# غري (غ-ر-ي) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%8A
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%B1%D9%8A

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: غ - ر - ي
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: غرى

## Sözlükler (3)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%8A/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والراء و و ا ي ء معهما
غ ر و، غ ر ي، غ و ر، غ ي ر، ر غ و، و غ ر، ر و غ مستعملات غرو، غري: لا غَرْوَ، أي: لاعَجَبَ. والغَرا: وَلَدُ البَقَرة.
والغِراءُ: ما غَرَّيت به شيئا، مادام لونا واحدا. وأغريته أيضا.
ويقال: مطلي مُغَرَّى، بالتشديد.
والإِغراءُ: الإيلاعُ، قال الله تعالى: "فأغرينا بينهم" .
وأما قول الحارث بن حلزة:
لا تَخَلنْا على غَراتـك إنّـا		قبلُ ما قد وَشَى بنا الأعداء
فإن الغَراةَ ههنا: الكتف.
الغَوْر: تِهامةُ وما يلي اليمن، وأغار الرجل: دخل الغَوْر.
وغَوْرُ كلِّ شيء: بُعْدُ قَعْره.
وتقول: غارتِ النُّجومُ، وغَار القمر، و غارت العين، وتغور غؤورا. وغارت الشمس غيارا، قال:
وإلا طلوعُ الشّمس ثم غيارُها
واستغارت الجرحة والقَرْحَةُ، إِذا تَوَرَّمتْ، قال:
رَعَتْهُ أَشْهُراً وخلا عليها		فطار النِّيُّ فيها واستغارا
والغارُ: نبات طيّب الرِّيحِ على الوقود، ومنه السُّوسُ العَجمي. قال عدي بن زيد:
ربّ نارٍ كُنت أَرْمُقها		تَقْضَمُ الهِنْديِّ والغارا
وغارْ الفمِ: أَنْطاعُه في الحنكينِ.
والغارُ: الفرج.
والغارُ: الغَيرةُ، قال:
ضرائر حِرْميّ تفاحش غارُها
والغارُ مَغارةٌ كالسَّرْبِ.
والغارُ: القَبيلةُ الكَثيرةُ العَدَد، وَجَمْعه: غِيرانٌ، قال:
أتفخرُ يا هشامُ وأنت عبـدٌ		وغَارُك ألأم الغِيرانِ غارا
ورجلٌ غَيْرانُ غَيُور، ويجمع الغَيور على الغُيُر، قال:
يا قوم لا تأمنوا إن كُنْتُم غُـيُراً		على نسائكم كِسرَى وما جَمَعا
وامرأة غَيْرَى وغيور.
ورجل مِغوار : كثير الغارات، وهو يُغيرُ إغارة، ويقال بل هو المقاتل.
والمغيرة: خيل قد أَغارتْ.
والإِغارة: شدةُ فَتْلِ الحَبْلِ.
وفَرَس مُغارٌ: شديد المفاصل.
والغِيرةُ: المِيرةُ، يقال: خرج يَغيرُ لأهله، أي: يَميرُ، هُذَليّة، والغِيرةُ. النفع، قال:
ماذا يَغيرُ ابنتي ربعٍ عويلُهمـا		لا تَرْقُدانِ، ولا بُوسَى لمن رقدا
والتغوير: يكون نزولاً للقائلةِ، ويكون سَيْراً في ذلك الوقت. والحجةُ للنزول قول الراعي:
ونحن إلى دُفوف مُغَـوِّرات		نَقيسُ على الحَصَى نُطَفاً بَقينا
وقال ذو الرمة في التغرير فجعله سيرا:
براهُنَّ تغويري إذا الآل أرفـلـت		به الشمسُ أزرَ الحَزْوَرات العوانكِ
قال: أرفلت، أي: بلغت به الشَّمسُ أوساط الحَزْوَرات .
و"غير" يكون استثناء مثل قولك: هذا دِرْهَمٌ غيرَ دانقٍ، معناه: إلا دانقاً. ويكون اسماً، تقول: مررتُ بغَيْرِك، وهذا غَيْرُك.
رغو: رغا البعير، والنّاقة، يرغو رُغاء.
والضَّبُعُ تَرْغو، وسَمِعْتُ رَواغيَ الإِبِل، أي: رُغاءَها وأصواتَها.
وأَرْغى فلانٌ بَعيرَهُ: إذا فَعلَ بِهِ فِعْلاً يَرْغو منه، لِيسمعَ الحيُّ صوته فيدعوه إلى القِرَى. وقد يُرغي صاحب الإِبل إِبِلَهُ باللّيل، ليَسْمَعَ ابن السّبيلِ رُغاءَها فيميل إليها .
والرَّغوةُ: زبد اللبن.
والارتغاءُ: حَسْوُ الرّغوة، واحتساؤُها، وإنّه لذو حَسْوٍ في ارتغاء يضرب مثلا لمن يظهر طلب القليل وهو يسر أخذ الكثير .
وأَرْغَى الَّلبَنُ: اجتمعتْ عليه الرَّغوة.
وأَرْغى البائلُ: صار لبوله رَغوة .
وغر: الوَغَرُ: اجتراع الغَيْظ. وَغِرَ صدري عليه يَوْغَرُ وهو أن يحترق القلب مِنْ شِدّةِ الغَيظ .
وتقول: لَقِيتُه في وَغْرَةٍ الهاجرة، أي: حيثُ تتوسّطُ العَيْنُ السماء.
والوَغيرُ: لحمٌ يَنْشوي على الرَّمْضاء. والوَغيرة: لَبَنْ مُسَخَّنٌ.
ووَغَرَ العاملُ الخَراجَ، أي: استوفاه.
روغ: الرَّوّاغُ: الثّعلبُ. وفي مثل: هو أَرْوَغُ من ثَعْلب. قال:
كُلُّهُمُ أَرْوَغُ من ثعلـبٍ		ما أَشْبهَ الليلةَ بالبارحة
ومازال فلانٌ يَروغُ عنّي، أي: يحيد.
وطريقٌ رَائغٌ، أَي: مائل.
وراغ فلانٌ إلى فلانٌ، أَي: مَال إليه سرّاً.
وبقول: يُديرني فلانٌ عن أمرٍ وأنا أُرِيغُهُ، قال:
يُديرونني عن سالمٍ وأُريغـه		وجِلْدةُ بين العَيْنِ والأنف سالم
والرّائغ: ما حادَ عن الطّريق الأعظم.
وتقولك راغ عليه بضَرْبةٍ، أي: نال، إذا فعل ذلك سِرّاً، قال جل وعز: "فراغ عليهم ضرباً باليمن" . وقول الله جل وعز: "فراغ إلى أهله فجاء بعجلٍ سمين" . كلّ ذلك انحرافٌ في استخفاء.
والرِّياغ: التُّرابُ، قال رؤبة:
وإن أثارتْ من رِياغ سَمْلَقا
تهوي حواميها به مُذَلَّقا

##### Türkçe

غayn, راء ve onlarla birlikte و ا ي ء babı

غ ر و، غ ر ي، غ و ر، غ ي ر، ر غ و، و غ ر، ر و غ kullanımdadır. **غرو**، **غري**: **غَرْوَ** yoktur; yani: şaşılacak şey yoktur. Ve **الغَرا**: ineğin yavrusudur.

Ve **الغِراءُ**: onunla bir şeyi **غَرَّيت** ettiğim şeydir; tek bir renk olduğu müddetçe. Ve onu ayrıca **أغريته** de ettim.

Ve denilir: şeddeli olarak, **مُغَرَّى** sıvalı.

Ve **الإِغراءُ**: alıştırma/ülfet ettirmedir. Allah تعالى şöyle dedi: “**فأغرينا بينهم**”.

Hâris b. Hilze’nin sözüne gelince:
لا تَخَلنْا على غَراتـك إنّـا		قبلُ ما قد وَشَى بنا الأعداء
Şüphesiz **الغَراةَ** burada: kürektir.

**الغَوْر**: Tihâme ve Yemen’e bitişik olan yerlerdir. Ve adam **أغار** etti: **الغَوْر**’a girdi.

Ve her şeyin **غَوْرُ**’u: dibinin uzaklığıdır.

Ve dersin: yıldızlar **غارتِ** etti, ay **غَار** etti, göz **غارت** etti; **غؤورا** olarak **تغور** eder. Ve güneş **غارت** etti, **غيارا**; dedi ki:
وإلا طلوعُ الشّمس ثم غيارُها
Ve yara ve çıban **استغارت** etti; şiştiği zaman. Dedi ki:
رَعَتْهُ أَشْهُراً وخلا عليها		فطار النِّيُّ فيها واستغارا

Ve **الغارُ**: yakacak üzerinde hoş kokulu bir bitkidir; ondan da Acem **السُّوسُ**’u (meyan) vardır. Adî b. Zeyd dedi ki:
ربّ نارٍ كُنت أَرْمُقها		تَقْضَمُ الهِنْديِّ والغارا

Ve ağzın **غارْ**’ı: iki damakta olan et parçalarıdır.

Ve **الغارُ**: ferçtir.

Ve **الغارُ**: kıskançlıktır; dedi ki:
ضرائر حِرْميّ تفاحش غارُها

Ve **الغارُ**: bir mağaradır; **السَّرْبِ** gibi.

Ve **الغارُ**: sayısı çok olan kabiledir; çoğulu: **غِيرانٌ**. Dedi ki:
أتفخرُ يا هشامُ وأنت عبـدٌ		وغَارُك ألأم الغِيرانِ غارا

Ve adam **غَيْرانُ** (çok kıskanç), **غَيُور**; ve **الغَيور**’un çoğulu **الغُيُر** üzerine cem edilir. Dedi ki:
يا قوم لا تأمنوا إن كُنْتُم غُـيُراً		على نسائكم كِسرَى وما جَمَعا

Ve kadın **غَيْرَى** ve **غيور**.

Ve adam **مِغوار**: baskınları çok olan; o, **إغارة** olarak **يُغيرُ** eder. Ve denilir: bilakis o, savaşçıdır.

Ve **المغيرة**: baskın yapmış atlar.

Ve **الإِغارة**: ipin bükümünü şiddetlendirmedir.

Ve **مُغارٌ** at: eklemleri şiddetli/sağlam olan.

Ve **الغِيرةُ**: azıktır; denilir: ehli için **يَغيرُ** olarak çıktı; yani: azık temin eder. Hüzeyl lehçesidir. Ve **الغِيرةُ**: faydadır. Dedi ki:
ماذا يَغيرُ ابنتي ربعٍ عويلُهمـا		لا تَرْقُدانِ، ولا بُوسَى لمن رقدا

Ve **التغوير**: kaylûle için bir iniş olur; ve o vakitte bir yürüyüş olur. İniş için delil, Râî’nin sözü:
ونحن إلى دُفوف مُغَـوِّرات		نَقيسُ على الحَصَى نُطَفاً بَقينا

Ve Zû’r-Rumme **التغرير** hakkında söyledi; onu yürüyüş kıldı:
براهُنَّ تغويري إذا الآل أرفـلـت		به الشمسُ أزرَ الحَزْوَرات العوانكِ
Dedi ki: **أرفلت**; yani: güneş onu **الحَزْوَرات**’ın ortalarına ulaştırdı.

Ve **"غير"** istisna olur; senin sözün gibi: bu, bir dirhemdir, **غيرَ** bir dâniḳ; manası: bir dâniḳ hariç. Ve isim olur; dersin: **بغَيْرِك**’e uğradım; ve bu, **غَيْرُك**’tur.

رغو: deve ve dişi deve **رغا** etti; **رُغاء** olarak **يرغو** eder.

Ve sırtlan **تَرْغو** eder. Ve ben develerin **رَواغيَ**’sini işittim; yani: onların **رُغاء**’ını ve seslerini.

Ve falan kimse devesini **أَرْغى** etti: ondan **يَرْغو** edeceği bir fiil yaptığı zaman; mahalle/hay (kabile) onun sesini işitsin de onu ikrama çağırsın diye. Ve deve sahibi, geceleyin develerini **يُرغي** edebilir; yol oğlu onların **رُغاء**’ını işitsin de onlara meyletsin diye.

Ve **الرَّغوةُ**: sütün köpüğüdür.

Ve **الارتغاءُ**: köpüğü yudumlamaktır ve onu içmektir. Ve şüphesiz o, **ارتغاء** içinde bir yudum sahibidir; azı istemeyi gösterip çok olanı alması kolay olana darb-ı mesel olarak vurulur.

Ve süt **أَرْغَى** etti: köpük onun üzerinde toplandı.

Ve bevleden kimse **أَرْغى** etti: idrarına köpük oldu.

وغر: **الوَغَرُ**: öfkeyi yutmadır. Ve göğsüm ona karşı **وَغِرَ** oldu, **يَوْغَرُ**; o, kalbin şiddetli öfkeden yanmasıdır.

Ve dersin: onu, öğle sıcağının **وَغْرَةٍ**’sinde gördüm; yani: gözün göğün ortasına geldiği yerde.

Ve **الوَغيرُ**: kızgın taş üzerinde kızaran ettir. Ve **الوَغيرة**: ısıtılmış süttür.

Ve âmîl (tahsildar) haracı **وَغَرَ** etti; yani: onu tamamen aldı.

روغ: **الرَّوّاغُ**: tilkidir. Ve bir meselde: o, tilkiden daha **أَرْوَغُ**’dur. Dedi ki:
كُلُّهُمُ أَرْوَغُ من ثعلـبٍ		ما أَشْبهَ الليلةَ بالبارحة

Ve falan kimse benden **يَروغُ** etmeyi sürdürdü; yani: sapar/yan çizer.

Ve **رَائغٌ** yol: yani: eğik.

Ve falan kimse falana doğru **راغ** etti; yani: gizlice ona meyletti.

Ve denilir: falan kimse beni bir işten çevirip duruyor, ben de onu **أُرِيغُهُ** ediyorum. Dedi ki:
يُديرونني عن سالمٍ وأُريغـه		وجِلْدةُ بين العَيْنِ والأنف سالم

Ve **الرّائغ**: ana yoldan sapan şeydir.

Ve dersin: ona bir darbeyle **راغ** etti; yani: elde etti; bunu gizlice yaptığı zaman. Azîz ve Celîl şöyle dedi: “**فراغ عليهم ضرباً باليمن**”. Ve Allah Azîz ve Celîl’in sözü: “**فراغ إلى أهله فجاء بعجلٍ سمين**”. Bütün bunlar, gizlenerek bir sapmadır.

Ve **الرِّياغ**: topraktır. Ru’be dedi ki:
وإن أثارتْ من رِياغ سَمْلَقا
تهوي حواميها به مُذَلَّقا

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%8A/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: غرى

غَرَيْتُ السَّهْمَ
1 غَرَيْتُ السَّهْمَ ذ : see 1 in art. غرو.

قَوْسٌ مَغْرِيَّةٌ
قَوْسٌ مَغْرِيَّةٌ ذ : see مَغْرُوٌّ (last sentence) in art. غرو.

##### Türkçe

**غَرَيْتُ السَّهْمَ**
1 **غَرَيْتُ السَّهْمَ** **ذ**: **غرو** maddesinde 1’e bak.

**قَوْسٌ مَغْرِيَّةٌ**
**قَوْسٌ مَغْرِيَّةٌ** **ذ**: **غرو** maddesinde **مَغْرُوٌّ**’ya (son cümle) bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%8A/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

غَرِيَ
غَرِيَ A ( n. ac. غَرًا [ 4A ] ,  غَرَآء [ 22A ] )
a.  [ Bi ], Stuck, abhered, clung, clave to; desired, longed for, coveted.

b.  see III (b) .

غَرَّيَ
غَرَّيَ II ,
a.  Glued, stuck to gether; agglutinated.

b.  [ pass. ],  see ( غَرِيَ ) ( a ).

c.  see IV (b) .

غَاْرَيَ
غَاْرَيَ III
a.  [ Bain ], Joined, united.

b.  Quarreled, wrangled with.

أَغْرَيَ
أَغْرَيَ IV
a.  [ pass. ],  see ( غَرِيَ ) ( a ).

b.  [ acc. &  Bi ], Made to cleave, cling to; made to desire, covet; urged, instingated to; set upon, roused against.

c.  [ acc. &  Bain ], Stirred up ( enmity ) between.

تَغَرَّيَ
تَغَرَّيَ V ,
a.  Was glued, gummed, stuck together.

تَغَاْرَيَ
تَغَاْرَيَ VI ,
a.  Quarreled, wrangled.

غَرْو
غَرْو [ 1 ],
a.  Wonder, astonishment; wonderful thing, marvel.

غَرْوَى
غَرْوَى [ 1ya ],
a.  see 1 &  23 ( b ).

غَرًا
غَرًا [ 4A ] , ( pl. أَغْرَآء [ 38A ] ),
a.  Glue.

b.  Attractiveness, attraction, beauty.

غَرَاة
غَرَاة [ 4tA ],
a.  Excitement, disturbance, disagreement.

مِغْرَاة
مِغْرَاة [ 20tA ]
a.  [ coll. ], Glue-brush &c.

غَرَآء
غَرَآء [ 22A ],
a.  see 23 (b) .

غِرَآء
غِرَآء [ 23A ],
a.  Glue.

b.  Desire, longing, passion.

مَغْرِيّ
مَغْرِيّ ,  مَغْرُوّ [ N. P.
a.  I], Glued.

تَغْرِيَة
تَغْرِيَة [ N. Ac.
a.  II], Adhesion, cohesion, agglutination.

مُغْرٍ
مُغْرٍ [ N. Ag.
a.  VI], Inciting, inciter; instigator.

مُغْرًى
مُغْرًى [ N. P.
a.  IV], Attached, fond; incited.

اِغْرَآء
اِغْرَآء [ N. Ac.
a.  IV], Instigation, incitement.

لَا غَرْوَ
لَا غَرْوَ ,
a.  لَا غَرْوَى There is no cause for wonder, it is not to be wondered at!

غِرْيَل
غِرْيَل
a.  see infra.

غِرْيَن
غِرْيَن
a.  Silt, alluvium, loam, clay.

##### Türkçe

**غَرِيَ**
**غَرِيَ** A (n. ac. **غَرًا** [4A], **غَرَآء** [22A])
a. [Bi], Yapıştı, tutundu, yapışıp kaldı; arzuladı, özledi, göz dikti.

b. III (b)’ye bak.

**غَرَّيَ**
**غَرَّيَ** II,
a. Yapıştırdı, birbirine yapıştırdı; bitiştirdi.

b. [pass.], (**غَرِيَ**) (a)’ya bak.

c. IV (b)’ye bak.

**غَاْرَيَ**
**غَاْرَيَ** III
a. [Bain], Birleştirdi, bir araya getirdi.

b. İle çekişti, tartıştı.

**أَغْرَيَ**
**أَغْرَيَ** IV
a. [pass.], (**غَرِيَ**) (a)’ya bak.

b. [acc. & Bi], Yapışır kıldı, tutunur kıldı; arzu ettirdi, göz diktirdi; sevk etti, kışkırttı; üzerine saldı, aleyhine kışkırttı.

c. [acc. & Bain], (Düşmanlığı) arasında kışkırttı.

**تَغَرَّيَ**
**تَغَرَّيَ** V,
a. Yapıştırıldı, zamklandı, birbirine yapıştı.

**تَغَاْرَيَ**
**تَغَاْرَيَ** VI,
a. Çekişti, tartıştı.

**غَرْو**
**غَرْو** [1],
a. Hayret, şaşkınlık; hayret verici şey, acayiplik.

**غَرْوَى**
**غَرْوَى** [1ya],
a. 1 ve 23 (b)’ye bak.

**غَرًا**
**غَرًا** [4A], (pl. **أَغْرَآء** [38A]),
a. Tutkal.

b. Çekicilik, cazibe, güzellik.

**غَرَاة**
**غَرَاة** [4tA],
a. Heyecan, karışıklık, anlaşmazlık.

**مِغْرَاة**
**مِغْرَاة** [20tA]
a. [coll.], Tutkal fırçası vb.

**غَرَآء**
**غَرَآء** [22A],
a. 23 (b)’ye bak.

**غِرَآء**
**غِرَآء** [23A],
a. Tutkal.

b. Arzu, özlem, tutku.

**مَغْرِيّ**
**مَغْرِيّ**, **مَغْرُوّ** [N. P. a. I], Yapıştırılmış.

**تَغْرِيَة**
**تَغْرِيَة** [N. Ac. a. II], Yapışma, kaynaşma, bitişme.

**مُغْرٍ**
**مُغْرٍ** [N. Ag. a. VI], Kışkırtan, kışkırtıcı; tahrik edici.

**مُغْرًى**
**مُغْرًى** [N. P. a. IV], Bağlanmış, düşkün; kışkırtılmış.

**اِغْرَآء**
**اِغْرَآء** [N. Ac. a. IV], Kışkırtma, tahrik.

**لَا غَرْوَ**
**لَا غَرْوَ**,
a. **لَا غَرْوَى** Hayrete sebep yoktur, hayret edilecek şey değildir!

**غِرْيَل**
**غِرْيَل**
a. Aşağıya bak.

**غِرْيَن**
**غِرْيَن**
a. Alüvyon, birikinti, balçık, kil.
