# غسن — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B3%D9%86/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%B3%D9%86/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B3%D9%86.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: غسن

الغُسْنَةُ: الخُصْلةُ من الشَّعَر، وكذلك الغُسْناةُ؛ وقال حُمَيْدٌ الأَرْقطُ:
بينا الفَتى يَخْبِطُ في غُسْناتِه،
إذ صَعِدَ الدَّهْرُ إلى عِفْراتِه،
فاجْتاحَها بشَفْرَتَيْ مِبْراتِه.
قال ابن بري: ويروى هذا الرجز لجَنْدَلٍ الطُّهَوِيّ، قال: والذي رواه ثعلب وأَبو عمرو: في غَيْساتِه، قالا: والغَيْسةُ النَّعْمةُ والنَّضارة. ويقال للفرس الجميل: ذو غُسَنٍ. الأَصمعي: الغُسَنُ خُصَلُ الشعر من المرأَة والفرس، وهي الغَدائر. وقال غيره: الغُسَنُ شعر الناصية، فرس ذو غُسَن؛ قال عدي بن زيد يصف فرساً:
مُشْرِفُ الهادي له غُسَنٌ،
يُعْرِقُ العِلْجَيْنِ إِحْضارا
(* قوله «يعرق العلجين» كذا بالأصل يعرق بالعين المهملة، والعلجين بالتثنية، ومثله في التهذيب إلا أن يعرق فيه بالغين المعجمة). أَي يسبقها إذا أَحْضَرَ. والغُسَنُ: خُصَلُ الشعر من العُرْفِ والناصية والذوائب، وفي المحكم وغيره: الغُسَنُ شعرُ العُرْفِ والناصية والذوائب؛ قال الأََعشى: غَدا بتَليلٍ، كجِذْعِ الخِضا
بِ حُرِّ القَذالِ، طويلِ الغُسَنْ.
قال ابن بري: الخضاب جمع خَضْبةٍ وهي الدَّقْلَةُ من النخل؛ ومثله لعَدِيّ:
وأَحْوَرُ العينَ مَرْبُوبٌ له غُسَنٌ،
مُقَلَّدٌ من جيادِ الدُّرِّ أَقْصابا.
ورجل غَسَانيٌّ: جميلٌ جدّاً. والغَيْسان: حِدَّة الشباب، وقيل: الشبابُ، إن جعلته فَيْعالاً فهو من هذا الباب؛ وأَنشد ابن بري للراجز: لا يَبْعُدَنْ عَهْدُ الشَّبابِ الأَنْضَرِ،
والخَبْطُ في غَيْسانِه الغَمَيْدَرِ.
والغَمَيْدَرُ: الناعم. ويقال: لستَ من غَسَّانه ولا غَيْسَانِه أَي من ضَرْبِه. ولستَ من غَسَّانِ فلان وغَيْسانِه أَي لست من رجاله. ويقال: كان ذلك في غَيْسانِ شبابه أَي في نَعْمَةِ شبابه وطَراءتِه. وقال شمر: كان ذلك في غَيْسَاتِ شبابه وغَيْسانِه بمعنى واحدٍ أَي في حِينه. ويقال في جمع الغُسْنَة أَيضاً غُسْناتٌ وغُسُنات؛ قال الراجز:
فَرُبَّ فَيْنانٍ طَويلٍ أَمَمُهْ،
ذِي غُسُناتٍ قد دَعاني أَحْزُمُهْ.
السُّلَميُّ: فلان على أَغْسانٍ من أَبيه وأَعْسَانٍ أَي أَخلاق. ويقال: امرأَة غَيْسَة ورجل غَيْسٌ أَي حَسَنٌ، قال: فهذا يقضي بزيادة النون. ويقال: هو في غَيْسان شَبابه أَي في حُسْنه، ومن جعله من الغُسْنة، وهي الخُصْلةُ من الشعر، لأَنه في نَعْمَةِ شَبابه واسترخائه كالغُسْنَةِ، فالنون عنده أَصلية. أَبو زيد: لقد علمتُ أَنَّ ذاك من غَسَّانِ قلبك أَي من أَقصى نفسك. والغَيْسَانة: الناعمة. والغَيْسانُ: الناعم؛ قال أَبو وَجْزَة:
غَيْسَانَةٌ ذلك من غَيْسانِها.
وغَسَّانُ: اسم ماء نزل عليه قوم من الأَزْدِ فنُسِبُوا إليه، ومنهم بنو جَفْنَة رَهْطُ المُلوكِ؛ قال حسان:
إما سأَلتَ، فإِنا مَعْشَرٌ نُجُبٌ،
الأَزْدُ نِسْبَتُنا، والماء غَسَّانُ.
ويقال: غَسَّان اسم قبيلة.

### Türkçe

**الغُسْنَةُ**: saçtan tutam; aynı şekilde **الغُسْناةُ**; ve dedi
**حُمَيْدٌ الأَرْقطُ**:
Fetâ **غُسْناتِه** içinde çırpınıp dururken,
ansızın zaman **عِفْراتِه**’ine tırmandı,
ve onu **مِبْراتِه**’inin iki **شَفْرَتَيْ**’iyle silip süpürdü.

İbn Berrî dedi: Bu recezin **جَنْدَلٍ الطُّهَوِيّ**’ye ait olduğu da rivayet edilir; dedi: Bunu rivayet eden
Sa‘leb ve Ebû ‘Amr: **غَيْساتِه** içinde (şeklinde); ikisi dedi: **الغَيْسةُ** yumuşaklık ve tazelik/diriliktir.
Güzel ata: **ذو غُسَنٍ** denir. el-Asma‘î: **الغُسَنُ** kadından ve attan saç tutamlarıdır; o da örgülerdir. Başkası dedi: **الغُسَنُ** perçem saçıdır; **فرس ذو غُسَن**; ‘Adiyy b. Zeyd bir atı vasfederek dedi:
Kılavuzun yüksek (at)ı; onun **غُسَنٌ**’u vardır,
iki kalın yabancıyı (atı) koşturarak terletir, hızla getirişle.

(* Onun sözü “**يعرق العلجين**” asılda böyledir: **يعرق** ihmal edilmiş **العين** ile; ve **العلجين** tesniye ile; bunun benzeri تهذيب’dedir; ancak onda **يعرق** mu‘ceme **الغين** ile). Yani, onu hızla getirdiği zaman ona (diğerine) geçer. Ve **الغُسَنُ**: yele, perçem ve zülüflerden saç tutamlarıdır; ve المحكم ve başkasında: **الغُسَنُ** yele, perçem ve zülüflerin saçı; el-A‘şâ dedi:
**الخِضا**’ın gövdesi gibi, **تَليلٍ** ile sabahladı,
ense kıllarının serbestinde, **الغُسَنْ**’u uzun.

İbn Berrî dedi: **الخضاب** **خَضْبةٍ**’nin cem‘idir; o da hurmadan **الدَّقْلَةُ**’dır; ve bunun benzeri
‘Adiyy’indir:
Gözü daha beyazımsı; terbiye edilmiş; onun **غُسَنٌ**’u vardır,
inci gerdanlıklarla takılmış, **أَقْصابا** (halka/boru biçimli taneler) olarak.

Ve **غَسَانيٌّ** adam: pek çok güzel. Ve **الغَيْسان**: gençliğin keskinliği; ve denildi:
gençlik; eğer onu **فَيْعالاً** yaparsan, o bu babdandır; ve İbn Berrî recez söyleyene şu beyti okudu:
Yeşil (taze) gençliğin ahdi uzak olmasın,
ve onun örtülü **غَيْسانِه**’inde çırpınış.

Ve **الغَمَيْدَرُ**: yumuşak. Ve denir: Sen onun **غَسَّانه**’inden de **غَيْسَانِه**’inden de değilsin; yani onun türünden. Ve denir:
Sen falanın **غَسَّانِ**’ından ve **غَيْسانِه**’inden değilsin; yani onun adamlarından değilsin. Ve denir:
O, gençliğinin **غَيْسانِ**’ında idi; yani gençliğinin yumuşaklığında ve tazeliğinde. Ve Şemr dedi: O,
gençliğinin **غَيْسَاتِ**’ında ve **غَيْسانِه**’inde idi; tek bir mânâ ile; yani vaktinde. Ve denir:
**الغُسْنَة**’nin cem‘inde de **غُسْناتٌ** ve **غُسُنات**; recez söyleyen dedi:
Nice uzun dallı **فَيْنانٍ**,
**غُسُناتٍ** sahibi; onun sağlamı beni çağırdı.

es-Sülemî: Falan, babasından **أَغْسانٍ** ve **أَعْسَانٍ** üzeredir; yani ahlâklar.
Ve denir: **امرأَة غَيْسَة** ve **رجل غَيْسٌ**; yani güzel; dedi: Bu, nûnun ziyadeliğine hükmeder.
Ve denir: O, gençliğinin **غَيْسان**’ındadır; yani onun güzelliğinde. Ve onu **الغُسْنة**’den yapan (kimseye gelince) —ki o saçtan tutamdır— çünkü o, gençliğinin yumuşaklığında ve gevşekliğindedir, **الغُسْنَةِ** gibi; o hâlde nûn onun yanında aslîdir. Ebû Zeyd: Elbette bildim ki şu, kalbinin **غَسَّانِ**’ındandır; yani nefsinin en uç noktasından. Ve **الغَيْسَانة**: yumuşak (kadın). Ve **الغَيْسانُ**: yumuşak; Ebû Vecze dedi:
**غَيْسَانَةٌ**; bu, onun **غَيْسانِها**’ındandır.

Ve **غَسَّانُ**: üzerine Ezd’den bir kavmin indiği bir suyun adıdır; ona nisbet edildiler; onlardan **بنو جَفْنَة** kralların topluluğudur; Hassân dedi:
Eğer sordun ise, biz soylu bir topluluğuz,
Ezd bizim nisbetimizdir; ve su **غَسَّانُ**’dur.

Ve denir: **غَسَّان** bir kabilenin adıdır.
