# غزز — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B2%D8%B2/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%B2%D8%B2/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B2%D8%B2.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: غزز

أَغَزَّت البَقَرَةُ، وهي مُغِزٌّ إِذا عَسُرَ حملها؛ قال الأَزهري: الصواب أَغْزَتْ
(* قوله« الصواب أغزت إلخ» أي فيكون من المعتل، واقتصر
الجوهري على ذكره في المعتل، وقد ذكره القاموس في المعتل والصحيح معاً)، فهي مُغْزٍ، من ذوات الأَربعة أَي من أَربعة أَحرف، فَغَزَا إِذا قلت منه أَغْزَتْ حصل منه أَربعة أَحرف، وإِذا قلتَ من القول قلتُ حصل ثلاثة أَحرف فهذه من ذوات الثلاثة، وأَغْزَتْ وما أَشبهه من ذوات الأَربعة. ويقال للناقة إِذا تأَخر حملها فاستأْخر نَتاجُها: قد أَغْزَتْ، فهي مُغْزٍ؛ ومنه قول رؤبة:
والحَرْبُ عَسْراءُ اللِّقاحِ مُغْزِي
أَراد بُطْءَ إِقلاع الحرب؛ وقال ذو الرمة:
بَلَحْيَيْهِ صَكُّ المُغْزِياتِ الرَّواكِدِ
شَمِر: أَغَزَّت الشجرة إِغْزازاً، فهي مُغِزٌّ إِذا كثر شوكها والتفَّت. أَبو عمرو: الغَزَزُ الخُصوصية؛ تقول العرب: قد غَزَّ فلانٌ بفلان واغْتَزَّ به واغْتَزَى به إِذا اخْتَصَّه من بين أَصحابه: وأَنشد ابن نَجْدَةَ عن أَبي زيد:
فَمَنْ يَعْصِبْ بِلِيَّته اغْتِزازاً،
فإِنك قد مَلأْتَ يَداً وشَاما
قال أَبو العباس: مَن شرط ههنا؛ ويعصب: يلزم. بليته: بقراباته. اغتزازاً أَي اختصاصاً. واليد ههنا: يريد اليمن؛ قال: معناه من يلزم بِبِرِّه أَهلَ بيته فإِنك قد ملأْت بمعروفك من اليمن إِلى الشام.
والغُزْغُزُ: الشِّدْقُ في بعض اللغات، والراء لغة. ابن الأَعرابي: الغُزَّانِ الشِّدْقانِ، واحدُهما غُزٌّ. وفي الحديث: إِن المَلَكَيْنِ يجلسان على ناجِذَيِ الرجلِ يكتبان خيره وشره ويَسْتَمِدَّانِ من غُزَّيْهِ؛ الغُزَّانِ، بالضم والتشديد: الشِّدْقانِ، الواحد غُزٌّ. وفي حديث الأَحنف (* قوله« وفي حديث الاحنف إلخ» عبارة ياقوت: وقيل للاحنف بن قيس لما احتضر ما تتمنى؟ قال: شربة من ماء الغزيز، وهو ماء مرّ، وكان موته بالكوفة والفرات جاره): شَرْبَةً من ماء الغُزَيزِ، بضم الغين وفتح الزاي الأُولى، ماء قُرْبَ اليمامة.
وغَزَّةُ: موضع بمَشَارِف الشام بها قبر هاشم جَدِّ النبي، صلى الله عليه وسلم، وجاء في الشعر غَزَّات وغَزَّاة كأَذْرِعاتٍ وأَذرعاة وعانات وعاناة؛ وأَنشد ابن الأَعرابي:
مَيْتٌ بِرَدْمانَ، ومَيْتٌ بِسَلْـ
ـمانَ، ومَيْتٌ عند غَزَّاتِ
قال الأَزهري: ورأَت بالسَّوْدَةِ في ديار سَعْدِ بنِ زَيْد مَناةَ رَمْلَةً يقال لها غَزَّةُ وفيها أَحْساءٌ جَمَّة. والغُزُّ: جنس من التُّرْكِ.

### Türkçe

**أَغَزَّت** inek; o, حملı zorlaştığı zaman **مُغِزٌّ**dur; dedi:
el-Ezherî: doğrusu **أَغْزَتْ**’tir
(* onun “doğrusu **أغزت** vb.” sözü, yani o zaman mu‘tellden olur; Cevherî onu mu‘tellde zikretmekle yetindi; Kāmûs ise onu mu‘tellde ve sahîhte birlikte zikretti),
o hâlde o **مُغْزٍ**dir; “dört sahibi”nden, yani dört harften olanlardandır; çünkü **فَغَزَا** (dediğin zaman)
ondan **أَغْزَتْ** dediğinde ondan dört harf meydana gelir; “kavilden” dediğinde “dedim” dediğinde üç
harf meydana gelir; işte bu “üç sahibi”ndendir; **أَغْزَتْ** ve ona benzeyenler “dört sahibi”ndendir. Ve denir:
deveye, حملı geciktiği zaman, böylece doğumu geciktiğinde: “**قد أَغْزَتْ**”; o hâlde o **مُغْزٍ**dir;
bundandır Ru’be’nin sözü:
والحَرْبُ عَسْراءُ اللِّقاحِ مُغْزِي
Savaşın sönmesinin yavaşlığını kastetti; ve Zû’r-Rumme dedi:
بَلَحْيَيْهِ صَكُّ المُغْزِياتِ الرَّواكِدِ
Şemir: **أَغَزَّت** ağaç **إِغْزازاً**; o, dikeni çoğaldığı ve dolaşıp sarıldığı zaman **مُغِزٌّ**dur.
Ebû ‘Amr: **الغَزَزُ** hususîliktir; Araplar der: “**قد غَزَّ** falan, falan ile”
ve “**اغْتَزَّ** onunla” ve “**اغْتَزَى** onunla”, onu arkadaşları arasından seçip ayırdığı zaman; ve İbn
Necde, Ebû Zeyd’den şöyle inşâd etti:
فَمَنْ يَعْصِبْ بِلِيَّته اغْتِزازاً،
فإِنك قد مَلأْتَ يَداً وشَاما
Ebû’l-‘Abbâs dedi: Burada **مَن** şarttır; ve “**يعصب**”: bağlanıp yapışır. “**بليته**”: akrabalarıyla. “**اغتزازاً**”:
yani hususîleştirme olarak. Ve “el” burada: Yemen’i kasteder; dedi: manası, kim kendi iyiliğiyle
ev halkına bağlanıp yapışırsa, sen gerçekten ma‘rûfunla Yemen’den Şam’a kadar doldurdun.
Ve **الغُزْغُزُ**: bazı lehçelerde **الشِّدْقُ**tur; ve **الراء** bir lehçedir. İbnü’l-A‘râbî:
**الغُزَّانِ** iki **الشِّدْق**tur; ikisinden biri **غُزٌّ**dur. Ve hadiste: “İki melek
adamın iki **ناجِذ**i üzerine otururlar, hayrını ve şerrini yazarlar ve iki **غُزَّيْهِ**nden
yardım alırlar”; **الغُزَّانِ**, zamme ile ve şeddeli olarak: iki **الشِّدْق**tur; tekil **غُزٌّ**dur. Ve el-Ahnef hadîsinde
(* onun “el-Ahnef hadîsinde vb.” sözü: Yâkūt’un ibaresi: el-Ahnef b. Kays’a, can çekiştiğinde “ne temenni edersin?” denildi; “**ماء الغزيز**’den bir yudum” dedi; o acı bir sudur; ölümü Kûfe’deydi ve Fırat onun komşusuydu):
“**شَرْبَةً من ماء الغُزَيزِ**”; **الغين**in zammesiyle ve birinci **الزاي**ın fethasıyla; Yemâme yakınında bir su.
Ve **غَزَّةُ**: Şam’ın uçlarında bir yerdir; orada Peygamber’in dedesi Hâşim’in kabri vardır, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun; şiirde **غَزَّات** ve **غَزَّاة** geldi; **أَذْرِعاتٍ** ve **أَذرعاة** ve **عانات** ve **عاناة** gibi; ve İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
مَيْتٌ بِرَدْمانَ، ومَيْتٌ بِسَلْـ
ـمانَ، ومَيْتٌ عند غَزَّاتِ
el-Ezherî dedi: Ve **السَّوْدَةِ**’de, Sa‘d b. Zeyd Menât’ın diyarında, kendisine **غَزَّةُ** denilen bir kumluk gördü; onda çokça **أَحْساءٌ** vardır.
Ve **الغُزُّ**: **التُّرْكِ**ten bir cinstir.
