# غزز (غ-ز-ز) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B2%D8%B2
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%B2%D8%B2

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Akına çıkanlar

- Harfler: غ - ز - ز
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 10 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: غزو

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [غُزًّى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B2%D8%B2/siga/%D8%BA%D9%8F%D8%B2%D9%8B%D9%91%D9%89.md) | فُعَّلًا | Akına çıkanlar | 1 | 1 | [3:156](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B2%D8%B2/ayet/3:156.md) |

## Mücavir kökler — 18 mücavir (26 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [حسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Hasir(ha,sin) : Susuz kalmış, çorak yer demektir
2. [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Örnek verdi
3. [أخو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
4. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
5. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
6. [موت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
7. [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
8. [حيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Uyanık yılan demektir
9. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
10. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
11. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
12. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
13. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hufre, çukur demektir
14. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Evye kuş yuvası demektir
15. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
16. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kevn, tepe demektir
17. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
18. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | غزز |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Mükerrer (muzaaf) kök |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [عزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B2.md), غزو, [كنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D9%86.md) |
| Zıt Kök | [سله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%87.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Ağacın dikenlerinin sıklaşıp birbirine dolanması, nesnenin sertleşip girilmez ve geçilmez hale gelmesi, doğurmanın zorlaşması |
| Çekirdek Özet 2 | Zorlu, sert ve tahkim edilmiş sınırlara yönelme; canı ve gücü korumak için sıkılaşarak içeriye kapanma veya zorluğa göğüs germe |
| Çekirdek Özet 3 | Dış etkilere karşı direnç gösteren tahkimat; iç bünyeyi koruyan sıkılaşma ve özelleşme mekanizması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca bir yer adı veya salt غزو kökünün zayıf bir türevi sayıp kökün özündeki sertlik, sıklaşma, zorluk ve tahkimat anlamını göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| غز | İnce bir şeyin içine girme, bükülme, sarılma ve sıkıca tutunma hareketidir; nitekim aynı çekirdeği taşıyan [غزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B2%D9%84.md) kökünde liflerin bükülüp birbirine dolanarak ip haline getirilmesi bu çekirdek hareketi açıkça gösterir. | ز | Çekirdekteki bükülme ve sarılma hareketini z harfinin keskin ve sınırlandırıcı etkisiyle katlayarak ağacın dikenlerinin iç içe geçip aşılmaz bir set oluşturması, sertleşme ve sürecin zorlaşması biçiminde yoğunlaştırmıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| غ | Göz imgesinin ses yoğunlaşması (türetme); görünmezlik, kapalılık, içe çekilme ve örtü | Derinlik, saklanma, dışarıdan ilk bakışta fark edilemeyen iç yoğunluk ve gizlenmiş direnç |
| ز | Kesici alet; kesme, ayırma, biçme ve sınır çekme | Sert bir sınır koyma, dışa karşı keskinleşme ve temas edeni engelleyen sivrilik |
| ز | Kesici alet; kesme, ayırma, biçme ve sınır çekme | Keskinliğin ve engelin çift katlı hale gelerek aşılmaz bir mukavemet ve sıkılık duvarına dönüşmesi |
| غزز | Gizli bir derinliğin iki kat keskinlikle tahkim edilip dışa kapatılması | Bünyenin dış müdahalelere karşı dikenleşip sıklaşması, içeriye geçit vermeyecek ölçüde sertleşmesi ve özelleşmesi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ağacın dikenlerinin alabildiğine çoğalıp dallarının birbirine sarılması, girilmez ve aşılmaz bir çalı kümesine dönüşmesi; ineğin veya devenin karnındaki yavrunun doğumunun gecikip zorlaşması (أَغَزَّت الشجرة / أَغَزَّت البقرة). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde doğumun ve sürecin zorlaşması anlamında müstameldir; Ru'be şu beytinde kökün zorlaşma boyutunu savaş tasviri üzerinden aktarır: وَالحَرْبُ عَسْرَاءُ اللِّقَاحِ مُغْزِي / حرب بطيئة الإقلاع عسيرة النتاج. |
| Erken Arapça kullanım | Bir kimseyi diğer insanlardan ayırıp yalnızca kendine has kılmak, tahsis etmek ve sıkı bir yakınlık kurmak anlamında غَزَّ فلانٌ بفلان veya اغْتَزَّ به kullanımı yaygındır; ayrıca Şam sınırındaki müstahkem sınır kentine غَزَّة adı verilmesi de bu sertlik ve tahkimatla ilişkilendirilmiştir. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Tehzîbü’l-Luğa, Lisânü’l-Arab.

### Sami etimolojik katman

Kök Sami dilleri ailesinde sertlik, güçlülük, tahkimat ve sıkı doku semantik alanıyla doğrudan temas halindedir. İbranicede yer alan ע-ז-ז (ʿ-z-z / azaz) kökü 'güçlü olmak, pekişmek, tahkim edilmek' manasına gelirken, Arapçada boğaz harflerinin yer değiştirmesi veya ayrışması bağlamında [عزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B2.md) köküyle çok yakın bir semantik ve fonetik matris sergiler. Fenike ve Kenan sahasında yerleşim yeri adı olan Gazze (Gaza) isminin de 'sağlam, müstahkem kale' anlamına gelmesi bu etimolojik kökenin somut bir kanıtıdır. Süryanicede ʿ-z-z kökü de benzer biçimde şiddet ve metanet kök anlamını korur. Arapça içi gelişimde ise kök, bir yandan ağacın dikenlerinin kenetlenerek doğal bir sur oluşturması somutluğuna, diğer yandan doğumun güçleşmesi ve birini özel korumaya alma (ihtisas) soyutlamasına kaymıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lisânü’l-Arab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sıklaşma, dikenlenme ve tahkimat | Ağacın dikenlerinin kenetlenmesi fiziksel tabanından hareketle içe kapanma, zorlaşma ve seçkinleşme türevleri gelişmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Fenike ע-ז-ז (güç, tahkim edilmiş olma) | Kuzeybatı Sami dillerindeki sur, kale ve metanet anlamı Arapçadaki müstahkem yapı ve korunaklılık kavramlarıyla örtüşür. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarıyla doğrulanmış sistematik bir fonetik denklik gösterilememiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Dictionnaire des racines sémitiques, Brown-Driver-Briggs.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| غزز | Anlamlı | Sıklaşmak, sertleşmek, zorlaşmak | Dikenlerin birbirine dolanarak geçit vermemesi, doğumun güçleşmesi, özel ve müstahkem kılınma. | Hedef köktür; Kur'an'da sîga düzeyinde غزو ile ortak morfolojik kavşakta yer alır. |
| زغز | Anlamlı | Hafife almak, alay etmek, küçük hareketlerle sarsmak | Kitâbü'l-Ayn'da زَغْزَغْتُ به ifadesi alay etmek ve küçümsemek anlamıyla kayıtlıdır; ayrıca küçük çocuklara زَغَازِغ denir. | Hedef kökün sertlik ve ciddiyetine zıt yönde gevşeme ve hafife almayı gösterir; Kur'an'da geçmez. |
| ززغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde bu harf dizilimiyle teşekkül etmiş bir kök bulunmamaktadır. | Mühmel kombinasyondur. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| غزز | Merkez | Sıkılık, sertlik ve tahkimat | Dış etkilere karşı dikenleşerek, kenetlenerek kapanma ve zorlu bir mukavemet hattı kurma halidir. | İç dokunun dışarıya geçit vermeyecek biçimde sıklaşmasıdır. |
| [عزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B2.md) | Komşu | Güç, galebe ve erişilmezlik | Gücün ve üstünlüğün izzet ve mağlup edilemezlik boyutunu vurgular; غزز kökü ise fiziksel sıkılık ve geçit vermezlik yönüyle ayrılır. | Mağlup edilemez konumda bulunma üstünlüğüdür. |
| غزو | Komşu | Yönelme, kastetme ve sefer düzenleme | Sınırı aşarak dışarıdaki bir hedefe doğru iradi ve askeri hareket başlatmayı ifade eder; غزز savunma ve sıkılık tarafında kalır. | Dışa doğru yönelen aktif hareket ve talep durumudur. |
| [كنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D9%86.md) | Komşu | Koruma, örtme ve saklama | Nesneyi dış tehlikelerden korumak için bir örtü veya yuva içine almayı anlatır; غزز ise korumayı bizzat dikenleşip sertleşerek yapar. | Bir kabın veya sığınağın içine çekilerek korunmadır. |
| [سله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%87.md) | Zıt | Kolaylık, açıklık ve pürüzsüzlük | Girişin, çıkışın ve geçişin engelsiz, zahmetsiz ve düz ayak olması durumudur; غزز kökünün dikenli ve çetin geçit vermezliğinin karşıtıdır. | Hiçbir direnç ve zorlukla karşılaşmadan akıp gitme halidir. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | غزز | Dikenlenip sıklaşma, zorlaşma, tahkim olma | Bir bünyenin dış müdahaleyi imkânsız kılacak derecede sert ve girilmez bağlar kurması halidir. | Kesin |
| Latince | densare, munire, obfirmare | Sıklaştırmak, tahkim etmek, sertleştirmek | Densare nesnenin iç yapısının kenetlenmesini, munire ise sur ve tahkimatla koruma altına alınmasını karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | fortify, entangle, become impervious | Tahkim etmek, sarmaşmak, geçit vermez hale gelmek | Dışarıdan girmeye çalışan güce karşı yapının geçirimsiz ve sert bir direnç odağına dönüşmesini verir. | Güçlü |
| Almanca | verdichten, verbarrikadieren | Yoğunlaşmak, tahkim etmek, barikat kurmak | Dokunun veya sınırın iç içe geçerek aşılması güç bir engel teşkil etmesini ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | densifier, fortifier, s'hérisser | Sıklaşmak, tahkim etmek, dikenlenmek | S'hérisser eylemi ağacın dikenlenip korunması anlamını, fortifier ise aşılmaz güç kazanmasını karşılar. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| غُزًّى (Morfolojik kavşak) | Zorlu ve çetin seferlere katılan, metanet gösteren gaziler | Münafıkların sefere çıkan müminler hakkındaki tereddütlerini ve ölüm korkularını aktaran bağlamda geçer (Âl-i İmrân [3:156](https://lisan.digital/tr/ayet/3:156.md)). Klasik sarfta غاز kelimesinin çoğulu kabul edilmekle birlikte, köksel yapısındaki çetinlik ve tahkimat manasını taşır. |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ecel, kader ve tedbir ilişkisi | Âl-i İmrân [3:156](https://lisan.digital/tr/ayet/3:156.md) bağlamında sefere çıkmanın veya evde kalmanın eceli değiştirmeyeceği tartışmasında münafıkların psikolojisini tahlil etmek için kullanılır. | Tehlikeye karşı içe kapanmanın kaderi engelleyemeyeceği vurgusu. |
| Fıkıh | Savaş hukuku ve ribat müessesesi | Sınır boylarında bekleme, korunaklı karakollar (ribat) kurma ve gazilerin nitelikleri çerçevesinde ele alınır. | Sınırların tahkim edilmesi ve zorluklara mukavemet gösterme. |
| Tefsir | Âl-i İmrân [3:156](https://lisan.digital/tr/ayet/3:156.md) lafzının sarf ve iştikak tahlili | غُزًّى kelimesinin غازٍ çoğulu mu yoksa müstakil bir kök yapısının izlerini mi taşıdığı dilciler ve müfessirler arasında incelenmiştir. | Çetin bir amaç için yola çıkanların üstlendiği zorluk ve sertlik. |
| Hadis | Seriyye ve sınır güvenliği rivayetleri | Gazve ve sınır boylarındaki zorlu şartları karşılayan ibarelerde lafzî ve semantik bir zemin olarak yer bulur. | Meşakkatli askeri koruma ve direnç. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İnanç ve kararlılık sistemi | Sarsılmaz akide ve manevi tahkimat | Fitnelere karşı zihni kapatıp inancı koruma | Bireyin inanç dünyasını şüphelere karşı aşılmaz bir kale haline getirmesidir. | Güçlü |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | Kavramsal netlik ve koruyucu aksiyomlar | Bilgi yapısını safsatalardan yalıtma | Bir teorinin temel kabullerini dış tutarsızlıklara karşı tahkim etme işlevidir. | Güçlü |
| Siyasi | Devlet güvenliği ve sınır politikası | Sınır garnizonu ve müstahkem savunma hattı | Dış tehditlere karşı caydırıcı direnç oluşturma | Ülke sınırlarının aşılmaz fiziki ve stratejik engellerle donatılmasıdır. | Kesin |
| İktisadi | Yerli üretim ve pazar korumacılığı | Korumacı gümrük duvarı ve stratejik stok | Dış dalgalanmalara karşı piyasayı güvenceye alma | İç iktisadi yapının dış manipülasyonlara karşı sıkı kurallarla tahkim edilmesidir. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yüzey gerilimi ve moleküler yoğunlaşma (fizik/kimya) | Bir maddenin moleküllerinin birbirini çekerek yüzeyde dış etkilere karşı dirençli, delinmesi zor bir zar oluşturması kökün dikenleşip kenetlenme dinamiğiyle eşyapısaldır. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal kapanma ve grup içi kenetlenme (sosyoloji) | Bir topluluğun dışarıdan gelen asimilasyon veya tehdit baskısına karşı grup içi normları sıkılaştırıp sınırlarını dışarıya kapatarak varlığını korumasıdır. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca tarihsel bir coğrafi ad olan 'Gazze' şehrine veya غزو kökünün alelade bir askeri akın anlamına indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün çekirdeğinde yer alan bünyenin kenetlenmesi, zorluklara tahammül, meşakkatli süreçlere direnme ve dışa karşı geçit vermez bir tahkimat kurma dinamizmi. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Âl-i İmrân [3:156](https://lisan.digital/tr/ayet/3:156.md)'daki uyarının yalnızca basit bir sefere çıkış olarak görülmesi; müminlerin üstlendiği çetin, tahkim edici ve varoluşsal direnç sürecinin ıskalanması. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın müminlerden talep ettiği sebat, direnç ve zorluklara göğüs germe ahlakının altında yatan bünyevi sıkılık ve tahkimat mantığını kavramayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Münafıkların savaş ve ölüm karşısındaki çözülmelerini, müminlerin ise zorlu seferlerdeki kenetlenişini anlatan Medeni ayetlerde belirleyicidir (özellikle Âl-i İmrân suresi). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Müminlerin mücadelesini saldırgan bir fetihçilik olarak gören yüzeysel bakışı düzeltir; hareketin temelinde varlığı koruma, sınırları tahkim etme ve baskıya direnme gayesinin olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir ağacın dikenlerinin dallarıyla birlikte sıkıca birbirine dolanarak aşılmaz bir çalı kümesi oluşturması; canlının doğum sürecinde zorlanıp sıkışması.
- Soyut anlam: Bir bünyenin veya topluluğun dış müdahalelere karşı kendi iç bağlarını aşırı derecede sıkılaştırıp sertleşmesi, korunaklı ve müstahkem hale gelmesi.
- Sistematik karşılık: Sistemin sınır güvenliğini ve varoluşsal direncini sağlamak amacıyla iç yoğunluğunu artırıp dış etkilere karşı geçirimsiz bir bariyer kurması.
- LaTeX modeli: $$R = \lim_{\rho \to \infty} \left( \frac{\kappa \cdot \rho^2}{\delta + \epsilon} \right)$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $R$ harfi sisteme ait nihai direnci ve tahkimat düzeyini, $\rho$ harfi iç dokunun ve unsurların sıklaşma yoğunluğunu, $\kappa$ harfi yapısal sertlik ve kenetlenme katsayısını, $\delta$ harfi dışarıdan gelen nüfuz etme açıklığını, $\epsilon$ harfi ise yapısal kırılganlık payını temsil eder; iç yoğunluk sonsuza yaklaştıkça sistemin geçit vermez direnci en üst düzeye ulaşır.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%B2%D8%B2/occurrences?meal=IK

### [Ali İmran 3:156](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B2%D8%B2/ayet/3:156.md) — غُزًّى

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ كَفَرُوا وَقَالُوا لِإِخْوَانِهِمْ إِذَا ضَرَبُوا فِي الْأَرْضِ أَوْ كَانُوا غُزًّى لَوْ كَانُوا عِنْدَنَا مَا مَاتُوا وَمَا قُتِلُوا لِيَجْعَلَ اللَّهُ ذَلِكَ حَسْرَةً فِي قُلُوبِهِمْ وَاللَّهُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; siz; küfredip de yeryüzünde dolaşan veya gazada bulunan kardeşleri hakkında: Onlar yanınızda olsalardı ölmezler veya öldürülmezlerdi, diyenler gibi olmayın. Allah; bunu, onların kalblerinde bir hasret olarak koydu. Halbuki öldüren de dirilten de Allah’tır. Ve Allah, yaptığınız şeyleri görendir.

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B2%D8%B2/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

#### Madde başı: غزز

باب الغين والزاي
غ ز، ز غ مستعملان غز: غَزَّةُ: أرض بمشارف الشام مات بها بعض بني عبد المطلب. وأَغَزَّتِ البقرة فهي مِغُزٌّ إذا عسر حملها.
زغ: زَغْزَغْتُ به أي: سخرت به.
زَغْزَعُ: موضع بالشام.
قال الضرير: الزَّغْزَغُ والزَّغازِغ: الأولاد الصِّغارُ.

##### Türkçe

باب **الغين** و**الزاي**
**غ ز**، **ز غ** kullanımdadır: **غز**: **غَزَّةُ**: Şam’ın civarındaki bir yer; orada **بني عبد المطلب**’den bazıları öldü. Ve inek **أَغَزَّتِ**; o hâlde o, gebe kalması güçleştiği zaman **مِغُزٌّ**’dur.
**زغ**: **زَغْزَغْتُ** onunla; yani onunla alay ettim.
**زَغْزَعُ**: Şam’da bir yer.
**الضرير** dedi: **الزَّغْزَغُ** ve **الزَّغازِغ**: birincisi küçük çocuklardır.

#### Madde başı: غزو

باب الغين والزاي
غ ز و، و ز غ، ز ي غ مستعملات غزو: غَزَوْتُ أَغْزُو غَزْواً، والواحدة غَزْوةٌ.
ورجل غَزَويٌّ أي غَزّاءٌ.
والغَزِيُّ: جماعة الغُزاةِ مثل الحجيج، قال:
قل للقَوافِلِ والغَزِيِّ إذا غَزَوا
والغُزَّى: جمع غازٍ على "فُعَّلٍ" .
والمَغْزاةُ والمغازي: مواضع الغَزْوِ، وتكون المغازي مَناقِبُهم وغَزَواتُهم.
وأَغْزَتِ المرأة أي غَزَا زَوْجُها، فهي مُغْزِيَةٌ.
وجمع الغَزْوةِ غَزَواتٌ.
وتقول للرجل: ما غَزْوَتُكَ أي ما تعني بما تقول.
وأَغْزَيْتُه أي: بعثته إلى الغَزْوِ.
وأَغْزَتِ النَّاقةُ أي عسر لقاحها.
زيغ: الزَّيْغُ: الميل.
والتَّزايُغ: التمايل في الأسنان.
وزغ: الوزَغُ سوام أبرص، الواحدة بالهاء.
ووُزِّغَ الجنين في البطن أي تبينت صورته وتحرك.
وأَوْزَغَتِ الناقة ببولها رَمَتْ به قطعةً قِطعةً تَنْضَخُه نَضْخاً، قال:
وطَعْناً كإيزاغِ المَخاضِ الضَّوارِبِ

##### Türkçe

باب **الغين** و**الزاي**
**غ ز و**، و**ز غ**، **ز ي غ** kullanılanlardır. **غزو**: **غَزَوْتُ أَغْزُو غَزْواً**; tekili **غَزْوةٌ**’dir.
Ve **غَزَويٌّ** adam, yani **غَزّاءٌ**.
Ve **الغَزِيُّ**: **الغُزاةِ** topluluğu; **الحجيج** gibi. Dedi ki:
قل للقَوافِلِ و**الغَزِيِّ** إذا **غَزَوا**
Ve **الغُزَّى**: “**فُعَّلٍ**” üzere **غازٍ**’nin çoğuludur.
Ve **المَغْزاةُ** ve **المغازي**: **الغَزْوِ** yerleridir; ve **المغازي** onların **مَناقِبُهم**’i ve **غَزَواتُهم**’i olur.
Ve kadın **أَغْزَتِ**; yani kocası **غَزَا**; o hâlde o **مُغْزِيَةٌ**’dir.
Ve **غَزْوةِ**’nin çoğulu **غَزَواتٌ**’dır.
Ve adama dersin: **ما غَزْوَتُكَ**; yani söylediğin şeyle ne kastediyorsun.
Ve **أَغْزَيْتُه**; yani onu **الغَزْوِ**’ya gönderdim.
Ve dişi deve **أَغْزَتِ**; yani onun gebe kalması zorlaştı.

**زيغ**: **الزَّيْغُ**: meyletme.
Ve **التَّزايُغ**: dişlerde sallanma.

**وزغ**: **الوزَغُ**: benekli kertenkele sürüsü; tekili **الهاء** iledir.
Ve cenin karında **وُزِّغَ**; yani sureti belirdi ve hareket etti.
Ve dişi deve idrarıyla **أَوْزَغَتِ**: onu parça parça attı; onu **نَضْخاً** olarak fışkırtır. Dedi ki:
وطَعْناً كإيزاغِ المَخاضِ الضَّوارِبِ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B2%D8%B2/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الغُزُّ: جنسٌ من التُرك.

##### Türkçe

**الغُزُّ**: Türklerden bir cins.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B2%D8%B2/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

#### Madde başı: غزو

(باب الغين والزاء وما يثلثهما)
(غزل) الغين والزاء واللام ثلاثُ كلماتٍ متباينات، لا تُقاس منها واحدةٌ بأخرى.
فالأُولى: الغَزْل، يقال غَزَلت المرأة غَزْلَها، والخشبة مِغْزَل، والجمع مَغازِل.
والثانية: الغَزَل، وهو حديث الفِتْيان والفَتَيات. ويقال: غَزِلَ الكَلْب غَزَلاً، وهو أن يَطلُبَ الغزالَ حتّى إذا أدرَكَه تركه ولَهَا عنه.
والثانية: الغزال، وهو معروف، والأنثى غَزَالة، ولعلَّ اسمَ الشَّمسِ مستعارٌ من هذا، فإنَّ الشَّمسَ تسمَّى الغزالةَ ارتفاعَ الضُّحى.
(غزو) الغين والزاء والحرف المعتل أصلانِ صحيحان، أحدهما طلب شيء، والآخر في بابِ اللِّقاح.
فالأوَّل الغَزْو. *ويقال: غَزَوت أغزو. والغازي: الطَّالِبُ لذلك، والجمع غُزَاة وغَزِيٌّ أيضاً([1]) ، كما يقال لجماعة الحاجّ حَجيج. والمُغزِيَة: المرأة التي غزا زَوْجها.ويقال في النِّسبة إلى الغَزْو: غَزَوِيّ.
والثاني: قولهم: أغْزَت النَّاقةُ، إذا عَسُر لِقاحُها. وقال قومٌ: الأَتَان المُغْزِية: التي يتأخَّر نِتاجُها ثم تُنْتَج. قال الهذليّ([2]) :
يُرِنُّ على مُغْزِياتِ العِقا *** قِ يَقْرُو بها قَفَراتِ الصِّلالِ([3])
(غزد) الغين والزاء والدال ليس يُشْبِه صحيح كلام العرب. وقد زعموا أنَّ الغِزْيد([4]) الشديد الصوت، وأن الغِزْيَد: النبات النّاعم. والله أعلم.
(غزر) الغين والزاء والراء كلمةٌ واحدة، وهو قولهم: غَزُرت الناقة: كثُر لبنها غُـَزْراً وغَزَارة. وعين غَزيرَةٌ، ومعروفٌ غزير.
--------------ـــــ
([1])ويقال أيضاً "غزى" بضم الغين وتشديد الزاي المفتوحة، و"غزاء" بالمدّ. قال تأبط شراً:
فيوما بغزاء ويوماً بسربة  *** ويوماً بخشخاش من الرجل هيضل
([2]) هو أمية بن أبي عائذ الهذلي. ديوان الهذليين (2: 177) واللسان (غزا).
([3]) يرن: يصوت. وفي اللسان: "يزن"، تحريف.
([4]) في الأصل: "الغرد صوت"، صوابه في المجمل واللسان والقاموس. وفي القاموس: "الغزيد كحذيم: الشديد الصوت، أو هو تصحيف غريد".

ـ

##### Türkçe

(غين ile **الزاي** ve onları üçleyen şeyin bâbı)

(**غزل**) **الغين** ve **الزاي** ve **اللام** üç kelimedir; birbirinden ayrı (mütebâyin)dir; onlardan birisi diğerine kıyas edilmez.
Birincisi: **الغَزْل**; denir ki: kadın ipliğini **غَزَلَت**; tahta (alet) **مِغْزَل**dir; çoğulu **مَغازِل**dir.
İkincisi: **الغَزَل**; o, delikanlıların ve kızların konuşmasıdır. Ve denir ki: köpek **غَزِلَ** **غَزَلاً**; o da şudur: ceylanı ister; nihayet onu yakaladığında onu bırakır ve ondan oyalanır.
İkincisi: **الغزال**; o bilinen (şey)dir; dişisi **غَزَالة**dir. Belki güneşin adı bundan ödünç alınmıştır; çünkü güneş, kuşluk vaktinin yükselmesinde **الغزالة** diye adlandırılır.

(**غزو**) **الغين** ve **الزاي** ve illetli harf iki sahih asıldır; birisi bir şey istemek, diğeri dölleme bâbındadır.
Birincisi **الغَزْو**dur. Ve denir ki: **غَزَوت** **أغزو**. Ve **الغازي**: bunun talibidir; çoğulu **غُزَاة** ve ayrıca **غَزِيٌّ**([1])dir; nitekim hacı topluluğuna **حَجيج** denir. Ve **المُغزِيَة**: kocası gazaya çıkan kadındır. Ve **الغَزْو**ya nisbet hakkında denir ki: **غَزَوِيّ**.
İkincisi: onların sözü: deve **أغْزَت**; yani onun döllemesi zorlaştığında. Bir kavim dedi ki: **الأَتَان المُغْزِية**: doğurması geciken, sonra da doğuran (dişi eşek)tir. Hüzeli([2]) dedi ki:
يُرِنُّ على مُغْزِياتِ العِقا *** قِ يَقْرُو بها قَفَراتِ الصِّلالِ([3])

(**غزد**) **الغين** ve **الزاي** ve **الدال** Arapların sahih sözüne benzemez. **الغِزْيد**in([4]) şiddetli ses (olduğunu) ve **الغِزْيَد**in: yumuşak bitki (olduğunu) iddia ettiler. Allah daha iyi bilir.

(**غزر**) **الغين** ve **الزاي** ve **الراء** bir tek kelimedir; o da onların sözü: deve **غَزُرت**; sütü **غُـَزْراً** ve **غَزَارة** olarak çoğaldı. Ve göz **غَزيرَةٌ**dur; ve bilgi **غزير**dir.

--------------ـــــ
([1]) Ayrıca “غزى” (ğaynın dammesiyle ve fethalı **الزاي**ın şeddelenmesiyle) ve “غزاء” (med ile) da denir. Teabbata Şerran dedi ki:
فيوما بغزاء ويوماً بسربة  *** ويوماً بخشخاش من الرجل هيضل
([2]) O, Ümeyye b. Ebî Âiz el-Hüzelî’dir. Dîvânu’l-Hüzeliyyîn (2: 177) ve el-Lisân (**غزا**).
([3]) **يرن**: ses çıkarır. Lisân’da: “يزن”; tahrif.
([4]) Asılda: “الغرد صوت”; doğrusu el-Mücmel ve el-Lisân ve el-Kâmûs’tadır. Kâmûs’ta: “الغزيد كحذيم: الشديد الصوت، أو هو تصحيف غريد”.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B2%D8%B2/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

#### Madde başı: غزو

غ ز و
مرّ غزيّ بني فلان وعديّهم وهم الذين يعدون على أرجلهم ولم تزل بنو فلان حجيجاً غزياً أي حجّاجاً غزاة‏.‏
وتقول‏:‏ رأيت غزاً غزّى‏.‏
وقد أغزى الأمير الجيش‏.‏
وأغزت فلانة وأغابت‏:‏ غزا زوجها وغاب وامرأة مغزية ومغيبة‏.‏
وتقول‏:‏ هو بالمخازي أشهر منه بالمغازي‏.‏
ومن المجاز‏:‏ غزوت بقولي كذا أي قصدته وما أغزو إلا السداد فيما أقول وما غزوي إلا النصيحة أي قصدي وإرادتي‏.‏

##### Türkçe

غ ز و
Beni falanın **غزيّ**si ve onların **عديّ**si geçti; onlar, ayakları üzerinde koşan kimselerdir. Ve beni falan, hâlâ **حجيجاً غزياً** idi; yani **حجّاجاً غزاة** (idi).‏.‏
Ve dersin ki: **غزاً غزّى** gördüm.‏.‏
Ve emir, orduyu **أغزى** etti.‏.‏
Falan kadın **أغزت** ve **أغابت**: kocası **غزا** etti ve **غاب** oldu; ve **امرأة مغزية** ve **مغيبة** (vardır).‏.‏
Ve dersin: O, **المخازي** ile, **المغازي** ile olduğundan daha meşhurdur.‏.‏
Ve mecazdan: **غزوت بقولي كذا**; yani ona kastettim. Ve ben, söylediğimde ancak **السداد**ı **أغزو** ederim; ve benim **غزوي**m ancak **النصيحة**dır; yani kastım ve irademdir.‏.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B2%D8%B2/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

أَغَزَّت البَقَرَةُ، وهي مُغِزٌّ إِذا عَسُرَ حملها؛ قال الأَزهري: الصواب أَغْزَتْ
(* قوله« الصواب أغزت إلخ» أي فيكون من المعتل، واقتصر
الجوهري على ذكره في المعتل، وقد ذكره القاموس في المعتل والصحيح معاً)، فهي مُغْزٍ، من ذوات الأَربعة أَي من أَربعة أَحرف، فَغَزَا إِذا قلت منه أَغْزَتْ حصل منه أَربعة أَحرف، وإِذا قلتَ من القول قلتُ حصل ثلاثة أَحرف فهذه من ذوات الثلاثة، وأَغْزَتْ وما أَشبهه من ذوات الأَربعة. ويقال للناقة إِذا تأَخر حملها فاستأْخر نَتاجُها: قد أَغْزَتْ، فهي مُغْزٍ؛ ومنه قول رؤبة:
والحَرْبُ عَسْراءُ اللِّقاحِ مُغْزِي
أَراد بُطْءَ إِقلاع الحرب؛ وقال ذو الرمة:
بَلَحْيَيْهِ صَكُّ المُغْزِياتِ الرَّواكِدِ
شَمِر: أَغَزَّت الشجرة إِغْزازاً، فهي مُغِزٌّ إِذا كثر شوكها والتفَّت. أَبو عمرو: الغَزَزُ الخُصوصية؛ تقول العرب: قد غَزَّ فلانٌ بفلان واغْتَزَّ به واغْتَزَى به إِذا اخْتَصَّه من بين أَصحابه: وأَنشد ابن نَجْدَةَ عن أَبي زيد:
فَمَنْ يَعْصِبْ بِلِيَّته اغْتِزازاً،
فإِنك قد مَلأْتَ يَداً وشَاما
قال أَبو العباس: مَن شرط ههنا؛ ويعصب: يلزم. بليته: بقراباته. اغتزازاً أَي اختصاصاً. واليد ههنا: يريد اليمن؛ قال: معناه من يلزم بِبِرِّه أَهلَ بيته فإِنك قد ملأْت بمعروفك من اليمن إِلى الشام.
والغُزْغُزُ: الشِّدْقُ في بعض اللغات، والراء لغة. ابن الأَعرابي: الغُزَّانِ الشِّدْقانِ، واحدُهما غُزٌّ. وفي الحديث: إِن المَلَكَيْنِ يجلسان على ناجِذَيِ الرجلِ يكتبان خيره وشره ويَسْتَمِدَّانِ من غُزَّيْهِ؛ الغُزَّانِ، بالضم والتشديد: الشِّدْقانِ، الواحد غُزٌّ. وفي حديث الأَحنف (* قوله« وفي حديث الاحنف إلخ» عبارة ياقوت: وقيل للاحنف بن قيس لما احتضر ما تتمنى؟ قال: شربة من ماء الغزيز، وهو ماء مرّ، وكان موته بالكوفة والفرات جاره): شَرْبَةً من ماء الغُزَيزِ، بضم الغين وفتح الزاي الأُولى، ماء قُرْبَ اليمامة.
وغَزَّةُ: موضع بمَشَارِف الشام بها قبر هاشم جَدِّ النبي، صلى الله عليه وسلم، وجاء في الشعر غَزَّات وغَزَّاة كأَذْرِعاتٍ وأَذرعاة وعانات وعاناة؛ وأَنشد ابن الأَعرابي:
مَيْتٌ بِرَدْمانَ، ومَيْتٌ بِسَلْـ
ـمانَ، ومَيْتٌ عند غَزَّاتِ
قال الأَزهري: ورأَت بالسَّوْدَةِ في ديار سَعْدِ بنِ زَيْد مَناةَ رَمْلَةً يقال لها غَزَّةُ وفيها أَحْساءٌ جَمَّة. والغُزُّ: جنس من التُّرْكِ.

##### Türkçe

**أَغَزَّت** inek; o, حملı zorlaştığı zaman **مُغِزٌّ**dur; dedi:
el-Ezherî: doğrusu **أَغْزَتْ**’tir
(* onun “doğrusu **أغزت** vb.” sözü, yani o zaman mu‘tellden olur; Cevherî onu mu‘tellde zikretmekle yetindi; Kāmûs ise onu mu‘tellde ve sahîhte birlikte zikretti),
o hâlde o **مُغْزٍ**dir; “dört sahibi”nden, yani dört harften olanlardandır; çünkü **فَغَزَا** (dediğin zaman)
ondan **أَغْزَتْ** dediğinde ondan dört harf meydana gelir; “kavilden” dediğinde “dedim” dediğinde üç
harf meydana gelir; işte bu “üç sahibi”ndendir; **أَغْزَتْ** ve ona benzeyenler “dört sahibi”ndendir. Ve denir:
deveye, حملı geciktiği zaman, böylece doğumu geciktiğinde: “**قد أَغْزَتْ**”; o hâlde o **مُغْزٍ**dir;
bundandır Ru’be’nin sözü:
والحَرْبُ عَسْراءُ اللِّقاحِ مُغْزِي
Savaşın sönmesinin yavaşlığını kastetti; ve Zû’r-Rumme dedi:
بَلَحْيَيْهِ صَكُّ المُغْزِياتِ الرَّواكِدِ
Şemir: **أَغَزَّت** ağaç **إِغْزازاً**; o, dikeni çoğaldığı ve dolaşıp sarıldığı zaman **مُغِزٌّ**dur.
Ebû ‘Amr: **الغَزَزُ** hususîliktir; Araplar der: “**قد غَزَّ** falan, falan ile”
ve “**اغْتَزَّ** onunla” ve “**اغْتَزَى** onunla”, onu arkadaşları arasından seçip ayırdığı zaman; ve İbn
Necde, Ebû Zeyd’den şöyle inşâd etti:
فَمَنْ يَعْصِبْ بِلِيَّته اغْتِزازاً،
فإِنك قد مَلأْتَ يَداً وشَاما
Ebû’l-‘Abbâs dedi: Burada **مَن** şarttır; ve “**يعصب**”: bağlanıp yapışır. “**بليته**”: akrabalarıyla. “**اغتزازاً**”:
yani hususîleştirme olarak. Ve “el” burada: Yemen’i kasteder; dedi: manası, kim kendi iyiliğiyle
ev halkına bağlanıp yapışırsa, sen gerçekten ma‘rûfunla Yemen’den Şam’a kadar doldurdun.
Ve **الغُزْغُزُ**: bazı lehçelerde **الشِّدْقُ**tur; ve **الراء** bir lehçedir. İbnü’l-A‘râbî:
**الغُزَّانِ** iki **الشِّدْق**tur; ikisinden biri **غُزٌّ**dur. Ve hadiste: “İki melek
adamın iki **ناجِذ**i üzerine otururlar, hayrını ve şerrini yazarlar ve iki **غُزَّيْهِ**nden
yardım alırlar”; **الغُزَّانِ**, zamme ile ve şeddeli olarak: iki **الشِّدْق**tur; tekil **غُزٌّ**dur. Ve el-Ahnef hadîsinde
(* onun “el-Ahnef hadîsinde vb.” sözü: Yâkūt’un ibaresi: el-Ahnef b. Kays’a, can çekiştiğinde “ne temenni edersin?” denildi; “**ماء الغزيز**’den bir yudum” dedi; o acı bir sudur; ölümü Kûfe’deydi ve Fırat onun komşusuydu):
“**شَرْبَةً من ماء الغُزَيزِ**”; **الغين**in zammesiyle ve birinci **الزاي**ın fethasıyla; Yemâme yakınında bir su.
Ve **غَزَّةُ**: Şam’ın uçlarında bir yerdir; orada Peygamber’in dedesi Hâşim’in kabri vardır, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun; şiirde **غَزَّات** ve **غَزَّاة** geldi; **أَذْرِعاتٍ** ve **أَذرعاة** ve **عانات** ve **عاناة** gibi; ve İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
مَيْتٌ بِرَدْمانَ، ومَيْتٌ بِسَلْـ
ـمانَ، ومَيْتٌ عند غَزَّاتِ
el-Ezherî dedi: Ve **السَّوْدَةِ**’de, Sa‘d b. Zeyd Menât’ın diyarında, kendisine **غَزَّةُ** denilen bir kumluk gördü; onda çokça **أَحْساءٌ** vardır.
Ve **الغُزُّ**: **التُّرْكِ**ten bir cinstir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B2%D8%B2/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

#### Madde başı: غزز

* غ ز ز * * غَزَّةُ * أرض بمشارف الشام بها قبر هاشم جد النبي عليه الصلاة والسلام و * الغُزُّ * جنس من التُرك

##### Türkçe

* غ ز ز * * **غَزَّةُ** * Şam’ın sınırlarında bir yerdir; onda Peygamber’in (ona salât ve selâm olsun) dedesi Hâşim’in kabri vardır. Ve * **الغُزُّ** * Türklerden bir cinstir.

#### Madde başı: غزو

* غ ز و * * غَزَوْتُ * العدو من باب عدا والاسم * الغَزَاةُ * ورجل * غَازٍ * وجمعه * غُزَاةٌ * كقَاض وقُضاة و * غُزًّى * كسابق وسُبَّق و * غَزِيٌّ * كحاجٍ وحَجِيج وقَاطِن وقَطين و * غُزَّاء * كفاسِق وفُسَّاق و * أغْزَاهُ * جهَّزه للغزو و * مَغْزَى * الكلام بفتح الميم والزاي مقصده وعرفت ما * يُغْزَى * من هذا الكلام أي ما يُراد

##### Türkçe

* غ ز و * **غَزَوْتُ**: düşmana saldırdım; باب **عدا**’dan. İsim: **الغَزَاةُ**. Ve (tekil) adam: **غَازٍ**; çoğulu: **غُزَاةٌ**, **قَاض** ve **قُضاة** gibi. Ve **غُزًّى**, **سابق** ve **سُبَّق** gibi. Ve **غَزِيٌّ**, **حاجٍ** ve **حَجِيج** ve **قَاطِن** ve **قَطين** gibi. Ve **غُزَّاء**، **فاسِق** ve **فُسَّاق** gibi. Ve **أغْزَاهُ**: onu gazve için donattı. Ve **مَغْزَى**: sözün (mânâsı); **الميم** ve **الزاي**’nin fethiyle; onun maksadı. Ve bu sözden neyin **يُغْزَى** olduğunu bildim; yani ne murad olunur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B2%D8%B2/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

#### Madde başı: غزز

غز فلان بفلان غززا، محركة، واغتز به واغتزى به، إذا اختصه من بين أصحابه، والغزز: الخصوصية، قاله أبو زيد نقلا عن العرب، وأنشد:
  فمن يعصب بليته اغتزازا                      فإنك قد ملأت يدا وشاما

  أي فمن يلزم قرابته وأهل بيته بالبر فإنك قد ملأت بمعروفك اليمن والشام، ويريد باليد هنا اليمن. كذا قاله الصاغاني، ونسبه في اللسان لأبي عمرو. وغز الإبل والصبي يغزهما غزا: علق عليهما العهون، أي الصوف المنفوش؛ من العين، أي دفعا لإصابتها. والغز بالضم: الشدق وهما الغزان، عن ابن الأعرابي، كالغزغز، كهدهد. الغز: جنس من الترك. كذا في الصحاح. قال شمر: أغزت الشجرة إغزازا: كثر شوكها واشتد والتف، فهي مغز. أغزت البقرة: عسر حملها، وهي مغز، قاله الليث. قال الأزهري: الصواب: أغزت فهي مغز، من ذوات الأربعة. ويقال للناقة إذا تأخر حملها فاستأخر نتاجها: قد أغزت فهي مغز، ومنه قول رؤبة:
  والحرب عسراء اللقاح مغزي                      بالمشرفيات وطعـن وخـز قلت: وقد تقدم في العين أيضا أعزت الناقة، إذا استأخر حملها وقال ابن القطاع: ساء حملها؛ فإن لم يكن تصحيفا من هذا فهي لغة في ذلك. والغزيز كزبير: ماء لبني تميم، عن يسار من قصد مكة، حرسها الله تعالى، من اليمامة. قلت: وهو في قف عند ثني الوركة لبني عطارد بن عوف بن سعد، وقد جاء ذكره في حديث الأحنف بن قيس؛ قيل له لما احتضر: ما تتمنى? قال: شربة من ماء الغزيز. وهو ماء مر، وكان موته بالكوفة، والفرات جاره. وغاززته: بادرته ونافسته، وفي بعض النسخ: بارزته، والأولى هي التي في التكملة. وتغاززناه: تنازعناه. والغزاز، كرمان: البررة بالقرابات والأولاد والجيران وفعله الغزز محركة. وغزة، بالفتح: د، بمشارف الشام - بفلسطين، مشهور، - بها ولد الإمام محمد بن إدريس الشافعي، رضي الله عنه، سنة 150 تقريبا، وبها مات هاشم بن عبد مناف جد النبي صلى الله عليه وسلم، حين كان توجه للشام بالتجارة، فأدركته منيته فمات بغزة، وبها قبره ولكن غير ظاهر الآن، وإليه نسبت فقيل: غزة هاشم. وجمعها، أي تكلم بها بلفظ الجمع مطرود بن كعب الخزاعي يبكي بني عبد مناف من قصيد فقال:
  وهاشم في ضريح عند بلـقـعة                      تسفي الرياح عليه وسط غزات وفي بعض الأصول المصححة: بين غزات؛ كأنه سمى كل ناحية منها باسم البلدة وجمعها على غزات، ولها نظائر؛ كأذرعات وعانات، وتكتب بالتاء المطولة والمربوطة، فيقال: غزاة، كما قيل في أذرعات، وأنشد ابن الأعرابي:
  ميت بردمان وميت بسل                      مان وميت عند غزات ورملة بالسودة ببلاد بني سعد بن زيد مناة، يقال لها: غزة، وفيها أحساء جمة ونخل بعل، قد رآها الأزهري. غزة: د، بأفريقية. وناحية عن يمين عين التمر بالعراق يقال لها: غزة، وهذا يستدرك به على المصنف. وكسيل بن اغز البربري، م معروف، هكذا نقله الصاغاني، والذي في التبصير للحافظ: هو أسيد بن أغز، له ذكر في فتوح المغرب. ومما يستدرك عليه: الغزغزة: الأكل بالأشداق من غير شهوة نفس؛ كأنه مكره عليه، هكذا سمعتهم يقولون، وأحر به أن يكون عربيا صحيحا.

##### Türkçe

**غز** falan, falan ile **غزّا** (harekeli) yaptı; ve onunla **اغتزّ** etti ve onunla **اغتزى** etti: onu, arkadaşları arasından kendine mahsus kıldığı zaman. Ve **الغزز**: hususî kılma (özelleştirme)dir. Bunu Ebû Zeyd, Araplardan naklen söylemiştir. Ve şu beyti okudu:
  فمن يعصب بليته اغتزازا                      فإنك قد ملأت يدا وشاما

Yani: Kim akrabalığına ve ev halkına iyilikle bağlanırsa, şüphesiz sen iyiliğinle Yemen’i ve Şam’ı doldurmuşsundur; burada **اليد** ile Yemen’i kasteder. Böylece Sâgânî söylemiştir; Lisân’da onu Ebû Amr’a nisbet etmiştir.

Ve **غز** develeri ve çocuğu, ikisini **غزّا** eder: ikisinin üzerine **العهون** (yani kabartılmış yün) iliştirir; **العين**’den, yani onun isabetinden, ikisini itmek için.

Ve **الغز** (ضم ile): yanak (ağız kenarı)dır; ikisi **الغزان**dır; İbnü’l-A‘râbî’den; **الغزغز** gibi; **هدهد** gibi.

**الغز**: Türklerden bir cinstir. Sahâh’ta böyledir.

Şemmer dedi: Ağaç **أغزت** eder, **إغزازا**: dikeni çoğalır, şiddetlenir ve dolaşır; o hâlde o **مغز**dur.

İnek **أغزت** etti: gebe kalması zorlaştı; o **مغز**dur; bunu Leys söylemiştir.

Ezherî dedi: Doğrusu: **أغزت** etti, o hâlde o **مغز**dur; dörtlülerden (dört harfli köklerden)dir.

Ve deveye, gebeliği geciktiğinde, doğumu da gecikince: “**قد أغزت فهي مغز**” denir. Ondan Rü’be’nin sözü:
  والحرب عسراء اللقاح مغزي                      بالمشرفيات وطعـن وخـز

Dedim: **العين** maddesinde de geçti: deve **أعزت** etti; gebeliği geciktiği zaman. İbnü’l-Kattâ‘ dedi: Gebeliği kötüleşti; eğer bu bundan bir tashîf değilse, o hâlde bu, bunda bir lehçedir.

Ve **الغزيز** (Zübeyr vezninde): Benî Temîm’e ait bir sudur; Yemâme’den, Mekke’ye (Allah Teâlâ onu korusun) kastedenin sol tarafındadır.

Dedim: O, Benî Atârid b. Avf b. Sa‘d’a ait **قف**’ta, **ثني الوركة** yanındadır. Ve onun zikri Ahnef b. Kays hadîsinde gelmiştir; can çekiştiğinde ona denildi: “Ne temenni edersin?” Dedi: “**ماء الغزيز**’den bir yudum.” O acı bir sudur. Ölümü Kûfe’de idi; Fırat onun komşusuydu.

Ve onu **غاززته**: ona karşı acele davrandım ve onunla yarıştım. Bazı nüshalarda: “Onunla **بارزته** ettim” (mübareze yaptım). Birincisi, Tekmile’de olanıdır.

Ve onu **تغاززناه**: onu aramızda çekiştik.

Ve **الغزاز** (Rummân vezninde): akrabalara, çocuklara ve komşulara iyilik edenlerdir; onun fiili **الغزز** (harekeli)dir.

Ve **غزة** (fetha ile): bir beldedir; Şam’ın uçlarında—Filistin’de—meşhurdur. İmam Muhammed b. İdrîs eş-Şâfi‘î (Allah ondan razı olsun) orada, yaklaşık 150 yılında doğdu. Ve Nebî’nin (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) dedesi Hâşim b. Abd Menâf da orada öldü; ticaretle Şam’a yönelmişken eceli ona yetişti de **غزة**’de öldü. Ve kabri oradadır, fakat şimdi görünür değildir. Ona nisbet edildi de “**غزة هاشم**” denildi.

Ve onun cem‘i—yani cem‘ lafzıyla konuştu—Matrûd b. Ka‘b el-Huzâ‘î’dir; Abd Menâf oğullarına ağlayarak bir kasîdeden şöyle dedi:
  وهاشم في ضريح عند بلـقـعة                      تسفي الرياح عليه وسط غزات

Bazı tashih edilmiş asıllarda: “**بين غزات**”tır; sanki onun her bir tarafını beldenin adıyla adlandırdı ve onu **غزات** üzerine cem‘ etti. Bunun benzerleri vardır; **أذرعات** ve **عانات** gibi. Ve uzun **التاء** ile ve bağlı **التاء** ile yazılır; “**غزاة**” denir; **أذرعات**’ta denildiği gibi. İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
  ميت بردمان وميت بسل                      مان وميت عند غزات ورملة

Benî Sa‘d b. Zeyd Menât diyarında **السودة**’de bir kumluktur; ona **غزة** denir. Orada çokça **أحساء** ve sulamasız hurmalık vardır; Ezherî onu görmüştür.

**غزة**: Afrika’da bir beldedir.

Ve Irak’ta **عين التمر**’in sağında bir nahiyedir; ona **غزة** denir. Bu, musannif üzerine istidrâk edilir.

Ve Berberî **كسيل بن اغز**: mâruf bir adamdır; Sâgânî onu böyle nakletmiştir. Hâfız’ın Tebsîr’inde olan ise: o, **أسيد بن أغز**’dir; Mağrib fetihlerinde onun zikri vardır.

Ve onun üzerine istidrâk edileceklerdendir: **الغزغزة**: nefis iştahı olmaksızın, yanaklarla (ağız kenarlarıyla) yeme; sanki ona zorla yaptırılmış gibidir. Onları böyle derken işittim; ve onun sahih Arapça olmasına daha layıktır.

#### Madde başı: غزو

: ( و *!غَزَاهُ *!غَزْواً ) بالفَتْح : ( أَرادَهُ وطَلَبَه .
( و ( غَزَاهُ غَزْواً : ) ( قَصَدَهُ ) ؛ ) كغَازَهُ غَوْزاً ، ( *!كاغْتَزَاهُ ) : ) أَي قَصَدَهُ ؛ نقلَهُ ابنُ سِيدَه .
( و ) *!غَزَا ( العَدُوَّ ) *!يَغْزُوهم : ( سارَ إلى قِتالِهم وانْتِهابِهِم ) .
( وقالَ الَّراغبُ : خَرَجَ إلى مُحاربَتِهم ( غَزْواً ) ، بالفَتْح ، ( *!وغَزَواناً ) ، بالتحْرِيكِ وقيلَ بالفَتْح عن سِيْبَوَيْه ؛ ( *!وغَزاوَةً ) ، كشقَاوَةٍ ، وأَكْثَرُ ما تَأْتي الفَعالَةُ مَصْدراً إذا

كانتْ لغيرِ المُتَعدِّي ، فأَمَّا *!الغَزاوَةُ ففِعْلُها مُتَعَدَ ، فكأَنَّها إنَّما جاءَتْ على : *!غَزُوَ الرجلُ : جادَ *!غَزْوُه ، وقَضُوَ جادَ قَضاؤُهُ ، وكما أنَّ قوْلَهم : ما أَضْرَبَ زيْداً كأَنَّه على : ضَرُبَ زَيْد : جادَ ضَرْبُه ؛ قالَ ثَعْلبٌ : ضَرُبَتْ يَدُهُ جادَ ضَرْبُها .
( وهو *!غازٍ ، ج *!غُزًّى ) ، كسابِقٍ وسُبَّقٍ ؛ ومنه قولُه تعالى : ﴿أَو كانوا غُزًّى﴾ ؛ ( *!وغُزِيٌّ ، كدُلِيَ ) على فعُولٍ .
( *!والغَزِيُّ ، كغَنِيَ : اسْمُ جَمْعٍ ) ؛ ) وجعَلَهُ الجَوْهرِي جَمْعاً كقاطِنٍ وقَطِينٍ وحاجَ وحَجِيجٍ .
( وأَغْزاهُ : حَمَلَه عليه ) ، أَي على *!الغَزْوِ .
وفي الصَّحاح : جَهَّزَهُ *!للغَزْوِ ؛ ( *!كغَزَّاهُ ) بالتَّشْديدِ .
( و ) *!أَغْزَاهُ ؛ ( أَمْهَلَهُ وأَخَّرَ ما لَهُ عليه من الدَّيْنِ ) ؛ ) نقلَهُ الجَوْهرِي .
( و ) *!أَغْزَتِ ( النَّاقَةُ : عَسُرَ لِقاحُها ) فهي مُغْزٍ ؛ نقلَهُ الأزْهرِي والجَوْهرِي .
( و ) أْغْزَتِ ( المرأَةُ : غَزَا بَعْلُها ) ، فهي مُغْزِيَةٌ ؛ نقلَهُ الأزْهري والجَوْهرِي .
ومنه حديثُ عُمَر : ( لا يزالُ أَحدُكم كاسِراً وِسادَهُ عنْدَ *!مُغْزِيَةٍ ) .
( *!ومَغْزَى الكَلام : مَقْصِدُهُ ) ، وعرفْتُ ما *!يُغْزَى من هذا الكَلام : أَي ما يُرادُ ؛ نقلَهُ الجَوْهرِي ؛ وهو مِن عزا الشيءَ إذا قَصَدَه .
( *!والمَغازِي : مَناقِبُ *!الغُزاةِ ) ؛ ) ومنه قولُهم : هذا كتابُ *!المَغازِي ؛ قيلَ : إنَّه لا واحِدَ له ، وقيلَ : واحِدُه *!مَغْزاةٌ أَو *!مَغْزًى .
( وناقَةٌ *!مُغْزِيَةٌ ) ، كمُحْسِنَةٍ : ( زادَتْ على السّنَةِ شهْراً ) أَو نَحْوَه ( في الحَمْلِ ) ؛ ) كذا في المُحْكم .
وقالَ

الأُموي : هي التي جازَتِ السَّنَة ولم تَلِدْ مِثْل المِدْراجِ ؛ كذا في الصِّحاح .
وقالَ الأزْهري : هي التي جازَتِ الحَقَّ ولم تَلِدْ ، قالَ : وحَقُّها الوَقْت الذي ضُرِبَتْ فيه .
( *!وغَزْوِي كذا ) : ) أَي ( قَصْدِي ) كذا .
( *!وغَزْوانُ : مَحَلَّةٌ بهَراة .
( و ) أَيْضاً : ( جَبَلٌ بالطَّائِفِ ) .
( وفي التَّكْمِلةِ : الجَبَلُ الذي على ظَهْرِهِ مدِينَةِ الطائِفِ .
( و ) *!غَزْوانُ : اسْمُ ( رجُلٍ ) ، وهو غَزْوانُ بنُ جَريرٍ ، تابِعِيٌّ عن عليَ ، ثقَةٌ .
( وسَمَّوْا *!غَازِيَةَ ) ، مُخَفَّفاً ، ( *!وغَزِيَّةَ ، كغَنِيَّة ، و ) *!غُزَيَّةَ ، ( كسُمَيَّةَ ، و ) *!غُزَيَّ ، مِثْلُ ( سُمَيَ ) .
( أَمَّا مِن الأَوَّل : فالحَسَنُ بنُ أَحمدَ بنِ غازِيَةَ الواسِطِيُّ رَوَى عن خالِهِ أَحمدَ بنِ الطيِّبِ الطحَّانِ .
ومِن الثَّاني : *!غَزِيَّةُ بنُ الحارِثِ الأنْصارِيُّ ؛ وغَزِيَّةُ بنُ عَمْرِو بنِ عطيَّةَ الأنْصاريُّ صَحابيَّانِ ؛ وأَبو غزِيَّة الأنْصارِيُّ صَحابيٌّ أَيْضاً رَوَى عنه ابْنُه غَزِيَّةُ يُعَدُّ في الشامِيِّين .
ومِن الثَّالثِ : ابنُ غُزَيَّةَ : مِن شُعَراءِ هُذَيْل ، *!وغُزَيَّةَ بنْتُ دُودَانَ أُمُّ شريكٍ من بَني صَعْصَعَة بنِ عامِرٍ ، وهي التي وَهَبَتْ نَفْسَها للنبيِّ صلى الله عليه وسلم ويقالُ : اسْمُها غُزَيْلَةُ ، وغُزَيَّةُ بنْتُ الحارِثِ ، أُمُّ قدامَةَ بنِ مَظْعُون وإخْوتِه .
ومِن الَّرابعِ : عَمْرُو بنُ غُزَيَ رَوَى عن عمِّه علْباءَ بنِ أَحْمَدَ عن عليَ .
( وابنُ *!غَزْوٍ ، كدَلْوٍ : مُحَدِّثٌ ) ، هو عبدُ الرحمنِ بنُ غَزْوٍ ، ذَكَرَه الصَّاغاني .

( وربيعَةُ بنُ *!الغازي ) ، ويقالُ : هو ربيعَةُ بنُ عَمْرِو بنِ الغازِي الجرشيُّ الدِّمَشْقيُّ ( تابعيٌّ ) على الصَّحِيحِ ، وقد اخْتُلِف في صُحُبتِه ، رَوَى عن عائِشَة وسعدٍ ، وعنه ابْنُه أَبو هِشامٍ الغازِي وعطيَّةُ بنُ قَيْسٍ ، وكان يُفْتي الناسَ زَمَنَ مُعاوِيَةَ ، قتِلَ بمرْجِ الرَّاهط سَنَة 64 ، وهو جَدُّ هِشامِ بنِ الغازِي ، وقد نزلَ صَيْداءَ من ولدِه أَبو اللَّيْث محمدُ بنُ عبدِ الوهَابِ بنِ غاَز رَوَى عنه ابنُ جميعٍ الصَّيْداوِي .
( *!واغْتَزَى بفُلانٍ : اخْتَصَّ به من بينِ أَصْحابِهِ ) ، *!كاغتز به ؛ قالَ الشاعرُ :
قد *!يُغْتَزَى الهجْرانُ بالتَّجَرُّمِ التَّجَرُّمُ هنا : ادِّعاءُ الجُرْم .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!الغَزاةُ ، كحَصاةٍ : اسْمٌ مِن *!غَزَوْت العَدُوَّ .
قالَ ثَعْلبٌ : إذا قيلَ *!غَزاةٌ فهو عَمَلُ سَنَةٍ ، وإذا قيلَ *!غَزْوَةٌ فهي المَرَّةُ الواحِدَةُ من *!الغَزْوِ ، ولا يَطَّردُ .
وقالوا : رجُلٌ *!مَغْزِيٌّ ، والوَجْهُ في هذا النَّحْوِ الواوُ ، والأُخْرى عَرَبِيَّة كَثِيرَةٌ .
والنِّسْبَةُ إلى الغَزْوِ : *!غَزْوِيٌّ ، كما في نسخِ الصِّحاحِ أَي بالفَتْح .
وقالَ ابنُ سِيدَه : غَزَوِيٌّ ، بالتَّحْرِيكِ ، قالَ : وهوَ مِن نادِرِ مَعْدُول النُّسَبِ .
*!وغَزا إليه غَزْواً : قَصَدَهُ .
*!والمَغازِي : مَواضِعُ الغَزْوِ ، واحِدُها *!مَغْزاةٌ .
*!ومَغازِي رَسُولِ اللّهِ صلى الله عليه وسلم *!غَزَواتُه .
*!والغِزْوَةُ ، بالكَسْرِ : الطلبَةُ .
وجَمْعُ *!الغازِي : *!غُزاةٌ ، كقاضٍ وقُضاةٍ ، *!وغُزَّاءٌ ، كفاسِقٍ وفُسَّاقٍ ؛ نقلَهُما الجوَهْرِي ؛ وأَنْشَدَ لتأَبَّط شرًّا :

فيَوْماً *!بغُزَّاءٍ ويوماً بسُرْيةٍ
ويوماً بخَشْخاشٍ مِنَ الرَّجْلِ هَيْضَل ِوأَتانٌ *!مُغْزِيةٌ : متَأَخِّرةُ النِّتاجِ ثم تُنْتَج ؛ نقلَهُ الجَوْهرِي ؛ وأَنْشَدَ الأزْهرِي لرُؤبَة :
رَباعٌ أَقبُّ البَطْنِ جأب مُطَرّد
بلَحْيَيْهِ صَكُّ *!المُغْزياتِ الرّواكل ِوالإِغْزاءُ *!والمُغْزى : نتائجُ الصَّيْفِ ، عن ابنِ الأَعرابِي ، وهو مَذْمومٌ وحُوارُه ضَعِيفٌ أَبَداً .
*!والمُغْزى مِن الغَنَمِ : الذي يَتَأخَّرُ وِلادُها بعدَ الغَنَمِ بشَهْرٍ أَو شَهْرين لأنَّها حَمَلَت بآخَرَة .
وبَنُو *!غَزِيَّة ، كغَنِيَّةٍ : قَبِيلَةٌ من طَيِّىءٍ ؛ وأَيْضاً : مِن هوازن ، ومنهم دُرَيْدُ بنُ الصِّمَّة ، وهو القائِلُ :
وهل أَنا إلاَّ من غَزِيَّة إن غَوَتْ
غَوَيْتُ وإن تَرْشُدْ غَزِيَّةُ أَرْشُدِوعَمْرُو بنُ شَمِرِ بنِ غَزِيَّةَ *!الغَزَوِيُّ كانَ مع يَزِيد بنِ أَبي سُفْيان بالشامِ .
*!والغَزَواتُ ، محرَّكةً : جَمْعُ *!غَزْوةٍ كشَهْوةٍ وشَهَواتٍ .
*!والغَزَّاءُ ، ككَتَّان : الكَثيرُ الغَزْوِ ، واشْتَهَرَ به أَبو محمدٍ غنامُ بنُ عبدِ اللّهِ العَنْبريُّ المحدِّثُ .
وأَبو الحُسَيْن إبراهيمُ بنُ شعيبٍ الطَّبري *!الغازِي رَوَى عنه الحاكِمُ .
وبَنُو *!غازِي : بَطْنٌ مِن العَلويِّين في رِيفِ مِصْر وإليهم نُسِبَتْ زَاوِيَةُ غازِي بالبحيرةِ .
*!وغَزْوانُ : جَبَلٌ بالمَغْربِ ، أَو قبيلَةٌ نُسِبُوا إليه .

وسُلَيْمانُ بنُ *!غُزّى ، بضمِّ الغَيْن وتَشْديدِ الزَّاي والياء مُخَفَّفة : فَقِيهٌ شافِعِيٌّ سَمِعَ مع الذهبيِّ .
وأَحمدُ بنُ غُزَّى بنِ عَرَبيِّ بنِ غُزَّى بنِ جميلٍ المَوْصِليُّ ذكَرَه ابنُ سُلَيْم .
*!وغِزْويت ، بالكسْرِ : مَوْضِعٌ مَرَّ له الإيماءُ في عزو .
*!وغُزَيَّةُ ، كسُمَيَّة : مَوْضِعٌ قُرْبَ فَيْد ؛ ويُرْوَى كغَنِيَّةٍ ، ويُرْوَى أَيْضاً بالراءِ ، كلُّ ذلكَ ذكَرَه نصْر .
*!والغازِيَةُ : جماعَةُ *!الغُزاةِ .
*!وغزِيُّ بنُ فريجٍ مُقدمُ سِنْبس في البحيرَةِ مِن أعْمالِ مِصْر ذكَرَه المَقْريزي .
ودَرْبُ *!الغزيةِ : إحْدى مَحلاَّتِ مِصْر ، حَرَسَها اللّهُ .

##### Türkçe

: ( ve **غَزَاهُ** **غَزْواً** ) fetha ile: ( onu istedi ve onu talep etti.
( ve ( **غَزَاهُ غَزْواً**: ) ( ona yöneldi ) ; ) **غَازَهُ** **غَوْزاً** gibi, ( **كاغْتَزَاهُ** ): ) yani ona yöneldi; bunu İbn Sîde nakletti.
( ve ) **غَزَا** ( **العَدُوَّ** ) **يَغْزُوهم**: ( onlarla savaşmaya ve onları yağmalamaya yürüdü ).
( ve Râgıb dedi ki: onlarla savaşmaya ( **غَزْواً** ) fetha ile çıktı, ( **وغَزَواناً** ) hareke ile; ve Sîbeveyh’ten fetha ile olduğu da söylenmiştir; ( **وغَزاوَةً** ), **شقَاوَةٍ** gibi; ve çoğunlukla **الفَعالَةُ** (kalıbı) masdar olarak gelir, eğer
müteaddî olmayan için olursa; fakat **الغَزاوَةُ**’nin fiili müteaddîdir; sanki o ancak şu üzere gelmiştir: **غَزُوَ الرجلُ**: **غَزْوُه** iyi oldu, ve **قَضُوَ**: **قَضاؤُهُ** iyi oldu; ve onların şu sözü gibi: “Zeyd’i ne çok dövdü!” sanki şu üzere: **ضَرُبَ زَيْد**: **ضَرْبُه** iyi oldu; Sa‘leb dedi ki: **ضَرُبَتْ يَدُهُ**: onun vuruşu iyi oldu.
( ve o **غازٍ**’dir, c. **غُزًّى** ) **سابِقٍ** ve **سُبَّقٍ** gibi; ve ondan Yüce Allah’ın sözü: ﴿أَو كانوا غُزًّى﴾ ; ( ve **غُزِيٌّ** , **دُلِيَ** gibi ) **فعُولٍ** üzere.
( **والغَزِيُّ** , **غَنِيَ** gibi: cem‘ ismidir ) ; ) Cevherî onu **قاطِنٍ** ve **قَطِينٍ** ve **حاجَ** ve **حَجِيجٍ** gibi bir cem‘ kıldı.
( ve **أَغْزاهُ**: onu buna sevk etti ), yani **الغَزْوِ**’a.
Sıhâh’ta: onu **للغَزْوِ** teçhiz etti; ( **كغَزَّاهُ** ) teşdîd ile.
( ve ) **أَغْزَاهُ**; ( ona mühlet verdi ve üzerindeki borçtan ona ait olanı erteledi ); ) bunu Cevherî nakletti.
( ve ) **أَغْزَتِ** ( **النَّاقَةُ**: onun gebe kalması zorlaştı ) artık o **مُغْزٍ**’dir; bunu Ezherî ve Cevherî nakletti.
( ve ) **أْغْزَتِ** ( kadın: onun kocası **غَزَا** etti ), artık o **مُغْزِيَةٌ**’dir; bunu Ezherî ve Cevherî nakletti.
Ve ondan Ömer hadisi: ( Sizden biri **مُغْزِيَةٍ** yanında yastığını kırar halde olmaya devam eder ).
( **ومَغْزَى الكَلام**: onun maksadı ) ve bu sözden neyin **يُغْزَى** edildiğini bildim: yani neyin murad edildiğini; bunu Cevherî nakletti; ve o, “şeye yöneldi” anlamında **عزا** الشيءَ’dan(dır).
( **والمَغازِي**: **الغُزاةِ**’nin menkıbeleri ); ) ve ondan onların sözü: bu, **المَغازِي** kitabıdır; denildi ki: onun tekili yoktur; ve denildi ki: onun tekili **مَغْزاةٌ** yahut **مَغْزًى**’dır.
( ve bir dişi deve **مُغْزِيَةٌ** ), **مُحْسِنَةٍ** gibi: ( gebelikte senenin üzerine bir ay ) yahut onun benzeri kadar ( arttı ); ) Muhkem’de böyledir.
Ve Ümeyyî dedi ki: o, seneyi geçtiği halde doğurmayan, **المِدْراجِ** gibi olandır; Sıhâh’ta böyledir.
Ve Ezherî dedi ki: o, **الحَقَّ**’ı geçtiği halde doğurmayan olandır; dedi ki: onun **حَقُّ**’u, içinde aşımlandığı vakittir.
( **وغَزْوِي كذا** ): ) yani ( **قَصْدِي** ) şudur.
( **وغَزْوانُ**: Herat’ta bir mahalle.
( ve ) ayrıca: ( Tâif’te bir dağ ).
( ve Tekmile’de: Tâif şehrinin arkasında üzerinde bulunduğu dağ.
( ve ) **غَزْوانُ**: ( bir adamın ) ismidir; o, **غَزْوانُ** b. Cerîr’dir; Ali’den (rivayet eden) tâbiîdir; sika(dır).
( ve **غَازِيَةَ** diye adlandırdılar ), muhaffef olarak, ( **وغَزِيَّةَ** , **غَنِيَّة** gibi, ve ) **غُزَيَّةَ** , ( **سُمَيَّةَ** gibi, ve ) **غُزَيَّ** , ( **سُمَيَ** ) misali.
( Birinciden: Hasan b. Ahmed b. **غازِيَةَ** el-Vâsıtî, dayısı Ahmed b. et-Tayyib et-Tahhân’dan rivayet etti.
İkinciden: **غَزِيَّةُ** b. el-Hâris el-Ensârî; ve **غَزِيَّةُ** b. Amr b. Atıyye el-Ensârî iki sahâbîdir; ve Ebû **غزِيَّة** el-Ensârî de sahâbîdir; ondan oğlu **غَزِيَّةُ** rivayet etti; Şâmîler içinde sayılır.
Üçünciden: İbn **غُزَيَّةَ**: Hüzeyl şairlerindendir; ve **غُزَيَّةَ** bint Dûdân, Âmir b. Sa‘saa b. Âmir oğullarından Ümmü Şerîk’tir; o, kendisini Nebî’ye صلى الله عليه وسلم hibe eden kadındır; ve denilir ki: onun adı **غُزَيْلَةُ**’dir; ve **غُزَيَّةُ** bint el-Hâris, Kudâme b. Maz‘ûn ve kardeşlerinin annesidir.
Dördünciden: Amr b. **غُزَيَ** amcası Albeâ b. Ahmed’den, Ali’den (rivayet ederek) rivayet etti.
( ve İbn **غَزْوٍ** , **دَلْوٍ** gibi: bir muhaddistir ), o Abdurrahman b. **غَزْوٍ**’dür; onu Sâğânî zikretti.

( ve Rabîa b. **الغازي** ), ve denilir ki: o, Rabîa b. Amr b. el-**الغازِي** el-Cürşî ed-Dımaşkî’dir ( tâbiîdir ) sahih olana göre; ve onun sahâbeliğinde ihtilaf edilmiştir; Âişe ve Sa‘d’dan rivayet etti; ondan oğlu Ebû Hişâm el-**الغازِي** ve Atıyye b. Kays rivayet etti; Muâviye zamanında insanlara fetva verirdi; 64 yılında Mercü’r-Râhit’te öldürüldü; o, Hişâm b. el-**الغازِي**’nin dedesidir; ve onun soyundan Ebü’l-Leys Muhammed b. Abdülvehhâb b. **غاَز** Saydâ’ya yerleşti; ondan İbn Cemî‘ es-Saydâvî rivayet etti.
( ve **واغْتَزَى بفُلانٍ**: onu, ashabı arasından kendine mahsus kıldı ), **كاغتز به** gibi; şair dedi ki:
**يُغْتَزَى** hicran, **التَّجَرُّمِ** ile
Burada **التَّجَرُّمُ**: جرم iddiasıdır.
Ve ona müstedrek olanlardandır:
**الغَزاةُ** , **حَصاةٍ** gibi: **غَزَوْت العَدُوَّ**’dan bir isimdir.
Sa‘leb dedi ki: eğer **غَزاةٌ** denilirse o bir senenin amelidir; eğer **غَزْوَةٌ** denilirse o, **الغَزْوِ**’dan bir tek kerredir; ve düzenli değildir.
Ve dediler ki: bir adam **مَغْزِيٌّ**; ve bu türde asıl olan **الواو**’dur; öteki de çokça (kullanılan) Arapçadır.
Ve **الغَزْوِ**’a nisbet: **غَزْوِيٌّ**’dir; Sıhâh nüshalarında olduğu gibi, yani fetha ile.
Ve İbn Sîde dedi ki: **غَزَوِيٌّ** hareke ile; dedi ki: o, nadir “nisbetin çevrilmişi”ndendir.
**وغَزا إليه غَزْواً**: ona yöneldi.
**والمَغازِي**: gazve yerleridir; onun tekili **مَغْزاةٌ**’dır.
**ومَغازِي رَسُولِ اللّهِ صلى الله عليه وسلم**: onun **غَزَواتُه**’udur.
**والغِزْوَةُ** , kesra ile: talep ediştir.
Ve **الغازِي**’nin çoğulu: **غُزاةٌ** , **قاضٍ** ve **قُضاةٍ** gibi; ve **غُزَّاءٌ** , **فاسِقٍ** ve **فُسَّاقٍ** gibi; ikisini de Cevherî nakletti; ve Teebbata Şerran’a ait olarak inşad etti:

Bir gün **بغُزَّاءٍ** ile, bir gün bir seriyye ile
ve bir gün, adamdan bir **خَشْخاشٍ** ile, **هَيْضَل**
Ve bir dişi eşek **مُغْزِيةٌ**: doğumu geciken, sonra doğuran; bunu Cevherî nakletti; ve Ezherî Ru’be’ye ait olarak inşad etti:
Dört yaşında, göbeği içe çekik, göğsü çıkık, süratli
çeneleriyle, **المُغْزياتِ** **الرّواكل**’in çarpması
Ve **الإِغْزاءُ** ve **المُغْزى**: yazın yavrulama neticeleridir; İbnü’l-A‘râbî’den; ve o yerilmiştir; ve yavrusu da daima zayıftır.
**والمُغْزى** koyundan: doğumu, koyundan sonra bir ay yahut iki ay geciken; çünkü o en sonda gebe kalmıştır.
Ve Benû **غَزِيَّة** , **غَنِيَّةٍ** gibi: Tayyı’dan bir kabiledir; ve ayrıca: Hevâzin’dendir; ve onlardandır Düreyd b. es-Sımme; o, şöyle diyen kimsedir:
Ben ancak **غَزِيَّة**’denim; eğer azarsa
azdım; ve eğer **غَزِيَّةُ** doğru yola girerse doğru yola girerim
Ve Amr b. Şemir b. **غَزِيَّةَ** **الغَزَوِيُّ** Şam’da Yezîd b. Ebî Süfyân ile beraberdi.
**والغَزَواتُ** , harekeli: **غَزْوةٍ**’nin çoğuludur; **شَهْوةٍ** ve **شَهَواتٍ** gibi.
**والغَزَّاءُ** , **كَتَّان** gibi: çok gazve eden; ve bununla muhaddis Ebû Muhammed Gannâm b. Abdillah el-Anberî meşhur oldu.
Ve Ebü’l-Hüseyn İbrâhîm b. Şuayb et-Taberî **الغازِي**; ondan Hâkim rivayet etti.
Ve Benû **غازِي**: Mısır kırsalında Alevîlerden bir batındır; ve onlara nisbetle Bahîre’de **زَاوِيَةُ غازِي** nisbet edilmiştir.
**وغَزْوانُ**: Mağrib’de bir dağ; yahut ona nisbet edilen bir kabiledir.

Ve Süleyman b. **غُزّى**; **الغين**’in dammesiyle, **الزاي**’ın şeddelenmesiyle ve **الياء**’ın hafif (şeddesiz) olmasıyla: Şâfiî bir fakih; Zehebî ile birlikte semâ‘ etti.

Ve Ahmed b. **غُزَّى** b. Arabî b. **غُزَّى** b. Cemîl el-Mevsılî; onu İbn Süleym zikretti.

Ve **غِزْويت**, kesre ile: Bir mevki; ona **عزو**’da işaretle geçmiştir.

Ve **غُزَيَّةُ**, **سُمَيَّة** gibi: Feyd yakınında bir mevki; **غَنِيَّة** gibi rivayet olunur; ayrıca **الراء** ile de rivayet olunur; bunların hepsini Nasr zikretti.

Ve **الغازِيَةُ**: **الغُزاةِ**’nin cemaati (topluluğu).

Ve **غزِيُّ** b. Fureyc; Mısır amellerinden Bahîre’de Sinbes’in mukaddemi; onu Makrîzî zikretti.

Ve Dərb **الغزيةِ**: Mısır’ın mahallelerinden biri; Allah onu korusun.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B2%D8%B2/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: غزو

غَزَاهُ
1 غَزَاهُ ذ , [aor. غَزُوَ ,] inf. n. غَزْوٌ, He willed, or desired, it; he sought it; and he aimed at it, intended it, or meant it; syn. أَرَادَهُ; and طَلَبَهُ; and قَصَدَهُ; [the first of which is often used in the same senses as the second and third;] as also ↓ اغتزاهُ; (K, TA;) this last mentioned by ISd as syn. with قَصَدَهُ. (TA.) One says, عَرَفْتُ مَا يُغْزَى مِنْ هٰذَا الكَلَامِ i. e. [I knew, or, emphatically, I know,] what is willed or desired (مَا يُرَادُ) [from this speech]. (S.) And غَزْوِى كَذَا My aim, or intention, or meaning, is such a thing. (K.) ― -b2- [Hence, app.,] غَزَا العَدُوَّ, inf. n. غَزْوٌ (S, Mgh, Msb, K) and غَزَوَانٌ, (K, TA,) or, as some say, غَزْوَانٌ, mentioned by Sb, (TA,) and غَزَاوَةٌ, (K,) [but see what is said of this last at the close of this paragraph,] He went forth, (Er-Rلghib, TA,) or repaired, or betook himself, (Mgh,) to wage war, (Er-Rلghib, TA,) or to fight, (Mgh,) with the enemy; (Er-Rلghib, Mgh, TA;) or he went to fight with, and plunder, the enemy; (K, TA;) in the country of the latter. (Msb.) [And غَزَا alone, the objective complement being understood, often signifies the same; or He engaged in a warring, or warring and plundering, expedition, or in such expeditions.] ― -b3- And غَزَا اـِلَيْهِ, inf. n. as above, He tended, repaired, betook himself, or went, to, or towards, him, or it; syn. قَصَدَهُ. (TA.) -A2- غَزَاوَةٌ, mentioned above, is of a measure which in most instances is that of an inf. n. of an intrans. verb, and it seems to be an inf. n. of which the verb is غَزُوَ, meaning جَادَ غَزْوُهُ [i. e. Excellent, or how excellent, is his engaging in a warring, or warring and plundering, expedition, or in such expeditions!]; and to be similar to قَضُوَ meaning جَادَ قَضَآءُهُ, and ضَرُبَتْ يَدُهُ meaning جَادَ ضَرْبُهَا. (TA.)

2 غَزَّوَ see what next follows.

اغزاهُ
4 اغزاهُ ذ He fitted him out, equipped him, or furnished him, (S,) or he sent him, (Mgh, Msb,) or he urged, or incited, him, (K,) to engage in a warring, or warring and plundering, expedition, (S, * Mgh, * Msb, * K,) in the country of the enemy; (Msb;) and ↓ غزّاهُ signifies the same. (K.) -A2- أَغْزَتْ, said of a woman, (Mgh, K,) Her husband was absent [engaged in a warring, or warring and plundering, expedition, in the country of the enemy]; (Mgh;) or her husband went [or had gone] to fight with, and plunder, the enemy. (K.) ― -b2- And, said of a she-camel, Her impregnation was, or became, difficult. (S, K.) -A3- And اغزاهُ He granted him some delay, and deferred [the exacting of] the debt that he owed. (S, K.)

اغتِزاهُ
8 اغتِزاهُ ذ : see 1, first sentence. -A2- اغتزى بِفُلَانٍ He had such a one peculiarly to himself from among his companions: (K, TA:) like اِغْتَزَّ بِهِ. (TA.) A poet says,
قَدْ يَغْتَزِى الهِجْرَانُ بِالتَّجَرُّمِ
[Sometimes, or often, the cutting off from friendly intercourse has the accusation of that which is a crime, or a fault, or an offence, peculiarly assigned to it (as the cause)]: التجرّم here meaning اِدِّعَآءُ الجُرْمِ. (TA.)

غَزَاةٌ
غَزَاةٌ ذ : see the next paragraph, in three places.

غَزْوَةٌ
غَزْوَةٌ ذ The act of [الغَزْو i. e.] repairing to fight with [or to fight with and plunder] the enemy [in the country of the latter]; as also ↓ غَزَاةٌ, and ↓ مَغْزَاةٌ: (Mgh:) or the first signifies a single time [or act] of الغَزْو [i. e. a single warring, or warring and plundering, expedition]; (Th, Msb, TA;) as also ↓ مَغْزَاةٌ: (Msb:) and ↓ غَزَاةٌ is the subst. from غَزَوْتُ العَدُوَّ [as such meaning as expl. above, i. e. the act of الغَزْو]: (S, TA:) or this signifies [a campaign, i. e.] the work [or operations] of a year: (Th, TA:) the pl. (of غَزْوَةٌ, Msb, [and of ↓ غَزَاةٌ, for this is originally غَزَوَةٌ,]) is غَزَوَاتٌ, and (of ↓ مَغْزَاةٌ, Msb) مَغَازٍ, (Mgh, Msb,) which latter pl. is applied to the غَزَوَات of Mohammad. (TA.)

غِزْوَةٌ
غِزْوَةٌ ذ i. q. طِلْبَةٌ [app. as meaning A mode, or manner, of seeking, &c.]. (TA.)

أَبُو غَزْوَانَ
أَبُو غَزْوَانَ ذ [or غَزْوَانٍ?] The cat: because it is ever making war upon the mouse. (يَغْزُو الفَأْرَ أَبَدًا). (Har p. 663.)

غَزْوِىٌّ
غَزْوِىٌّ ذ , accord. to [many, app., of] the copies of the S; or غَزَوِىٌّ, accord. to ISd, [and so in some copies of the S,] said by ISd to be altered from the regular form [which is غَزْوِىٌّ]; (TA;) Of, or relating to, الغَزْو [or the making a warring, or warring and plundering, expedition]. (S, ISd, TA.)

غَزِىٌّ
غَزِىٌّ ذ : see غَازٍ.

غَزَّآءٌ
غَزَّآءٌ ذ One who engages much, or often, in warring, or warring and plundering, expeditions; syn. كَثِيرُ الغَزْوِ. (TA.)

غَازٍ
غَازٍ ذ One going, or who goes, to fight with, and plunder, the enemy, (S, * Mgh, * Msb, K,) in the country of the latter; (Msb;) [one engaging, or who engages, in a warring, or warring and plundering, expedition: and a warrior, in a general sense:] pl. غُزَاةٌ (S, Mgh, Msb) and غُزًّى (S, Msb, K, TA, in the CK غُزّىٰ) and غُزَّآءٌ (S) and غُزِىٌّ, (K,) [originally غُزُوىٌ,] of the measure فُعُولٌ, (TA,) and ↓ غَزِىٌّ is pl. of [the pl.] غُزَاةٌ, (S, Msb,) or [rather] a quasi-pl. n.; (K;) and ↓ غَازِيَةٌ signifies a company, or body, of غُزَاة. (TA.)

غَازِيةٌ
غَازِيةٌ ذ : see what immediately precedes.

الاغزآء
الاغزآء ذ and المغزى [app. الأَغْزَآءُ and ↓ المَغْزَى, the former a pl. of which the sing. is not mentioned, and the latter a quasi-pl. n. like المَرْجَلُ from الرَّجُلُ,] The offspring (نَتَائِج [more properly نِتَاج, which agrees with the context,]) of the [season called] صَيْف, on the authority of IAar, [meaning such offspring of camels, for it is added,] which are discommended, the young camel thereof being always weak. (TA.)

مَغْزًى
مَغْزًى ذ The intended sense of a saying; the meaning thereof; syn. مَقْصَدٌ [as an inf. n. used in the sense of the pass. part. n. of its verb]. (S, K; in the CK written مَقْصِد.) ― -b2- See also مَغْزَاةٌ. -A2- And see the paragraph next preceding this.

مُغْزٍ
مُغْزٍ ذ [act. part. n. of 4, q. v.]. ― -b2- مُغْزِيَةٌ A woman whose husband is absent; (Mgh;) [meaning] one whose husband has gone to fight with, and plunder, the enemy. (S, * TA.) See an ex. in a trad. mentioned voce كَاسِرٌ. -A2- Also, مُغْزِيَةٌ, A she-camel that has exceeded the year [from the time when she was covered] without bringing forth; like مِدْرَاجٌ: (El-Umawee, S:) or a she-camel that has exceeded the year by a month, (K, TA,) or the like thereof, (TA,) in pregnancy: (K, TA:) so in the M. (TA.) And A she-ass that is late in bringing forth, but does then bring forth. (S.) المُغْزِى مِنَ الغَنَمِ means Those that are late in bringing forth, by a month, or two months, after the others, of the sheep or goats, because of their having conceived at a late period. (TA.) ― -b2- And مغْزٍ signifies A she-camel whose impregnation is difficult: mentioned by Az. (TA.)

مَغْزَاةٌ
مَغْزَاةٌ ذ : see غَزْوَةٌ, in three places. ― -b2- Also A place of غَزْو [meaning making a warring, or warring and plundering, expedition]: pl. مَغَازٍ. (TA.) ― -b3- And المَغَازِى signifies also The memorable deeds of the غُزَاة [meaning those who engage in warring, or warring and plundering, expeditions, pl. of غَازٍ]: (K, TA:) in which sense, some say, it has no sing., but others say that its sing. is مَغْزَاةٌ or ↓ مَغْزًى. (TA.)

مَغْزِىٌّ
مَغْزِىٌّ ذ [as pass. part. n. of غَزَا] was used as an epithet applied to a man: it is properly with و [i. e. مَغْزُوٌّ]; but there are many instances of the former kind. (TA.)

##### Türkçe

**غَزَاهُ**
1 **غَزَاهُ** ذ, [muzârîsi **غَزُوَ**,] mastar ismi **غَزْوٌ**, Onu diledi yahut arzuladı; onu aradı; ve ona yöneldi, onu kastetti yahut murat etti; eşanlamlısı **أَرَادَهُ**; ve **طَلَبَهُ**; ve **قَصَدَهُ**; [bunların birincisi çoğu kez ikincinin ve üçüncünün aynı mânalarında kullanılır;] yine bunun gibi ↓ **اغتزاهُ**; (K, TA;) bu sonuncu, ISd tarafından **قَصَدَهُ** ile eşanlamlı olarak zikredilmiştir. (TA.) Şöyle denir: **عَرَفْتُ مَا يُغْزَى مِنْ هٰذَا الكَلَامِ** yani [ben bildim, yahut pekiştirmeli olarak, bilirim,] bu sözden murat olunan yahut arzulanan şeyi (**مَا يُرَادُ**). (S.) Ve **غَزْوِى كَذَا**: Benim hedefim, yahut niyetim, yahut muradım, şöyle bir şeydir. (K.) ― -b2- [Bundan dolayı, görünüşe göre,] **غَزَا العَدُوَّ**, mastar ismi **غَزْوٌ** (S, Mgh, Msb, K) ve **غَزَوَانٌ**, (K, TA,) yahut bazılarına göre **غَزْوَانٌ**, Sb tarafından zikredilmiştir, (TA,) ve **غَزَاوَةٌ**, (K,) [fakat bu sonuncu hakkında bu paragrafın sonunda söylenene bak,] Düşmana karşı savaşmak için (Er-Rلghib, TA,) dışarı çıktı, (Er-Rلghib, TA,) yahut yöneldi, yahut gitti, (Mgh,) düşmanla savaşmak için; (Er-Rلghib, Mgh, TA;) yahut düşmanla savaşmaya ve onu yağmalamaya gitti; (K, TA;) onun ülkesinde. (Msb.) [Ve **غَزَا** tek başına, mef’ûlü anlaşılmış olarak, çoğu kez aynı mânaya gelir; yahut: bir savaş, yahut savaş ve yağma seferine, yahut böyle seferlere girişti.] ― -b3- Ve **غَزَا اـِلَيْهِ**, mastar ismi yukarıdaki gibi, Ona yahut ona doğru yöneldi, gitti, yahut ona doğru meyletti; eşanlamlısı **قَصَدَهُ**. (TA.) -A2- Yukarıda zikredilen **غَزَاوَةٌ**, çoğu durumda lâzım bir fiilin mastar ismi vezni olan bir vezindendir; ve fiili **غَزُوَ** olan bir mastar ismi gibi görünür; mânası **جَادَ غَزْوُهُ** [yani: Onun savaş seferine, yahut savaş ve yağma seferine girişmesi ne güzel, yahut pek güzel!]; ve **قَضُوَ**’ya benzer; onun mânası **جَادَ قَضَآءُهُ**; ve **ضَرُبَتْ يَدُهُ**’ya benzer; onun mânası **جَادَ ضَرْبُهَا**. (TA.)

2 **غَزَّوَ**: hemen ardından gelen şeye bak.

**اغزاهُ**
4 **اغزاهُ** ذ Onu donattı, teçhiz etti, yahut ona teçhizat sağladı, (S,) yahut onu gönderdi, (Mgh, Msb,) yahut onu sevk etti, yahut kışkırttı, (K,) düşman ülkesinde bir savaş seferine, yahut savaş ve yağma seferine, girişmesi için; (S, * Mgh, * Msb, * K,) (Msb;) ve ↓ **غزّاهُ** da aynı mânaya gelir. (K.) -A2- **أَغْزَتْ**, bir kadın hakkında söylenir, (Mgh, K,) Kocası [düşman ülkesinde bir savaş seferinde, yahut savaş ve yağma seferinde] yoktu; (Mgh;) yahut kocası düşmanla savaşmaya ve onu yağmalamaya gitti [yahut gitmişti]. (K.) ― -b2- Ve bir dişi deve hakkında söylenir: Gebe kalması zor oldu yahut zorlaştı. (S, K.) -A3- Ve **اغزاهُ**: Ona mühlet verdi ve borçlu olduğu borcun [tahsilini] erteledi. (S, K.)

**اغتِزاهُ**
8 **اغتِزاهُ** ذ: 1’in ilk cümlesine bak. -A2- **اغتزى بِفُلَانٍ**: Yoldaşları arasından böyle birini kendisine mahsus kıldı: (K, TA:) **اِغْتَزَّ بِهِ** gibi. (TA.) Bir şair der ki,
قَدْ يَغْتَزِى الهِجْرَانُ بِالتَّجَرُّمِ
[Bazen, yahut çoğu kez, dostça ilişkiyi kesme, suç olan yahut kusur yahut kabahat olan şeyin ithamını kendisine mahsus kılar (sebep olarak)]: burada **التجرّم** mânası **اِدِّعَآءُ الجُرْمِ**’dür. (TA.)

**غَزَاةٌ**
**غَزَاةٌ** ذ: üç yerde, bir sonraki paragrafa bak.

**غَزْوَةٌ**
**غَزْوَةٌ** ذ [**الغَزْو** yani] düşmanla savaşmak [yahut düşmanla savaşmak ve onu yağmalamak] için [onun ülkesine] gitme fiili; yine bunun gibi ↓ **غَزَاةٌ**, ve ↓ **مَغْزَاةٌ**: (Mgh:) yahut birincisi **الغَزْو**’nun tek bir defasını [yahut fiilini] ifade eder [yani tek bir savaş seferi, yahut savaş ve yağma seferi]; (Th, Msb, TA;) yine bunun gibi ↓ **مَغْزَاةٌ**: (Msb:) ve ↓ **غَزَاةٌ**, **غَزَوْتُ العَدُوَّ**’dan türemiş isimdir [böylece yukarıda açıklanan mânada, yani **الغَزْو** fiili]: (S, TA:) yahut bu, [bir sefer yani] bir yılın işi [yahut harekâtı] mânasınadır: (Th, TA:) çoğulu ( **غَزْوَةٌ**’nin, Msb, [ve ↓ **غَزَاةٌ**’nin; çünkü bu aslında **غَزَوَةٌ**’dir,]) **غَزَوَاتٌ**’tır; ve (↓ **مَغْزَاةٌ**’nin, Msb) **مَغَازٍ**’dir, (Mgh, Msb,) ki bu son çoğul, Muhammed’in **غَزَوَاتٌ**’ına uygulanır. (TA.)

**غِزْوَةٌ**
**غِزْوَةٌ** ذ **طِلْبَةٌ** ile aynı mânadadır [görünüşe göre: aramanın vb. bir tarzı yahut biçimi mânasında]. (TA.)

**أَبُو غَزْوَانَ**
**أَبُو غَزْوَانَ** ذ [yahut **غَزْوَانٍ**?] Kedi: çünkü o, fareye daima savaş açar. (**يَغْزُو الفَأْرَ أَبَدًا**). (Har p. 663.)

**غَزْوِىٌّ**
**غَزْوِىٌّ** ذ, S’nin nüshalarının [çoğuna, görünüşe göre,] göre; yahut ISd’ye göre **غَزَوِىٌّ**, [ve S’nin bazı nüshalarında da böyledir,] ISd tarafından, düzenli şekilden [ki o **غَزْوِىٌّ**’dir] değiştirilmiş olduğu söylenmiştir; (TA;) **الغَزْو**’a nispetle; [yahut savaş seferi, yahut savaş ve yağma seferi yapmaya] dair. (S, ISd, TA.)

**غَزِىٌّ**
**غَزِىٌّ** ذ: **غَازٍ**’a bak.

**غَزَّآءٌ**
**غَزَّآءٌ** ذ Savaş seferlerine, yahut savaş ve yağma seferlerine, çokça yahut sıkça girişen kimse; eşanlamlısı **كَثِيرُ الغَزْوِ**. (TA.)

**غَازٍ**
**غَازٍ** ذ Düşmanla savaşmaya ve onu yağmalamaya giden kimse, (S, * Mgh, * Msb, K,) onun ülkesinde; (Msb;) [savaş seferine, yahut savaş ve yağma seferine, girişen kimse: ve genel mânada bir savaşçı:] çoğulu **غُزَاةٌ** (S, Mgh, Msb) ve **غُزًّى** (S, Msb, K, TA, CK’de **غُزّىٰ**) ve **غُزَّآءٌ** (S) ve **غُزِىٌّ**, (K,) [aslında **غُزُوىٌ**,] **فُعُولٌ** vezninde, (TA,) ve ↓ **غَزِىٌّ**, [çoğulun] çoğulu olan **غُزَاةٌ**’nin çoğuludur, (S, Msb,) yahut [daha doğrusu] çoğul benzeri bir isimdir; (K;) ve ↓ **غَازِيَةٌ**, **غُزَاةٌ**’dan bir topluluk yahut bölük mânasınadır. (TA.)

**غَازِيةٌ**
**غَازِيةٌ** ذ: hemen önce gelene bak.

**الاغزآء**
**الاغزآء** ذ ve **المغزى** [görünüşe göre **الأَغْزَآءُ** ve ↓ **المَغْزَى**, birincisi tekili zikredilmeyen bir çoğul, ikincisi ise **الرَّجُلُ**’den **المَرْجَلُ** gibi çoğul benzeri bir isim,] IAar’ın rivayetine göre, [**صَيْف** denilen mevsimin] yavruları (**نَتَائِج** [daha doğrusu **نِتَاج**, ki bağlama uyar,]); [develerin yavruları mânasında; çünkü eklenir ki] bunlar yerilmiş olanlardır; onların yavru devesi daima zayıf olur. (TA.)

**مَغْزًى**
**مَغْزًى** ذ Bir sözün kastedilen mânası; onun anlamı; eşanlamlısı **مَقْصَدٌ** [fiilinin mef’ûl ismi mânasında kullanılan bir mastar ismi olarak]. (S, K; CK’de **مَقْصِد** yazılmıştır.) ― -b2- **مَغْزَاةٌ**’ya da bak. -A2- Ve bundan hemen önceki paragrafa da bak.

**مُغْزٍ**
**مُغْزٍ** ذ [4’ün ism-i fâili, ona bak]. ― -b2- **مُغْزِيَةٌ**: Kocası yok olan kadın; (Mgh;) [mânası] kocası düşmanla savaşmaya ve onu yağmalamaya gitmiş olan. (S, * TA.) **كَاسِرٌ** maddesinde zikredilen bir hadiste bir örneğe bak. -A2- Yine, **مُغْزِيَةٌ**, üstünden bir yıl geçtiği hâlde [aşımlandığı zamandan itibaren] doğurmamış dişi deve; **مِدْرَاجٌ** gibi: (El-Umawee, S:) yahut gebelikte bir ay, (K, TA,) yahut buna benzer bir miktar, (TA,) yılı aşmış dişi deve: (K, TA:) M’de böyledir. (TA.) Ve doğurması geciken, fakat sonra doğuran dişi eşek. (S.) **المُغْزِى مِنَ الغَنَمِ**: Koyun yahut keçilerden, diğerlerinden sonra bir ay yahut iki ay gecikerek doğuranlar demektir; geç bir vakitte gebe kaldıkları için. (TA.) ― -b2- Ve **مغْزٍ**, gebe kalması zor olan dişi deve mânasına gelir: Az tarafından zikredilmiştir. (TA.)

**مَغْزَاةٌ**
**مَغْزَاةٌ** ذ: üç yerde, **غَزْوَةٌ**’ye bak. ― -b2- Ayrıca **غَزْو** yeri [yani savaş seferi, yahut savaş ve yağma seferi yapma yeri]: çoğulu **مَغَازٍ**. (TA.) ― -b3- Ve **المَغَازِى** ayrıca **غُزَاةٌ**’nın hatırlanmaya değer fiilleri mânasınadır [yani savaş seferlerine, yahut savaş ve yağma seferlerine, girişenlerin; **غَازٍ**’ın çoğulu]: (K, TA:) bu mânada, bazıları onun tekili olmadığını söyler; fakat başkaları tekilinin **مَغْزَاةٌ** yahut ↓ **مَغْزًى** olduğunu söyler. (TA.)

**مَغْزِىٌّ**
**مَغْزِىٌّ** ذ [**غَزَا**’nın ism-i mef’ûlü olarak] bir erkeğe sıfat olarak kullanılmıştır: aslında و iledir [yani **مَغْزُوٌّ**]; fakat birincisi türünden birçok örnek vardır. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B2%D8%B2/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: غزز

غَزَّ
غَزَّ U ( n. ac. غَزّ 1 ,  غَزَز 4 ),
a.  Attached to himself; selected ( as companion ).

b.  [ acc. &  Fī ] [ coll. ], Drove, stuck into ( needle & c. ).

غَاْزَزَ
غَاْزَزَ III ,
a.  Strove, fought.

أَغْزَزَ
أَغْزَزَ IV ,
a.  Was thorny, prickly.

تَغَاْزَزَ
تَغَاْزَزَ VI ,
a.  Fought.

اِنْغَزَزَ
اِنْغَزَزَ VII
a.  [ Fī ] [ coll. ], Penetrated into-

اِغْتَزَزَ
اِغْتَزَزَ VIII ,
a.  see I (a) .

غَزَّة
غَزَّة 1t ,
a.  Gazza ( city ).

غُزَّاْز
غُزَّاْز 29 ,
a.  Kind, charitable people.

##### Türkçe

غَزَّ
غَزَّ U ( n. ac. **غَزّ** 1 ,  **غَزَز** 4 ),
a. Kendisine bağlandı; (yoldaş olarak) seçti.

b. [ acc. &  Fī ] [ coll. ], (iğne vb.) içine sürdü, sapladı.

غَاْزَزَ
غَاْزَزَ III ,
a. Çabaladı, savaştı.

أَغْزَزَ
أَغْزَزَ IV ,
a. Dikenli, batıcı oldu.

تَغَاْزَزَ
تَغَاْزَزَ VI ,
a. Savaştı.

اِنْغَزَزَ
اِنْغَزَزَ VII
a. [ Fī ] [ coll. ], içine nüfuz etti-

اِغْتَزَزَ
اِغْتَزَزَ VIII ,
a. I (a)’ya bak.

غَزَّة
غَزَّة 1t ,
a. **غَزَّة** (şehir).

غُزَّاْز
غُزَّاْز 29 ,
a. İyi, hayırsever insanlar.

#### Madde başı: غزو

غَزَا
غَزَا U ( n. ac. غَزْو 1 ,  غَزَاْوَة 22t ,  غَزَوَاْن 36 ),
a.  Attacked, made a raid upon, invaded.

b.  ( n. ac غَزْو 1 ), Intended, purposed, aimed at; wished, desired.

c.  [ IIa ], Went towards.

غَزَّوَ
غَزَّوَ II ,
a.  Equipped, fitted out, sent against the enemy ( troops ).

أَغْزَوَ
أَغْزَوَ IV ,
a.  see II .

b.  Had her husband absent at the war ( woman ).

تَغَاْزَوَ
تَغَاْزَوَ VI ,
a.  Attacked, warred against each other.

اِغْتَزَوَ
اِغْتَزَوَ VIII ,
a.  see I (b) . - [ Bi ], Attached himself to.

غَزْو
غَزْو [ 1 ],
a.  Intention, purpose; object, aim.

b.  Incursion, raid, foray; invasion; military expedition; campaign.

غَزْوَة
غَزْوَة [ 1t ],
a.  see 1 (b) .

غَزَاة
غَزَاة [ 4tA ] , ( pl. غَزَوَات ),
a.  see 1 (b) .

غَزَوِيّ
غَزَوِيّ
a.  Military; warlike; hostile.

مَغْزًى
مَغْزًى [ 17 ] ( pl. مَغَازٍ [ 44 ] ),
a.  see 1 (b) .

b.  Scene of war, seat of war.

c.  Sense, meaning; purport, drift ( of a speech ).

مَغْزَاة
مَغْزَاة [ 17tA ],
a.  see 1 (b) غَازٍ مَغْزَو 17 ( b ).

غَازٍ
غَازٍ [ 21 ] , ( pl. غُزَاة [ غُزَوَة 9t
a.  A ],  غُزًّى [ غُزَّو 11 ],  غُزِيّ ,  غُزَّآء [ 29A ] ), Warrior.

b.  Conqueror, victor.

c.  Chief, commander.

غَازِيَة
غَازِيَة [ 21t ] , ( pl. reg. &  غَوَازٍ [ 41 ] ),
a.  fem. of غَاْزِو 21 .

b.  Band of warriors.

غَزَاوَة
غَزَاوَة [ 22t ] ,  غَزَوَان [ 36 ] ,
a.  see 1 (b) .

المَغَازِي
المَغَازِي [ 44 ],
a.  Memorable deeds, exploits, achievements.

##### Türkçe

غَزَا
**غَزَا** U ( n. ac. **غَزْو** 1 ,  **غَزَاْوَة** 22t ,  **غَزَوَاْن** 36 ),
a.  Saldırdı, üzerine akın yaptı, istila etti.

b.  ( n. ac **غَزْو** 1 ), Kastetti, amaçladı, hedefledi; istedi, arzuladı.

c.  [ IIa ], -e doğru gitti.

غَزَّوَ
**غَزَّوَ** II ,
a.  Donattı, teçhiz etti, düşmana karşı gönderdi ( askerler ).

أَغْزَوَ
**أَغْزَوَ** IV ,
a.  II’ye bak.

b.  Kocası savaşta bulunmayan oldu ( kadın ).

تَغَاْزَوَ
**تَغَاْزَوَ** VI ,
a.  Birbirlerine saldırdılar, birbirleriyle savaştılar.

اِغْتَزَوَ
**اِغْتَزَوَ** VIII ,
a.  I (b)’ye bak. - [ Bi ], Kendini -e bağladı.

غَزْو
**غَزْو** [ 1 ],
a.  Niyet, maksat; gaye, hedef.

b.  Baskın, akın, yağma akını; istila; askerî sefer; harekât.

غَزْوَة
**غَزْوَة** [ 1t ],
a.  1 (b)’ye bak.

غَزَاة
**غَزَاة** [ 4tA ] , ( pl. **غَزَوَات** ),
a.  1 (b)’ye bak.

غَزَوِيّ
**غَزَوِيّ**
a.  Askerî; savaşçı; düşmanca.

مَغْزًى
**مَغْزًى** [ 17 ] ( pl. **مَغَازٍ** [ 44 ] ),
a.  1 (b)’ye bak.

b.  Savaş sahnesi, savaş yeri.

c.  Mana, anlam; maksut, murat ( bir sözün ).

مَغْزَاة
**مَغْزَاة** [ 17tA ],
a.  1 (b) **غَازٍ مَغْزَو** 17 ( b )’ye bak.

غَازٍ
**غَازٍ** [ 21 ] , ( pl. **غُزَاة** [ **غُزَوَة** 9t a.  A ],  **غُزًّى** [ **غُزَّو** 11 ],  **غُزِيّ** ,  **غُزَّآء** [ 29A ] ), Savaşçı.

b.  Fatih, galip.

c.  Reis, kumandan.

غَازِيَة
**غَازِيَة** [ 21t ] , ( pl. reg. &  **غَوَازٍ** [ 41 ] ),
a.  **غَاْزِو** 21’in müennesi.

b.  Savaşçılar topluluğu.

غَزَاوَة
**غَزَاوَة** [ 22t ] ,  **غَزَوَان** [ 36 ] ,
a.  1 (b)’ye bak.

المَغَازِي
**المَغَازِي** [ 44 ],
a.  Hatırlanmaya değer işler, kahramanlıklar, başarılar.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B2%D8%B2/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

#### Madde başı: غزو

غزو
غَزَا - يَغْزُو - غازِي - غُزاة - غُزّى
غَزَا - يَغْزُو + كائن + كائناً: يخرج خارج دياره طلباً لإدراك عدو ثم محاربته والنيل منه في نفسه أو ماله
غازِي: اسم فاعل من " غَزَا - يَغْزُو "
غُزاة: جمع " غازِي"
غُزّى: على وزن " فـُعـَّال " اسم فاعل مبالغة للجمع من " غَزا - يَغْزُو "، أو حال من " غزاة" : وهم غازون
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " اللحاق بمتحرك أو فار أو هارب، وحصره وإدراكه"، وهي:
دَرَكَ - يَدْرَكُ، غَزَا - يَغْزُوْ، لَحِقَ - يَلْحَقُ، طَلَبَ - يَطْلُبُ، ذَنَبَ - يَذْنِبُ (ذَنَبَ - يَذْنُبُ)، ذَأََبَ - يَذْأَُبُ
غزى
 ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تكونوا كالذين كفروا وقالوا لإخوانهم إذا ضربوا في الأرض أو كانوا غزى لو كانوا عندنا ما ماتوا وما قتلوا ليجعل الله ذلك حسرة في قلوبهم والله يحي ويميت والله بما تعملون بصير(156)﴾ آل عمران
مختار الصحاح
● [غزا] غ ز ا: غَزَوْتُ العدو من باب عدا والاسم الغَزَاةُ ورجل غَازٍ وجمعه غُزَاةٌ كقَاض وقُضاة و غُزًّى كسابق وسُبَّق و غَزِيٌّ كحاجٍ وحَجِيج وقَاطِن وقَطين و غُزَّاء كفاسِق وفُسَّاق و أغْزَاهُ جهَّزه للغزو و مَغْزَى الكلام بفتح الميم والزاي مقصده وعرفت ما يُغْزَى من هذا الكلام أي ما يُراد
معجم الفرائد القرآنية:
غ ز و
"غُزّى" في قوله تعالـى:" إِذَا ضَرَبُوا فِي الأرْضِ أَوْ كَانُوا غُزّىً "(156) آل عمران .
الغَزْو : الخروج إلى محاربة العدو، وغٌزّىَ جمع غاز .
الراغب
غزا
- الغزو: الخروج إلى محاربة العدو، وقد غزا يغزو غزوا، فهو غاز، وجمعه غزاة وغزى. قال تعالى: }أو كانوا غزى{ [آل عمران/156].
ملخص اللسان:
1.     غزا يَغْزو: غَزَا الشيءَ غَزْواً: أَرادَه وطَلَبَه.
2.     ومَغْزَى الكلام: مَقْصِدُه.
3.     والغَزْوُ: السيرُ إِلى قِتالِ  العَدُوِّ وانْتِهابه،
4.      وأَغْزَيْتُ الرجُل  أَمْهَلْته وأَخَّرْت ما لي عليه من الدَّين.
لسان العرب
● - غزا: غَزَا الشيءَ غَزْواً: أَرادَه وطَلَبَه. وغَزَوت فُلاناً أَغْزُوه  غَزْواً. والغِزْوَة: ما غُزِي وطُلِبَ؛ قال ساعدة بن جُؤية:  لَقُلْتُ لدَهْرِي: إِنه هو غِزْوَتي،  وإِنِّي، وإِن أَرْغَبْتَني، غيرُ فاعِلِ  ومَغْزَى الكلام: مَقْصِدُه. وعَرفْتُ ما يُغْزَى من هذا الكلام أَي ما  يُرادُ. والغَزْوُ: القَصْدُ، وكذلك الغَوْزُ، وقد غَزاهُ وغازَهُ  غَزْواً وغَوْزاً إِذا قَصَدَه. وغَزَا الأَمرَ واغْتَزاه، كلاهما: قَصَدَه؛ عن  ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:  قد يُغْتَزَى الهِجْرانُ بالتَّجَرُّمِ  التَّجَرُّمُ هنا: ادِّعاءُ الجُرْم. وغَزْوِي كذا أَي قَصْدِي. ويقال:  كا تَغْزو وما مَغزاك أَي ما مَطْلَبُك. والغَزْوُ: السيرُ إِلى قِتالِ  العَدُوِّ وانْتِهابه، غَزاهُم غَزْواً وغَزَواناً؛ عن سيبويه، صحت الواو  فيه كراهِية الإِخلالِ، وغَزواةً؛ قال الهذلي:  تقولُ هُذَيْلٌ: لا غَزاوة عندَه،  بَلَى غَزَواتٌ بَينَهُنّ تَواثُبُ  قال ابن جني: الغَزاوة كالشَّقاوة والسَّراوَةِ، وأَكثرُ ما تأْتي  الفَعالةُ مصدراً إِذا كانت لغيرِ المُتَعَدِّي، فأَكما الغَزاوة ففِعْلُها  مُتَعَدٍّ، وكأَنها إِنما جاءت على غَزُوَ الرجلُ جاد غَزْوُه، وقَضُوَ  جادَ قضاؤُه، وكما أَن قَوْلَهم ما أَضْرَبَ زيداً كأَنه على ضَرُبَ إِذا  جادَ ضَرْبُه، قال: وقد رُوِينا عن محمد بن الحسن عن أَحمدَ بن يحيى  ضَرُبَتْ يَدُهُ إِذا جاد ضَرْبُها. وقال ثعلب: إِذا قيل غَزاةٌ فهو عَمَلُ  سنَةٍ، وإِذا قيل غَزْوَةٌ فهي المَرَّةُ الواحدة من الغَزْوِ، ولا  يَطَّرِدُ هذا الأَصل، لا تقول مثلَ هذا في لَقاةٍ ولَقْيَةٍ بل هما بمعنًى واحد.  ورجل غازٍ من قوم غُزًّى مثل سابقٍ وسُبَّقٍ وغَزِيّ على مثال فَعِيلٍ  مثل حاجٍّ وحَجِيجٍ وقاطِنٍ وقَطِينٍ؛ حكاها سيبويه وقال: قلبت فيه الواو  ياءً لخفة الياء وثقل الجمع، وكسرت الزاي لمجاورتها الياء. قال الأَزهري:  يقال لجمع الغازِي غَزِيٌّ مثل نادٍ ونَدِيٍّ، وناجٍ ونَجِيٍّ للقوم  يَتَناجَوْنَ؛ قال زياد الأَعجم:  قُلْ للقَوافِلِ والغَزِيِّ، إِذا غَزَوْا،  والباكِرين وللمُجِدِّ الرائِحِ  ورأَيتُ في حاشية بعض نسخ حواشي ابن بري أَنَّ هذا البيت للصِّلِّيان  العَبْدِي لا لزِياد، قال: ولها خبر رواه زياد عن الصِّلِّيان مع القصيدة،  فذُكِر ذلك في ديوان زياد، فتَوهَّم من رآها فيه أَنها له، وليس الأَمر  كذلك، قال: وقد غلط أَيضاً في نسبتها لزياد أَبو الفَرَج الأَصْبهاني صاحب  الأَغاني، وتبعه الناسُ على ذلك. ابن سيده: والغَزِيُّ اسمٌ للجمع؛ قال  الشاعر:  سرَيْت بهم حتى تكلّ غَزِيُّهُم،  وحتى الجِيادُ ما يُقَدْن بأَرْسانِ  وفي جمعِ غازٍ أَيضاً غُزَّاءٌ، بالمدِّ، مثلُ فاسِقٍ وفُسَّاقٍ؛ قال  تأَبَّط شَرًّا:  فيَوْماً يغُزَّاءٍ، ويوماً بسُرْيةٍ؛  ويوماً بخَشْخاشٍ مِنَ الرَّجْلِ هَيْضَلِ  وغُزاةٌ: مثلُ قاضٍ وقُضاةٍ. قال الأَزهري: والغُزَّى على بِناءِ  الرُّكَّعِ والسُّجَّدِ. قال الله تعالى: أَو كانوا غُزًّى. سيبويه: رجلٌ  مَغْزِيٌّ شَبَّهُوها حيث كانَ قَبْلَها حرفٌ مضمومٌ ولم يكن بينهما إِلاَّ  حرفٌ ساكنٌ بأَدْلٍ، والوجْهُ في هذا النَّحْوِ الواوُ، والأُخرى عَرَبيَّة  كثيرةٌ.  وأَغْزَى الرجلَ وغَزَّاه: حَمَلَه على أَن يَغْزُوَ. وأَغْزَى فلان  فلاناً إِذا أَعْطاه دابَّة يَغْزُو عليها. قال سيبويه: وأَغْزَيْتُ الرجُل  أَمْهَلْته وأَخَّرْت ما لي عليه من الدَّين.  قال: وقالوا غَزاة واحدةٌ يريدون عَمَلَ وَجْهٍ واحدٍ، كما قالوا حَجَّة  واحدة يريدون عَمَلَ سنَةٍ واحدة؛ قال أَبو ذؤيب:  بَعِيد الغَزاةِ، فما إِنْ يَزا  لُ مُضُطَمِراً طُرَّاتاهُ طَلِيحا  والقياس غَزْوَة؛ قال الأَعشى:  ولا بُدَّ من غَزْوَةٍ، في الرَّبيعِ،  حَجُونٍ تُكِلُّ الوَقاحَ الشَّكُورا  والنَّسب إِلى الغَزْوِ غَزَوِيٌّ، وهو من نادر معدول النسب، وإِلى  غَزِيَّة غَزَوِيٌّ. والمَغازِي: مَناقِبُ الغُزاةِ. الأَزهري: والمَغْزَى  والمَغْزاةُ والمغازي مواضِعُ الغَزْوِ، وقد تكون الغَزْوَ نَفْسه؛ ومنه  الحديث: كان إِذا اسْتَقْبَلَ مَغْزًى، وتكون المَغازِي مَناقِبَهُم  وغَزَواتِهِم. وغَزَوْتُ العَدُوَّ غَزْواً، والاسم الغَزاةُ؛ قال ابن بري: وقد  جاء الغَزْوَة في شعر الأَعشى، قال:  وفي كلِّ عامٍ أَنت حاسم غَزْوةٍ،  تَشُدُّ لأَقْصاها عَزِيمَ عَزائكا  (* قوله« حاسم» هو هكذا في الأصل.)  وقوله:  وفي كلِّ عام له غَزْوَةٌ،  تَحُثُّ الدَّوابِرَ حَثَّ السَّفَنْ  وقال جميل:  يقولُون جاهِدْ، يا جميلُ ، يغَزْوَةٍ،  وإِنَّ جِهاداً طَيِّءٌ وقِتالُها  تقديرها وإِنَّ جِهاداً جِهادُ طَيِّءٍ فحذف المضاف. وفي الحديث: قال  يوم فتح مكة لا تُغْزَى قُرَيْشٌ بعدَها أَي لا تَكْفُرُ حتى تُغْزَى على  الكُفْرِ، ونظيره: لا يُقْتَلُ قُرَشِيٌّ صَبراً بعد اليومِ أَي لا  يَرْتَدُّ فَيُقْتَلَ صَبْراً على رِدَّتِه؛ ومنه الحديث الآخر: لا تُغْزَى هذه  بعدَ اليومِ إِلى يومِ القيامة يعني مكة أَي لا تَعودُ دارَ كُفْرٍ  يُغْزَى عليه، ويجوز أَن يُراد بها أَنَّ الكفَّار لا يَغْزُونَها أَبداً  فإِن المسلمين قد غَزَوْها مَرَّات. وأَما قوله: ما مِنْ غازِيَةٍ تُخْفِقُ  وتُصابُ إِلاَّ تَمَّ أَجْرُهُم؛ الغازية تأْنيثُ الغازِي وهي ههنا صفةٌ  لجماعة. وأَخْفَقَ الغازِي إِذا لم يَغْنَم ولم يَظْفَرْ. وأَغْزَتِ  المرأَةُ، فهي مُغْزِيَّةٌ إِذا غَزَا بَعْلُها. والمُغْزِية: التي غزَا  زوجُها وبَقِيتَ وحْدُها في البيت. وحديث عمر، رضي الله عنه: لا يزال أَحدُهم  كاسِراً وِسادَهُ عند مُغْزِيةٍ. وغَزا فلانٌ بفلانٍ واغْتَزَى اغْتزاءً  إِذا اخْتصَّه من بين أَصحابه. والمُغْزِيَة من الإِبل: التي جازَتِ  الحَقَّ ولم تَلِدْ، وحَقُّها الوَقْت الذي ضُرِبَتْ فيه. ابن سيده:  والمُغْزِيَة من النُّوقِ التي زادت على السَّنَةِ شَهْراً أَو نَحْوَه ولم  تَلِدْ مثل المِدْراجِ. والمُغْزي من الإِبلِ: التي عَسُر لِقاحُها،  وأَغْزَتِ الناقةُ من ذلك؛ ومنه قول رؤبة:  والحَرْبُ عسْراءُ اللِّقاحِ مُغْزِ  أَي عَسِرَة اللقاح؛ واستعارَه أُمَيَّة في الأُتُنِ فقال:  تُزَنُّ على مُغْزِياتِ العِقاقِ،  ويَقْرُو بها قفِراتِ الصِّلال  يريد القَفِرات التي بها الصلال، وهي أَمْطارٌ تَقَع متفرّقة، واحدتها  صَلَّة. وأَتانٌ مُغْزِيةٌ: متأَخرة النِّتاجِ ثم تُنْتَج. والإِغْزاءُ  والمُغْزى: نِتاجُ الصَّيْفِ؛ عن ابن الأَعرابي، قال: وهو مَذْموم؛ وقال  ابن سيده: وعنْدي أَنَّ هذا ليس بشيء. قال ابن الأَعرابي: النِّتاجُ  الصَّيٌفِي هو المُغْزى، والإِغْزاءُ نِتاجُ سَوْءٍ حُوارُه ضعيف أَبداً.  الأَصمعي: المُغْزِيَة من الغَنَمِ التي يَتَأَخَّرُ وِلادُها بعد الغَنَم  شهراً أَو شَهْرَين لأَنها حَمَلت بأَخَرَة؛ وقال ذو الرمة فجعل الإِغْزاءَ  في الحمير:  رَباعٌ، أَقبُّ البَطْنِ، جأْب، مُطَرَّد،  بلَحْيَيهِ صَكُّ المُغْزِياتِ الرَّواكِلِ  وغَزِيَّة: قبيلة؛ قال دُريدُ بنُ الصِّمَّة:  وهَل أَنا إِلا من غَزِيَّةَ، إِن غَوَتْ  غَوَيْتُ، وإِنْ تَرْشُدْ غَزِيَّةُ أَرْشُدِ  وقال:  نَزَلت في غَزيَّة أَو مَرَاد  وأَبو غَزيَّة: كنية. وابنُ غَزيَّة: من شعراء هذيل. وغَزْوان: اسمُ  رجل.
مقاييس اللغة:
(غزو) الغين والزاء والحرف المعتل أصلانِ صحيحان، أحدهما طلب شيء، والآخر في بابِ اللِّقاح.
فالأوَّل الغَزْو. *ويقال: غَزَوت أغزو. والغازي: الطَّالِبُ لذلك، والجمع غُزَاة وغَزِيٌّ أيضاً([1]) ، كما يقال لجماعة الحاجّ حَجيج. والمُغزِيَة: المرأة التي غزا زَوْجها.ويقال في النِّسبة إلى الغَزْو: غَزَوِيّ.
والثاني: قولهم: أغْزَت النَّاقةُ، إذا عَسُر لِقاحُها. وقال قومٌ: الأَتَان المُغْزِية: التي يتأخَّر نِتاجُها ثم تُنْتَج. قال الهذليّ([2]) :
يُرِنُّ على مُغْزِياتِ العِقا *** قِ يَقْرُو بها قَفَراتِ الصِّلالِ([3])
القاموس المحيط:
و غَزَاهُ غَزْواً أرادَهُ، وطَلَبَه، وقَصَدَه، كاغْتَزاهُ، و العَدُوَّ سارَ إلى قتالِهِمْ وانْتِهابِهِم غَزْواً وغَزَوَاناً وغَزاوَةً، وهو غازٍ ج غُزًّى وغُزِيٌّ، كدُلِيٍّ. والغَزِيُّ، كَغَنِيٍّ اسمُ جَمْعٍ. وأَغْزاهُ حَمَلَهُ عليه، كغَزَّاهُ، وأمْهَلَه، وأخَّرَ ما لَهُ عليه من الدَّيْنِ، و الناقَةُ عَسُرَ لِقاحُها، و المرأةُ غَزَا بَعْلُها. ومَغْزَى الكلامِ مَقْصِدهُ. والمَغازِي مَناقِبُ الغُزاةِ. وناقَةٌ مُغْزِيَةٌ زادَتْ على السَّنَةِ شَهْراً في الحَمْلِ. وغَزْوِي كذا قَصْدِي. وغَزْوانُ مَحَلَّةٌ بِهَراةَ، وجَبَلٌ بالطائِفِ، ورجلٌ، وسَمَّوْا غازِيَةَ وغَزِيَّةَ، كغَنِيَّةٍ وكسُمَيَّةَ وسُمَيٍّ. وابنُ غَزْوٍ، كدَلْوٍ مُحَدِّثٌ. وربيعةُ بنُ الغازي تابِعِيٌّ. واغْتَزَى بفُلانٍ اخْتَصَّ به من بينِ أصحابِه.
تاج العروس:
( و غزاه غزوا ) بالفتح ( أراده وطلبه و ) غزاه غزوا ( قصده ) كغازه غوزا ( كاغتزاه ) أي قصده نقله ابن سيده ( و ) غزا ( العدو ) يغزوهم ( سار إلى قتالهم وانتهابهم ) وقال الراغب خرج الى محاربتهم ( غزوا ) بالفتح ( وغزوانا ) بالتحريك وقيل بالفتح عن سيبويه ( وغزاوة ) كشقاوة وأكثر ما تأتى الفعالة مصدر إذا كانت لغير المتعدى فأما الغزاوة ففعلها متعد فكأنها انما جاءت على غزو الرجل جاد غزوة وقضو جاد قضاؤه وكما قولهم ما أضرب زيدا كأنه على ضرب زيد جاد ضربه قال ثعلب ضربت يده جاد ضربها ( وهو غاز ج غزى ) كسابق وسبق ومنه قوله تعالى أو كانوا غزى ( وغزى كدلى ) على فعول ( والغزى كغنى اسم جمع ) وجعله الجوهرى جمعا كقاطن وقطين وحاج وحجيج ( وأغزاه حمله عليه ) أي على الغزو وفى الصحاح جهزه للغزو ( كغزاه ) بالتشديد ( و ) أغزاه ( أمهله وأخر ماله عليه من الدين ) نقله الجوهرى ( و ) أغزت ( الناقة عسر لقاحها ) فهى مغز نقله الازهرى والجوهري ( و ) أغزت ( المرأة غزا بعلها ) فهى مغزية نقلة الازهرى والجوهري ومنه حديث عمر لا يزال أحدكم كاسرا وساده عند مغزية ( ومغزى الكلام مقصده ) وعرفت ما يغزى من هذا الكلام أي ما يراد نقله الجوهرى وهو من عزا الشئ إذا قصده ( والمغازى مناقب الغزاة ) و منه قولهم هذا كتاب المغازى قيل انه لا واحد له وقيل واحده مغزاة أو مغزى ( وناقة مغزية ) كمحسنة ( زادت على السنة شهرا ) أو نحوه ( في الحمل ) كذا في المحكم وقال الاموى هي التى جازت السنة ولم تلد مثل المدراج كذا في الصحاح وقال الازهرى هي التى جازت الحق ولم تلد قال وحقها الوقت الذى ضربت فيه ( وغزوى كذا ) أي ( قصدي ) كذا ( وغزوان محلة بهراة و ) أيضا ( جبل بالطائف ) وفى التكملة الجبل الذى على ظهره مدينة الطائف ( و ) غزوان اسم ( رجل ) وهو غزوان بن جرير تابعي عن على ثقة ( وسموا غازية ) مخففا ( وغزية كغنية و ) غزية ( كسمية و ) غزى مثل ( سمى ) أمامن الاول فالحسن بن أحمد بن غازية الواسطي روى عن خاله أحمد بن الطيب الطحان ومن الثاني غزية بن الحرث الانصاري وغزية بن عمرو بن عطية الانصاري صحابيان وأبو غزية الانصاري صحابي أيضا روى عنه ابنه غزية يعد في الشاميين ومن الثالث ابن غزية من شعراء هذيل وغزية بنت دودان أم شريك من بنى صعصعة بن عامر وهى التى وهبت نفسها للنبى صلى الله عليه وسلم ويقال اسمها غزيلة وغزية بنت الحرث أم قدامة بن مظعون واخوته ومن الرابع عمرو بن غزى روى عن عمه علباء بن أحمد عن على ( وابن غزو كدلو محدث ) هو عبد الرحمن بن غز وذكره الصاغانى ( وربيعة بن الغازى ) ويقال هو ربيعة بن عمرو بن الغازى الجرشى الدمشقي ( تابعي ) على الصحيح وقد اختلف في صحبته روى عن عائشة وسعد وعنه ابنه أبو هشام الغازى وعطية بن قيس وكان يفتى الناس زمن معاوية قتل بمرج الراهط سنة 64 وهو جد هشام بن الغازى وقد نزل صيداء من ولده أبو الليث محمد بن عبد الوهاب بن غاز روى عنه ابن جميع الصيداوي ( واغتزى بفلان اختص به من بين أصحابه ) كاغتز به قال الشاعر * قد يغتزى الهجران بالتجرم * قدى يغتزى الهجران بالتجرم * التجرم هنا ادعاء الجرم * ومما يستدرك عليه الغزاة كحصاة اسم من غزوت العدو قال ثعلب إذا قيل غزاة فهو عمل سنة وإذا قيل غزوة فهى المرة الواحدة من الغزو ولا يطرد وقالو رجل مغزى والوجه في هذا النحو الواو والاخرى عربية كثيرة والنسبة الى الغزو غزوى كما في نسخ الصحاح أي بالفتح وقال ابن سيده غزوى بالتحريك قال وهو من نادر معدول النسب وغزا إليه غزوا قصده والمغازى مواضع الغزو واحدها مغزاة ومغازى رسول الله صلى الله عيه وسلم غزواته والغزوة بالكسر الطلبة وجمع الغازى غزاة كقاض وقضاة وغزاء كفسق وفساق نقلهما الجوهرى وأنشد لتأبط شرا فيوما بغزاء ويوما بسرية * ويوما بخشخاش من الرجل هيضل وأتان مغزية متأخرة النتاج ثم تنتج نقله الجوهرى وأنشد الازهرى لرؤبة
رباع أقب البطن جأب مطرد * بلحييه صك المغزيات الرواكل والاغزاء والمغزى نتائج الصيف عن ابن الاعرابي وهو مذموم وحواره ضعيف أبدا والمغزى من الغنم الذى يتأخر ولادها بعد الغنم بشهر أو شهرين لانها حملت باخرة وبنو غزية كغنية قبيلة من طئ وأيضا من هوازن ومنهم دريد بن الصمة وهو القائل وهل أنا الامن غزية ان غوت * غويت وان ترشد غزية أرشد وعمرو بن شمر بن غزية الغزوى كان مع يزيد بن أبى سفيان بالشام والغزوات محركة جمع غزوة كشهوة شهوات والغزاء ككتان الكثير الغزوا واشتهر به أبو محمد غنام بن عبد الله العنبري المحدث وابو الحسين ابراهيم بن شعيب الطبري الغازى روى عنه الحاكم وبنو غازى
بطن من العلويين في ريف مصر واليهم نسبت زاوية غازى بالبحيرة وغزوان جبل بالمغرب أو قبيلة نسبوا إليه وسليمن بن غزى بضم الغين وتشديد الزاى والياء مخففة فقية شافعي سمع مع الذهبي وأحمد بن غزى بن عربي بن غزى بن جميل الموصلي ذكره ابن سليم وغزويت بالكسر موضع مر له الايماء في ع ز ووغزية كسمية موضع قرب فيد ويروى كغنية ويروى أيضا بالراء كل ذلك ذكره نصر والغازية جماعة الغزاة وغزى بن فريج مقدم سنبس في البحيرة من أعمال مصر ذكره المقريزى ودرب الغزية احدى محلات مصر حرسها الله

_Türkçe çeviri henüz yok_
