# غرنق — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%86%D9%82/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%B1%D9%86%D9%82/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غرنق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%86%D9%82.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: غرنق

الغُرْنُوق: الناعِم المُنتشِر من النَّبات. أَبو حنيفة:
الغُرْنُوق نَبْت ينبُت في أُصول العَوْسَجِ وهو الغُرَانِق أَيضاً؛ قال ابن ميّادة:
ولا زال يُسْقَى سِدْرُه وغُرانِقُه
والغُرْنُوقُ والغِرْنَوقُ والغِرْنَيْقُ والغِرْنِيقُ والغِرْناق والغُمرَانِق والغَرَوْنَق، كله: الأَبيض الشاب الناعم الجميل؛ قال: إِذْ أَنْت غِرْناقُ الشَّباب مَيّالْ،
ذُو دَأْيَتَيْنِ يَنْفَحان السِّرْبالْ
استعار الدَّأْيَتَينِ للرجل، وإِنما هما للناقة والجَمل. وفي حديث عليّ، عليه السلام: فكأَني أَنظر إِلى غُرْنُوقٍ من قريش يَتَشَحَّط في دَمِه أَي شابّ ناعم. وشباب غُرانِق: تامّ، وشاب غُرَانِق؛ قال: أَلا إِنَّ تَطْلابَ الصِّبَى منك ضِلَّةٌ،
وقد فاتَ رَيْعانُ الشَّبابِ الغُرانِق
وأَورده الأزهري:
أَلا إنَّ تَطْلابي لِمِثْلِك زَلَّةٌ
وامرأَة غُرانِقة وغُرانِق: شابَّة ممتلئة؛ أَنشد ابن الأَعرابي: قلتُ لسَعْدٍ، وهو بالأزارِقِ:
عليكَ بالمَحْضِ وبالمَشَارِقِ،
واللَّهْوِ عِنْدَ بادِن غُرَانِقِ
والغَرَانِقة: الرجال الشبَاب، ويقال للشابّ نفسه الغُرانِقٌ والغُرْنُوق. والغُرانِقُ: الذي في أصل العَوْسَج وهو لَيِّن النَّبات؛ حكاه أَبو حنيفة وكذلك الغَرانِيق.
والغُرْنُوق والغُرْنَيْق، بضم الغين وفتح النون: طائر أَبيض، وقيل: هو طائر أَسود من طير الماء طويل العُنُق؛ قال أَبو ذَؤَيب الهذلي يصف غوّاصاً:
أجاز إلينا لُجَّةً بعد لُجّةٍ،
أزَلَّ كغُرْنَيْق الضُّحُول عَمُوجُ
أَزَلَّ: أَرْسَح، والضُّحُول: جمع ضَحْل وهو الماء القليل، وعَمُوج: يَتَعَمَّج ويلتوي؛ وإذا وصف بها الرجل فواحدهم غِرْنَيق وغِرْنَوْق، بكسر الغين وفتح النون فيهما. وغُرْنوق، بالضم، وغُرانِق: وهو الشابُّ الناعم، والجمع الغَرانِق، بالفتح، والغَرانِيق والغَرانِقةُ. أَبو عمرو: الغُرْنُوق طير أَبيض من طير الماء؛ ذكره في حديث ابن عباس: إن جنازته لما أُتِيَ به الوادي أَقبل طائر أَبيض غُرْنوق كأنه قُبْطِيّة حتى دخل في نعشه، قال: فرَمَقْتُه فلم أَرَهُ خرج حتى دفن. الأصمعي: الغُرْنَيْق الكُرْكيّ، وقال غيره: هو طائر طويل القوائم. ابن السكيت: الغَرانِيقُ طير مثل الكَراكي، واحدها غُرْنوق؛ وأَنشد:
أَو طَعْم غاديةٍ في جَوْف ذي حَدَبٍ،
من ساكِبِ المُزْن يجْري في الغَرانِىقِ
أَراد بذي حَدَب سيلاً له عِرْق، وقوله من ساكب المُزْن أي مما كان ساكباً من المزن، وقوله يجري في الغرانيق أي يجري مع الغرانيق فأَقام في مقام مع. وقال غيره: واحد الغَرانِيقُ غُرْنَيْق وغِرْناق. وفي الحديث: تلك الغَرانِيقُ العُلا؛ هي الأَصنام، وهي في الأصل الذكور من طير الماء. ابن الأنباري: الغعرانيق الذكور من الطير، واحدها غِرْنَوْق وغِرْنَيْق، سمي به لبياضه، وقيل: هو الكُرْكيّ، وكانوا يزعمون أن الأصنام تقرّبهم من الله عز وجل وتشفع لهم إليه، فشبهت بالطيور التي تعلو وترتفع في السماء؛ قال: ويجوز أن تكون الغَرانيقُ في الحديث جمع الغُرانق وهو الحسن، يقال: غُرانِق وغَرانِق وغَرانِيق، قال وقد جاءت حروف لا يفرق بين واحدها وجمعها إلا بالفتح والضم: فمنها عُذَافر وعَذافر، وعُراعر اسم الملِك وعَراعر، وقُناقِن للمهندس، جمعه قَناقن، وعُجاهن للعَرُوس وجمعه عَجاهن، وقُبَاقب للعام الثالث
(* قوله «للعام الثالث» أي ثالث العام الذي انت فيه). وجمعه قَبَاقب. وقال شمر: لِمَّة غُرانقةٌ وغُرانِقيّة وهي الناعمة تُفَيِّئُها الريحُ، وقال: الغُرانق الشابّ الحسن الشعر الجميلُ الناعمُ، وهو الغُرْنوق والغِرْناق والغِرْنَوْق، وجمعه غَرانِق وغَرانقة؛ وأَنشد: قِلى الفَتَاةِ مَفارِقَ الغِرْناقِ
قال ابن جني: وذكر سيبويه الغُرْنَيْق في بنات الأَربعة وذهب إلى أن النون فيه أًصل لا زائدة، فسأَلت أَبا علي عن ذلك فقلت له: من أَين له ذلك ولا نظير له من أُصول بنات الأربعة يقابلها، وما أَنكَرْتُ أَن تكون زائدة لمَّا لم نجد لها أَصلاً يقابلها كما قلنا في خُنْثُعْبة وكَنَهْبَل وعُنْصُل وعُنْظُب ونحو ذلك، فلم يزد في الجواب على أن قال: إنه قد أُلحق به العُلَّيْق، والإلحاقُ لا يوجد إلا بالأُصول، وهذه دعوى عارية من الدليل، وذلك أن العُلَّيْق وزنه فُعَّيْل وعينه مضعفة وتضعيف العين لا يوجد للإلحاق، ألا ترى إلى قِلَّفٍ وإمَّعَة وسكِّين وكُلاَّب؟ ليس شيء من ذلك بملحق لأن الإلحاق لا يكون من لفظ العين، والعلة في ذلك أن أَصل تضعيف العين إنما هو للفعل نحو قَطَّع وكَسَّر، فهو في الفعل مفيد للمعنى، وكذلك هو في كثير من الأسماء نحو سِكِّير وخِمِّير وشَرَّاب وقَطَّاع أي يكثر ذلك منه وفيه، فلما كان أَصل تضعيف العين إنما هو للفعل على التكثير لم يمكن أن يجعل للإلحاق، وذلك أن العناية بمفيد المعنى عند العرب أَقوى من العناية بالملحق، لأن صناعة الإلحاق لفظية لا معنوية، فهذا يمنع من أن يكون العُلَّيق ملحقاً بغُرْنَيْق، وإذا بطل ذلك احتاج كون النون أصلاً إلى دليل، وإلا كانت زائدة، قال: والقول فيه عندي إن هذه النون قد ثبتت في هذه اللفظة أنَّى تصرفت ثَباتَ بقية أُصول الكلمة، وذلك أَنهم يقولون غُرْنَيْق وغِرْنَيْق وغُرْنوق وغُرَانق وغَرَونْق، وثبتت أيضاً في التكسير فقالوا غَرانِيق وغَرانقة، فلما ثبتت النون في هذه المواضع كلها ثَباتَ بقية أصول الكلمة حكم بكونها أَصلاً؛ وقول جنادة بن عامر:
بِذِي رُبَدٍ، تَخالُ الإثْرَ فيه
مَدَبَّ غَرانِقٍ خاضَتْ نِقاعا
أراد غَرانيق فحذف. ابن شميل: الغُرْنوق الخُصْلة المُفَتَّلة من الشعر. ابن الأَعرابي: جذب غُرْنوقه وهي ناصيته، وجذب نُغْرُوقه وهي شعر قفاه.

### Türkçe

**الغُرْنُوق**: bitkiden yumuşak, yayılmış olan. Ebû Hanîfe:
**الغُرْنُوق**; **العَوْسَجِ**’in köklerinde biten bir bitkidir; o, **الغُرَانِق** da olur; İbn
Meyyâde dedi ki:
Ve hâlâ sulanır onun **سِدْرُه**’u ve **غُرانِقُه**’u

Ve **الغُرْنُوقُ** ve **الغِرْنَوقُ** ve **الغِرْنَيْقُ** ve **الغِرْنِيقُ** ve **الغِرْناق**
ve **الغُمرَانِق** ve **الغَرَوْنَق**, hepsi: beyaz, genç, yumuşak, güzel; dedi ki:
Sen, gençliğin **غِرْناقُ**’usun, meyilli,
İki **دَأْيَتَيْنِ** sahibi; ikisi **السِّرْبالْ**’ı üfler

İki **الدَّأْيَتَينِ**’i erkeğe ödünç aldı; hâlbuki onlar ancak dişi deve ve erkek deve içindir. Ali’nin hadîsinde, عليه السلام: “Sanki Kureyş’ten bir **غُرْنُوقٍ**’a bakıyorum; kanında çırpınıyor” yani yumuşak bir genç. Ve **غُرانِق** gençliği: tamdır; ve **غُرَانِق** genç; dedi ki:
Dikkat et, senden **الصِّبَى**’yı aramak bir sapmadır,
Ve **الشَّبابِ الغُرانِق**’in baharı geçmiştir

Ve onu Ezherî rivayet etti:
Dikkat et, benim senin gibisini aramam bir sürçmedir

Ve **غُرانِقة** ve **غُرانِق** kadın: dolgun genç kadın; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
Sa‘d’a dedim, o **الأزارِقِ**’te iken:
Saf olana ve **المَشَارِقِ**’e sarıl,
Ve **بادِن غُرَانِقِ** yanında eğlenceye

Ve **الغَرَانِقة**: genç erkeklerdir; ve gence bizzat **الغُرانِقٌ**
ve **الغُرْنُوق** denir. Ve **الغُرانِقُ**: **العَوْسَج**’in kökündeki şeydir; o, bitkiden yumuşaktır; Ebû
Hanîfe bunu nakletti; aynı şekilde **الغَرانِيق**.

Ve **الغُرْنُوق** ve **الغُرْنَيْق**, **الغين**’in dammesi ve **النون**’un fethasıyla: beyaz bir kuştur; ve denildi ki: o, su kuşlarından siyah bir kuştur, uzun boyunlu; Ebû Züeyb el-Hüzelî bir dalgıcı vasfederek dedi:
Bize bir derinlikten sonra bir derinliği geçti,
Sığlıkların **غُرْنَيْق**’i gibi, **عَمُوجُ** bir **أَزَلَّ**

**أَزَلَّ**: **أَرْسَح**; ve **الضُّحُول**: **ضَحْل**’ın çoğuludur; o, az sudur; ve **عَمُوج**: **يَتَعَمَّج** eder ve kıvrılır; ve onunla erkek vasfedilirse, onların bir teki **غِرْنَيق** ve **غِرْنَوْق**’tur; ikisinde de **الغين**’in kesresi ve **النون**’un fethasıyla. Ve **غُرْنوق**, damme ile, ve **غُرانِق**: o, yumuşak gençtir; ve çoğulu **الغَرانِق**, fetha ile; ve **الغَرانِيق** ve **الغَرانِقةُ**. Ebû Amr:
**الغُرْنُوق** su kuşlarından beyaz bir kuştur; onu İbn Abbâs’ın hadîsinde zikretti: “Şüphesiz onun cenazesi vadiye getirildiğinde beyaz bir kuş, **غُرْنوق**, sanki bir **قُبْطِيّة** gibi geldi; sonra tabutuna girdi.” Dedi ki: “Onu gözledim; defnedilinceye kadar çıktığını görmedim.” Asma‘î: **الغُرْنَيْق**
**الكُرْكيّ**’dir; başkası dedi ki: o, uzun bacaklı bir kuştur. İbnü’s-Sikkît: **الغَرانِيقُ**, **الكَراكي** gibi kuştur; onun bir teki **غُرْنوق**’tur; ve inşâd etti:
Yahut kamburlu birinin karnında bir sabah yağmurunun tadı,
**المُزْن**’den dökülenin; **الغَرانِىقِ** içinde akar

**ذي حَدَب** ile, damarı olan bir seli kastetti; ve “**من ساكِبِ المُزْن**” sözü, yani **المزن**’den dökülen şeyden; ve “**يجْري في الغرانيق**” sözü, yani **الغرانيق** ile birlikte akar; böylece **في**’yi **مع** makamında ikame etti. Başkası dedi ki: **الغَرانِيقُ**’un bir teki **غُرْنَيْق** ve **غِرْناق**’tır. Ve hadîste: “İşte o yüce **الغَرانِيقُ**”; onlar putlardır; ve aslında onlar su kuşunun erkekleridir. İbnü’l-Enbârî: **الغعرانيق** kuşların erkekleridir; onun bir teki **غِرْنَوْق** ve **غِرْنَيْق**’tir; beyazlığından dolayı onunla adlandırıldı; ve denildi ki: o, **الكُرْكيّ**’dir. Ve onlar, putların kendilerini Allah عز وجل’e yaklaştırdığını ve O’na karşı kendileri için şefaat ettiğini iddia ederlerdi; böylece gökte yükselen ve yükselip çıkan kuşlara benzetildi; dedi ki: ve caizdir ki hadîsteki **الغَرانيقُ**, **الغُرانق**’ın çoğulu olsun; o, güzeldir; denir: **غُرانِق** ve **غَرانِق** ve **غَرانِيق**. Dedi ki: tekili ile çoğulu arasında ancak fetha ve damme ile fark edilen harfler gelmiştir: onlardan **عُذَافر** ve **عَذافر**, ve **عُراعر** melikin adı ve **عَراعر**,
ve **قُناقِن** mühendise; onun çoğulu **قَناقن**, ve **عُجاهن** geline ve onun çoğulu **عَجاهن**, ve **قُبَاقب** üçüncü yıla
(* “**للعام الثالث**” sözü: senin içinde bulunduğun yılın üçüncüsü demektir). Ve onun çoğulu
**قَبَاقب**. Şemmer dedi ki: **لِمَّة غُرانقةٌ** ve **غُرانِقيّة**; o, yumuşaktır; rüzgâr onu gölgelendirir. Ve dedi ki: **الغُرانق** güzel saçlı, güzel, yumuşak gençtir; o,
**الغُرْنوق** ve **الغِرْناق** ve **الغِرْنَوْق**’tur; ve onun çoğulu **غَرانِق** ve **غَرانقة**; ve inşâd etti:
Kızın, **الغِرْناق**’ın saç ayrımlarını bırak

İbn Cinnî dedi ki: Sîbeveyh **الغُرْنَيْق**’i dört harflilerin kızları içinde zikretti ve **النون**’un onda aslî olduğuna, زائد olmadığına gitti. Bunun hakkında Ebû Ali’ye sordum; ona dedim ki: bunun ona nereden (geldiği) var; hâlbuki onun karşısına konacak dört harfli köklerden bir benzeri yoktur. Ve ben, ona bir asl bulamadığımızda زائد olmasını inkâr etmedim; **خُنْثُعْبة** ve **كَنَهْبَل**
ve **عُنْصُل** ve **عُنْظُب** ve bunun benzeri hakkında söylediğimiz gibi. O, cevapta şunu söylemekten fazlasını artırmadı: “Şüphesiz ona **العُلَّيْق** ilhak edilmiştir; ve ilhak ancak köklerde bulunur.” Bu, delilden soyunmuş bir iddiadır. Bu da şundandır: **العُلَّيْق**’in vezni **فُعَّيْل**’dir ve onun **عين**’i şeddelidir; ve **عين**’in şeddelenmesi ilhak için bulunmaz. Görmüyor musun: **قِلَّفٍ** ve **إمَّعَة** ve **سكِّين** ve **كُلاَّب**? Bunların hiçbirisi ملحق değildir; çünkü ilhak **عين** lafzından olmaz. Bunun illeti şudur: **عين**’in şeddelenmesinin aslı ancak fiil içindir; **قَطَّع** ve **كَسَّر** gibi; o, fiilde manaya fayda verir. Ve aynı şekilde isimlerin çoğunda da böyledir; **سِكِّير** ve **خِمِّير** ve **شَرَّاب** ve **قَطَّاع** gibi; yani bu, ondan ve onda çok olur. Böyle olunca, **عين**’in şeddelenmesinin aslı ancak fiilde çokluk içindir; ilhak için kılınması mümkün olmadı. Bu da şundandır: Araplar katında manaya fayda veren şeye ihtimam, ملحق olana ihtimamdan daha kuvvetlidir; çünkü ilhak sanatı lafzîdir, manevî değildir. Bu, **العُلَّيق**’in **غُرْنَيْق**’e ملحق olmasını engeller. Bu bâtıl olunca, **النون**’un aslî oluşu bir delile muhtaç olur; yoksa o, زائد olur. Dedi ki: ve benim yanımda onun hakkındaki söz şudur: Bu **النون**, bu lafızda, kelimenin geri kalan köklerinin sebatı gibi, nasıl tasarruf ederse etsin sabit olmuştur. Bu da şundandır: onlar **غُرْنَيْق** ve **غِرْنَيْق** ve **غُرْنوق** ve **غُرَانق** ve **غَرَونْق** derler. Ve o, kırmada da sabit olmuştur; böylece **غَرانِيق** ve **غَرانقة** dediler. **النون** bu yerlerin hepsinde, kelimenin geri kalan köklerinin sebatı gibi sabit olunca, onun aslî oluşuna hükmedildi. Ve Cunâde b. Âmir’in sözü:
**بِذِي رُبَدٍ**’de; onda eseri, sanki
Çamura dalmış **غَرانِقٍ**’in yürüyüş yeri gibi sanırsın

**غَرانيق**’i kastetti; sonra hazf etti. İbn Şümeyl: **الغُرْنوق** saçtan bükülmüş tutamdır.
İbnü’l-A‘râbî: “Onun **غُرْنوقه**’unu çekti” dedi; o, onun perçemidir. Ve “onun **نُغْرُوقه**’unu çekti” dedi; o, ensesinin saçıdır.
