# غرم — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%85/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%B1%D9%85/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%85.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: غرم

غَرِمَ يَغرَمُ غُرْماً وغَرامةً، وأغرَمَه وغَرَّمَه. والغُرْمُ: الدَّيْنُ. ورَجُلٌ غارمٌ: عليه دَيْنٌ. وفي الحديث: لا تَحِلُّ المسأَلة إلاَّ لِذِي غُرمٍ مُفْظِعٍ أَي ذي حاجة لازمة من غَرامة مُثْقِلة. وفي الحديث: أعوذ بك من المَأْثَم والمَغْرَمِ، وهو مصدر وضع موضع الاسم، ويريد به مَغْرَمَ الذنوب والمعاصي، وقيل: المَغْرَم كالغُرْم، وهو الدَّيْن، ويريد به ما اسْتُدِين فيما يكرهه الله أَو فيما يجوز ثم عجز عن أَدائه، فأَما دين إحتاج إليه وهو قادر على أَدائه فلا يستعاذ منه. وقوله عز وجل: والغارِمِين وفي سبيل الله؛ قال الزجاج: الغارمون هم الذين لَزِمَهم الدَّيْنُ في الحَمالة، وقيل: هم الذين لزمهم الدين في غير معصية. والغَرامةُ: ما يلزم أَداؤه، وكذلك المَغْرَمُ والغُرْمُ، وقد غَرِمَ الدِّيةَ، وأَنشد ابن بري في الغَرامة للشاعر:
دار ابْنِ عَمِّكَ بِعْتَها،
تَقْضي بها عَنْكَ الغَرامه
والغَرِيم: الذي له الدِّيْن والذي عليه الدين جميعاً، والجمع غُرَماء؛ قال كثير:
قَضى كلُّ ذِي دَيْنٍ فَوَفَّى غَرِيمَه،
وعَزَّةُ مَمْطُولٌ مُعَنّىً غرِيمُها
والغَرِيمان: سَواءٌ، المُغْرِمُ والغارِمُ. ويقال: خُذْ مِنْ غَرِيمِ السُّوء ما سَنَحَ. وفي الحديث: الدَّيْنُ مَقْضيٌّ والزَّعِيمُ غارِمٌ لأَنه لازم لما زَعَم
أَي كَفَل أَو الكفيل لازم لأَداء ما كَفَّله مُغْرِمُه. وفي حديث آخر: الزَّعِيم غارِمٌ؛ الزَّعِيم الكفيل، والغارِم الذي يلتزم ما ضَمِنه وتكَفَّل به. وفي الحديث في الثَّمر المُعَلَّق: فمن خرج بشيء منه فعليه غَرامةُ مِثْلَيْه والعقوبة؛ قال ابن الأثير: قيل كان هذا في صدر الإسلام ثم نُسخ، فإنه لا واجب على مُتْلِف الشيء أَكثر من مثله، وقيل: هو على سبيل الوعيد لينتهي عنه؛ ومنه الحديث الآخر: في ضالَّةِ الإبل المكتومة غَرامَتُها ومِثْلُها معها. وفي حديث أشراط الساعة: والزكاة مَغْرَماً أي يَرَى رَبُّ المال أن إخراج زكاته غَرامةٌ
يَغرَمُها. وأَما ما حكاه ثعلب في خبر من أَنه لما قعد بعض قريش لقضاء دينه أَتاه الغُرَّامُ فقضاهم دَيْنَه؛ قال ابن سيده: فالظاهر أَنه جمع غَرِيمٍ، وهذا عزيز إن فَعِيلاً لا يجمع على فُعَّال، إنما فُعَّال جمع فاعل، قال: وعندي أن غُرَّاماً جمع مُغَرِّم على طرح الزائد، كأَنه جمع فاعل من قولك غَرَمَه أَي غَرَّمَه، وإن لم يكن ذلك مقولاً، قال: وقد يجوز أن يكون غارمٌ على النسب أي ذو إغرام أو تَغْريم، فيكون غُرَّامٌ جمعاً له، قال: ولم يقل ثعلب في ذلك شيئاً.
وفي حديث جابر: فاشْتَدَّ عليه بَعْضُ غُرَّامِه في التَّقاضي؛ قال ابن الأثير: جمع غَرِيم كالغُرَماء وهم أصحاب الدين، قال: وهو جمع غريب، وقد تكرر ذلك في الحديث مفرداً ومجموعاً وتصريفاً. وغُرِّمَ السحابُ: أَمطَرَ؛ قال أَبو ذؤيب يصف سحاباً:
وَهَى خَرْجُهُ واسْتُجِيلَ الرَّبا
بُ مِنْهُ، وغُرِّمَ ماءً صَرِيحا
والغَرامُ: اللازم من العذاب والشرُّ الدائم والبَلاءُ والحُبُّ والعشق وما لا يستطاع أَن يُتَفَصَّى منه؛ وقال الزجاج: هو أَشدُّ العذاب في اللغة، قال الله، عز وجل: إن عذابها كان غراماً؛ وقال الطرماح: وَيَوْمُ النِّسارِ وَيَوْمُ الجِفارِ كانا عَذاباً، وكانا غَراما وقوله عز وجل: إن عذابها كان غراماً؛ أي مُلِحّاً دائماً ملازماً؛ وقال أبو عبيدة: أي هلاكاً ولِزاماً لهم، قال: ومنه رَجُلٌ مُعْرَمٌ، من الغُرْم أَو الدَّيْن. والغَرام: الوَلُوعُ. وقد أُغْرِم بالشيء أي أُولِع به؛ وقال الأَعشى:
إنْ يُعاقِبْ يَكُنْ غَراماً، وإن يُعْـطِ جَزِيلاً فإنَّه لا يُبالي وفي حديث معاذ: ضَرَبَهُمُ الله بِذُلٍّ مُغْرَمٍ أي لازم دائم. يقال: فلان مُغْرَمٌ بكذا أي لازم له مُولَعٌ به. الليث: الغُرْمُ أَداء شيء يلزم مثل كفالة يَغْرَمها، والغَرِيمُ: المُلْزَم ذلك. وأَغْرَمْتُه وغَرَّمْته بمعنى. ورجل مُغْرَمٌ: مُولَعٌ بعشق النساء وغيرهن. وفلان مُغْرَمٌ بكذا أي مُبتَلىً به. وفي حديث عليّ، رضي الله عنه: فَمَنِ اللَّهِجُ باللذَّة السَّلِسُ القِياد للشهوة أَو المُغْرَمُ بالجَمْع والادِّخار؟ والعرب تقول: إن فلاناً لمُغْرَمٌ بالنساء إذا كان مُولَعاً بهنَّ. وإني بك لَمُغْرَمٌ إذا لم يصبر عنه. قال: ونُرَى أن الغَرِيم إنما سمي غَرِيماً لأَنه يطلب حَقَّه ويُلِحُّ حتى يقبضه. ويقال للذي له المال يطلبه ممن له عليه المال: غَرِيمٌ، وللذي عليه المال: غَرِيمٌ. وفي الحديث: الرَّهْنُ لمن رَهَنَه له غُنْمُه وعليه غُرْمُه أي عليه أَداء ما رهن به وفَكاكُه.ابن الأَعرابي: الغَرْمى المرأَة المُغاضِبة. وقال أَبو عمرو: غَرْمى كلمة تقولها العرب في معنى اليمين. يقال: غَرْمى وجَدِّك كما يقال أَما وجَدّك؛ وأَنشد:
غَرْمى وجَدِّكَ لَوْ وَجَدْتَ بِهِمْ،
كَعَداوَةٍ يَجِدُونها بَعْدِي

### Türkçe

**غَرِمَ** **يَغرَمُ** **غُرْماً** ve **غَرامةً**; ve onu **أغرَمَه** ve **غَرَّمَه**. Ve **الغُرْمُ**: borçtur. Ve **رَجُلٌ غارمٌ**: onun üzerinde borç vardır. Ve hadiste: “Dilenme helâl olmaz; ancak **غُرمٍ مُفْظِعٍ** sahibine”; yani ağırlaştırıcı bir **غَرامة**dan zorunlu bir ihtiyaç sahibi olana. Ve hadiste: “Sana **المَأْثَم** ve **المَغْرَم**den sığınırım”; o, isim yerinde konulmuş bir mastardır; bununla günahların ve masiyetlerin **مَغْرَم**ını kasteder. Ve denildi: **المَغْرَم** **الغُرْم** gibidir; o borçtur; bununla, Allah’ın hoşlanmadığı bir şeyde yahut caiz olup sonra ödemekten âciz kaldığı bir şeyde borçlanılan şeyi kasteder. Ama ihtiyaç duyduğu bir borç olup onu ödemeye gücü yeten kimse, ondan sığınılmaz. Ve onun (Aziz ve Celil olanın) sözü: “ve **الغارِمِين** ve Allah yolunda”; Zecâc dedi: **الغارمون**; **الحَمالة**da borç kendilerine lâzım gelenlerdir. Ve denildi: onlar, masiyet dışında borç kendilerine lâzım gelenlerdir. Ve **الغَرامةُ**: ödenmesi lâzım gelen şeydir; aynı şekilde **المَغْرَمُ** ve **الغُرْمُ**. Ve o, diyeti **غَرِمَ** etti (ödedi). Ve İbn Berrî, şairin **الغَرامة** hakkında şu beytini inşâd etti:

دار ابْنِ عَمِّكَ بِعْتَها،
تَقْضي بها عَنْكَ الغَرامه

Ve **الغَرِيم**: hem borcu olan (alacaklı) hem de üzerinde borç olan (borçlu)dır; cem‘i **غُرَماء**dır. Kesîr dedi:

قَضى كلُّ ذِي دَيْنٍ فَوَفَّى غَرِيمَه،
وعَزَّةُ مَمْطُولٌ مُعَنّىً غرِيمُها

Ve **الغَرِيمان**: eşittir; **المُغْرِمُ** ve **الغارِمُ**. Ve denilir: “Kötülüğün **غَرِيم**inden, ele geçen ne ise al.” Ve hadiste: “Borç ödenmiştir ve **الزَّعِيمُ** **غارِمٌ**dur”; çünkü o, **زَعَم** ettiği şeye lâzımdır; yani kefil oldu; yahut kefil, kendisine **مُغْرِمُه**nun kefil kıldığı şeyi edâ etmeye lâzımdır. Ve başka bir hadiste: “**الزَّعِيم** **غارِمٌ**dur”; **الزَّعِيم** kefildir; **الغارِم** ise, zimmetine aldığı ve kefil olduğu şeyi üstlenen kimsedir. Ve asılı meyve hakkında hadiste: “Kim ondan bir şey çıkarırsa, üzerine onun iki misli **غَرامة** ve ceza vardır.” İbnü’l-Esîr dedi: Denildi: Bu, İslâm’ın başında idi, sonra neshedildi; çünkü bir şeyi telef eden üzerine, mislinden fazla bir şey vâcip değildir. Ve denildi: Bu, ondan vazgeçsin diye tehdit yolundadır. Ve ondan, diğer hadis: “Gizlenen deve yitiğinde, onun **غَرامَتُها**sı ve onun misli onunla beraberdir.” Ve kıyamet alâmetleri hadîsinde: “Ve zekâtı **مَغْرَماً** (görür)”; yani malın sahibi, zekâtını çıkarmayı, onu **يَغرَمُها** ettiği bir **غَرامة** görür. Ve Sa‘leb’in bir haberde hikâye ettiği şeye gelince: Kureyş’ten bazıları onun borcunu ödemek için oturunca, ona **الغُرَّامُ** geldi de onların borcunu ödedi. İbn Sîde dedi: Görünen, onun **غَرِيمٍ**in cem‘i olmasıdır; bu ise nadirdir; çünkü **فَعِيل** **فُعَّال** üzerine cem‘ edilmez; ancak **فُعَّال** **فاعل**in cem‘idir. Dedi: Bana göre **غُرَّاماً**, زائدin atılmasıyla **مُغَرِّم**in cem‘idir; sanki “**غَرَمَه**” sözünden, yani “onu **غَرَّمَه** etti” sözünden **فاعل**in cem‘idir; her ne kadar bu söylenmiş olmasa da. Dedi: Ve caizdir ki **غارمٌ**, nisbet üzere olsun; yani **إغرام** yahut **تَغْريم** sahibi; böylece **غُرَّامٌ** onun cem‘i olur. Dedi: Sa‘leb bunda bir şey söylemedi.

Ve Câbir hadîsinde: “Onun bazı **غُرَّامِه**si, tahsilde ona şiddet gösterdi.” İbnü’l-Esîr dedi: **غَرِيم**in cem‘idir; **الغُرَماء** gibi; onlar borç sahipleridir. Dedi: Bu, garip bir cem‘dir; ve bu, hadiste müfred, cem‘ ve tasrîf olarak tekrar etmiştir. Ve **غُرِّمَ السحابُ**: yağmur yağdırdı. Ebû Züeyb, bir bulutu vasfederek dedi:

وَهَى خَرْجُهُ واسْتُجِيلَ الرَّبا
بُ مِنْهُ، وغُرِّمَ ماءً صَرِيحا

Ve **الغَرامُ**: azaptan lâzım gelen şey, ve sürekli şer, ve belâ, ve sevgi, ve aşk, ve ondan kurtulmaya güç yetirilemeyen şeydir. Zecâc dedi: O, lugatte azabın en şiddetlisidir. (Aziz ve Celil olan) Allah dedi: “Şüphesiz onun azabı **غراماً** idi.” Tırmâh dedi:

وَيَوْمُ النِّسارِ وَيَوْمُ الجِفارِ كانا عَذاباً، وكانا غَراما

Ve onun (Aziz ve Celil olanın) sözü: “Şüphesiz onun azabı **غراماً** idi”; yani ısrarlı, sürekli, yapışık (ayrılmaz) idi. Ebû Ubeyde dedi: yani onlar için helâk ve lüzum idi. Dedi: Ve ondan **رَجُلٌ مُعْرَمٌ**; **الغُرْم** yahut borçtan. Ve **الغَرام**: düşkünlüktür. Ve “o, şey ile **أُغْرِم** oldu” yani ona düşkün kılındı. A‘şâ dedi:

إنْ يُعاقِبْ يَكُنْ غَراماً، وإن يُعْـطِ جَزِيلاً فإنَّه لا يُبالي

Ve Muâz hadîsinde: “Allah onları, lâzım sürekli bir zillet ile vurdu”; yani **مُغْرَمٍ**. Denilir: “Falan, şuna **مُغْرَمٌ**dır”; yani ona lâzım, ona düşkündür. Leys: **الغُرْمُ**, kefalet gibi, lâzım gelen bir şeyin edâsıdır; onu **يَغْرَمها** eder. Ve **الغَرِيمُ**: buna ilzâm olunan kimsedir. Ve “onu **أَغْرَمْتُه** ve **غَرَّمْته**” aynı mânâdadır. Ve **رجل مُغْرَمٌ**: kadınlara ve başkalarına aşk ile düşkün olandır. Ve “falan, şuna **مُغْرَمٌ**dır” yani onunla mübtelâdır. Ve Ali hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Öyleyse, şehvete yumuşakça boyun eğen lezzet ile **اللَّهِجُ** olan mı, yoksa toplama ve biriktirmeye **المُغْرَمُ** olan mı?” Ve Araplar der: “Şüphesiz falan, kadınlara **لَمُغْرَمٌ**dır”; eğer onlara düşkün ise. Ve “Şüphesiz ben, seninle **لَمُغْرَمٌ**ım”; eğer ondan sabretmezse. Dedi: Ve biz görürüz ki **الغَرِيم** ancak **غَرِيماً** diye adlandırıldı; çünkü o, hakkını ister ve onu kabzedinceye kadar ısrar eder. Ve malı olup, üzerinde mal olan kimseden onu isteyen kimseye **غَرِيمٌ** denilir; ve üzerinde mal olana da **غَرِيمٌ** denilir. Ve hadiste: “Rehin, onu rehin verene aittir; onun için **غُنْمُه** vardır ve onun üzerine **غُرْمُه** vardır”; yani onun üzerine, onunla rehin edilen şeyi edâ etmek ve onu çözmek vardır. İbnü’l-A‘râbî: **الغَرْمى**; kızgın (darılmış) kadındır. Ebû Amr dedi: **غَرْمى**, Arapların yemin mânâsında söyledikleri bir kelimedir. Denilir: “**غَرْمى** ve senin deden”; “**أَما** ve senin deden” denildiği gibi. Ve şu beyti inşâd etti:

غَرْمى وجَدِّكَ لَوْ وَجَدْتَ بِهِمْ،
كَعَداوَةٍ يَجِدُونها بَعْدِي
