# غسا (غ-س-ا) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B3%D8%A7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%B3%D8%A7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: غ - س - ا
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B3%D8%A7/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

غَسا الليل يَغْسو غُسُوًّا. وغَسِيَ يَغْسى، وأغْسى يُغْسي، إذا أظلم.

##### Türkçe

**غَسا** gece **يَغْسو** **غُسُوًّا**: ve **غَسِيَ** **يَغْسى**; ve **أغْسى** **يُغْسي**, karardığı zaman.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B3%D8%A7/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الغين والسين
غسا ، غوس ، غيس ، سوغ .
غسا : أبو عبيد ، عن الأصمعيِّ : غَسَا الليلُ يَغْسُو : أَغْسى يُغْسي : إذا أَظْلَم .
وقال ابن السكيت مثله ، وزادَ : وَغَسِي يَغْسَى ، وأنشد :
فَلمَّا غسَا لَيْلى وَأَيقنْتُ أَنها
هي الأُرَبى جاءتْ بِأُمِّ حَبَوْكَرى
وقال الليث : شيخٌ غاسٍ : قد طال عمرهُ ، قلت : هذا تصحيفٌ ، والصَّوَابُ : شيخٌ عاسٍ بالعينِ ، يقال : عَسا الشيخُ يَعْسُو .
غوس غيس : أبو العباس عن ابن الأعرابيّ يقال : يَوْمٌ غَوّاسٌ : فيه هزيمةٌ وتشليحٌ ، قال : ويقال : أشَاؤُنَا مَغَوَّسٌ : أي مُشَنَّخٌ ، وتَغْوِيسهُ : تَشْذيب سُلاَّئه عنه .
وقال أبو عمرو : يقال : فلانٌ يَتَقلَّبُ في غَيْساتِ شَبابِهِ : أي في نعمةِ شَبابهِ .
وقال أبو عبيد : في غَيْسانِ شبابه .
وأنشد أبو عمرو :
بينَا الْفَتى يَخْبِطُ في غَيساتِهِ
تَقَلُّبَ الْحَيَّةِ في قِلاَتهِ
إذ أصْعدَ الدَّهْرُ إلَى عِفْرَاتهِ
فاجْتَاحَهَا بِشَفْرَتَيْ مِبْرَاتهِ
قلت : والنون والتاءُ فيهما لَيْسَتَا منَ الأصل ، من قال : غَيساتٍ ، فهي تاءُ
فعلاتٍ ، ومن قال : غَيْسانَ ، فهو نون فَعْلانَ .
سوغ : قال الليث : يقال : سَاغَ شرابهُ في حَلْقهِ سَوْغاً وسَوَاغاً ، وأساغَهُ الله ، وسَوَّغتُ فلاناً ما أصابَ .
وقال أبو عبيد : قال أبو عمرو : هذَا سَوْغ هَذا : إذا وُلدَ على أثره .
وقال المفضّلُ : هو سَوْغُهُ وسَيغُهُ بالواو والياء ، ويقال : هو أخوهُ سَوْغُهُ ، وهي أخته سَوْغُهُ : إذا لم يكن بينهما ولدٌ .
وقال اللحيانيُّ : أسْوَغَ الرَّجلُ أَخاهُ إِسْواغاً : إذا ولدَ معه ، ويقال : أساغ فلانٌ الطَّعام والشرابَ يُسِيغه .
ومنه قول الله : ( يَتَجَرَّعُهُ وَلاَ يَكَادُ يُسِيغُهُ ) ( إبراهيم : 17 ) .
وقال ابن بزرجَ : أساغَ فلانٌ بفلانٍ : أي : به تم أَمرهُ ، وبه كان نُجْحُ حاجته ، وذلكَ أنه يريد عدةَ رِجالٍ أو عدة دراهمَ فيبقى واحد به يتم الأمر ، فإذا أصابه ، قيل : أسَاغَ به ، وإن كانَ أكثر منْ ذلك ، قيلَ : أسَاغوا بهمْ .

##### Türkçe

باب **الغين** ve **السين**
**غسا** , **غوس** , **غيس** , **سوغ** .

**غسا** : Ebû Ubeyd, el-Asmaʿî’den: **غَسَا** gece **يَغْسُو**: **أَغْسى** **يُغْسي**: karardığı zaman (denir).
İbnü’s-Sikkît de onun benzerini söyledi ve şunu ekledi: **وَغَسِي** **يَغْسَى**; ve şu beyiti okudu:
فَلمَّا غسَا لَيْلى وَأَيقنْتُ أَنها
هي الأُرَبى جاءتْ بِأُمِّ حَبَوْكَرى
el-Leys dedi: **غاسٍ** bir ihtiyar: ömrü uzamış (kimsedir). Dedim ki: Bu bir tashîftir; doğrusu: **عاسٍ** bir ihtiyar, **العين** ile; denir ki: **عَسا** ihtiyar **يَعْسُو**.

**غوس غيس** : Ebû’l-ʿAbbâs, İbnü’l-Aʿrâbî’den: denir ki: **يَوْمٌ غَوّاسٌ**: içinde bozgun ve soyup-çıkarma vardır. Dedi ki: ve denir ki: **أشَاؤُنَا مَغَوَّسٌ**: yani **مُشَنَّخٌ**; ve onun **تَغْوِيسهُ**: ondan **سُلاَّئه**’nin budanmasıdır.
Ebû ʿAmr dedi: denir ki: falan kimse **غَيْساتِ** gençliğinde dönüp durur: yani gençliğinin nimeti içinde.
Ebû Ubeyd dedi: gençliğinin **غَيْسانِ**’ında.
Ebû ʿAmr şu beyiti okudu:
بينَا الْفَتى يَخْبِطُ في غَيساتِهِ
تَقَلُّبَ الْحَيَّةِ في قِلاَتهِ
إذ أصْعدَ الدَّهْرُ إلَى عِفْرَاتهِ
فاجْتَاحَهَا بِشَفْرَتَيْ مِبْرَاتهِ
Dedim ki: içlerindeki **النون** ve **التاء** aslîden değildir; kim **غَيساتٍ** derse, o **تاء** **فعلاتٍ**’tır; kim **غَيْسانَ** derse, o **نون** **فَعْلانَ**’dır.

**سوغ** : el-Leys dedi: denir ki: içeceği boğazında **سَاغَ** **سَوْغاً** ve **سَوَاغاً**; ve Allah onu **أساغَهُ**; ve falana isabet edeni ben falana **سَوَّغتُ**.
Ebû Ubeyd dedi: Ebû ʿAmr dedi: bu, bunun **سَوْغ**’udur: onun peşinden doğduğu zaman.
el-Mufaḍḍal dedi: o, **سَوْغُهُ** ve **سَيغُهُ**’dur, **الواو** ve **الياء** ile; ve denir ki: o, onun kardeşi **سَوْغُهُ**’dur; ve o, onun kız kardeşi **سَوْغُهُ**’dur: aralarında çocuk olmadığı zaman.
el-Luḥyânî dedi: adam kardeşini **أسْوَغَ** **إِسْواغاً**: onunla birlikte doğduğu zaman; ve denir ki: falan kimse yiyecek ve içeceği **أساغ** **يُسِيغه**.
Bundan, Allah’ın sözü: ( **يَتَجَرَّعُهُ وَلاَ يَكَادُ يُسِيغُهُ** ) (İbrâhîm: 17).
İbn Buzurc dedi: falan kimse falan kimse ile **أساغَ**: yani onunla işi tamam oldu ve onunla ihtiyacının başarısı oldu; bu, şundan dolayıdır ki o, birtakım adamlar yahut birtakım dirhemler ister de, işin onunla tamam olacağı bir kişi kalır; onu elde edince, “onunla **أسَاغَ**” denir; eğer bundan daha çok olursa, “onlarla **أسَاغوا**” denir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B3%D8%A7/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الغين والسين وما يثلثهما)
(غسل) الغين والسين واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على تطهيرِ الشّيء وتنقِيَته. يقال: غَسَلتُ الشَّيءَ غَسْلاً. والغُسْل الاسم. والغَسُول: ما يُغْسَل به الرَّأس من خِطْميٍّ أو غيره. قال:‏
عليَّ حرامٌ لا يَمَسُّنِيَ الغِسْلُ(1) *** فيا لَيْلَ إنَّ الغِسْلَ ما دُمْتِ أيِّماً‏
ويقال: فحلٌ غُسَلَة، إذا كثُر ضِرابُه ولم يُلْقِح. والغِسْلينُ المذكور في كتاب الله تعالى، يقال إنَّه ما يَنْغسلُ من أبدان الكفّار في النار.‏
(غسا) الغين والسين والحرف المعتلّ حرفٌ واحد، يدلُّ على تناهٍ في كِبَرٍ أو غيره. يقال غَسَا اللَّيلُ وأغْسَى. وشيخ غَاسٍ: طال عمرُه. ورُوِي أنَّ قارئاً قرأ: "وَقَدْ بَلَغْتُ من الكِبَر غُسِيّاً(2) ".‏
(غسر) الغين والسين والراء كلمةٌ إنْ صحّت تدلُّ على اختلاطٍ. يقولون: تغَسَّر الغَزْل، إذا التَبَس.‏
قال ابن دريد(3) : "الغَسَر: ما طرحَتْه الريح في الغَدِير. ثم كثُر حتى قالوا: تغسَّرَ الأمر: اختلط".‏
(غسم) الغيم والسين والميم ليس بشيء. وربَّما قالوا الغَسَم، الظُّلْمة.‏
(غسن) الغين والسين والنون كلمةٌ. يقولون إنَّ الغُسَن: خُصَل الشَّعر. ويقال للناصية: غُسْنة.‏
(غسق) الغين والسين والقاف أصلٌ صحيح يدل على ظُلْمة. فالغَسَق: الظلمة. والغاسِق: الليل. ويقال: غَسَقت عينُه: أظلمت. وأغْسَقَ المؤذِّن، إذا أخَّر صلاةَ المغرب إلى غَسَق اللَّيل. وأمّا الغَسَّاق الذي جاء في القرآن، فقال المفسِّرون: ما تقطَّرَ من جلود أهل النار.‏
---------------------
(1) لعبد الرحمن بن دارة، كما في اللسان (غسل). وهو في المجمل بدون نسبة. وفي الأصل: "فيا ليت"، صوابه في المجمل واللسان.‏
(2) لم أجد سنداً لهذه القراءة إلا ما رواه ابن فارس. وقراءة السبعة "عتيا". فقرأ أبو بحرية وابن أبي ليلى والأعمش وحمزة والكسائي بكسر العين, وباقي السبعة بالضم، عبد الله بالفتح. وعن عبد الله ومجاهد: " عسيا" بضم العين والسين مكسورة، وحكاها الداني عن ابن عباس، والزمخشري عن أبي مجاهد. تفسير أبي حيان (6: 175).‏
(3) الجمهرة (2: 332) مع تصرف.‏

ـ

##### Türkçe

(غayn, sīn ve onları üçleyen şeyler bâbı)
(**غسل**) **الغين** ve **السين** ve **اللام** sahih bir asıldır; bir şeyin temizlenmesine ve arıtılmasına delâlet eder. Denir: Bir şeyi **غَسْلاً** olarak yıkadım. Ve **الغُسْل** isimdir. Ve **الغَسُول**: **خِطْميّ**den veya başkasından başın onunla yıkandığı şeydir. Dedi ki:‏
Bana haramdır, **الغِسْل** bana dokunmasın(1) *** Ey gece, ben dul kaldıkça **الغِسْل** (vardır)‏
Ve denir: **فحلٌ غُسَلَة**; eğer onun çiftleşmesi çok olur da dölleyemezse. Ve Yüce Allah’ın kitabında zikredilen **الغِسْلينُ**; denir ki o, ateşte kâfirlerin bedenlerinden yıkanıp giden şeydir.‏
(**غسا**) **الغين** ve **السين** ve illetli harf tek bir harftir; büyüklükte veya başkasında bir nihayete delâlet eder. Denir: **غَسَا** gece ve **أغْسَى**. Ve **شيخ غَاسٍ**: ömrü uzadı. Ve rivayet olundu ki bir okuyucu okudu: "Ve gerçekten ben büyüklükten **غُسِيّاً**a ulaştım(2) ".‏
(**غسر**) **الغين** ve **السين** ve **الراء** bir kelimedir; eğer sahihse bir karışmaya delâlet eder. Derler: **تغَسَّر** iplik; eğer karışıp dolaşırsa.‏
İbn Düreyd(3) dedi: "**الغَسَر**: rüzgârın gölcükte attığı şeydir. Sonra çoğaldı; nihayet dediler: **تغسَّرَ الأمر**: karıştı".‏
(**غسم**) **الغيم** ve **السين** ve **الميم** bir şey değildir. Ve belki derler: **الغَسَم**: karanlık.‏
(**غسن**) **الغين** ve **السين** ve **النون** bir kelimedir. Derler ki **الغُسَن**: saç tutamlarıdır. Ve perçeme denir: **غُسْنة**.‏
(**غسق**) **الغين** ve **السين** ve **القاف** sahih bir asıldır; karanlığa delâlet eder. İşte **الغَسَق**: karanlıktır. Ve **الغاسِق**: gecedir. Ve denir: **غَسَقت** gözü: karardı. Ve müezzin **أغْسَقَ**; eğer akşam namazını gecenin **غَسَق**ına kadar geciktirirse. Kur’an’da gelen **الغَسَّاق**a gelince; müfessirler dedi: cehennem ehlinin derilerinden damlayıp akan şeydir.‏
---------------------
(1) Abdurrahman b. Dâre’nindir; Lisân’da (**غسل**) maddesinde olduğu üzere. Ve el-Mücmel’de nisbesizdir. Ve asılda: "فيا ليت"; doğrusu el-Mücmel ve Lisân’dadır.‏
(2) Bu kıraat için İbn Fâris’in rivayet ettiğinden başka bir sened bulmadım. Yedinin kıraati "عتيا"dır. Ebû Bahriyye ve İbn Ebî Leylâ ve el-A‘meş ve Hamza ve el-Kisâî **العين**in kesriyle okudu; yedinin geri kalanı zamme ile; Abdullah fetha ile. Abdullah ve Mücâhid’den: " عسيا" **العين**in zammesiyle ve **السين** kesreli; ed-Dânî bunu İbn Abbâs’tan, ez-Zemahşerî Ebû Mücâhid’den nakletti. Ebû Hayyân tefsiri (6: 175).‏
(3) el-Cemhere (2: 332), tasarruf ile.‏

ـ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B3%D8%A7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

غَسا الليلُ يَغْسُو غُسُوًّا وغَسِيَ يَغْسى؛ قال ابن أَحمر: كأَنّ الليلَ لا يَغْسى عَليه،
إِذا زَجَر السَّبَنْتاةَ الأَمُونا
وأَغْسى يُغْسي: أَظْلَم، قال ابن أَحمر:
فلما غَسى لَيْلي وأَيْقَنْتُ أَنَّها
هي الأُرَبى، جاءَت بأُمِّ حَبَوْكَرى
وقد ذكره ابن سيده: في معتل الياء أَيضاً؛ قال ابن بري: شاهدُ أَغْسَى قول الهجيمي:
هَجَوْا شَرَّ يَرْبوعٍ رجالاً وخَيْرَها
نِساءً، إِذا أَغْسى الظلامُ تُزارُ
قال: وقال العجاج:
ومرّ أَعْوام بلَيْلٍ مُغْسِ
وحكى ابنُ جنِّي: غَسى يَغْسى كأَبى يأْبى، قال: وذلك لأَنهم شَبَّهوا الأَلفَ في آخِره بالهمزة في قَرَأَ يقْرأُ وهَدَأَ يَهْدَأُ، وقد قالوا غَسِيَ يَغْسى؛ قال ابن سيده: فقَدْ يجوز أَن يكون غَسى يَغْسى من التركيب، يعني أَنه إِنما قامَ يَغْسى من غَسِيَ ويَغْسُو من غَسا وقد أَغْسَيْنا، وذلك عند المغرب وبُعَيْده. وأَغْسِ من اللَّيْل أَي لا تَسِرْ أَوَّله حتى يذهَبَ غُسُوُّه، كما يقال أَفْحِمْ عنك من اللَّيْلِ أَي لا تَسِرْ حتى تَذْهب فَحْمَتُه. وشيخٌ غاسٍ: قد طالَ عُمْرُه؛ قال ابن سيده: ولم أَرَها بالغين المعجمة إِلاَّ في كتاب العين؛ قال الأَزهري: الصواب شيخٌ عاسٍ، بالعين المهملة، ومن قال غاسٍ فقد صحَّف.
والغَساةُ: البَلَحة الصَّغيرةُ، وجمعها غَسَواتٌ وغَساً. وقال أَبو حنيفة: الغَسا البَلَح فعَمَّ به. وقال مَرَّةً: الغاسِي أَوْلُ ما يخرُجُ من التَّمْرِ فيكون كأَبْعارِ الفِصالِ، قال: وإنما حملناه على الواو لمقارَبَتِهِ الغَسواتِ في المعنى.

##### Türkçe

**غَسا** gece **يَغْسُو** **غُسُوًّا** ve **غَسِيَ** **يَغْسى**; İbn Aḥmer dedi:
Kânenne gece onun üzerine **يَغْسى** değil,
**السَّبَنْتاةَ** **الأَمُونا**’yı azarladığı zaman.

Ve **أَغْسى** **يُغْسي**: karardı; İbn Aḥmer dedi:
Derken gecem **غَسى** olunca ve onun
**الأُرَبى** olduğuna yakînen kanaat getirince, **أُمِّ حَبَوْكَرى** ile geldi.

Onu İbn Sîdeh zikretti: **معتل الياء**’da da; İbn Berrî dedi: **أَغْسَى**’nın şahidi
el-Huceymî’nin sözü:
**يَرْبوعٍ**’un şerrini erkekler olarak, hayrını da
kadınlar olarak hicvettiler; karanlık **أَغْسى** olunca ziyaret edilir.

Dedi: ve el-ʿAccâc dedi:
Ve **مُغْسِ** bir gece ile yıllar geçti.

İbn Cinnî nakletti: **غَسى** **يَغْسى**, **أَبى** **يَأْبى** gibi; dedi: bu, onların
sonundaki elif’i, **قَرَأَ** **يَقْرأُ** ve **هَدَأَ** **يَهْدَأُ**’daki hemzeye benzetmeleri sebebiyledir; ve demişlerdir:
**غَسِيَ** **يَغْسى**; İbn Sîdeh dedi: öyleyse caiz olur ki **غَسى** **يَغْسى** terkîbdendir; yani, ancak **يَغْسى** **غَسِيَ**’den, **يَغْسُو** da **غَسا**’dan kaim olmuştur; ve biz **أَغْسَيْنا** (dedik); bu, mağrib vaktinde ve onun az sonrasında olur. Ve geceden **أَغْسِ**: yani, onun evvelinde yürüme; ta ki onun **غُسُوُّه**’u gitsin; nitekim “geceden **أَفْحِمْ** kendinden” denir; yani, onun **فَحْمَتُه**’u gidinceye kadar yürüme. Ve **غاسٍ** bir şeyh: ömrü uzamış (kimsedir); İbn Sîdeh dedi: onu **الغين المعجمة** ile ancak Kitâbü’l-ʿAyn’da gördüm; el-Ezherî dedi: doğru olan **عاسٍ** bir şeyhtir, **العين المهملة** ile; **غاسٍ** diyen ise tashîf etmiştir.

Ve **الغَساةُ**: küçük **البَلَحة**; cem‘i **غَسَواتٌ** ve **غَساً**’dır. Ebû Ḥanîfe dedi: **الغَسا** **البَلَح**’tır; onunla genelledi. Bir defa dedi: **الغاسِي** hurmadan çıkan ilk şeydir; böylece **أَبْعارِ الفِصالِ** gibi olur; dedi: onu ancak vâv üzerine hamlettik; mânâda **الغَسواتِ**’a yakınlığından dolayı.
