# غسق — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B3%D9%82/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%B3%D9%82/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B3%D9%82.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: غسق

(باب الغين والسين وما يثلثهما)
(غسل) الغين والسين واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على تطهيرِ الشّيء وتنقِيَته. يقال: غَسَلتُ الشَّيءَ غَسْلاً. والغُسْل الاسم. والغَسُول: ما يُغْسَل به الرَّأس من خِطْميٍّ أو غيره. قال:‏
عليَّ حرامٌ لا يَمَسُّنِيَ الغِسْلُ(1) *** فيا لَيْلَ إنَّ الغِسْلَ ما دُمْتِ أيِّماً‏
ويقال: فحلٌ غُسَلَة، إذا كثُر ضِرابُه ولم يُلْقِح. والغِسْلينُ المذكور في كتاب الله تعالى، يقال إنَّه ما يَنْغسلُ من أبدان الكفّار في النار.‏
(غسا) الغين والسين والحرف المعتلّ حرفٌ واحد، يدلُّ على تناهٍ في كِبَرٍ أو غيره. يقال غَسَا اللَّيلُ وأغْسَى. وشيخ غَاسٍ: طال عمرُه. ورُوِي أنَّ قارئاً قرأ: "وَقَدْ بَلَغْتُ من الكِبَر غُسِيّاً(2) ".‏
(غسر) الغين والسين والراء كلمةٌ إنْ صحّت تدلُّ على اختلاطٍ. يقولون: تغَسَّر الغَزْل، إذا التَبَس.‏
قال ابن دريد(3) : "الغَسَر: ما طرحَتْه الريح في الغَدِير. ثم كثُر حتى قالوا: تغسَّرَ الأمر: اختلط".‏
(غسم) الغيم والسين والميم ليس بشيء. وربَّما قالوا الغَسَم، الظُّلْمة.‏
(غسن) الغين والسين والنون كلمةٌ. يقولون إنَّ الغُسَن: خُصَل الشَّعر. ويقال للناصية: غُسْنة.‏
(غسق) الغين والسين والقاف أصلٌ صحيح يدل على ظُلْمة. فالغَسَق: الظلمة. والغاسِق: الليل. ويقال: غَسَقت عينُه: أظلمت. وأغْسَقَ المؤذِّن، إذا أخَّر صلاةَ المغرب إلى غَسَق اللَّيل. وأمّا الغَسَّاق الذي جاء في القرآن، فقال المفسِّرون: ما تقطَّرَ من جلود أهل النار.‏
---------------------
(1) لعبد الرحمن بن دارة، كما في اللسان (غسل). وهو في المجمل بدون نسبة. وفي الأصل: "فيا ليت"، صوابه في المجمل واللسان.‏
(2) لم أجد سنداً لهذه القراءة إلا ما رواه ابن فارس. وقراءة السبعة "عتيا". فقرأ أبو بحرية وابن أبي ليلى والأعمش وحمزة والكسائي بكسر العين, وباقي السبعة بالضم، عبد الله بالفتح. وعن عبد الله ومجاهد: " عسيا" بضم العين والسين مكسورة، وحكاها الداني عن ابن عباس، والزمخشري عن أبي مجاهد. تفسير أبي حيان (6: 175).‏
(3) الجمهرة (2: 332) مع تصرف.‏

ـ

### Türkçe

(غين, **السين** ve ikisini üçleyen şeyler babı)

(**غسل**) **الغين** ve **السين** ve **اللام** sahih bir asıldır; bir şeyin temizlenmesine ve arıtılmasına delâlet eder. Denir: Bir şeyi **غَسْلاً** olarak yıkadım. **الغُسْل** isimdir. **الغَسُول**: başın, **خِطْميّ**den veya başkasından, onunla yıkandığı şeydir. Dedi ki:‏
Bana haramdır, **الغِسْلُ** bana dokunmaz(1) *** Ey gece! Sen dul kaldığın müddetçe, şüphesiz **الغِسْلَ** (vardır)‏
Ve denir: **فحلٌ غُسَلَة**; eğer onun çiftleşmesi çok olur da dölleyemezse. Ve **الغِسْلينُ** ki Allah Teâlâ’nın kitabında zikredilmiştir; denir ki o, ateşte kâfirlerin bedenlerinden yıkanıp giden şeydir.‏

(**غسا**) **الغين** ve **السين** ve illetli harf tek bir harftir; büyüklükte veya başkasında bir nihayete delâlet eder. Denir: Gece **غَسَا** ve **أغْسَى**. Ve **شيخ غَاسٍ**: ömrü uzadı. Ve rivayet olundu ki bir okuyucu okudu: “Ve ben, büyüklükten **غُسِيّاً**(2) ulaştım.”‏

(**غسر**) **الغين** ve **السين** ve **الراء** bir kelimedir; eğer sahihse bir karışmaya delâlet eder. Derler: **تغَسَّر الغَزْل**; eğer dolaşıp karışırsa.‏
İbn Düreyd(3) dedi: “**الغَسَر**: rüzgârın gölcükte attığı şeydir. Sonra çoğaldı; nihayet dediler: **تغسَّرَ الأمر**: karıştı.”‏

(**غسم**) **الغيم** ve **السين** ve **الميم** bir şey değildir. Ve belki derler: **الغَسَم**: karanlık.‏

(**غسن**) **الغين** ve **السين** ve **النون** bir kelimedir. Derler ki **الغُسَن**: saç tutamlarıdır. Ve perçeme denir: **غُسْنة**.‏

(**غسق**) **الغين** ve **السين** ve **القاف** sahih bir asıldır; karanlığa delâlet eder. İşte **الغَسَق**: karanlıktır. Ve **الغاسِق**: gecedir. Ve denir: Gözü **غَسَقت**: karardı. Ve müezzin **أغْسَقَ**; eğer akşam namazını gecenin **غَسَق**ına kadar geciktirirse. Kur’an’da gelen **الغَسَّاق**a gelince; müfessirler dediler: cehennem ehlinin derilerinden damlayıp akan şeydir.‏

---------------------
(1) Abdurrahman b. Dâre’nindir; lisan’da (**غسل**)da olduğu üzere. Ve el-mücmel’de nisbesizdir. Ve asılda: “فيا ليت”، doğrusu el-mücmel ve lisan’dadır.‏
(2) Bu kıraat için, İbn Fâris’in rivayet ettiğinden başka bir sened bulmadım. Yedinin kıraati “عتيا”dır. Ebû Bahriyye ve İbn Ebî Leylâ ve A‘meş ve Hamza ve Kisâî, **العين**in kesriyle okudu; yedinin geri kalanı zamme ile; Abdullah fetha ile. Abdullah ve Mücâhid’den: “عسيا” **العين**in zammıyla ve **السين** kırık olarak; Dânî bunu İbn Abbâs’tan, Zemahşerî Ebû Mücâhid’den hikâye etti. Ebû Hayyân tefsiri (6: 175).‏
(3) el-Cemhere (2: 332) tasarruf ile.‏

ـ
