# غسم (غ-س-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B3%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%B3%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: غ - س - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B3%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والسين والميم معهما
س غ م، غ م س، م غ س، غ س م مستعملات سغم: فلان يَسْغَم فلانا أي: يبلغ الأذى إلى قلبه.
وسَغَّمْتُ الفصيل إذا سَمَّنْتُه.
والمُسْغَمُ: الحسن الغذاء، وقد أُسْغِمَ إِسغاماً.
غمس: الغَمْسُ: إِرسالُ الشَّيء في الماء أو غيره.
والغُمامَسَةُ من طير الماء غطاط يغتمسُ كثيراً.
والمُغامَسَةُ: أن يرمي الرجل بنفسه في سطة الخطب. وهي أرضا الطَّعَنةُ النافذة.
والغَميسُ: الغَمير تحت اليَبيس.
واليَمينُ الغَمُوسُ: التي لا استثناء فيها، وقيل التي يقتطع فيها الحق.
والغَمُوسُ: الشاة التي أنفذت شهرا أو أكثر ولم يتبين إيلادها.
وقيل: هي مثل الغَدَويَّةِ، يتبايع بها، وهي في بطن الأم.
والغَميسُ: العالي من الأودية، والجميع: الغُمْسانُ.
وقيل: هو مجرى الماء. والأجمة من القصب غَميسةٌ.
وغَمَسَ النَّجْمُ أي: غاب.
مغس: المَغْسُ لغة في المَغْصِ.
والمَغْسُ: الطَّعْنُ، وطَعْنَةٌ مَغُوسٌ أي مُوجِعةٌ.
غسم: الغَسَمُ: اختِلاطُ الظُّلْمةِ، وأول طُلُوعِ النجم. وأغْسَمَ اللَّيْل.
والغَسَمُ: الغبرة.

##### Türkçe

باب **الغين** و**السين** و**الميم** معهما
س غ م، غ م س، م غ س، غ س م مستعملات سغم: Falanca falancaya **يَسْغَم**; yani: eziyeti onun kalbine ulaştırır.
Ve **سَغَّمْتُ** sütten kesilmemiş yavru deveyi, onu semirttiğim zaman.
Ve **المُسْغَمُ**: güzel gıda; ve **أُسْغِمَ** **إِسغاماً**.

غمس: **الغَمْسُ**: bir şeyi suya veya başkasına salıvermek.
Ve su kuşlarından **الغُمامَسَةُ**: çokça dalıp çıkan bir **غطاط**.
Ve **المُغامَسَةُ**: adamın kendisini işin ortasına atması. Ve o, nüfuz eden mızrak darbesinin yeridir.
Ve **الغَميسُ**: kurunun altında olan ıslak.
Ve **اليَمينُ الغَمُوسُ**: içinde istisna olmayan; ve denildi: içinde hak koparılan.
Ve **الغَمُوسُ**: bir ay veya daha fazla (gebe) kalmış olup da doğurması belli olmayan koyun.
Ve denildi: o, **الغَدَويَّةِ** gibidir; onunla alım-satım yapılır; ve o, ananın karnındadır.
Ve **الغَميسُ**: vadilerin yüksek olanı; ve hepsi: **الغُمْسانُ**.
Ve denildi: o, suyun yatağıdır. Ve kamıştan olan sık ağaçlık **غَميسةٌ**.
Ve **غَمَسَ** **النَّجْمُ**; yani: kayboldu.

مغس: **المَغْسُ** **المَغْصِ**’te bir lugattır.
Ve **المَغْسُ**: mızrakla vurma; ve **طَعْنَةٌ مَغُوسٌ**; yani acı veren.

غسم: **الغَسَمُ**: karanlığın karışması ve yıldızın doğuşunun başlangıcı. Ve gece **أغْسَمَ**.
Ve **الغَسَمُ**: toz.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B3%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الغَسَمُ مثل الغَسَقِ، وهو الظلمة. وغَسَمُ الليلُ، إذا أظلم، عن الأصمعي. وقال النضر: الغَسَمُ: اختلاط الظُلمة. وأنشد لساعدة ابن جؤية:
فظَلَّ يَرْقُبُهُ حتَّى إذا دَمَـسَـتْذاتُ العِشاء بأسْدافٍ من الغَسَمِ

##### Türkçe

**الغَسَمُ** **الغَسَقِ** gibidir; o da karanlıktır. **وغَسَمُ الليلُ**: karardığı zaman; el-Asmaʿî’den. En-Nadr dedi: **الغَسَمُ**: karanlığın karışmasıdır. Saʿide b. Cüveyye’ye ait olarak şu şiir okundu:

Böylece onu gözetlemeyi sürdürdü; nihayet **ذاتُ العِشاء** **بأسْدافٍ** **من الغَسَمِ** ile karardığında.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B3%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ س م
غمس ، غسم ، سغم ، مغس .
سغم : قال الليث : فلانٌ يَسْغَمُ فلاناً أي يُبْلِغُ إلى قلبه الأذى .
وقال الأصمعي : أسْغِمَ فلانٌ إسغاماً إذا أُحْسِنَ غذاؤه وهو مُسْغَمٌ .
وقال رؤبة :
وَيْلٌ له إنْ لمْ تُصِبْه سُلْتُمِهْ
مِن جُرَعِ الغيْظِ الذي يُسَغِّمُهْ
قال ابن الأعرابي : يُسَغِّمُهُ : يُرَبِّيه ، يقال : سَغَّمْتُ فَصِيلِي إذا سمَّنْتُه والمُسَغَّمُ : الحَسنُ الغذاءِ مِثل المُخَرْفَج .
ورَوى ثعلب عنه أنه قال : يُقال للغلام المُمْتَلِىءِ البَدَن نعمَةً مُنَتَّقٌ ومُفَتَّقٌ ومُسغَّمٌ ومُثَدَّنٌ .
وقال ابنُ شميل : سَغَمَ الرَّجلُ جاريتَهُ إذا ناكَها ، قال : والسَّغْمُ كأنه رجُل لا يحِبُّ أن يُنْزِلَ فيها فيُدْخِلُه الإدْخالةَ ثمَّ يُخْرِجُه .
مغس : قال اللحيانيُّ في بَطْنِه مَغْسٌ ومَغَسٌ ومَغْصٌ ومَغَصٌ ، وقد مُغِسَ مَغْساً ومَغِسَ مغَساً ، وبطْنٌ مَمْغوسٌ .
وقال الليث : المَغْسُ : تقطِيعٌ يأْخُذُ في البَطْن .
غمس : قال الليث : الغَمْسُ : إِرْسابُ الشيء في الشيء النَّدِيّ في ماءٍ أو صِبْغٍ حتى اللُّقْمَةِ في الخلِّ ، قال : والمُغامَسَةُ أن يَرْمِي الرَّجلُ بنفسِه في سِطَةِ الخَطْب ، والغَمَّاسَةُ في طَيْرِ الماء غطَّاطٌ يَنْغَمِسُ كثيراً .
ويقال : اخْتَضَبَتِ المرأةُ غَمْساً إذا غمَسَت يَدَيها خِضاباً مستوِياً من غير تصوير ، والغَميسُ : الغَمِير تحت اليَبِيس ، ويمينٌ غمُوسٌ ، وهي التي لا استثناء فيها .
وقال غيرُه : هي اليمين الكاذبةُ يَقتطعُ بها الحالفُ مالَ امرىءٍ مسْلِم .
أبو عبيد : والطَّعنةُ النَّجْلاءُ الواسعة ، والغَمُوس مِثلُها .
قال أبو زُبيد :
بِغَمُوسٍ أو طَعْنةٍ أُخْدُودِ
وقال ابنُ شميل : الغَمُوسُ وجمْعُها غُمُسٌ : الغَدَوِيُّ ، وهي التي في صُلْب الفحْل من الغنم كانوا يَتبايعون بها .
ورَوى الأثْرَمُ عن أبي عبيدة قال : المَجْرُ ما في بَطنِ الناقة ، والثاني حَبَلُ الحَبَلةِ والثالث الغَمِيسُ .
ورُوي عن ابن مسعود أنه قال : أَعظمُ الكبائرِ اليَمِينُ الغَمُوسُ ، وهي أَن يَحلف الرَّجل وهو يَعلمُ أَنَّه كاذِب ليَقْتَطِع بها مالَ أخيه .
وقال شمِر : الغَمُوسُ الشديدُ من الرِّجال الشُّجاع ، وكذلك الْمُغامِس ، يقال : أَسَدٌ مُغامِسٌ ورجُل مُغامِس وقد غامَس في القِتال وغَامَرَ ، وأنشد :
أَخُو الحَرْبِ أَمَّا صادِراً فَوَسِيقُهُ
جميل وأَمَّا وَارِداً فَمُغامِسُ
وقال ابن شميل : الغَمِيسُ الذي لمْ يَظهر للناس ولَمْ يُعْرَف بَعد .
يقال : قصيدة غَمِيسٌ ، والليلُ غَمِيسٌ والأَجَمَةُ وكلُّ مُلْتَفَ يُغْتَمَسُ فيه أي : يُسْتَخْفَى غَمِيسٌ .
وقال أبو زبيد يَصفُ أَسَداً :
رَأَى بِالمُسْتَوِي سَفْراً وَعِيْراً
أُصَيْلالاً وَجُنَّتُهُ الغَمِيسُ
وقيل : الغَمِيسُ : الليلُ ها هنا .
وقال معنُ بنُ سَوَادَةَ : الغَمُوسُ الناقةُ التي يُشَكُّ في مُخِّها ، أَرِيرٌ أَمْ قَصِيد وأنشد :
مُخْلِص وَفِيٌّ لَيْسَ بِالغَمُوسِ
وقال أبو مالك : يقالُ : غامِس في أَمْرِي : أي اعْجَلْ ، قال : والمُغامِسُ : العَجْلانُ ، وقال قعنبُ :
إِذا مُغَمَّسَةٌ قِيلَتْ تَلَقَّفَها
ضَبٌّ وَمِنْ دُونِ مَن يَرمِي به عَدَنُ
أبو داود عن ابن شميل قال : الغَمُوسُ مِن الإبل التي في بطْنِها وَلَدٌ ، وهي لا تَشُولُ فتُبِين .
غسم : قال أبو عَمْرو : الغَسَمُ : السَّوادُ ، ومنه قول رُؤبة :
مُخْتَلِطاً غبارُهُ وغسَمُهُ
وقال الْهُذلِيّ :
فظَلَّ يَرْقُبُه حتى إذا دَمَسَتْ
ذاتُ الأصِيلِ بأَثْناءٍ من الغَسَمِ
يعني : ظُلمةَ الليل ، ولَيْلٌ غاسم : مُظْلم ، وقال رؤبة أيضاً :
عن أَيِّدٍ مِنْ عِزِّكُمْ لا يَغْسِمُهْ
أبو تراب عن الأصمعي : غسَمَ الليلُ وأَغسَمَ إِذا أَظلم .
قال : والغَسَمُ والطَّسَمُ عِند الإِمْسَاءِ ، وفي السماءِ غُسَمٌ من سَحَابٍ وأَغْسَامٌ ، ومِثْلُه أَطْسَامٌ من سَحَابٍ ودُسَمٌ وأدْسامٌ وطَلَسٌ من سَحَابٍ وقد أَغسَمْنَا في آخِرِ العَشِيِّ .

##### Türkçe

غ س م
**غمس** , **غسم** , **سغم** , **مغس** .

**سغم** : Leys dedi ki: Falan, falana **يَسْغَمُ**; yani ona eziyeti kalbine ulaştırır.
Asmaî dedi ki: Falan **أسْغِمَ** **إسغاماً**; kendisine iyi gıda verildiği zaman; ve o **مُسْغَمٌ**’dır.
Rü’be dedi ki:
Vay hâline, eğer ona **سُلْتُمِهْ** isabet etmezse,
Öfke yudumlarından ki onu **يُسَغِّمُهْ**.
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **يُسَغِّمُهُ**: onu besler/büyütür; denir ki: yavru devecikimi **سَغَّمْتُ**; onu semirttiğim zaman; ve **المُسَغَّمُ**: iyi gıdalı olan; **المُخَرْفَج** gibi.
Sa‘leb ondan rivayet etti ki o dedi: Bedeni nimetle dolu olan oğlana **مُنَتَّقٌ** ve **مُفَتَّقٌ** ve **مُسغَّمٌ** ve **مُثَدَّنٌ** denir.
İbn Şümeyl dedi ki: Adam, cariyesini **سَغَمَ**; ona cinsel ilişkiye girdiği zaman. Dedi ki: ve **السَّغْمُ** sanki, içine boşalmayı sevmeyen bir adamdır; ona bir sokmayı sokar, sonra onu çıkarır.

**مغس** : Lihyânî dedi ki: Karnında **مَغْسٌ** ve **مَغَسٌ** ve **مَغْصٌ** ve **مَغَصٌ** (vardır); ve **مُغِسَ** **مَغْساً** ve **مَغِسَ** **مغَساً** olmuştur; ve **مَمْغوسٌ** bir karın.
Leys dedi ki: **المَغْسُ**: karında meydana gelen bir parçalama/kesip koparma (ağrısı)dır.

**غمس** : Leys dedi ki: **الغَمْسُ**: bir şeyi, su veya boya gibi ıslak bir şeyin içine batırmaktır; hatta lokmayı sirkeye (batırmak) bile. Dedi ki: **المُغامَسَةُ**: adamın kendisini işin genişliğine (belânın ortasına) atmasıdır; ve su kuşlarında **الغَمَّاسَةُ**: çokça dalıp batan bir **غطَّاطٌ**’tır.
Ve denir ki: Kadın **غَمْساً** kına yaktı; ellerini, tasvir olmaksızın eşit bir kınaya batırdığı zaman. Ve **الغَميسُ**: kurunun altındaki ıslaklık/yaşlık. Ve **يمينٌ غمُوسٌ**: o, içinde istisna bulunmayan yemindir.
Başkası dedi ki: O, yalan yemindir; yemin eden onunla bir Müslüman kişinin malını koparıp alır.
Ebû Ubeyd: **والطَّعنةُ النَّجْلاءُ** geniş (yaralayıcı) mızrak darbesidir; ve **الغَمُوس** onun gibidir.
Ebû Zübeyd dedi ki:
**بِغَمُوسٍ** veya **طَعْنةٍ أُخْدُودِ**
İbn Şümeyl dedi ki: **الغَمُوسُ** ve çoğulu **غُمُسٌ**: **الغَدَوِيُّ**’dir; o, koyundan, koçun belinde (dölünde) olan şeydir; onunla alışveriş yaparlardı.
Eşrem, Ebû Ubeyde’den rivayet etti; dedi ki: **المَجْرُ**: devenin karnında olan şeydir; ikincisi **حَبَلُ الحَبَلةِ**’dir; üçüncüsü **الغَمِيسُ**’tir.
İbn Mes‘ûd’dan rivayet edildi ki dedi: En büyük büyük günahlardan biri **اليَمِينُ الغَمُوسُ**’tur; o, adamın, kardeşinin malını onunla koparıp almak için, kendisinin yalancı olduğunu bildiği hâlde yemin etmesidir.
Şemir dedi ki: **الغَمُوسُ**: yiğit erkeklerden şiddetli olan (kimse)dir; aynı şekilde **الْمُغامِس**; denir ki: **أَسَدٌ مُغامِسٌ** ve **رجُل مُغامِس**; ve o, savaşta **غامَس** ve **غَامَرَ** etmiştir. Ve şu beyit okundu:
Savaşın kardeşi; çıkarken onun sürüşü güzeldir,
Ve girerken ise **مُغامِسُ**’tur.
İbn Şümeyl dedi ki: **الغَمِيسُ**: insanlara görünmemiş ve henüz bilinmemiş olandır.
Denir ki: **قصيدة غَمِيسٌ**; ve **الليلُ غَمِيسٌ**; ve **الأَجَمَةُ**; ve içinde **يُغْتَمَسُ** olunan, yani içinde gizlenilen her sık/örtülü yer **غَمِيسٌ**’tir.
Ebû Zübeyd, bir aslanı vasfederek dedi ki:
Düzlükte bir yolcu ve bir yaban eşeği gördü,
İkindi vaktinde; ve onun siperliği **الغَمِيسُ**’tir.
Ve denildi ki: **الغَمِيسُ**: burada gecedir.
Ma‘n b. Sevâde dedi ki: **الغَمُوسُ**: iliğinde şüphe edilen dişi devedir; **أَرِيرٌ** mi yoksa **قَصِيد** mi? Ve şu beyit okudu:
Hâlis, vefalı; **بِالغَمُوسِ** değildir.
Ebû Mâlik dedi ki: Denir ki: **غامِس في أَمْرِي**; yani: acele et. Dedi ki: ve **المُغامِسُ**: aceleci olandır. Ka‘neb dedi ki:
Ne zaman **مُغَمَّسَةٌ** sözü söylense onu kapar,
Bir keler; ve onunla atılan kimsenin önünde **عَدَنُ** vardır.
Ebû Dâvûd, İbn Şümeyl’den rivayetle dedi ki: **الغَمُوسُ** develerden, karnında yavru olan (tür)dür; ve o, **تَشُولُ** etmez de belirginleşmez.

**غسم** : Ebû Amr dedi ki: **الغَسَمُ**: siyahlıktır. Ondan, Rü’be’nin sözü:
Onun tozu ve **غسَمُهُ** karışmış olarak.
Hüzelî dedi ki:
Onu gözetlemeye devam etti; nihayet **دَمَسَتْ** olunca,
İkindinin sahibi, **الغَسَمِ**’den kıvrımlar içinde.
Yani: gecenin karanlığı. Ve **لَيْلٌ غاسم**: karanlık. Rü’be de dedi ki:
Sizin izzetinizden bir dayanak üzerine; onu **لا يَغْسِمُهْ**.
Ebû Turâb, Asmaî’den: Gece **غسَمَ** ve **أَغسَمَ**; karardığı zaman.
Dedi ki: ve **الغَسَمُ** ve **الطَّسَمُ** akşam vaktindedir. Ve gökte buluttan **غُسَمٌ** ve **أَغْسَامٌ** vardır; ve onun benzeri: buluttan **أَطْسَامٌ** ve **دُسَمٌ** ve **أدْسامٌ** ve buluttan **طَلَسٌ**; ve biz, ikindinin sonunda **أَغسَمْنَا**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B3%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الغين والسين وما يثلثهما)
(غسل) الغين والسين واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على تطهيرِ الشّيء وتنقِيَته. يقال: غَسَلتُ الشَّيءَ غَسْلاً. والغُسْل الاسم. والغَسُول: ما يُغْسَل به الرَّأس من خِطْميٍّ أو غيره. قال:‏
عليَّ حرامٌ لا يَمَسُّنِيَ الغِسْلُ(1) *** فيا لَيْلَ إنَّ الغِسْلَ ما دُمْتِ أيِّماً‏
ويقال: فحلٌ غُسَلَة، إذا كثُر ضِرابُه ولم يُلْقِح. والغِسْلينُ المذكور في كتاب الله تعالى، يقال إنَّه ما يَنْغسلُ من أبدان الكفّار في النار.‏
(غسا) الغين والسين والحرف المعتلّ حرفٌ واحد، يدلُّ على تناهٍ في كِبَرٍ أو غيره. يقال غَسَا اللَّيلُ وأغْسَى. وشيخ غَاسٍ: طال عمرُه. ورُوِي أنَّ قارئاً قرأ: "وَقَدْ بَلَغْتُ من الكِبَر غُسِيّاً(2) ".‏
(غسر) الغين والسين والراء كلمةٌ إنْ صحّت تدلُّ على اختلاطٍ. يقولون: تغَسَّر الغَزْل، إذا التَبَس.‏
قال ابن دريد(3) : "الغَسَر: ما طرحَتْه الريح في الغَدِير. ثم كثُر حتى قالوا: تغسَّرَ الأمر: اختلط".‏
(غسم) الغيم والسين والميم ليس بشيء. وربَّما قالوا الغَسَم، الظُّلْمة.‏
(غسن) الغين والسين والنون كلمةٌ. يقولون إنَّ الغُسَن: خُصَل الشَّعر. ويقال للناصية: غُسْنة.‏
(غسق) الغين والسين والقاف أصلٌ صحيح يدل على ظُلْمة. فالغَسَق: الظلمة. والغاسِق: الليل. ويقال: غَسَقت عينُه: أظلمت. وأغْسَقَ المؤذِّن، إذا أخَّر صلاةَ المغرب إلى غَسَق اللَّيل. وأمّا الغَسَّاق الذي جاء في القرآن، فقال المفسِّرون: ما تقطَّرَ من جلود أهل النار.‏
---------------------
(1) لعبد الرحمن بن دارة، كما في اللسان (غسل). وهو في المجمل بدون نسبة. وفي الأصل: "فيا ليت"، صوابه في المجمل واللسان.‏
(2) لم أجد سنداً لهذه القراءة إلا ما رواه ابن فارس. وقراءة السبعة "عتيا". فقرأ أبو بحرية وابن أبي ليلى والأعمش وحمزة والكسائي بكسر العين, وباقي السبعة بالضم، عبد الله بالفتح. وعن عبد الله ومجاهد: " عسيا" بضم العين والسين مكسورة، وحكاها الداني عن ابن عباس، والزمخشري عن أبي مجاهد. تفسير أبي حيان (6: 175).‏
(3) الجمهرة (2: 332) مع تصرف.‏

ـ

##### Türkçe

(غayn ve sīn ve onları üçleyen şeyler bâbı)
(**غسل**) **الغين** ve **السين** ve **اللام** sahih bir asıldır; bir şeyin temizlenmesine ve arıtılmasına delâlet eder. Denir: Bir şeyi **غَسْلاً** olarak **غَسَلتُ**. **الغُسْل** isimdir. **الغَسُول**: başın **خِطْميّ**den veya başkasından onunla yıkandığı şeydir. Dedi ki:‏
Bana haramdır, **الغِسْل** bana dokunmasın(1) *** Ey gece, vay hâlime; ben dul kaldıkça **الغِسْل** (vardır)‏
Ve denir: **فحلٌ غُسَلَة**; eğer onun çiftleşmesi çok olur da dölleyemezse. Ve Allah Teâlâ’nın kitabında zikredilen **الغِسْلين**; denir ki o, ateşte kâfirlerin bedenlerinden yıkanıp giden şeydir.‏
(**غسا**) **الغين** ve **السين** ve illetli harf tek bir harftir; büyüklükte veya başkasında bir nihayete delâlet eder. Denir: **غَسَا** gece ve **أغْسَى**. Ve **شيخ غَاسٍ**: ömrü uzadı. Ve rivayet olundu ki bir okuyucu okudu: "وَقَدْ بَلَغْتُ من الكِبَر **غُسِيّاً**(2) ".‏
(**غسر**) **الغين** ve **السين** ve **الراء** bir kelimedir; eğer sahihse bir karışmaya delâlet eder. Derler: **تغَسَّر** iplik, eğer karışırsa.‏
İbn Düreyd(3) dedi: "**الغَسَر**: rüzgârın gölcükte attığı şeydir. Sonra çoğaldı; nihayet dediler: **تغسَّرَ الأمر**: karıştı".‏
(**غسم**) **الغيم** ve **السين** ve **الميم** bir şey değildir. Ve belki derler: **الغَسَم**: karanlık.‏
(**غسن**) **الغين** ve **السين** ve **النون** bir kelimedir. Derler ki **الغُسَن**: saç tutamlarıdır. Ve perçeme denir: **غُسْنة**.‏
(**غسق**) **الغين** ve **السين** ve **القاف** sahih bir asıldır; karanlığa delâlet eder. İşte **الغَسَق**: karanlıktır. **الغاسِق**: gecedir. Ve denir: **غَسَقت** gözü: karardı. Ve müezzin **أغْسَقَ**, eğer akşam namazını gecenin **غَسَق**ına kadar geciktirirse. Kur’an’da gelen **الغَسَّاق**a gelince; müfessirler dediler: cehennem ehlinin derilerinden damlayan şeydir.‏
---------------------
(1) Abdurrahman b. Dâre’nindir; Lisân’da (**غسل**) maddesinde olduğu üzere. Ve **المجمل**’de nisbesizdir. Ve asılda: "فيا ليت"; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.‏
(2) Bu kıraat için İbn Fâris’in rivayet ettiğinden başka bir sened bulmadım. Yedinin kıraati "عتيا"dır. Ebû Bahriyye ve İbn Ebî Leylâ ve A‘meş ve Hamza ve Kisâî **العين**’i kesre ile okudular; yedinin geri kalanı damme ile; Abdullah fetha ile. Abdullah ve Mücâhid’den: " عسيا" **العين** damme ile ve **السين** kesreli; Dânî bunu İbn Abbâs’tan, Zemahşerî Ebû Mücâhid’den nakletti. Ebû Hayyân’ın tefsiri (6: 175).‏
(3) **الجمهرة** (2: 332) tasarruf ile.‏

ـ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B3%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الغَسَمُ: السواد كالغَسفَ؛ عن كراع. وقال النضر: الغَسَمُ اختلاط الظُّلْمة؛ وأَنشد لساعدة ابن جؤية:
فظَلَّ يَرْقُبُه، حَتَّى إذا دَمَسَتْ
ذَاتُ العِشاء بأَسْدَافٍ مِنَ الغَسَمِ
وقال رؤبة:
مُخْتَلِطاً غُبارُه وغَسَمُه
وأَنشد ابن سيده بيت الهذلي
(* قوله «وأنشد ابن سيده» كذا في الأصل وليس في المحكم شيء من هذا البيت، بل الذي أنشده كذلك هو الأزهري وانشاده الأول للجوهري). فَظَلَّ يَرْقُبه، حتى إذا دَمَسَتْ
ذاتُ الأَصِيلِ بأَثْناءٍ من الغَسَمِ
قال: يعني ظُلْمة الليل. وليل غاسِمٌ: مُظْلِم؛ وقال رؤبة أَيضاً: عن أَيِّدٍ مِنْ عِزِّكم لا يَغْسِمُه
والغَسَم والطَّسَم عند الإمساء، وفي السماء غُسَمٌ من سحاب وأَغْسامٌ، ومثله أَطْسامٌ من سحاب ودُسَمٌ وأَدْسام، وطُلَسٌ من سحاب، وقد أَغْسَمْنا في آخر العَشِيِّ.

##### Türkçe

**الغَسَمُ**: **الغَسفَ** gibi siyahlık; Kıra‘’dan. Nadr dedi ki: **الغَسَمُ** karanlığın karışmasıdır; ve Sa‘ide b. Cüeyye’ye ait olarak inşad etti:

فَظَلَّ يَرْقُبُه، حَتَّى إذا دَمَسَتْ
ذَاتُ العِشاء بأَسْدَافٍ مِنَ **الغَسَمِ**

Rü’be dedi ki:

مُخْتَلِطاً غُبارُه و**غَسَمُه**

İbn Sîde, Hüzeli’nin beytini inşad etti
(* Onun “ve İbn Sîde inşad etti” sözü, asılda böyledir; **المحكم**’de bu beytten hiçbir şey yoktur; bilakis bunu bu şekilde inşad eden Ezherî’dir; onun ilk inşadı da Cevherî’nindir).

فَظَلَّ يَرْقُبه، حتى إذا دَمَسَتْ
ذاتُ الأَصِيلِ بأَثْناءٍ من **الغَسَمِ**

Dedi ki: yani gecenin karanlığı. Ve **غاسِمٌ** gece: karanlık; Rü’be ayrıca dedi ki:

عن أَيِّدٍ مِنْ عِزِّكم لا يَغْسِمُه

Ve **الغَسَم** ile **الطَّسَم** akşam vaktinde (olur). Ve gökte buluttan **غُسَمٌ** ve **أَغْسامٌ** (vardır); bunun benzeri: buluttan **أَطْسامٌ** ve **دُسَمٌ** ve **أَدْسام**; ve buluttan **طُلَسٌ**. Ve biz gün batımının sonunda **أَغْسَمْنا**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B3%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( الغَسَمُ ، مُحَرَّكَةً : السَّوَادُ ) عن كُراعٍ ، | وقال الجَوْهَرِيّ : هو مِثْلُ الغَسَقِ وهو | الظُّلْمَةُ ، ( و ) قال النَّضْرُ : هو ( اخْتِلاطُ | الظُّلْمَةِ ) ، وأَنْشَدَ لِساعِدَةَ الهُذَلِيِّ : | % ( فظَلَّ يَرْقُبُه حَتَّى إذَا دَمَسَتْ % | ذَاتُ العِشَاءِ بأَسْدَافٍ منَ الغَسَمِ ) % | | وقال ابنُ سِيدَه : يَعْنِي : ظُلْمَة اللَّيْلِ . | | ( و ) الغَسَمُ : ( الهَبْوَةُ ) ، وقال رُؤْبَةُ : | % ( * مُخْتَلِطًا غُبارُهُ وغَسَمُهْ * % ) % | ( و ) أيضًا : ( الغَبَرَةُ غَسَمُ اللَّيْلِ ) . | | ( وأَغْسَمَ : أَظْلَمَ ) الأُولَى نَقلَها | الجَوْهَرِيُّ ، عن الأَصْمَعِيّ . | | ولَيْلٌ غاسِمٌ : مُظْلِمٌ . | | ( وفي السَّمَاءِ أَغْسامٌ وغُسَمٌ ، كَصُرَدٍ ) | أي : ( قِطَعُ من سَحَابٍ ) ، وكَذَلِكَ أَطْسَامٌ | من سَحَابٍ وأَدْسَام . | [ ] ومِمَّا يُسْتَدْرَك عليه : | | أبو غُسَيْمٍ ، كَزُبَيْرٍ : ظُلَيْمُ بنُ | حُطَيْطٍ ، تَقدَّم ذِكرُه . |

##### Türkçe

| | ( **الغَسَمُ** , harekeli olarak: siyahlık ) Kُراع’dan. | Ve el-Cevherî dedi: O, **الغَسَقِ** gibidir ve o, karanlıktır. ( Ve ) en-Nadr dedi: O, ( karanlığın karışması )dır. Ve Sâ‘ide el-Hüzelî’ye ait olarak inşad etti: | % ( Böylece onu gözetlemeyi sürdürdü; nihayet **دَمَسَتْ** olduğunda % | **ذَاتُ العِشَاءِ** **بأَسْدَافٍ** **منَ الغَسَمِ** ile ) % | | İbn Sîde dedi: Yani: gecenin karanlığı. | | ( Ve ) **الغَسَمُ**: ( **الهَبْوَةُ** )dur. Ve Ru’be dedi: | % ( * Karışmış olarak: onun tozu ve **غَسَمُهْ** * % ) % | ( Ve ) ayrıca: ( **الغَبَرَةُ** **غَسَمُ اللَّيْلِ** )dir. | | ( **وأَغْسَمَ**: karardı ) birincisini el-Cevherî, el-Asma‘î’den nakletti. | | Ve **لَيْلٌ غاسِمٌ**: karanlık. | | ( Ve gökte **أَغْسامٌ** ve **غُسَمٌ** vardır, **كَصُرَدٍ** ) yani: ( buluttan parçalar ); ve كذلك buluttan **أَطْسَامٌ** ve **أَدْسَام**. | [ ] Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: | | **أبو غُسَيْمٍ** , **كَزُبَيْرٍ**: **ظُلَيْمُ بنُ حُطَيْطٍ**; onun zikri geçti. |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B3%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

غَسَمَ
1 غَسَمَ ذ It (the night) was, or became, dark; (As, S, K;) as also ↓ اغسم, (JK, K,) like أَغْسَى. (JK.)

4 أَغْسَمَ see what precedes.

غَسَمٌ
غَسَمٌ ذ The darkness (S, ISd, TA) of night; (ISd, TA;) like غَسَقٌ: (S, TA:) or blackness: (Kr, K:) and (K) accord. to En-Nadr, (S,) the confusedness, or blending, of the darkness: (JK, S, K:) and the first rising of the dawn. (JK.) ― -b2- And Dust, or dust rising, or spreading, like smoke; syn. هَبْوَةٌ and غَبَرَةٌ (K) or غُبْرَةٌ [which sometimes signifies the same as غَبَرَهٌ]. (CK.)

غُسَمٌ
غُسَمٌ ذ ; see أَغْسَامٌ.

لَيْلٌ غَاسِمٌ
لَيْلٌ غَاسِمٌ ذ Dark night. (TA.)

فِى السَّمَآءِ أَغْسَامٌ
فِى السَّمَآءِ أَغْسَامٌ ذ and ↓ غُسَمٌ In the sky are portions of clouds. (K.)

##### Türkçe

غَسَمَ
1 **غَسَمَ** ذ O (gece) karanlık oldu yahut karanlıklaştı; (As, S, K;) ve ayrıca ↓ **اغسم**, (JK, K,) **أَغْسَى** gibi. (JK.)

4 **أَغْسَمَ** önce geçen şeye bak.

غَسَمٌ
**غَسَمٌ** ذ Gecenin karanlığı; (S, ISd, TA) (ISd, TA;) **غَسَقٌ** gibi: (S, TA:) yahut siyahlık: (Kr, K:) ve (K) En-Nadr’a göre, (S,) karanlığın karışıklığı yahut birbirine karışması: (JK, S, K:) ve tan yerinin ilk yükselişi. (JK.) ― -b2- Ve Toz, yahut yükselen toz, yahut duman gibi yayılan (toz); eş anlamlısı **هَبْوَةٌ** ve **غَبَرَةٌ** (K) yahut **غُبْرَةٌ** [ki bu bazen **غَبَرَهٌ** ile aynı manaya gelir]. (CK.)

غُسَمٌ
**غُسَمٌ** ذ ; **أَغْسَامٌ**’a bak.

لَيْلٌ غَاسِمٌ
**لَيْلٌ غَاسِمٌ** ذ Karanlık gece. (TA.)

فِى السَّمَآءِ أَغْسَامٌ
**فِى السَّمَآءِ أَغْسَامٌ** ذ ve ↓ **غُسَمٌ** Gökte bulut parçaları vardır. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B3%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

غَسم
غَسم U ( n. ac. غَسْم 1 ),
a.  Was dark.

أَغْسَمَ
أَغْسَمَ IV ,
a.  see 1 .

غَسَم
غَسَم 4 ,
a.  Darkness; blackness.

غُسَم
غُسَم 9 ,
a.  see 38 .

غَاْسِم
غَاْسِم 21 ,
a.  Dark, black.

أَغْسَاْم
أَغْسَاْم 38 ,
a.  Black clouds.

##### Türkçe

غَسم
**غَسم** U (n. ac. **غَسْم** 1),
a. Karanlık oldu.

أَغْسَمَ
**أَغْسَمَ** IV,
a. 1’e bak.

غَسَم
**غَسَم** 4,
a. Karanlık; siyahlık.

غُسَم
**غُسَم** 9,
a. 38’e bak.

غَاْسِم
**غَاْسِم** 21,
a. Karanlık, siyah.

أَغْسَاْم
**أَغْسَاْم** 38,
a. Siyah bulutlar.
