cleaves, or clings. (Msb.)

غَرَامَةٌ
غَرَامَةٌ ذ : see غُرْمٌ.

غَارِمٌ
غَارِمٌ ذ : see غَرِيمٌ, in two places.

مَغْرَمٌ
مَغْرَمٌ ذ ; pl. مَغَارِمُ: see غُرْمٌ, in two places.

مُغْرَمٌ
مُغْرَمٌ ذ Shackled, (K,) or burdened, (TA,) with debt; (K;) an epithet applied to a man from الغُرْمُ and الدَّيْنُ. (S.) See غَرِيمٌ. ― -b2- And A captive of love; (K, TA;) i. e., of the love of women: (TA:) or one to whom love cleaves: (Ham p. 558:) or you say رَجُلٌ مُغْرَمٌ بِالحُبِّ [a man to whom love cleaves, or clung to by love]; from the love of women: (S:) and هُوَ مُغْرَمٌ بِالنِّسَآءِ He is one who clings to women, like as does the غَرِيم [or “ creditor ” to the debtor]. (Er-Rلghib, TA.) And مُغْرَمٌ بِشَىْءٍ Eagerly desirous of a thing; fond of it; or attached to it; syn. مُولَعٌ بِهِ; (Msb, K, TA;) and حَرِيصٌ عَلَيْهِ; (Har p. 585;) not having patience to refrain from it. (TA.) -A2- See also غُرْمٌ.

##### Türkçe

**غَرِمَ**
1 **غَرِمَ** ذ , (JK, S, Msb, K,) muzâri‘i **غَرَمَ** , (JK, K,) mastar ismi **غُرْمٌ** (JK, Msb, TA) ve **غَرَامَةٌ** (Msb, TA) ve **مَغْرَمٌ**, (TA,) O, üzerine vacip olan bir şeyi, (JK,) yahut bir diyet bedelini, (S, Msb, K,) ve bir sorumluluğu ve bunun benzerlerini, kendisine vacip olduktan sonra ödedi, yahut yerine getirdi: (Msb:) (yahut Har s. 36’da **الغَرَامَةُ**’nin bir açıklamasına göre, istemeyerek mal verdi: yahut S ve K’da (ikisinde de pek müphem biçimde işaret edildiği üzere) murad edilen mânâ, bir diyet bedelini vb. ödemeyi yahut yerine getirmeyi üzerine aldı olabilir: çünkü bazen,] **غُرْمٌ** ve **مَغْرَمٌ** ve **غَرَامَةٌ**, üzerine vacip olmayan şeyi kişinin kendi üzerine almasını ifade eder: (Mgh; ve Ksh, lii. 40’ta **مَغْرَمٌ** için bu açıklamayı verir:) [yahut bir ceza bedelini veya benzerini üzerine almak: çünkü bazen,] **مَغْرَمٌ**, **اِلْتِزَامُ غُرْمٍ** mânâsına gelir. (Bd lii. 40’ta. [Ayrıca 5’e ve 8’e de bak.]) Ve dersin ki, **غَرِمْتُ عَنْهُ مَا لَزِمَهُ مِنَ الدِّيَةِ** [Onun adına, yani onun yerine, kendisine vacip olan diyet bedelinden olanı ödedim]. (Msb, **عقل** maddesinde.) ― -b2- Ve **غَرِمَ فِى تِجَارَتِهِ**: ticaretinde zarar etti; **خَسِرَ** ile aynı; **رَبِحَ**’ın zıddı. (Msb.) -A2- **غُرِمَ أَنْفًا**: **رُغِمَ**’e bak [ondan takdim-te’hir ile yapılmış olduğu açıktır].

**غرّمهُ**
2 **غرّمهُ** ذ, **اغرمهُ** ile aynı; ona bak. (S, Mgh, vb.) ― -b2- [Bundan dolayı, görünüşe göre] **غُرِّمَ السَّحَابُ** (mecaz kabul edilerek:) Bulutlar yağmur yağdırdı; [sanki borçlu oldukları bir borcu ödemeye zorlanmışlar gibi;] Aboo-Dhn-eyb bulutları tasvir ederek şöyle der:
وَهَى خَرْجُهُ وَاسْتُحِيلَ الرَّبَا
بُ مِنْهُ وَعُزِّمَ مَآءً صَرِيحَا
(mecaz kabul edilerek:) [Yükselip görünmede ilkin olan bulutlar yarıldı; ve diğer bulutların altında asılı olanlardan olanı, onun (??) onun (??) onların (??) olup olmadığını (??) diye bakıldı; ve onlar (??) yerine getirdiler (??).] (TA.)

**أَغْرَمْتُهُ**
4 **أَغْرَمْتُهُ** ذ ve ↓ **غَرَّمْتُهُ**, (S Msb, K,) mastar ismi [birincinin] **اـِغْرَامٌ** ve [ikincinin] **تَغْرِيمٌ**, (TA,) ikisi de aynı mânâya gelir; (S, Msb, K;) yani, kendisine vacip olduktan sonra, (Msb, K: *) ona bir diyet bedelini ve bir sorumluluğu ve benzerini ödettiğim yahut yerine getirtmiş olduğumdur, (1’e bak)] ; [yahut S ve K’da (ikincisinde müphem biçimde, birincisinde daha da müphem biçimde) murad edilen mânâ, ona bir diyet bedelini vb. ödemeyi yahut yerine getirmeyi üzerine aldırdım olabilir: çünkü (??) zamanlar,] **غرّمهُ** ve **اغرمهُ**, ona, üzerine vacip olmayan şeyi kendi üzerine almayı yükletti mânâsına gelir; (Mgh:) [ve bazen mastar isimleri] **اـِغْرَامٌ** ve **تَغْرِيمٌ**, cezalandırmayı; ve borçlu kılmayı ifade eder; (PS;) K nüshalarında **أَغْرَمْتُهُ اـِيَّاهُ** ifadesi, **أَغْرَمْتُهُ ??** yerine bir hatadır. (TA.) ― -b2- **اـِغْرَامٌ** ayrıca, [birini] helâke atmayı ifade eder. (KL.) ― -b3- Ve [birini] bir şeye karşı şiddetle istekli kılmayı [ona düşkün; yahut ona bağlı] kılmayı. (KL.) Dersin ki, **أُغْرِمَ بِالشَّىْءِ**: o şeye şiddetle istekli oldu; ona düşkün oldu; yahut ona bağlandı; **أُولِعَ بِهِ**’nin eş anlamlısı. (S, Msb, TA.)

**تغرّم**
5 **تغرّم** ذ [görünüşe göre, bir ceza bedelini vb. ödemek gibi bir yükümlülüğü kendi üzerine aldı]. (Ham s. 707. [Ayrıca 1’e ve 8’e de bak.])

**اِغْتِرَامٌ**
8 **اِغْتِرَامٌ** ذ, **غَرَامَة** diye adlandırılan şeyi kişinin kendi üzerine vacip kılmasıdır; o da zorluk veya meşakkat, ve zarar veya ziyan yahut kayıp, ve kişinin istemeyerek mal vermesi mânâsına gelir. (Har s. 36. [Ayrıca 1’e ve 5’e de bak.])

**غُرْمٌ**
**غُرْمٌ** ذ, **غَرِمَ**’nın mastar ismidir [ona bak]. (JK, Msb, TA.) ― -b2- Ve ödenmesi yahut yerine getirilmesi gereken bir şey; (K, TA;) ve bunun gibi ↓ **غَرَامَةٌ**, ve ↓ **مُغْرَمٌ**, (S, K, TA,) ve ↓ **مَغْرَمٌ**: (S, TA:) Er-Rلghib’e göre, bir kimsenin malında, kendisinden bir zarar verici fiil olmaksızın, ceza gerektiren bir fiil olmaksızın, ona isabet eden zarar, ziyan yahut kayıp; (TA:) bir borç; (S, TA:) bir para cezası yahut cerîme: (MA:) ↓ **مَغْرَمٌ**’ün çoğulu, kıyasa uygun olarak **مَغَارِمُ**’dür; yahut bu, kıyasa aykırı olarak **غُرْمٌ**’ün çoğuludur; tıpkı **مَحَاسِنُ**’in **حُسْنٌ**’ün çoğulu olması gibi. (TA.) [**غَلِقَ** maddesinde örneklere bak: ayrıca **غُنْمٌ**’e de bak.]

**غَرْمَى**
**غَرْمَى** ذ, ağır yahut hantal bir kadın; **ثَقِيلَةٌ**’nin eş anlamlısı: (K:) yahut IAar’a göre, **مُغَاضِيَةٌ** ile aynı mânâdadır [öfkelendiren ve öfkelenen: yahut öfke veya düşmanlıkla birinden kopan yahut ayrılan]. (TA.) -A2- Ayrıca, yemin ifade eden bir kelime olarak **أَمَا** ile de eş anlamlıdır [yahut yemin ederken kullanılır]: **غَرْمَى وَجَدِّكَ** denir [Gerçekten, yahut şimdi elbette, senin deden hakkı için; yahut talihin yahut iyi talihin hakkı için]; tıpkı **أَمَا وَجَدِّكَ** denildiği gibi: (AA, K, TA:) ve **عَرْمَى** ve **حَرْمَى** bunun lehçe varyantlarıdır. (TA.)

**غَرَامٌ**
**غَرَامٌ** ذ, kişinin kendisinden kurtulmaya güç yetiremediği bir şeydir; [bir şey] ki sıkıca yapışır. (BA ve Jel xxv. 66’da.) Sürekli kötülük. (IAar, S, K.) Helâk: (K:) Kur’ân’da xxv. 66’da, (S, Ksh,) AO’ya göre, (S,) helâk mânâsınadır, (S, Ksh,) sürekli olan, (Ksh,) ve sıkıca yapışan. (S, Ksh.) Ve azap yahut işkence; (S, K) yahut Zj’ye göre en şiddetli azap yahut işkence; ve Er-Rلghib’e göre, zorluk yahut meşakkat, ve bir kimseye isabet eden bir musibet yahut belâ yahut felâket. (TA.) ― -b2- Ayrıca, [**بِشَىْءٍ** ile bir şeye karşı] şiddetli arzu; ona düşkünlük; yahut ona bağlılık; **وَلُوعٌ**’un eş anlamlısı: (S, K:) yahut kalbe azap eden sevgi. (Har s. 36.) [4’ün son cümlesine bak.]

**غَرِيمٌ**
**غَرِيمٌ** ذ, bir borçlu; (S, Msb, K:) şöyle denir, **خُذْ مِنْ غَرِيمِ السَّوْءِ مَا سَبَحَ** [kötü borçludan, bağlanması kolay olanı al]; (S:) ve ↓ **غَارِمٌ** de aynı mânâya gelir (??) **غَرِيمٌ** (??) üzerinde bir diyet bedelinin yahut benzerinin yükümlülüğü bulunan kimse; yahut [fiilen böyle mânâ verir; fakat aslında] **ذُو غَرَامٍ** yahut **غَرَامَةٍ** yahut **تَغْرِيمٍ** mânâsına gelen bir izafet sıfatıdır. (TA.) Ve (bazen, S) bir alacaklıyı da ifade eder: (S, Msb, K:) böylece iki zıt mânâya sahip olur; (K) Kutheiyir şöyle der, * قَضَى كُلُّ ذِى دَيْنٍ فَوَفَّى غَرِيمَهُ * وَعَزَّةُ مَمْطُولٌ مُعَنًّى غَرِيمُهَا * [Her borçlu ödedi ve alacaklısına tam olarak verdi; fakat (??) gelince, onun alacaklısı oyalanır ve yorgun düşürülür]. (S.) **غَرِيمٌ**’ün çoğulu **غُرَمَآءُ**’dur (I Ath, Msb, TA) ve **غُرَّامٌ**’dır; bu, garip [yani kıyasa aykırı] bir çoğuldur, (I Ath, TA;) yahut bu, **غَرِيمٌ** ile eş anlamlı olarak ↓ **غَارِمٌ**’in çoğuludur [böylece kıyasa uygundur]; yahut ↓ **مُغْرِمٌ**’ün [“borçla yüklenmiş” mânâsındaki] çoğuludur; tekildeki artırma harfinin atılmasıyla yapılmıştır. (TA.) ― -b2- Ve buradan, çekişme, ihtilaf yahut dava hususunda bir hasım; bir karşı taraf; bir davacı; çünkü hasmına baskı yapması sebebiyle [alacaklının borçluya baskısı gibi], yapışan yahut tutunan kimse olur. (Msb.)

**غَرَامَةٌ**
**غَرَامَةٌ** ذ: **غُرْمٌ**’e bak.

**غَارِمٌ**
**غَارِمٌ** ذ: iki yerde **غَرِيمٌ**’e bak.

**مَغْرَمٌ**
**مَغْرَمٌ** ذ; çoğulu **مَغَارِمُ**: iki yerde **غُرْمٌ**’e bak.

**مُغْرَمٌ**
**مُغْرَمٌ** ذ, borçla bağlanmış, (K,) yahut yüklenmiş, (TA,) (K;) **الغُرْمُ** ve **الدَّيْنُ**’den bir erkeğe nispet edilen bir sıfattır. (S.) **غَرِيمٌ**’e bak. ― -b2- Ve aşkın esiri; (K, TA;) yani kadınların aşkının: (TA:) yahut aşkın kendisine yapıştığı kimse: (Ham s. 558:) yahut **رَجُلٌ مُغْرَمٌ بِالحُبِّ** dersin [aşkın kendisine yapıştığı yahut aşk tarafından kendisine tutunulan bir adam]; kadınların aşkından: (S:) ve **هُوَ مُغْرَمٌ بِالنِّسَآءِ**: o, kadınlara tutunan kimsedir; tıpkı **غَرِيم**’in [yahut “alacaklı”nın] borçluya tutunması gibi. (Er-Rلghib, TA.) Ve **مُغْرَمٌ بِشَىْءٍ**: bir şeye şiddetle istekli; ona düşkün; yahut ona bağlı; **مُولَعٌ بِهِ**’nin eş anlamlısı; (Msb, K, TA;) ve **حَرِيصٌ عَلَيْهِ**; (Har s. 585;) ondan uzak durmaya sabrı olmayan. (TA.) -A2- Ayrıca **غُرْمٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

غَرِمَ
غَرِمَ A (
a.  n. ac غَرْم 1 ,  غُرْم 3 ,  مَغْرَم 17 ,  غَرَاْمَة 22t ), Owed; was bound to pay.

b.  Paid, discharged ( debt ).

c.  Incurred expenses, made outlays.

d.  [ Fī ], Met with losses in ( business ).

غَرَّمَ
غَرَّمَ II ,
a.  Made, obliged to pay; imposed, levied upon ( tax ).

أَغْرَمَ
أَغْرَمَ IV ,
a.  see II .

b.  [ Bi ] [ pass. ], Was attached, devoted to; was in love, infatuated with.

تَغَرَّمَ
تَغَرَّمَ V ,
a.  Took upon himself, rendered himself liable for.

اِنْغَرَمَ
اِنْغَرَمَ VII
a.  [ coll ], Was in love.

اِغْتَرَمَ
اِغْتَرَمَ VIII ,
a.  see V .

غَرْمَى
غَرْمَى 1ya ,
a.  Sluggish.

غُرْم
غُرْم 3 ,
a.  see 22t .

مَغْرَم
مَغْرَم 17 , ( pl. مَغَاْرِمُ 44 ),
a.  Debt, liability, obligation.

غَرَاْم
غَرَاْم 22 ,
a.  Desire, longing, passion.

b.  Pain, torture; torment; punishment, chastisement, penalty.

c.  Misfortune,   evil.

غَرَاْمَة
غَرَاْمَة 22t , ( pl. reg. ),
a.  Debt, obligation, liability.

b.  Tax; fine, mulct.

غَرِيْم
غَرِيْم 25 , ( pl. غُرَمَآءُ 43 ),
a.  Debtor.

b.  Creditor.

c.  Adversary, antagonist.

d.  Competitor, rival.

غَرڤمَ
N. P. غَرڤمَ I
a.  [ coll ],  see N. P. أَغْرَمَ IV ( a ).

أَغْرَمَ
N. P. أَغْرَمَ IV ,
a.  In love, in fatuated with; devoted to.

b.  Hampered with debt.

غُرْمَى وَجَدِّكَ
غُرْمَى وَجَدِّكَ
a.  Verily, by thy grandfather!

غُرْمُوْد
غُرْمُوْد
a.  Penis.

غُرْنَة
غُرْنَة
a.  [ coll. ], Trough-

غَرَن
غَرَن
a.  A Certain bird.

b.  Crayfish.

غُرَانِغ
غُرَانِغ ( pl. غَرَاْمِ٤ُ 47 ,  غَرَاْمِ٤َة 47t ,  غَرَاْمِيْ٤ُ 67 ),
a.  Perfect, faultless; paragon.

b.  see infra.

غُرْنُوْق
غُرْنُوْق
a.  Crane ( bird ).

b.  Beautiful youth.

c.  Delicate plant.

d.  Lock of hair.

غُِرْنِيْق
غُِرْنِيْق
a.  see supra.

##### Türkçe

غَرِمَ
غَرِمَ A (
a. n. ac **غَرْم** 1, **غُرْم** 3, **مَغْرَم** 17, **غَرَاْمَة** 22t ), borçlu oldu; ödemekle yükümlü oldu.

b. (borcu) ödedi, ifa etti.

c. masraf yüklendi, harcama yaptı.

d. [ Fī ], (ticarette) (içinde) zarara uğradı.

غَرَّمَ
غَرَّمَ II ,
a. ödetti, ödemeye mecbur etti; (vergi) koydu, üzerine saldı.

أَغْرَمَ
أَغْرَمَ IV ,
a. II’ye bak.

b. [ Bi ] [ pass. ], bağlandı, adandı; âşık oldu, tutkun oldu.

تَغَرَّمَ
تَغَرَّمَ V ,
a. üzerine aldı, kendisini (bundan) sorumlu kıldı.

اِنْغَرَمَ
اِنْغَرَمَ VII
a. [ coll ], âşık oldu.

اِغْتَرَمَ
اِغْتَرَمَ VIII ,
a. V’ye bak.

غَرْمَى
غَرْمَى 1ya ,
a. ağırkanlı.

غُرْم
غُرْم 3 ,
a. 22t’ye bak.

مَغْرَم
مَغْرَم 17 , ( pl. **مَغَاْرِمُ** 44 ),
a. borç, yükümlülük, vecîbe.

غَرَاْم
غَرَاْم 22 ,
a. arzu, özlem, tutku.

b. acı, işkence; azap; ceza, te’dîb, cezaî müeyyide.

c. musibet, kötülük.

غَرَاْمَة
غَرَاْمَة 22t , ( pl. reg. ),
a. borç, vecîbe, yükümlülük.

b. vergi; para cezası, cerîme.

غَرِيْم
غَرِيْم 25 , ( pl. **غُرَمَآءُ** 43 ),
a. borçlu.

b. alacaklı.

c. hasım, karşıt.

d. rakip, yarışmacı.

غَرڤمَ
N. P. **غَرڤمَ** I
a. [ coll ], N. P. **أَغْرَمَ** IV ( a )’ya bak.

أَغْرَمَ
N. P. **أَغْرَمَ** IV ,
a. âşık, tutkun; adanmış.

b. borçla sıkışmış.

غُرْمَى وَجَدِّكَ
غُرْمَى وَجَدِّكَ
a. gerçekten, dedenin hakkı için!

غُرْمُوْد
غُرْمُوْد
a. penis.

غُرْنَة
غُرْنَة
a. [ coll. ], yalak-

غَرَن
غَرَن
a. belli bir kuş.

b. kerevit.

غُرَانِغ
غُرَانِغ ( pl. **غَرَاْمِ٤ُ** 47, **غَرَاْمِ٤َة** 47t, **غَرَاْمِيْ٤ُ** 67 ),
a. mükemmel, kusursuz; örnek.

b. aşağıya bak.

غُرْنُوْق
غُرْنُوْق
a. turna (kuş).

b. güzel delikanlı.

c. nazik bitki.

d. saç lülesi.

غُِرْنِيْق
غُِرْنِيْق
a. yukarıya bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%85/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

غرم
غَرِمَ - يَغْرَمُ - غَرَام - غَارِم - مَغْرَم - أَغْرَمَ - يُغْرِمُ - مُغْرَم - مُغْرَمُوْن
غَرِمَ - يَغْرَمُ + الكائن + بشيئ أو مصيبة: ينال ويصيب  الكائن التزام وعبء ووزر وألم وهم، من أثر شيء أو مصيبة عليه
والغرم في المصيبة في المال: هو التزام  مادي كدين أو ما شابه ينبغي الوفاء به وتسديده
والغرم في نتيجة العمل: هو الألم والهم والعذاب لدفع آثار العمل عنه
والغرم والغرام في الحب: هو الهم والألم من الحب والهيام
غَرَام: على وزن " فـَعال" اسم فعل مبالغة من" غَرِمَ - يَغْرَمُ ": التزام وهم وشعور بالعبء والألم تجاه مصيبة أو واجب
غارِم: اسم فاعل صفة مشبهة من " غَرِمَ - يَغْرَمُ ": من يكون عليه التزام ينبغي الوفاء به وتسديده، يؤرقه ويسبب له الألم والهم
مَغْرَم: على وزن " مـَفـْعـَل"  مصدر ميمي من  " غَرِمَ - يَغْرَمُ ": وجود حالة من الغرم والالتزام بالمال أو العمل: وهو كذلك اسم آلة: الشيء الذي يتسبب بحدوث الغُرْم والحمل الزائد
أغْرَمَ - يُغْرِمُ: على وزن " أفـْعـَلَ " من " غَرِمَ - يَغْرَمُ ": جعله " يَغْرَمُ ": أصابه بضر وعبء والتزام
مُغْرَم: مفعول به من فعل " أغْرَمَ - يُغْرِمُ ": الذي أصيب وجُعِلَ يتحمل غرماً
مُغَْرَمون: جمع " مُغَْرَم "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ "حمل ثقل والالتزام به في السكون والحركة، وبيان درجة الإجهاد من الحمل"، وهي:
أوِدَ - يَأْوَدُ (آدَ - يَؤُودُ)، ناءَ - يَنُوْءُ، رَهِقَ - يَرْهَقُ، وَزَرَ - يَزِرُ، غَرِمَ - يَغْرَمُ، ثَقُلَ - يَثْقُلً
غَرام - غراما
	﴿والذين يقولون ربنا اصرف عنا عذاب جهنم إن عذابها كان غراما(65)﴾ الفرقان
غارِم - الغارمين
﴿إنما الصدقات للفقراء والمساكين والعاملين عليها والمؤلفة قلوبهم وفي الرقاب والغارمين وفي سبيل الله وابن السبيل فريضة من الله والله عليم حكيم(60)﴾ التوبة
مَغْرَم
﴿أم تسألهم أجرا فهم من مغرم مثقلون (40)﴾ الطور ﴿أم تسألهم أجرا فهم من مغرم مثقلون (46)﴾ القلم
	﴿ومن الأعراب من يتخذ ما ينفق مغرما ويتربص بكم الدوائر عليهم دائرة السوء والله سميع عليم(98)﴾ التوبة
مُغْرَم - مغرمون
﴿إنا لمغرمون (66)﴾ الواقعة
مختار الصحاح
● [غرم] غ ر م: الغَرَامُ الشر الدائم والعذاب وقوله تعالى ﴿إن عذابها كان غراما﴾ قال أبو عبيدة أي هلاكا ولزاما لهم ورجل مُغْرَمٌ من الغُرْمِ والدَّيْن وقد أُغْرِمَ بالشيء أي أولع به و الغَرِيمُ الذي عليه الدَّيْن يقال خُذ من غريم السوء ما سنح وقد يكون الغريم أيضا الذي له الدَّيْن قال كثير قضى كل ذي دَّيْن فوفَّى غريمه وعَزَّة ممْطول مُعنى غريمها و أغْرَمَهُ و غَرَّمَهُ تَغْرِيما بمعنى و الغَرَامَةُ ما يلزم أداؤه وكذا المَغْرَمُ و الغُرْمُ وقد غَرِمَ الرجل الدِّيَّة بالكسر غُرْما
الراغب
غرم
- الغرم: ما ينوب الإنسان في ماله من ضرر لغير جناية منه، أو خيانة، يقال: غرم كذا غرما ومغرما، وأغرم فلان غرامة. قال تعالى: }إنا لمغرمون﴿[الواقعة/66]،﴾فهم من مغرم مثقلون﴿[القلم/46]،﴾يتخذ ما ينفق مغرما﴿[التوبة/98]. والغريم يقال لمن له الدين، ولمن عليه الدين. قال تعالى:﴾والغارمين وفي سبيل الله﴿[التوبة/60]، والغرام: ما ينوب الإنسان من شدة ومصيبة، قال:﴾إن عذابها كان غراما{ [الفرقان/65]، من قولهم: هو مغرم بالنساء، أي: يلازمهن ملازمة الغريم. قال الحسن: كل غريم مفارق غريمه إلا النار (أخرج هذا ابن أبي شيبة وعبد بن حميد وغيرهما. انظر: الدر المنثور 6/274)، وقيل: معناه: مشغوفا بإهلاكه.
ملخص اللسان:
1.     غَرِمَ يَغرَمُ والغُرْمُ:الدَّيْنُ. ورَجُلٌ غارمٌ: عليه دَيْنٌ
2.     وقيل: المَغْرَم كالغُرْم، وهو الدَّيْن، ويريد به ما اسْتُدِين فيما يكرهه الله أَو فيما يجوز ثم عجز عن أَدائه
3.      والغَرامةُ: ما يلزم أَداؤه
4.     إلاَّ لِذِي غُرمٍ مُفْظِعٍ أَي ذي حاجة لازمة من غَرامة مُثْقِلة
5.     والغَرامُ: اللازم من العذاب والشرُّ الدائم والبَلاءُ والحُبُّ والعشق وما لا يستطاع أَن يُتَفَصَّى منه
لسان العرب
● - غرم: غَرِمَ يَغرَمُ غُرْماً وغَرامةً، وأغرَمَه وغَرَّمَه. والغُرْمُ:      الدَّيْنُ. ورَجُلٌ غارمٌ: عليه دَيْنٌ. وفي الحديث: لا تَحِلُّ المسأَلة      إلاَّ لِذِي غُرمٍ مُفْظِعٍ أَي ذي حاجة لازمة من غَرامة مُثْقِلة. وفي      الحديث: أعوذ بك من المَأْثَم والمَغْرَمِ، وهو مصدر وضع موضع الاسم،      ويريد به مَغْرَمَ الذنوب والمعاصي، وقيل: المَغْرَم كالغُرْم، وهو      الدَّيْن، ويريد به ما اسْتُدِين فيما يكرهه الله أَو فيما يجوز ثم عجز عن      أَدائه، فأَما دين إحتاج إليه وهو قادر على أَدائه فلا يستعاذ منه. وقوله عز      وجل: والغارِمِين وفي سبيل الله؛ قال الزجاج: الغارمون هم الذين لَزِمَهم      الدَّيْنُ في الحَمالة، وقيل: هم الذين لزمهم الدين في غير معصية.      والغَرامةُ: ما يلزم أَداؤه، وكذلك المَغْرَمُ والغُرْمُ، وقد غَرِمَ الدِّيةَ،      وأَنشد ابن بري في الغَرامة للشاعر:      دار ابْنِ عَمِّكَ بِعْتَها،      تَقْضي بها عَنْكَ الغَرامه      والغَرِيم: الذي له الدِّيْن والذي عليه الدين جميعاً، والجمع غُرَماء؛      قال كثير:      قَضى كلُّ ذِي دَيْنٍ فَوَفَّى غَرِيمَه،      وعَزَّةُ مَمْطُولٌ مُعَنّىً غرِيمُها      والغَرِيمان: سَواءٌ، المُغْرِمُ والغارِمُ. ويقال: خُذْ مِنْ غَرِيمِ      السُّوء ما سَنَحَ. وفي الحديث: الدَّيْنُ مَقْضيٌّ والزَّعِيمُ غارِمٌ      لأَنه لازم لما زَعَم      أَي كَفَل أَو الكفيل لازم لأَداء ما كَفَّله مُغْرِمُه. وفي حديث آخر:      الزَّعِيم غارِمٌ؛ الزَّعِيم الكفيل، والغارِم الذي يلتزم ما ضَمِنه      وتكَفَّل به. وفي الحديث في الثَّمر المُعَلَّق: فمن خرج بشيء منه فعليه      غَرامةُ مِثْلَيْه والعقوبة؛ قال ابن الأثير: قيل كان هذا في صدر الإسلام ثم      نُسخ، فإنه لا واجب على مُتْلِف الشيء أَكثر من مثله، وقيل: هو على سبيل      الوعيد لينتهي عنه؛ ومنه الحديث الآخر: في ضالَّةِ الإبل المكتومة      غَرامَتُها ومِثْلُها معها. وفي حديث أشراط الساعة: والزكاة مَغْرَماً أي يَرَى      رَبُّ المال أن إخراج زكاته غَرامةٌ      يَغرَمُها. وأَما ما حكاه ثعلب في خبر من أَنه لما قعد بعض قريش لقضاء      دينه أَتاه الغُرَّامُ فقضاهم دَيْنَه؛ قال ابن سيده: فالظاهر أَنه جمع      غَرِيمٍ، وهذا عزيز إن فَعِيلاً لا يجمع على فُعَّال، إنما فُعَّال جمع      فاعل، قال: وعندي أن غُرَّاماً جمع مُغَرِّم على طرح الزائد، كأَنه جمع فاعل      من قولك غَرَمَه أَي غَرَّمَه، وإن لم يكن ذلك مقولاً، قال: وقد يجوز أن      يكون غارمٌ على النسب أي ذو إغرام أو تَغْريم، فيكون غُرَّامٌ جمعاً له،      قال: ولم يقل ثعلب في ذلك شيئاً.      وفي حديث جابر: فاشْتَدَّ عليه بَعْضُ غُرَّامِه في التَّقاضي؛ قال ابن      الأثير: جمع غَرِيم كالغُرَماء وهم أصحاب الدين، قال: وهو جمع غريب، وقد      تكرر ذلك في الحديث مفرداً ومجموعاً وتصريفاً. وغُرِّمَ السحابُ:      أَمطَرَ؛ قال أَبو ذؤيب يصف سحاباً:      وَهَى خَرْجُهُ واسْتُجِيلَ الرَّبا      بُ مِنْهُ، وغُرِّمَ ماءً صَرِيحا      والغَرامُ: اللازم من العذاب والشرُّ الدائم والبَلاءُ والحُبُّ والعشق      وما لا يستطاع أَن يُتَفَصَّى منه؛ وقال الزجاج: هو أَشدُّ العذاب في      اللغة، قال الله، عز وجل: إن عذابها كان غراماً؛ وقال الطرماح:      وَيَوْمُ النِّسارِ وَيَوْمُ الجِفا      رِ كانا عَذاباً، وكانا غَراما      وقوله عز وجل: إن عذابها كان غراماً؛ أي مُلِحّاً دائماً ملازماً؛ وقال      أبو عبيدة: أي هلاكاً ولِزاماً لهم، قال: ومنه رَجُلٌ مُعْرَمٌ، من      الغُرْم أَو الدَّيْن. والغَرام: الوَلُوعُ. وقد أُغْرِم بالشيء أي أُولِع به؛      وقال الأَعشى:      إنْ يُعاقِبْ يَكُنْ غَراماً، وإن يُعْـ      طِ جَزِيلاً فإنَّه لا يُبالي      وفي حديث معاذ: ضَرَبَهُمُ الله بِذُلٍّ مُغْرَمٍ أي لازم دائم. يقال:      فلان مُغْرَمٌ بكذا أي لازم له مُولَعٌ به. الليث: الغُرْمُ أَداء شيء      يلزم مثل كفالة يَغْرَمها، والغَرِيمُ: المُلْزَم ذلك. وأَغْرَمْتُه      وغَرَّمْته بمعنى. ورجل مُغْرَمٌ: مُولَعٌ بعشق النساء وغيرهن. وفلان مُغْرَمٌ      بكذا أي مُبتَلىً به. وفي حديث عليّ، رضي الله عنه: فَمَنِ اللَّهِجُ      باللذَّة السَّلِسُ القِياد للشهوة أَو المُغْرَمُ بالجَمْع والادِّخار؟      والعرب تقول: إن فلاناً لمُغْرَمٌ بالنساء إذا كان مُولَعاً بهنَّ. وإني بك      لَمُغْرَمٌ إذا لم يصبر عنه. قال: ونُرَى أن الغَرِيم إنما سمي غَرِيماً      لأَنه يطلب حَقَّه ويُلِحُّ حتى يقبضه. ويقال للذي له المال يطلبه ممن له      عليه المال: غَرِيمٌ، وللذي عليه المال: غَرِيمٌ. وفي الحديث: الرَّهْنُ      لمن رَهَنَه له غُنْمُه وعليه غُرْمُه أي عليه أَداء ما رهن به      وفَكاكُه.ابن الأَعرابي: الغَرْمى المرأَة المُغاضِبة. وقال أَبو عمرو: غَرْمى      كلمة تقولها العرب في معنى اليمين. يقال: غَرْمى وجَدِّك كما يقال أَما      وجَدّك؛ وأَنشد:      غَرْمى وجَدِّكَ لَوْ وَجَدْتَ بِهِمْ،      كَعَداوَةٍ يَجِدُونها بَعْدِي
مقاييس اللغة:
(غرم) الغين والراء والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على ملازَمة ومُلازَّة. من ذلك الغَريم، سمِّي غريماً للُزومه وإلحاحه. والغَرَام: العذاب اللازم، في قوله تعالى: ﴿إنَّ عَذَابَهَا كانَ غَرَاماً﴾  [الفرقان 65]. قال الأعشى:
إنْ يعاقِبْ يكنْ غَراماً وإن يُعْـ  *** طِ جزيلاً فإنَّه لا يُبالِي([6])
وغُرْم المالِ من هذا أيضاً، سمِّي لأنَّه مالُ الغَرِيم.
القاموس المحيط:
غَرْمَى، كسَكْرَى ع، وبمعنى أما، كَلِمةٌ تُقالُ في مَعْنَى اليَمينِ، يُقالُ غَرْمَى وجَدِّكَ، كما يُقالُ أما وجَدِّكَ، وباللامِ المرأةُ الثَّقيلَةُ. والغَرامُ الولوعُ، والشَّرُّ الدائِمُ، والهَلاكُ، والعَذابُ.
والمُغْرَمُ، كمُكْرَمٍ: أسيرُ الحُبِّ والدَّيْنِ، والمُولَعُ بالشيءِ. والغَريمُ: الدائنُ، والمَدْيونُ، ضِدٌّ.
والغَرامَةُ: ما يَلْزَمُ أداؤُهُ، كالغُرْمِ، بالضم وكمُكْرَمٍ. وأغْرَمَهُ إيَّاهُ. وغَرَّمْتُهُ. وقد غَرِمَ الدِّيَةَ، كسَمِعَ.
تاج العروس:
( غرمى كسكرى ع و ) قال أبو عمرو وغرمى ( بمعنى أما كلمة تقال في معنى اليمين يقال غرمى وجدك كما يقال أما وجدك ) واهمال العين لغة فيه وكذلك الحاء بدل العين وقد تقدم كل منهما في موضعه وأنشد أبو عمرو : غرمى وجدك لو وجدت بهم * كعداوة يجدونها بعدي ( و ) الغرمى ( باللام المرأة الثقيلة ) وقال ابن الاعرابي هي المغاضبة ( الغرام الولوع ) وقد أغرم بالشئ أي أولع به ( و ) قال ابن الاعرابي الغرام ( الشر الدائم و ) قال أبو عبيدة هو ( الهلاك ) وبه فسر الاية إن عذابها كان غراما ( و ) قال ابن الاعرابي هو ( العذاب ) وقال الراغب هو ما ينوب الانسان من شدة ومصيبة وقال الزجاج هو أشد العذاب في اللغة قال الاعشى : ان يعاقب يكن غراما وان يع * ط جزيلا فإنه لا يبالي ويوم النسار ويوم الجفا * ركانا عذابا وكانا غراما ( والمغرم كمكرم أسير الحب و ) مثقل ( الدين ) والمراد بالحب حب النساء كما هو نص أبي عبيدة وقال الراغب هو مغرم بالنساء أي يلازمهن ملازمة الغريم ( و ) المغرم ( المولع بالشئ ) لا يصبر عنه ( والغريم الدائن ) أي الذي له الدين قال كثير : قصى كل ذي دين فوفى غريمه * وعزة ممطول معنى غريمها ( و ) الغريم أيضا ( المديون ) وهو الذي عليه الدين يقال خذ من غريم السوء ما سنح فهو ( ضد والغرامة ما يلزم اداؤه كالغريم بالضم و ) المغرم ( كمكرم ) وقال الراغب الغرم ما ينوب الانسان في ماله من ضرر لغير جناية منه قال الله تعالى فهم من مغرم مثقلون ( وأغرمه إياه ) هكذا في النسخ والصواب وأغرمته أنا ( وغرمته ) تغريما بمعنى ( وقد غرم الدية كسمع ) غرما وغرامة ومنه الغارم هو الذي لزمه الدين في الحمالة * ومما يستدرك عليه الغرم بالضم الدين والمغرم كمقعد الغرامة وقد غرم مغرما والجمع المغارم على القياس أو واحدها غرم على غير قياس كحسن ومحسن والغرام كرمان جمع غارم بمعنى الغريم أو على النسب أي ذو غرام أو تغريم أو جمع مغرم على طرح الزائد وقال ابن الاثير جمع غريم كالغرماء وهم أصحاب الدين قال وهو جمع غريب وغرم السحاب أمطر قال أبو ذؤيب يصف سحابا : وهي خرجه واستحيل الربا * ب منه وغرم ماء صريحا
الغرام ما لا يستطاع ان يتفصى منه وأيضا الملح الدائم الملازم وغرام بلا لام اسم جماعة نسوة

##### Türkçe

غرم
**غَرِمَ** - **يَغْرَمُ** - **غَرَام** - **غَارِم** - **مَغْرَم** - **أَغْرَمَ** - **يُغْرِمُ** - **مُغْرَم** - **مُغْرَمُوْن**
**غَرِمَ - يَغْرَمُ** + varlık + bir şey veya musibet ile: varlığa, onun üzerine bir şeyin veya musibetin etkisinden dolayı, bir yükümlülük ve yük ve vebal ve acı ve keder erişir ve isabet eder
Ve maldaki musibette **الغرم**: o, borç gibi veya benzeri, yerine getirilmesi ve ödenmesi gereken maddî bir yükümlülüktür
Ve işin sonucu olarak **الغرم**: işin etkilerini kendisinden defetmek için acı ve keder ve azaptır
Ve sevgide **الغرم** ve **الغرام**: sevgiden ve tutkulu aşktan keder ve acıdır

**غَرَام**: “فـَعال” vezni üzere, “**غَرِمَ - يَغْرَمُ**”dan mübalağa fiil ismi: bir musibet veya görev karşısında yükümlülük ve keder ve yük ve acı duygusu

**غارِم**: “**غَرِمَ - يَغْرَمُ**”dan müşebbehe sıfat olarak ism-i fâil: üzerinde, yerine getirilmesi ve ödenmesi gereken bir yükümlülük bulunan; onu uykusuz bırakır ve ona acı ve keder sebep olur

**مَغْرَم**: “مـَفـْعـَل” vezni üzere, “**غَرِمَ - يَغْرَمُ**”dan mîmî mastar: mal veya iş ile **الغرم** ve yükümlülük hâlinin bulunması; ve o, aynı zamanda âlet ismidir: **الغُرْم**ün ve fazla yükün meydana gelmesine sebep olan şey

**أغْرَمَ - يُغْرِمُ**: “**غَرِمَ - يَغْرَمُ**”dan “أفـْعـَلَ” vezni üzere: onu “**يَغْرَمُ**” kıldı: ona zarar ve yük ve yükümlülük isabet ettirdi

**مُغْرَم**: “**أغْرَمَ - يُغْرِمُ**” fiilinden mef‘ûl: isabet eden ve bir **غرماً** taşır hâle getirilen

**مُغَْرَمون**: “**مُغَْرَم**”ın çoğulu

Ve lafız, “sükûnda ve harekette ağırlık taşımak ve ona yükümlenmek, ve yükten doğan yorgunluğun derecesini beyan etmek” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**أوِدَ - يَأْوَدُ** (**آدَ - يَؤُودُ**)، **ناءَ - يَنُوْءُ**، **رَهِقَ - يَرْهَقُ**، **وَزَرَ - يَزِرُ**، **غَرِمَ - يَغْرَمُ**، **ثَقُلَ - يَثْقُلً**

**غَرام - غراما**
	﴿Ve “Rabbimiz, cehennem azabını bizden çevir; şüphesiz onun azabı **غراما** idi” diyenler (65)﴾ الفرقان

**غارِم - الغارمين**
﴿Sadakalar ancak fakirler, miskinler, onun üzerinde çalışanlar, kalpleri ısındırılanlar, kölelikler hakkında, **الغارمين** hakkında, Allah yolunda ve yolcu içindir; Allah’tan bir farz olarak; Allah bilendir, hikmet sahibidir (60)﴾ التوبة

**مَغْرَم**
﴿Yoksa onlardan bir ücret mi istiyorsun da onlar bir **مغرم**den dolayı ağır yük altındalar (40)﴾ الطور ﴿Yoksa onlardan bir ücret mi istiyorsun da onlar bir **مغرم**den dolayı ağır yük altındalar (46)﴾ القلم
	﴿Bedevîlerden, harcadığını **مغرما** edinen ve sizin için felâketleri gözetleyen kimse vardır; onların üzerinedir kötülük dairesi; Allah işitendir, bilendir (98)﴾ التوبة

**مُغْرَم - مغرمون**
﴿Şüphesiz biz elbette **لمغرمون**uz (66)﴾ الواقعة

مختار الصحاح
● [غرم] غ ر م: **الغَرَامُ** sürekli şer ve azaptır; ve O’nun sözü, yüce: ﴿Şüphesiz onun azabı **غراما** idi﴾; Ebû Ubeyde dedi ki: yani helâk ve onlar için lâzım (ayrılmaz) idi. Ve **مُغْرَمٌ** adam, **الغُرْمِ**den ve **الدَّيْن**den (dolayıdır). Ve “şeye **أُغْرِمَ**” yani ona tutkun oldu. Ve **الغَرِيمُ**: üzerinde **الدَّيْن** olan kimsedir; “kötü borçludan, fırsat bulduğun şeyi al” denir. Ve **الغريم** bazen de **الدَّيْن**i olan (alacaklı) kimsedir. Kesîr dedi ki:
“Her borç sahibinin borcunu ödedi de alacaklısını tam ödedi;
Ve Azze, geciktirilen (alacağı) olan, alacaklısı sıkıntıya sokulmuş (kadın)dır.”
Ve **أغْرَمَهُ** ve **غَرَّمَهُ**’u **تَغْرِيما** ile, “anlamında”dır. Ve **الغَرَامَةُ**: ödenmesi gerekli olan şeydir; ve aynı şekilde **المَغْرَمُ** ve **الغُرْمُ**. Ve adam **الدِّيَّة**yi (kesre ile) **غُرْما** olarak **غَرِمَ** etti.

الراغب
غرم
- **الغرم**: insanın, kendisinden bir cinayet olmaksızın veya hıyanet sebebiyle, malında başına gelen zarardır; “şunu **غرما** ve **مغرما** olarak **غرم** etti” denir; ve falan kimse **غرامة** ödetti. Yüce dedi ki: ﴿Şüphesiz biz elbette **لمغرمون**uz﴾ [الواقعة/66]، ﴿onlar bir **مغرم**den dolayı ağır yük altındalar﴾ [القلم/46]، ﴿harcadığını **مغرما** edinir﴾ [التوبة/98]. Ve **الغريم**, borcu olan kimseye de, borç üzerinde olan kimseye de denir. Yüce dedi ki: ﴿ve **الغارمين** ve Allah yolunda﴾ [التوبة/60]. Ve **الغرام**: insana şiddet ve musibet olarak başına gelen şeydir; dedi ki: ﴿Şüphesiz onun azabı **غراما** idi﴾ [الفرقان/65]؛ onların sözü: “o, kadınlara **مغرم**dır”dan; yani, **الغريم**in ملازمة’si gibi onlara ملازمة eder. Hasan dedi ki: “Her **غريم**, **غريمه**nden ayrılır; ancak ateş (cehennem) (bu, İbn Ebî Şeybe ve Abd b. Humeyd ve başkaları tarafından çıkarılmıştır. Bak: الدر المنثور 6/274)”; ve denildi ki: manası: onu helâk etmeye tutkun.

ملخص اللسان:
1.     **غَرِمَ يَغرَمُ** ve **الغُرْمُ**: **الدَّيْنُ**dur. Ve **غارمٌ** adam: üzerinde **دَيْنٌ** vardır
2.     Ve denildi: **المَغْرَم** **الغُرْم** gibidir; o, **الدَّيْن**dir; ve onunla, Allah’ın kerih gördüğü şeyde yahut caiz olanda ödünç alınan, sonra da onu ödemekten aciz kalınan şey kastedilir
3.      Ve **الغَرامةُ**: ödenmesi gerekli olan şeydir
4.     Ancak, ağırlaştırıcı bir **غُرمٍ** sahibi için; yani, ağırlaştırıcı bir **غَرامة**dan zorunlu bir ihtiyaç sahibi için
5.     Ve **الغَرامُ**: azaptan lâzım olan, ve sürekli şer, ve belâ, ve sevgi, ve aşk, ve ondan kurtulmaya güç yetirilemeyen şeydir

لسان العرب
● - غرم: **غَرِمَ يَغرَمُ** **غُرْماً** ve **غَرامةً**; ve onu **أغرَمَه** ve **غَرَّمَه**. Ve **الغُرْمُ**: **الدَّيْنُ**dur. Ve **غارمٌ** adam: üzerinde **دَيْنٌ** vardır. Ve hadiste: “Dilenme helâl olmaz; ancak ağırlaştırıcı bir **غُرمٍ** sahibi için”; yani, ağırlaştırıcı bir **غَرامة**dan zorunlu bir ihtiyaç sahibi için. Ve hadiste: “Sana **المَأْثَم**den ve **المَغْرَم**den sığınırım”; ve o, isim yerine konulmuş bir mastardır; ve onunla, günahların ve masiyetlerin **مَغْرَم**ı kastedilir. Ve denildi: **المَغْرَم** **الغُرْم** gibidir; o, **الدَّيْن**dir; ve onunla, Allah’ın kerih gördüğü şeyde yahut caiz olanda ödünç alınan, sonra da onu ödemekten aciz kalınan şey kastedilir; fakat ihtiyaç duyduğu bir borç olup da onu ödemeye gücü yeten kimse için ondan sığınılmaz. Ve O’nun sözü, azze ve celle: ﴿ve **الغارِمِين** ve Allah yolunda﴾; Zeccâc dedi ki: **الغارمون**, kefalet (حَمالة) içinde borcun kendilerine lâzım geldiği kimselerdir; ve denildi: onlar, masiyet dışında borcun kendilerine lâzım geldiği kimselerdir. Ve **الغَرامةُ**: ödenmesi gerekli olan şeydir; ve aynı şekilde **المَغْرَمُ** ve **الغُرْمُ**; ve **الدِّية**yi **غَرِمَ** etti. Ve İbn Berrî, şair için **الغَرامة** hakkında şu beyti inşad etti:
“Amcaoğlunun evini sattın,
Onunla senden **الغَرامه**yi ödersin.”
Ve **الغَرِيم**: **الدِّيْن**i olan ve üzerinde borç olan kimse, ikisi birden; çoğulu **غُرَماء**dır. Kesîr dedi ki:
“Her borç sahibinin borcunu ödedi de alacaklısını tam ödedi;
Ve Azze, geciktirilen (alacağı) olan, alacaklısı sıkıntıya sokulmuş (kadın)dır.”
Ve **الغَرِيمان**: eşittir; **المُغْرِمُ** ve **الغارِمُ**. Ve denilir: “Kötü **غَرِيم**den, fırsat bulduğun şeyi al.” Ve hadiste: “**الدَّيْنُ** ödenmiştir ve **الزَّعِيمُ** **غارِمٌ**dir”; çünkü o, “**زَعَم**” ettiği şeye lâzımdır; yani kefil oldu; yahut kefil, kefil olduğu şeyin edası için lâzımdır; onu **مُغْرِمُه** (borçlandıranı) (lâzım kılar). Ve başka bir hadiste: “**الزَّعِيم** **غارِمٌ**dir”; **الزَّعِيم** kefildir; ve **الغارِم**, garanti ettiği ve kefil olduğu şeyi üstlenen kimsedir. Ve asılı meyve hakkında hadiste: “Kim ondan bir şey çıkarırsa, üzerine iki misli **غَرامة** ve ceza vardır”; İbnü’l-Esîr dedi ki: denildi: bu, İslâm’ın başında idi, sonra neshedildi; çünkü bir şeyi telef eden üzerine, mislinden fazlası vacip değildir; ve denildi: o, ondan vazgeçsin diye tehdit yoluyla idi; ve ondan, diğer hadis: “gizlenen deve yitiğinde, onun **غَرامَتُها**sı ve onun misli onunla beraberdir.” Ve kıyamet alâmetleri hakkında hadiste: “ve zekât **مَغْرَماً**dır”; yani mal sahibi, zekâtını çıkarmayı, onu **يَغرَمُها** bir **غَرامة** görür. Ve Sa‘leb’in bir haberde naklettiği şeye gelince: Kureyş’ten bazıları onun borcunu ödemek için oturunca, **الغُرَّامُ** ona geldi de borcunu onlara ödedi; İbn Sîde dedi ki: zahir olan, onun **غَرِيمٍ**in çoğulu olmasıdır; ve bu nadirdir; çünkü **فَعِيل** **فُعَّال** üzerine çoğul yapılmaz; **فُعَّال** ancak **فاعل**in çoğuludur. Dedi ki: ve bence **غُرَّاماً**, زائدı atmakla **مُغَرِّم**in çoğuludur; sanki “**غَرَمَه**” sözünden **فاعل**in çoğuludur; yani “onu **غَرَّمَه** etti”; her ne kadar bu söylenmiş olmasa da. Dedi ki: ve caizdir ki **غارمٌ**, nisbet üzere olsun; yani **إغرام** veya **تَغْريم** sahibi; böylece **غُرَّامٌ** onun çoğulu olur. Dedi ki: Sa‘leb bunun hakkında bir şey söylemedi. Ve Câbir hadîsinde: “Bazı **غُرَّامِه** ona tahsil (تقاضي)de şiddet gösterdi”; İbnü’l-Esîr dedi ki: **غَرِيم**in çoğuludur; **الغُرَماء** gibi; onlar borç sahipleridir. Dedi ki: ve o, garip bir çoğuldur; ve bu, hadiste tekil ve çoğul ve tasrif olarak tekrar etmiştir. Ve “**غُرِّمَ السحابُ**”: yağmur yağdırdı; Ebû Züeyb, bir bulutu vasfederek dedi ki:
“Ve onun çıkışı gevşedi ve ondan yüksek yerler acele istendi;
Ve saf bir su ile **غُرِّمَ** edildi.”
Ve **الغَرامُ**: azaptan lâzım olan, ve sürekli şer, ve belâ, ve sevgi, ve aşk, ve ondan kurtulmaya güç yetirilemeyen şeydir. Zeccâc dedi ki: o, dilde en şiddetli azaptır. Allah, عز وجل dedi: ﴿Şüphesiz onun azabı **غراماً** idi﴾. Ve Tırmâh dedi ki:
“Ve **النِّسار** günü ve **الجِفار** günü, ikisi azap idi; ve ikisi **غَراما** idi.”
Ve O’nun sözü, عز وجل: ﴿Şüphesiz onun azabı **غراماً** idi﴾: yani ısrarlı, sürekli, ملازم. Ebû Ubeyde dedi ki: yani helâk ve onlar için lâzım. Dedi ki: ve ondan, **مُعْرَمٌ** adam; **الغُرْم**den yahut **الدَّيْن**den. Ve **الغَرام**: tutkunluktur. Ve “şeye **أُغْرِم** edildi” yani ona tutkun oldu. A‘şâ dedi ki:
“Eğer cezalandırırsa, **غَراماً** olur; ve eğer verirse, bol verir; çünkü o aldırmaz.”
Ve Muâz hadîsinde: “Allah onları, lâzım sürekli bir **ذُلٍّ مُغْرَمٍ** ile vurdu”; yani “falan, şuna **مُغْرَمٌ**dır”: ona lâzım, ona tutkun. Leys: **الغُرْمُ**, kefalet gibi, ödenmesi lâzım olan bir şeyin edasıdır; onu **يَغْرَمها**. Ve **الغَرِيمُ**: buna mecbur kılınan kimsedir. Ve “onu **أَغْرَمْتُه**” ve “onu **غَرَّمْته**” aynı anlamdadır. Ve **مُغْرَمٌ** adam: kadınların aşkına ve başkalarına tutkun. Ve “falan, şuna **مُغْرَمٌ**dır”: onunla müptelâ. Ve Ali’nin, رضي الله عنه, hadîsinde: “Öyleyse, lezzetle konuşkan, şehvete kolayca boyun eğen mi; yoksa toplama ve biriktirmeye **المُغْرَمُ** olan mı?” Ve Araplar der ki: “Falan, kadınlara **لمُغْرَمٌ**dır” eğer onlara tutkun ise. Ve “ben, seninle **لمُغْرَمٌ**um” eğer ondan sabretmezse. Dedi ki: ve biz görürüz ki **الغَرِيم** ancak **غَرِيماً** diye adlandırıldı; çünkü o, hakkını ister ve onu kabzedinceye kadar ısrar eder. Ve malı olan, onu, üzerinde mal olan kimseden isteyen kimseye **غَرِيمٌ** denir; ve üzerinde mal olan kimseye de **غَرِيمٌ** denir. Ve hadiste: “Rehin, onu rehin verene aittir; onun kazancı onundur ve onun **غُرْمُه** onun üzerinedir”; yani onunla rehin edilen şeyin edası ve onun çözülmesi onun üzerinedir. İbnü’l-A‘râbî: **الغَرْمى**: kızgın (mugâzıbe) kadındır. Ebû Amr dedi ki: **غَرْمى** Arapların yemin manasında söyledikleri bir kelimedir; “**غَرْمى** ve senin deden hakkı için” denir; “ama senin deden hakkı için” denildiği gibi. Ve şu beyti inşad etti:
“**غَرْمى** ve senin deden hakkı için; eğer onları bulsaydın,
Benden sonra bulacakları bir düşmanlık gibi.”

مقاييس اللغة:
(**غرم**) **الغين** ve **الراء** ve **الميم**, ملازَمة ve مُلازَّةye delâlet eden sahih bir asıldır. Bundan **الغَريم**dir; onun ملازımı ve ısrarı sebebiyle **غريماً** diye adlandırıldı. Ve **الغَرَام**: lâzım azaptır; yüce sözü içinde: ﴿Şüphesiz onun azabı **غَرَاماً** idi﴾ [الفرقان 65]. A‘şâ dedi ki:
“Eğer cezalandırırsa, **غَراماً** olur; ve eğer verirse, bol verir; çünkü o aldırmaz.”
Ve malın **غُرْم**u da bundan (türdendir); çünkü o, **الغَرِيم**in malıdır diye adlandırıldı.

القاموس المحيط:
**غَرْمَى**; **سَكْرَى** gibi, çoğuldur; ve “ama” manasındadır: yemin manasında söylenen bir kelimedir; “**غَرْمَى** ve senin deden hakkı için” denir; “ama senin deden hakkı için” denildiği gibi. Ve lâm ile: ağır (thaqîla) kadın. Ve **الغَرامُ**: tutkunluk, ve sürekli şer, ve helâk, ve azap.
Ve **المُغْرَمُ**, **مُكْرَمٍ** gibi: sevginin ve borcun esiri; ve şeye tutkun olan. Ve **الغَريمُ**: alacaklı ve borçlu; zıttır.
Ve **الغَرامَةُ**: edası lâzım olan şeydir; **الغُرْم** gibi; (damma ile) ve **مُكْرَمٍ** gibi. Ve onu ona **أغْرَمَهُ** etti. Ve onu **غَرَّمْتُهُ**. Ve **الدِّيَة**yi, **سَمِعَ** gibi, **غَرِمَ** etti.

تاج العروس:
( **غرمى** **سكرى** gibi, çoğuldur ve ) Ebû Amr dedi ki: **غرمى** ( “ama” manasındadır; yemin manasında söylenen bir kelimedir; “**غرمى** ve senin deden hakkı için” denir; “ama senin deden hakkı için” denildiği gibi ). Ve **العين**in ihmali, onda bir lehçedir; ve aynı şekilde **الحاء**, **العين** yerine; her ikisi de yerinde daha önce geçti. Ebû Amr şu beyti inşad etti: “**غرمى** ve senin deden hakkı için; eğer onları bulsaydın * benden sonra bulacakları bir düşmanlık gibi.” ( ve ) **الغرمى** (lâm ile: ağır kadın). İbnü’l-A‘râbî dedi: o, kızgın (mugâzıbe)dır. ( **الغرام** tutkunluktur ) ve “şeye **أغرم** edildi” yani ona tutkun oldu. ( ve ) İbnü’l-A‘râbî dedi: **الغرام** ( sürekli şer )dir; ( ve ) Ebû Ubeyde dedi: o, ( helâk )tır; ve onunla, “Şüphesiz onun azabı **غراما** idi” âyeti tefsir edildi. ( ve ) İbnü’l-A‘râbî dedi: o, ( azap )tır. Râgıb dedi: o, insana şiddet ve musibet olarak başına gelen şeydir. Zeccâc dedi: o, dilde en şiddetli azaptır. A‘şâ dedi: “Eğer cezalandırırsa, **غراما** olur; ve eğer verirse, bol verir; çünkü o aldırmaz.” Ve “**النِّسار** günü ve **الجِفا**r günü * ikisi azap idi; ve ikisi **غراما** idi.” ( ve **المغرم** **مكرم** gibi: sevginin esiri ve ) ağırlaştırılmış ( borç )tur; ve sevgi ile murad, Ebû Ubeyde’nin nassı üzere, kadın sevgisidir. Râgıb dedi: “o, kadınlara **مغرم**dır” yani **الغريم**in ملازمة’si gibi onlara ملازمة eder. ( ve ) **المغرم** ( şeye tutkun olan )dır; ondan sabredemez. ( ve **الغريم** alacaklıdır ) yani borcu olan kimse. Kesîr dedi: “Her borç sahibinin borcunu ödedi de alacaklısını tam ödedi * Ve Azze, geciktirilen (alacağı) olan, alacaklısı sıkıntıya sokulmuş (kadın)dır.” ( ve ) **الغريم** ayrıca ( borçlu )dur; o, üzerinde borç olan kimsedir; “kötü borçludan, fırsat bulduğun şeyi al” denir; böylece o ( zıttır ). ( ve **الغرامة** edası lâzım olan şeydir; **الغريم** gibi, damma ile; ve ) **المغرم** (**مكرم** gibi). Râgıb dedi: **الغرم**, insana, kendisinden bir cinayet olmaksızın, malında başına gelen zarardır. Allah تعالى dedi: ﴿onlar bir **مغرم**den dolayı ağır yük altındalar﴾. ( Ve onu ona **أغرمه** ) nüshalarda böyle; doğrusu: “ben onu **أغرمته**”. ( Ve onu **غرمته** ) **تغريما** ile, “anlamında”dır. ( Ve **الدية**yi, **سمع** gibi, **غرم** etti ) **غرما** ve **غرامة** olarak. Ve ondan: **الغارم**: kefalette borcun kendisine lâzım geldiği kimsedir. * Ve buna ek olarak: **الغرم** (damma ile) borçtur; ve **المغرم** **مقعد** gibi: **الغرامة**. Ve **مغرما** olarak **غرم** etti. Ve çoğul: القياس üzere **المغارم**; yahut tekili, kıyas dışı olarak **غرم**; **حسن** ve **محسن** gibi. Ve **الغرام** **كرمان** gibi: **غارم**ın çoğuludur; **الغريم** manasında; yahut nisbet üzere: **غرام** veya **تغريم** sahibi; yahut زائدı atmakla **مغرم**ın çoğuludur. İbnü’l-Esîr dedi: **غريم**in çoğuludur; **الغرماء** gibi; onlar borç sahipleridir. Dedi: ve o, garip bir çoğuldur. Ve “**غرم السحاب**”: yağmur yağdırdı. Ebû Züeyb, bir bulutu vasfederek dedi ki: “Ve onun çıkışı gevşedi ve ondan yüksek yerler acele istendi * ondan, ve saf bir su ile **غرم** edildi.”
**الغرام**: ondan kurtulmaya güç yetirilemeyen şeydir; ayrıca: ısrarlı, sürekli, ملازم. Ve lâm’sız **غرام**: kadınlar topluluğu ismidir.
