# غسن — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B3%D9%86/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%B3%D9%86/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B3%D9%86.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: غسن

غ س ن
غسن ، نسغ ، سغن : مستعملة .
سغن : أهمله الليث . ورَوى أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : الأسْغانُ : الأغذيةُ الرديئة .
غسن : قال أبو زيد تقول : لقد علمت أن ذاك من غَسَّانِ قلبك : أي من أقصى نفسك .
وروى ابن هانىء عنه يقال : ما أنت من غيْسانِ فلان : أي لست من رجاله .
وبعضهم يقول : لست من غسَّانِهِ ، قال : والغَيْسانَةُ : الناعمة ، والغَيْسانُ الناعم .
وقال أبو وجزة :
غيْسانَةٌ ذلك من غيسانها
أبو عبيد عن أبي عبيدة : الغَيْسانُ : الشَّباب .
قال : ويقال : كان ذلك في غَيْسانِ شبابه : أي في نعمة شبابه وطرائِه .
وقال شمر : كان ذلك في غيْسَاتِ شبابه وغَيْسانِهِ بمعنى واحد ، وأنشد :
بَيْنَا الفتى يَخْبِطُ في غيسانِهِ
وقال الليث : يقال للفرس الجَميل ذُو غُسَنٍ ، وللرجل الجميلِ جدّاً : غسَّانِيّ .
وقال الأصمعي : الغُسَنُ : خُصَلُ الشَّعرِ من المرأةِ والفَرَسِ وهي الغَدائر .
وقال غيره : الغُسنَ شعرُ الناصية ، فَرَسٌ ذو غسَنٍ .
وقال عدي بن زيد يصفُ فرساً :
مُشْرِفُ الهادي له غسَنٌ
يُعْرِقُ العِلْجَيْنِ إحضارا
أي يسبقهما إذا أحضر .
وقال ابن الفرج : قال حصين السُلَميّ : فلانٌ على أغسانٍ من أبيهِ وأعْسانٍ : أي أخلاق ، وغسَّانُ : ماءٌ نزل عليه قومٌ من أهل مأْربَ إليه نُسِبَ ملوك غسَّان .
نسغ : أبو عبيد عن الأموي : نَسَغَ في الأرض وحَدَسَ ، إذا ذهب في الأرض .
وقال غيره : انْتَسَغَتِ الإبِلُ انْتِساغاً إذا تفرقت في مراعيها وتباعدت قاله ابن الأعرابي ، وقال الأخطل :
رَجَنَّ بحيث تَنْتَسِغُ المطايا
فلا بَقّاً تخافُ ولا ذُبابَا
أبو عبيد عن أبي عمرو : النَّسِيغُ : العَرَقُ .
قال أبو عبيد : وقال الأصمعيُّ : يقال للْفَسِيلَةِ إذا أخرجت قُلبها : قد أنْسَغَتْ . قال : وإذا قُطعتِ الشجرةُ ثم نبتت ، قيل : قد أنسغت .
أبو العباس عن ابن الأعرابيّ قال : هيَ المِنْسَغَة والمِنْزَغَةُ لِلبَرْكِ الذي يُغْرَزُ به الخُبْزُ .
وقال الليث : المِنْسَغَةُ إضبارةٌ من ذَنَبِ طائرٍ يَنْسَغُ بها الخَبَّازُ الخُبْزَ .
قال : والنَّسْغُ : تَغْرِيزُ الإبرةِ وذلك أن الواشِمَةَ إذا وَشَمتْ يدها ضَبَّرَتْ عِدَّةَ إبَرٍ فَنَسَغَتْ بها يدها ، ثم أَسَغَّتْه النَّؤُور فإذا بَرَأَ قُلِعَ قِرْفُهُ عن سوادٍ قد رَصُنَ .

### Türkçe

غ س ن
**غسن** , **نسغ** , **سغن** : kullanımdadır.
**سغن** : onu Leys ihmal etti. Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: **الأسْغانُ** : kötü gıdalardır.
**غسن** : Ebû Zeyd dedi: şöyle dersin: “Andolsun, bunun senin kalbinin **غَسَّانِ**’ından olduğunu bildim”: yani nefsinin en uç tarafından.
İbn Hânî’ ondan rivayet etti: denilir: “Sen falanın **غيْسانِ**’ından değilsin”: yani onun adamlarından değilsin.
Bazıları da der: “Onun **غسَّانِ**’ından değilim.” Dedi: **الغَيْسانَةُ** : yumuşak (olan, dişil); **الغَيْسانُ** yumuşak (olan, eril).
Ebû Vecze dedi:
**غيْسانَةٌ ذلك من غيسانها**
Ebû Ubeyd, Ebû Ubeyde’den: **الغَيْسانُ** : gençliktir.
Dedi: ve denilir: “Bu, onun gençliğinin **غَيْسانِ**’ında idi”: yani gençliğinin nimeti ve tazeliğinde.
Şemmer dedi: “Bu, onun gençliğinin **غيْسَاتِ**’ında ve **غَيْسانِ**’ında idi” (ikisi) tek bir mânâdadır; ve şu beyti okudu:
**بَيْنَا الفتى يَخْبِطُ في غيسانِهِ**
Leys dedi: güzel ata **ذُو غُسَنٍ** denilir; ve çok güzel adama: **غسَّانِيّ**.
Asma‘î dedi: **الغُسَنُ** : kadından ve attan saç tutamlarıdır; onlar örgülerdir.
Başkası dedi: **الغُسنَ** perçem saçıdır; **فَرَسٌ ذو غسَنٍ**.
Adî b. Zeyd bir atı vasfederek dedi:
**مُشْرِفُ الهادي له غسَنٌ**
**يُعْرِقُ العِلْجَيْنِ إحضارا**
Yani, (onlar) getirildiğinde ikisini geçer.
İbnü’l-Ferec dedi: Husayn es-Sülemî dedi: “Falan, babasından **أغسانٍ** ve **أعْسانٍ** üzeredir”: yani ahlâklar. Ve **غسَّانُ** : üzerine (konak) inilen bir sudur; Me’rib halkından bir kavim onun üzerine indi; ona nispetle Gassân kralları (bu adla) nispet olundu.

**نسغ** : Ebû Ubeyd, el-Umevî’den: “Yerde **نَسَغَ** ve **حَدَسَ**” (denir); yere gidip (kaybolup) gittiği zaman.
Başkası dedi: İbnü’l-A‘râbî’nin söylediğine göre, develer meralarında dağılıp uzaklaştıklarında **انْتَسَغَتِ الإبِلُ انْتِساغاً** (denir). Ahtal dedi:
**رَجَنَّ بحيث تَنْتَسِغُ المطايا**
**فلا بَقّاً تخافُ ولا ذُبابَا**
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **النَّسِيغُ** : terdir.
Ebû Ubeyd dedi: Asma‘î dedi: fidan, göbeğini çıkardığı zaman ona “**قد أنْسَغَتْ**” denilir. Dedi: ağaç kesilip sonra (yeniden) bittiğinde de “**قد أنسغت**” denilir.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: ekmeğin onunla delinip batırıldığı sivri alet için o **المِنْسَغَة** ve **المِنْزَغَةُ**’dir.
Leys dedi: **المِنْسَغَةُ** bir kuşun kuyruğundan bir demettir; fırıncı onunla ekmeği **يَنْسَغُ** eder.
Dedi: **النَّسْغُ** : iğnenin batırılıp saplanmasıdır; bu da şudur ki, dövmeci kadın elini dövdüğü zaman birkaç iğneyi bir araya getirip demetler; onunla elini **فَنَسَغَتْ** eder; sonra onu **النَّؤُور** ile **أَسَغَّتْ** eder; iyileştiğinde, kabuğu, sağlamlaşmış bir siyahlığın üzerinden soyulup çıkarılır.
