# غش (غ-ش) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B4
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%B4

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: غ - ش
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B4/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب : الغين مع الشين
غش ، شغ : مستعملان :
رُوِيَ عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنَّه قالَ : ( لَيْسَ مِنّا مَنْ غَشّنَا ) .
قالو أبو عُبيد : معناهُ : لَيْسَ مِنْ أَخْلاَقِنَا الْغِشُّ ، وهذا شبيهٌ بالحَدِيث الآخر : ( الْمُؤْمِنُ يُطْبَعُ عَلَى كلِّ شَيْء إلا الخِيانَة ) .
قلتُ : والغِشُّ : نقيضُ النُّصْح ، وهو مأخوذٌ من الْغَشَشِ ، وهو المشْرَبُ الْكَدِرُ ، كذلك قال ابنُ الأنباري .
قال : وأَنشد ابنُ الأعرابي :
وَمَنهَلٍ تَرْوَى بهِ غَيرُ غَشَشْ . . .
أي : غير كَدِرٍ ، ولا قَلِيل .
قال . ومن هذا : الغِشُ في الْبَيَاعَاتِ .
وقال الليثُ : غَشّ فُلانٌ فُلاناً يَغُشُّهُ غِشّاً ، إذا لم يَمْحَضْهُ النُّصْحَ ، وأغْتَشَشْتُ فلاناً ، أي : عَدَدْتُهُ غاشّاً .
قالَ : ويُقَالُ : لَقِيتُهُ غشَاشاً ، وذلكَ عِنْدَ مُغَيرِبَانِ الشَّمْسِ .
قلتُ : هذا التفسيرُ غيرُ صحيحٍ ، وصوابُه : لَقيتُهُ غِشَاشَا ، وعلى غِشَاشٍ ، إذا لَقِيتُهُ على عَجَلَةٍ .
وقال القُطامِيّ :
على مكَانٍ غِشاشٍ ما يُنِيخُ بهِ
إلا مُغَيِّرُنا والْمُسْتَقي العَجِلُ
وقال الليثُ : شُرْبٌ غِشَاشٌ ، أي : قَليلٌ .
قلتُ : شُرْبٌ غِشاشٌ : غيرُ مريءٍ ، لأنَّ الماءَ لَيْسَ بصافٍ ولا عَذْبٍ ، فلا يَسْتَمْرِئُهُ شاربُهُ ، وقال الفَرَزْدَقُ في المعنى الأول :
فَمَكّنْتُ سَيْفِي مِنْ ذَوَاتِ رِماحِهَا
غِشاشاً ولم أحفِلْ بكاءَ رِعائيا
أَرادَ : مَكَّنْتُ سَيْفِي من سِمَانِها على عَجَلَةٍ .
شغ : قال الليثُ : الشّغَغَةُ في الشَّرب : التّصْرِيدُ ، وهو القَليلُ ، قالَ رُؤبة :
لو كُنْتُ أَسْطِيعُكَ لم تُشَغْشِغِ شُربي وما الْمَشْغُولُ مثلَ الأفْرَغِ قلتُ : ومعنى قولِ رؤبَةَ : لم تُشَغْشغْ شُربي ، أي : لم تُكَدِّرْهُ .
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي : شَغْشغَ البئرَ ، إذا كدَّرَهَا .
قلتُ : وكأنه مقلوبٌ من : التّغشِيش ، والغَشَش ، وهو الكَدَر . وللشغْشغَةِ معنى آخر ، وهي حكايةُ صوتِ الطعنةِ ، إذا ردّدها الطاعنُ في حوفِ المطعونِ . وقال الهذلي :
الطعنُ شغشغَةٌ والضّرْبُ هيقَعَةٌ
ضربَ الْمُعَوِّلِ تحْتَ الديمةِ العَضَدَا
ويقال : شَغْشَغ الملجمُ اللجامَ في فمِ الدابة ، إذا امتَنَع ( الدابةُ ) عليه ، فردّده في فيه تأديباً .
وقال الهذلي :
ذو عَيّثٍ بَشْرٍ يَبَذُّ قَذالَهُ
إذْ كانَ شغْشَغَةً سوارُ المُلْجِمِ
ومن رواه : إنّ كانَ . . . فتحَ : سوارَ .

باب الغين والشين
غش
شغزب : الليث : الشَّغْزَبيةُ : اعتقال المصارع رِجْلَه بِرِجْل رَجُل ، وصَرْعُه إياه شزراً ، يقال : صرعَهُ صَرْعةً شَغْزَبِيَّة ، قال : ومنهلٌ شَغْزَبيُّ : مُلتوٍ عن الطريق .
وقال العجَّاج يصف مَنْهلاً :
مُنْجَرِدٌ أزْورُ شَغْزَبيّ
شغزن : وقال أبو سعيد : شَغْزَب الرجل الرجل وشَغْزَنَهُ بمعنى واحد إذا أخذه الْعُقيلي ، وأنشد :
بينَا الْفتى يَسْعى إلى أُمْنِيَّهْ
يَحْسَب أن الدَّهْر سُرْجوجِيهْ
عَنَّتْ له داهيةٌ دهْويهْ
فاعْتَقلتْهُ عُقلة شَزْريهْ
لفّاء عن هواه شَغْزَبِيَّهْ
وقال النضر نحوه ، وقال الليث : الشَغْبز ابن آوى ، قلت : هكذا قاله الليث بالزّايِ ، والصوابُ الشَغبَرُ بالرَّاء روَى ذلك أبو العباس عن عمرو عن أبيه أنه قال الشَّغبَرُ بالراء . قال أبو العباس : ومن قالَهُ بِالزّاي فقد صَحَّف .
شغفر : قال أبو عمرو : الشَّغفر : المرأة الْحَسناء .
شغبر : وقال الليث : تَشَغبرتِ الريح : إذا الْتَوَت في هُبُوبها بالراءِ .
شنغر : قال : ورجل شِنْغيرٌ وشِنْظِيرٌ بذيءٌ فاحشٌ بين الشَنْغرةِ والشَّنظَرَةِ والشِّنْغيرَة والشِّنْظِيرَةِ .
غشمر : وقال : الغَشْمَرَةُ : التَّهمُّطُ في الظَّلم ، والأخذ من فَوْق من غير تَثبُّت ، كما يَتَغَشْمَر السَّيل والجيْشُ ، كما يقال : تَغَشْمَرَ لهم ، وفيهم غَشْمَرِيةٌ .
شنغب : وقال الليث : الشِّنغابُ : الطويل الدقيق من الأرشِية والأغصان ، قال : والشُّنغوبُ : عِرْقٌ طويل من الأرض دقيقٌ .
شغنب : قلت : ورأيْتُ في البادية رجلاً اسمه ( شُغنوبٌ ) فسألت غلاماً فصيحاً من بَني كُلَيْب بن يَرْبوع عن معنى اسمه ، فقال : الشُّغنوب : الغُصْنُ الرطبُ الناعمُ ونحو ذلك .
قال ابن الأعرابي : قال : والشَّنغَبُ : الطويلُ من جميع الْحَيوان .
طرغش : وقال ابن شميلٍ : الْمُطْرَغِشُّ : النّاقهُ من الْمرض ، غير أن كلامه وفؤاده ضعِيفٌ ، وقد اطْرَغَشَّ من مرضه ، أي : قام وتحرَّك ومشى .
وقال أبو عبيد : قال أبو زيد : اطْرَغَشَّ من مرضِه : إذا برأَ وانْدَمَلَ .
وقال ابن السكيت : اطْرَغَشَّ من مرضِهِ وابْرَغَشَّ بمعنى واحد .
وقال أبو زيد : اطْرَغَشَّ القوم إذا غيثُوا فأخْصَبُوا بعد الهزال والجهد .
غطرش : وقال غيره : غَطْرَشَ بصرُه غَطْرَشَةً إذا أَظلَمَ .
غطمش : أبو سعيد : تَغَطْمَشَ فلانٌ علينا تَغَطْمشاً أي : ظَلَمَنا .
قلت : وبه سُمِّي الرجلُ غَطْمَشاً .
شنغم : وقال اللحياني : يقال رَغْماً له وَدَغْماً شِنَّغْماً ، وفعلت ذلك على رغمِهِ وشِنّغمِهِ .
قلت : هكذا رأيتهُ في ( نوادِرِ اللِّحياني ) ، وقرأته في كتاب ابن هانىء عن أبي زيد رَغْماً سِنّغماً بالسِّين ، فأنا وَاقِفٌ في هذا الْحَرف .
شنغف : وقال ابن الفرج : سمِعْتُ زائدة البكري يقول : الشِّنَّعْفُ والشِّنَّغْفُ والهِلَّغْفُ . المضطربُ الْخَلْق قال : وسَمِعْتُ جماعةً من أعراب قيس يقولون : السِّلَّغْفُ والسِّلَّعْف المضطربِ بالعَيْنِ والْغَينِ .
دغمش : وفي ( نوادر الأعراب ) : دَغمَشْتُ في المشي ودهْمَقْتُ ، ودَمْشَقْتُ أي : أسرعْتُ .

##### Türkçe

باب : **الغين** مع **الشين**
**غش** ، **شغ** : kullanımdadırlar :
Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki, şöyle dedi: ( **لَيْسَ مِنّا مَنْ غَشّنَا** ).
Ebû Ubeyd dedi: Manası: **الْغِشُّ** (aldatma) ahlâkımızdan değildir; bu, diğer hadise benzer: ( **الْمُؤْمِنُ يُطْبَعُ عَلَى كلِّ شَيْء إلا الخِيانَة** ).
Ben dedim: **والغِشُّ**: **النُّصْح**’ın zıddıdır; **الْغَشَشِ**’ten alınmıştır; o da bulanık içecektir; İbnü’l-Enbârî böyle dedi.
Dedi: İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
وَمَنهَلٍ تَرْوَى بهِ غَيرُ غَشَشْ . . .
Yani: bulanık olmayan ve az olmayan.
Dedi. Bundan da: alışverişlerdeki **الغِشُ**.
Leys dedi: Falan, falanı **غَشّ** eder, onu **يَغُشُّهُ** **غِشّاً**; ona **النُّصْحَ**ı hâlis kılmadığı zaman. Ve ben falanı **أغْتَشَشْتُ**; yani onu aldatıcı saydım.
Dedi: Denilir: Onu **غشَاشاً** olarak gördüm; bu, güneşin batmaya yaklaştığı vakittedir.
Ben dedim: Bu tefsir doğru değildir; doğrusu: onu **غِشَاشَا** olarak ve **غِشَاشٍ** üzere gördüm; onu acele üzere gördüğüm zaman.
Kutâmî dedi:
على مكَانٍ غِشاشٍ ما يُنِيخُ بهِ
إلا مُغَيِّرُنا والْمُسْتَقي العَجِلُ
Leys dedi: **شُرْبٌ غِشَاشٌ**; yani: az.
Ben dedim: **شُرْبٌ غِشاشٌ**: hazmı kolay olmayan; çünkü su ne berraktır ne de tatlıdır; bu yüzden içeni onu kolay hazmedemez. Ferazdak birinci manada dedi:
فَمَكّنْتُ سَيْفِي مِنْ ذَوَاتِ رِماحِهَا
غِشاشاً ولم أحفِلْ بكاءَ رِعائيا
Muradı: Kılıcımı onların semizlerinden acele üzere yerleştirdim.

**شغ** : Leys dedi: içmede **الشّغَغَةُ**: **التّصْرِيدُ**dür; o da azdır. Rü’be dedi:
لو كُنْتُ أَسْطِيعُكَ لم تُشَغْشِغِ شُربي وما الْمَشْغُولُ مثلَ الأفْرَغِ قلتُ : Rü’be’nin sözünün manası: **لم تُشَغْشغْ شُربي**; yani: onu bulandırmadın.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: Kuyuyu **شَغْشغَ** etti; onu bulandırdığı zaman.
Ben dedim: Sanki bu, **التّغشِيش**’ten ve **الغَشَش**’ten (o da bulanıklıktır) çevrilmiş (kalb) gibidir. **وللشغْشغَةِ** başka bir mana daha vardır: mızrak darbesinin sesinin taklididir; darbe vuran, onu vurulanın göğsünde tekrarladığı zaman. Hüzeli dedi:
الطعنُ شغشغَةٌ والضّرْبُ هيقَعَةٌ
ضربَ الْمُعَوِّلِ تحْتَ الديمةِ العَضَدَا
Denilir: gemleyen, hayvanın ağzında gemi **شَغْشَغ** etti; (hayvan) ona karşı direndiği zaman; onu ağzında terbiye için tekrar tekrar çevirir.
Hüzeli dedi:
ذو عَيّثٍ بَشْرٍ يَبَذُّ قَذالَهُ
إذْ كانَ شغْشَغَةً سوارُ المُلْجِمِ
Onu rivayet edenlerden: **إنّ كانَ** ... **فتحَ**: **سوارَ**.

باب **الغين** و**الشين**
**غش**
**شغزب** : Leys: **الشَّغْزَبيةُ**: güreşçinin ayağını bir adamın ayağıyla bağlaması ve onu yan bakışla yere sermesidir; denilir: onu **صَرْعةً شَغْزَبِيَّة** bir devirişle devirdi. Dedi: **ومنهلٌ شَغْزَبيُّ**: yoldan kıvrılmış (sapmış).
A‘câc bir su başını vasfederek dedi:
مُنْجَرِدٌ أزْورُ شَغْزَبيّ
**شغزن** : Ebû Saîd dedi: Adam, adamı **شَغْزَب** etti ve onu **شَغْزَنَهُ**; ikisi bir manadadır; onu **الْعُقيلي** aldığı zaman. Ve şu beyti okudu:
بينَا الْفتى يَسْعى إلى أُمْنِيَّهْ
يَحْسَب أن الدَّهْر سُرْجوجِيهْ
عَنَّتْ له داهيةٌ دهْويهْ
فاعْتَقلتْهُ عُقلة شَزْريهْ
لفّاء عن هواه شَغْزَبِيَّهْ
Nadr da bunun benzerini söyledi. Leys dedi: **الشَغْبز** çakaldır. Ben dedim: Leys bunu **بالزّايِ** ile böyle söyledi; doğrusu **الشَغبَرُ** **بالرَّاء** iledir; bunu Ebû’l-Abbâs, Amr’dan, o da babasından rivayet etti: onun **الشَّغبَرُ** **بالراء** dediğini. Ebû’l-Abbâs dedi: Onu **بِالزّاي** ile söyleyen tashif etmiştir.
**شغفر** : Ebû Amr dedi: **الشَّغفر**: güzel kadın.
**شغبر** : Leys dedi: Rüzgâr **تَشَغبرتِ**; esişinde kıvrıldığı zaman; **بالراءِ** ile.
**شنغر** : Dedi: Adam **شِنْغيرٌ** ve **شِنْظِيرٌ**: çirkin sözlü, fahiş; **الشَنْغرةِ** ile **الشَّنظَرَةِ** ve **الشِّنْغيرَة** ile **الشِّنْظِيرَةِ** arasında.
**غشمر** : Dedi: **الغَشْمَرَةُ**: zulümde taşkınlık ve sağlamca araştırmadan üstten alma; tıpkı selin ve ordunun **يَتَغَشْمَر** etmesi gibi; denildiği gibi: onlar için **تَغَشْمَرَ** etti; ve onlarda **غَشْمَرِيةٌ** vardır.
**شنغب** : Leys dedi: **الشِّنغابُ**: iplerden ve dallardan uzun ince olan. Dedi: **والشُّنغوبُ**: yerden uzun bir damar; ince.
**شغنب** : Ben dedim: Bâdiyede adı ( **شُغنوبٌ** ) olan bir adam gördüm; sonra Benî Küleyb b. Yerbû‘dan fasih bir delikanlıya adının manasını sordum; dedi ki: **الشُّغنوب**: yaş, yumuşak dal ve buna benzer şey.
İbnü’l-A‘râbî dedi: Dedi: **والشَّنغَبُ**: bütün hayvanlardan uzun olan.
**طرغش** : İbn Şümeyl dedi: **الْمُطْرَغِشُّ**: hastalıktan (dolayı) deve; ancak konuşması ve kalbi zayıftır. Ve hastalığından **اطْرَغَشَّ** oldu; yani: kalktı, hareket etti ve yürüdü.
Ebû Ubeyd dedi: Ebû Zeyd dedi: Hastalığından **اطْرَغَشَّ**: iyileşip yara kapanınca.
İbnü’s-Sikkît dedi: Hastalığından **اطْرَغَشَّ** ve **ابْرَغَشَّ** bir manadadır.
Ebû Zeyd dedi: Kavim **اطْرَغَشَّ** oldu; yağmura kavuşturulup zayıflık ve meşakkatten sonra bolluğa erdikleri zaman.
**غطرش** : Başkası dedi: Gözü **غَطْرَشَ** **غَطْرَشَةً**; karardığı zaman.
**غطمش** : Ebû Saîd: Falan bize karşı **تَغَطْمَشَ** **تَغَطْمشاً**; yani: bize zulmetti.
Ben dedim: Bununla adam **غَطْمَشاً** diye adlandırıldı.
**شنغم** : Lihyânî dedi: Denilir: ona rağmen ve **وَدَغْماً شِنَّغْماً**; ve bunu onun rağmına ve **شِنّغمِهِ** üzere yaptım.
Ben dedim: Onu ( **نوادِرِ اللِّحياني** ) içinde böyle gördüm; İbn Hânî’nin kitabında Ebû Zeyd’den **رَغْماً سِنّغماً** **بالسِّين** ile okudum; ben bu harfte duruyorum.
**شنغف** : İbnü’l-Ferec dedi: Zâide el-Bekrî’nin şöyle dediğini işittim: **الشِّنَّعْفُ** ve **الشِّنَّغْفُ** ve **الهِلَّغْفُ**: yaratılışı çalkantılı (düzensiz) olan. Dedi: Kays bedevilerinden bir topluluğun şöyle dediğini işittim: **السِّلَّغْفُ** ve **السِّلَّعْف**; **بالعَيْنِ** ve **الْغَينِ** ile çalkantılı (düzensiz) olan.
**دغمش** : ( **نوادر الأعراب** ) içinde: yürüyüşte **دَغمَشْتُ** ve **دهْمَقْتُ** ve **دَمْشَقْتُ**; yani: hızlandım.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B4/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الغين وما معها في المضاعف والمطابق([1]))
(غف) الغين والفاء كلمةٌ واحدةٌ لا تتفرّع، وهي البُلْغة، ويقال له غُفَّة من العَيش. قال:
* وغُفّةٌ من قِوَام العَيش تَكفِينِي([2]) *
واغتفَّتِ الخيلُ غُفَّة من الرَّبيع، إذا أصابت منه شِبَعاً ولم تستكثِرْ. قال:
وكنَّا إذا ما اغتفَّت الخيلُ غُفَّةً  *** تجرَّد طَلاَّبُ التِّراتِ مُطَلَّبُ([3])

(غق) الغين والقاف ليس بشيء، إنَّما يحكى به الصَّوْتُ يَغْلي، يقال غَقَّ.
(غل) الغين واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تخلل شيءٍ، وثباتِ شيء، كالشيء يُغْرَزُ. من ذلك قول العرب: غَلَلْتُ الشَّيء في الشّيء، إذا أثبتَّه فيه، كأنه غَرزْتَه. قال:
وعينٌ لها حَدْرةٌ بَدْرَةٌ  *** إلى حاجبٍ غُلّ فيه الشُّفُر([4])
والغُلّة والغَليل: العَطَش. وقيل ذلك لأنَّه كالشَّيء ينْغلُّ في الجَوف بحرارة. يقال بَعيرٌ غَلاَّنُ، أي ظَمْآن. والغَلَل: الماء الجاري بين الشَّجر.
ومنه الغُلول في الغُنم([5]) ، وهو أن يخفَى الشَّيء فلا يردَّ إلى القَسْم، كأنَّ صاحبَه قد غَلّه بين ثيابِه.
ومن الباب الغِلُّ، وهو الضِّغْن ينْغَلُّ في الصَّدر.
فأمَّا قول النبي عليه السلام "لا إغْلالَ ولا إسلال" فالإغلال: الخيانة، والقياس فيه واضحٌ. قال النَّمِر([6]) :
جزى الله عنا جمرة ابنةَ نوفلٍ  *** جزاءَ مُغِلٍّ بالأمانة كاذبِ([7])
وأمّا الحديث: "ثلاثٌ لا يُغِلُّ عليهنَّ قلبُ مُؤْمن" فمَنْ قال "لا يُغِلّ" فهو من الإغلال، وهو الخيانة. ومن قال "لا يَغِلّ" فهو من الغِلّ والضِّغن.
ومن الباب الغُلاَّنُ: الأوديةُ الغامضة، واحدها غَالٌّ، وذلك أنَّ سالكَها يَنْغَلُّ فيها. والغِلالَة: شِعارٌ يُلبَس تحت الثُّوب، وبطانةٌ تُلبَس تحت الدِّرع.
ومن الباب الغُلّة، وهو الفِدامُ يكونُ على رأس الإبريق، والجمع غُلَل. قال لَبيد:
لها غُلَلٌ من رازِقيٍّ وكُرْسُفٍ  *** بأيمانِ عُجْمٍ يَنْصُفُون المَقاولا([8])
والغَلغلة: سُرعة السَّير. ورسالةٌ مُغَلغَلة: محمولةٌ من بلدٍ إلى بلد. وهو القياس، لأنّها تتخلّل البلاد وتنغلُّ فيها. قال:
أبلِغْ أبا مالكٍ عنِّي مُغَلْغَلَةً  *** وفي العتابِ حياة بين أقوامِ([9])
ومن الباب الغَليل: النَّوَى يُغَلّ في القَتّ يُخلَطُ به ، تُعلَفُه الإبل. قال:
سُلاّءةٌ كعصا النَّهدِيِّ غُلَّ لها *** [ذو فيئةٍ] من نَوَى قُرَّانَ معجومُ([10])

(غم) الغين والميم أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على تغطية وإطباق. تقول: غَمَمت الشَّيءَ أغُمُّه، أي غطَّيته. والغَمَمُ: أن يُغطِّي الشَّعر القفا والجبهَة في بنائِه. يقال: رجلٌ أغمُّ وجبهةٌ غماء. قال:
فلا تَنكحِي إنْ فرَّقَ الدّهرُ بيننا *** أغمَّ القفا والوجهِ ليس بأنْزعا([11])
ومن الباب: الغمام: جمع غَمامةٍ. وقياسُه واضح. ومنه الغِمامةُ، وهي الخِرقة تُشَدُّ على أنف الناقة شدّاً كي لا تجدَ الرِّيح. قال قومٌ: كلُّ ما سدَّ الأنف فهو غِمامة. وغُمَّ الهلالُ، إذا لم يُرَ. وفي الحديث: "فإن غُمَّ عليكم فاقْدُرُوا له". أي غُطيَ الهلال. ويقال: يومٌ غَمٌّ وليلة غمّة، إذا كانا مظلِمَين. وغمَّهُ الأمرُ يغَمُّه غمَّاً، وهو شيء يَغْشى القلب، معروف. وأما الغَمغمة فهي أصواتُ الثِّيران عند الذُّعر، والأبطالِ *عند الوغى. وقد قلنا إنّ هذه الحكاياتِ لا تكاد يكون لها قياس.
(غن) الغين والنون أُصيلٌ صحيح، وهو يدلُّ على صوتٍ كأنه غير مفهوم، إمَّا لاختلاطِه، وإما لعلّةٍ تصاحبه. من ذلك قولُهم: قريةٌ غَنّاء، يراد بذلك تجمُّع أصواتهم واختلاطُ جَلبتهم. ووادٍ أغَنُّ: ملتَفُّ النَّبات، فتَرى الرِّيح تجري فيه ولها غُنَّة؛ ويكون ذلك من كَثرة ذُبابه. ومنه الغُنَّة في الرَّجُل الأغنِّ، وهو خروجُ كلامِهِ كأنّه بأنفه.
(غي) الغين والياء المشدّدة أو المضاعفة أصلٌ صحيح يدلُّ على إظلالِ الشَّيء لغيره([12]) . وفي الحديث: "تجيء البقرةُ وآلُ عمران يومَ القيامة كأنَّهما غمامتانِ -أو غيايَتان". والجمع غَيايات. قال لبيد:
فتَدلَّيتُ عليه قافلاً  *** وعلى الأرض غياياتُ الطَّفَلْ([13])
(غب) الغين والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على زمانٍ وفَترةٍ فيه. من ذلك الغِبُّ، هو أن تَرِدَ الإِبلُ يوماً وتدعَ يوماً. والمغبَّبة: الشاة تُحلَب يوماً وتُتركُ يوماً. وأغبَبْتُ الزِّيارة من الغِبِّ أيضاً. ومنه أيضاً قولُهم: غبَّبَ في الأمر إذا لم يُبالِغْ فيه، كأنَّه زِيدَتْ([14]) فترة أوقعَهَا فيه.
ومن الباب قولهم: "رُوَيْدَ الشِّعْرِ يَغُبّ"، وذلك أن يُتركَ إنشادُه حتَّى يأتيَ عليه وقت. ويقولون: غَبَّ الأمرُ، إذا بلغ آخِرَه([15]). ولحمٌ غابٌّ، إذا لم يُؤكَلْ لوَقْتِه، بل تُرِك وقتاً وفَتْرةً.
(غت) الغين والتاء ليس بشيء، إنّما هو إبدال تاء من طاء. تقول: غَطَطْتُه وغَتَتُّه. ومنه شَيءٌ يجرِي مَجرى الحِكاية. يقال غَتَّ في الضَّحِك، إذا ضَحِك في خفاءٍ. وغَتَّ: أَتْبَعَ القولَ القولَ، أو الشُّربَ الشُّرب.
(غث) الغين والثاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على فَسادٍ في الشَّيء. من ذلك قولُهم: لبِسْتُ فلاناً على غَثيثةٍ فيه، أي فَسادِ عقلٍ ورأي. والغَثيثة: المِدَّة في الجُرح. ومن ذلك اللَّحم الغَثُّ: ليس بالسّمين. ويقولون: أغَثَّ الحَدِيثُ، أي صار غثَّاً فاسداً. قال:
خَوْد يُغِثُّ الحديثُ ما صَمَتَتْ  *** وهو بفيها ذو لَذةٍ طَرِفُ([16])
ويقال: فلانٌ لا يَغِثُّ عليه شيء، أي لا يمتنع من شيء، حتَّى الغثُّ عندَه سمين.
وأمّا الغَثغَثَة فتجري مَجرى الحكاية، يقال: غَثْغَثْتُ الثُّوبَ، إذا غسلتَه وردَّدْتَه في يديك. ويقال: إنَّ الغَثْغَثَة: القِتالُ الضَّعيف بلا سلاح، شُبِّه بغَثْغثة الثَّوب حين يُغْسَل.
(غد) الغين والدال كلمةٌ، وهي الغُدَّة في اللّحم، معروفة.
قال الرّاجز:
* فهَبْ له حليلةً مِغدَادَا([17]) *
قالوا: هي الدَّائمة الغَضَب، كأنَّ في حَلْقها غدّة.
(غذ) الغين والذال كلمةٌ، وهي إغذاذ السَّير. وذلك ألا يكونَ فيه ونْيَةٌ ولا فَتْرَة. ومنه: غَذَّ الجُرْحُ وأغذَّ، إذا بَرَأَ ولم يسكُنْ نَداه، فهو يَنْدَى أبداً.
(غر) الغين والراء أصولٌ ثلاثةٌ صحيحة: الأوّل المِثال، والثاني النقصان، والثالث العِتْق والبيَاضُ والكرَم.
فالأوّل: الغِرار: المِثال الذي يُطبَع عليه السِّهام. ويقال: وَلَدَتْ فلانة أولادَها على غرار واحد، أي جاءت بهم واحداً بعد واحدٍ على مِثال واحد. وأصل
هذا الغُرُّ، وهو الكَسْرُ في الثَّوب. يقال: اطوِ الثَّوْبَ على غَرِّهِ، أي كَسرهِ ومِثالِه الأوَّل. والغُرَّة: سُنَّة الإنسان، وهي وجهه، ثم يعبَّر عن الجسم كلِّه به. من ذلك: "في الجنين غُرَّةٌ: عبد أو أمةٌ"، أي عليه في دِيتَه نَسَمَةٌ: عبدٌ أو أمة. قال:
كلُّ قتيلٍ في كُليبٍ غرَّهْ  *** حتَّى يَنال القتلَُ آلُِ مُرَّهْ([18])

ومن الباب: الغَرِير، وهو الضَّمين، يقال: أنا غريرُك من فلانٍ، أي كفيلُك. وإنما سمِّيَ غريراً لأنّه مِثَالُ المضمونِ عنه، يؤخذ بالمال مثلَ ما يؤخذ المضمون عنه. ومحتملٌ أن يكون غِرَارُ السَّيف، وهو حدُّه، من هذا. وكلُّ شيء له حَدٌّ فَحَدُّه غِرَارٌ؛ لأنه شيء إليه انتهى طَبْعُ السَّيف ومثالُه.
وأمَّا النقصان *فيقال: غارّت النّاقةُ تُغارُّ غِراراً، إذا نَقَصَ لبنُها. وفي الحديث: "لا غِرارَ في صلاةٍ ولا تسليم". فالغِرار في الصَّلاة: ألاَّ يتمَّ ركوعَها أو سجودَها. والغِرار في السَّلام: أن يقول السَّلام عليك، أو يرُدَّ فيقول: وعليك. ومنه الغِرار، وهو النَّوم القَليل. قال الشاعر([19]) :
إنَّ الرَّزِيَّةَ من ثقيفٍ هالكٌ  *** تَركَ العُيونَ فنومُهُنَّ غِرَارُ([20])
وقال جرير:
ما بالُ نومِك في الفِراش غِرارا  *** لو كان قلبُك يستطيع لطارا([21])
ومن الباب: بيع الغَرَر، وهو الخَطَر الذي لا يُدْرَى أيكون أم لا، كبيع العبدِ الآبِق، والطّائرِ في الهواء. فهذا ناقصٌ لا يتمُّ البيع فيه أبداً. وغَرَّ الطائرُ فرخَه، إذا زَقَّه، وذلك لقلّته ونُقصانِ ما معه.
والأصل الثالث: الغُرَّة. وغرَّة كلِّ شيءٍ: أكرمُه. والغُرّة: البياض. وكل أبيضَ أغرُّ. ويقال لثلاثِ ليالٍ من أوّل الشهر غُرّة.
ومن الباب: الغَرِير، وهو الخُلُق الحَسَن. يقولون للشيخ: أدبَرَ غَريرهُ وأقبَلَ هريرُه.
ومما يقارب هذا: الغَرارة، وهي كالغَفْلة، وذلك أنَّها من كَرَم الخلُق، قد تكون في كلِّ كريم. فأمَّا المذموم من ذلك فهو من الأصل الذي قَبلَ هذا؛ لأنّه من نقصان الفِطْنة.
ومما شذَّ عن هذه الأصول إن صحَّ، شيء ذكره الشَّيبانيُّ: أنّ الغِرْغِر: دَجاج الحَبَش، واحدتها غِرْغرة. وأنشد:
ألُفُّهمُ بالسَّيف من كلِّ جانبٍ  *** كما لفّتِ العِقبانُ حِجْلَى وغِرْغِرا([22])
(غز) الغين والزاء ليس فيها شيء. وغَزَّةُ: بلدٌ.
(غس) الغين والسين ليس فيه إلاّ قولُهم: رجل غُسٌّ، إذا كان ضعيفاً. ومنه قول أوس:
مُخَلَّفُونَ ويَقضِي الناسُ أمرَهُم  *** غُسُّو الأمانةِ صُنْبُورٌ فصنبورُ([23])
(غش) الغين والشين أصولٌ تدلُّ على ضّعفٍ في الشيء واستعجال([24]) فيه. من ذلك الغِشُّ. ويقولون: [الغِشُّ: أ] لاّ تمحَضَ النصيحة([25]) . وشُربٌ غِشاشٌ: قليل. وما نامَ إلاّ غِشاشاً، أي قليلاً، ولقيتُه غِشاشاً، وذلك عند مُغَيْربان الشَّمس.
(غص) الغين والصاد ليس فيه إلاَّ الغَصَص بالطَّعام، ويقال رجلٌ غَصَّانُ. قال:
لو بِغَيْرِ الماءِ حلقي شَرِقٌ  *** كنت كالغَصَّانِ بالماء اعتصارِي([26])
(غض) الغين والضاد أصلانِ صحيحانِ، يدلُّ أحدُهما على كفٍّ ونَقْص، والآخر على طراوة.
فالأوّل الغَضّ: غضُّ البصر. وكلُّ شيءٍ كففتَه فقد غَضَضْته. ومنه قولهم: تلحقُه في ذلك غَضَاضةٌ، أي أمر يَغُضُّ لـه بصرَه. والغَضْغَضة: النُّقْصان. وفي الحديث: "لقد مرَّ من الدُّنيا بِبطنته لم يُغَضْغَض([27]) ". ويقولون: هو بحرٌ لا يُغَضْغَض. وغَضْغَضْت السِّقَاءَ: نقصتُه. وكذلك الحقّ.
والأصل الآخر: الغَضُّ: الطريُّ من كلِّ شيء. ويقال للطَّلْع حين يطلُعُ: غَضيض.
(غط) الغين والطاء أُصيلٌ صحيح فيه معنيان: أحدُهما صوتٌ، والآخر وقتٌ من الأوقات.
فالأوّل: غطِيط الإنسانِ في نَومه. ومنه الغَطاط، وهي القَطا، سمِّيت لصوتها غَطاطاً. قال:
فأثار فارِطُهم غَطَاطاً جُثَّماً  *** أصواتُه كتَرَاطُنِ الفُرْسِ([28])
والأصل الآخر الغُطَاط، قال قومٌ: هو الصُّبح. وأنشدوا:
* قام إلى حمراءَ في الغطَاطِ([29]) *
وقال آخرون: هو سَدَف الظلام. وقالوا في بيتِ ابن أحمر([30]) :
* أُولَى الوَعَاوِعِ كالغُطاط المقْبلِ([31]) *
من فَتَحَ شبَّههم بالقَطَا، ومن ضمَّ فإنّه شبَّههم بسواد السّدَف كثرة. وأمَّا غَطَطْتُه في الماء فممكنٌ أن يكون ذلك الصَّوْت الذي يكون من الماء عندها، وممكنٌ أن يكون من سَدَف الظّلام، كأنّه سترتَه بالماء وغطّيته.
---------------------ـــ
([1]) في الأصل: "باب الغين والفاء وما يثلثهما"، وهي غفلة من الناسخ، وأثبت مألوف عبارة ابن فارس في مثل ذلك.
([2]) لثابت قطنة، كما في تهذيب إصلاح المنطق للتبريزي 50. وحماسة البحتري 202. وصدره كما في إصلاح المنطق 50 واللسان (غفف):
* لا خير في طمع يدني إلى طبع * وفي الحماسة: "يدنى لمنقصة".
([3]) لطفيل الغنوي في ديوانه 26 واللسان (غفف). وفي الأصل: "التراب"، صوابه فيهما.
([4]) لامرئ القيس في ديوانه 16. وعجزه في الديوان: "فشقت مآقيهما من أخر"، وتطابقه رواية اللسان (حدر، بدر)، لكن فيها (شقت) بالخرم.
([5]) في المجمل: "في المغنم".
([6]) في الأصل: "النمري"، تحريف. وهو النمر بن تولب بن أقيش بن عبد كعب بن عوف بن الحارث بن عوف بن وائل بن قيس بن عكل بن عبد مناف. الأغاني (19: 157). والبيت التالي منسوب إليه في الأغاني (159: 19) وإصلاح المنطق 295 واللسان (غلل) والحيوان (1: 15).
([7]) في اللسان والحيوان: "حمزة ابنة نوفل"، وصوابه بالجيم والراء، كما في سائر المصادر.
([8]) ديوان لبيد 22 طبع 1881 واللسان (غلل، رزق، نصف).
([9]) البيت لهمام الرقاشي في البيان (2: 316/ 4: 85). وأنشده في اللسان (غلل) بدون نسبة مطابقاً في الرواية. ورواية الجاحظ: "أبلغ أبا مسمع".
([10]) البيت لعلقمة بن عبدة الفحل في ديوانه 131 والحيوان (2: 236). والبيان (3: 120). والمفضليات (2: 204). واللسان (سلأ، غلل، فيأ، قرر، عجم). والتكملة موضعها بياض في الأصل. وقد أكملت هذا النقص على الرواية المشهورة في البيت. ويروى بدلها: "منظم".
([11]) البيت لهدبة بن الخشرم في اللسان (نزع، غمم) والبيان (4: 10).
([12]) في الأصل: "كالغيرة".
([13]) سبق البيت في (أيي، طفل)، وروي في الموضع الأول: "وتاتيت".
([14]) في الأصل: "أربدت".
([15]) في اللسان: "صار إلى آخره".
([16]) لقيس بن الخطيم في ديوانه 17 ليبسك.
([17]) سبق البيت وتخريجه مع قرينين له في (حد).
([18]) الرجز لمهلهل، كما في الأغاني (4: 144). وأنشده في اللسان (غرر) بدون نسبة.
([19]) هو الفردزق يرثي الحجاج ديوانه 365 واللسان (غرر).
([20]) في الأصل: "ونومهن غرارا"، صوابه من الديوان. وفي اللسان: "فنومهن غرار".
([21]) ديوان جرير 226 برواية: "بالفراش غراراً لو أن قلبك يستطيع".
([22]) أنشده ثعلب في مجالسه 567 والإسكافي في مبادئ اللغة 202 وابن منظور في اللسان (غرر).
([23]) ديوان أوس بن حجر 9 واللسان (صنبر، غشش) برواية: "غُشُّ الأمانة". وفي (غسس): "غُسّ" . ونبه في هذا الموضع الأخير على روايته بجمع المكسر: "غُشُّ" و "غُشَّ" بالنصب على الذم، وبجمع التصحيح "غُسّو الأمانة" بالرفع والإضافة، و "غُسِّي" بالنصب والإضافة لما بعده.
([24]) في الأصل: "واستفهام".
([25])في الأصل: "الضبحة"، وتصحيحه والتكملة قبله من المجمل.
([26]) لعدي بن زيد العبادي، في اللسان (عصر، غصص) والحيوان (5: 138، 593).
([27]) في اللسان: "ولما مات عبد الرحمن بن عوف قال عمرو بن العاص: هنيئاً لك يا ابن عوف، خرجت من الدنيا ببطنتك ولم يتغضغض منها شيء. قال الأزهري: ضرب البطنة مثلاً لوفور أجره الذي استوجبه بهجرته وجهاده مع النبي صلى الله عليه وسلم، وأنه لم يتلبس بشيء من ولاية ولا عمل ينقص أجوره التي وجبت له".
([28]) البيت لطرفة، كما في اللسان (غطط، رطن)، وليس في ديوانه. وقد مضى في (رطن).
([29]) أنشده في اللسان (غطط) برواية: "قام إلى أدماء". وبعده:
* يمشي بمثل قائم الفسطاط *
([30]) ومثل هذه النسبة أيضاً عند الجوهري. وخطأه ابن بري، قال: هو لأبي كبير الهذلي وانظر ديوان الهذليين (2: 91).
([31]) صدره في ديوان الهذليين واللسان (غطط، وعع):
* لا يجفلون عن المضاف إذا رأوا *

ـ

##### Türkçe

(**باب الغين وما معها في المضاعف والمطابق([1])**)
(**غف**) **الغين** ve **الفاء** tek bir kelimedir; dallanıp budaklanmaz; o, **البُلْغة**’dır; ve ona, geçimden **غُفَّة** denir. Dedi ki:
* Geçimin kıvamından bir **غُفّة** bana yeter([2]) *
Ve atlar, bahardan bir **غُفَّة** **اغتفَّت**; ondan doyacak kadarına eriştiğinde ve çoğaltmadığında. Dedi ki:
Ve biz, atlar bir **غُفَّة** **اغتفَّت** mi  *** **التِّراتِ** taliplileri soyunur, istenen (şey) istenir([3])

(**غق**) **الغين** ve **القاف** bir şey değildir; ancak onunla, kaynayan ses taklit edilir; **غَقَّ** denir.
(**غل**) **الغين** ve **اللام** sahih bir asıldır; bir şeyin içine nüfuz etmeye ve bir şeyin sabitlenmesine delalet eder; tıpkı bir şeyin saplanması gibi. Bundan, Arapların sözü: **غَلَلْتُ** şeyi şeyin içine (koydum), onu onda sabitlediğim zaman; sanki onu saplamışım gibi. Dedi ki:
Ve bir göz; onun için bir çöküklük, bir çıkıklık vardır  *** bir kaşa doğru; onda kirpikler **غُلّ** edilmiştir([4])
Ve **الغُلّة** ve **الغَليل**: susuzluktur. Ve bunun, sıcaklıkla iç boşluğa nüfuz eden bir şey gibi olmasından dolayı olduğu söylenmiştir. **بَعيرٌ غَلاَّنُ** denir; yani susuz. Ve **الغَلَل**: ağaçlar arasında akan sudur.
Ve ondan, koyunlarda **الغُلول**([5]) vardır; o da, şeyin gizlenmesi ve paylaştırmaya geri verilmemesidir; sanki sahibi onu elbiseleri arasında **غَلّه** etmiştir.
Ve bu babdandır **الغِلُّ**; o, göğüste nüfuz eden kindir.
Nebi’nin (aleyhisselâm) “**لا إغْلالَ ولا إسلال**” sözüne gelince: **الإغلال** hıyanettir; ve kıyas onda açıktır. **النَّمِر**([6]) dedi ki:
Allah, bize **جمرة ابنةَ نوفلٍ**’den  *** emanete hıyanet eden yalancı birinin cezasını versin([7])
Ve hadise gelince: “Üç (şey) vardır ki müminin kalbi onlara karşı **يُغِلُّ** etmez”; “**لا يُغِلّ**” diyen, **الإغلال**dandır; o da hıyanettir. “**لا يَغِلّ**” diyen ise **الغِلّ** ve kin’dendir.
Ve bu babdandır **الغُلاَّنُ**: kapalı vadiler; tekili **غَالٌّ**dur; bu, onun yolcusunun içinde **يَنْغَلُّ** olmasındandır. Ve **الغِلالَة**: elbisenin altında giyilen bir içlik; ve zırhın altında giyilen bir astardır.
Ve bu babdandır **الغُلّة**; o, ibrikin başında bulunan **الفِدام**’dır; çoğulu **غُلَل**. **لَبيد** dedi ki:
Onun için **رازِقيّ** ve pamuktan **غُلَل** vardır  *** konuşanları yarıya indiren acemlerin sağ elleriyle([8])
Ve **الغَلغلة**: yürüyüşün süratidir. Ve **رسالةٌ مُغَلغَلة**: bir beldeden bir beldeye taşınmış (mektup). Bu kıyastır; çünkü beldelerin içine girer ve onların içinde **تنغلُّ** olur. Dedi ki:
Benden **أبا مالكٍ**’e **مُغَلْغَلَةً** ulaştır  *** ve kınamada, kavimler arasında bir hayat vardır([9])
Ve bu babdandır **الغَليل**: **النَّوَى**’nın **القَتّ** içine **يُغَلّ** edilmesi; onunla karıştırılır; develere yem yapılır. Dedi ki:
**سُلاّءةٌ**; **النَّهدِيِّ**’nin asası gibi; ona **غُلَّ** edilmiştir *** [gölgeli olan] **نَوَى قُرَّانَ**’dan; ezilmiş([10])

(**غم**) **الغين** ve **الميم** tek bir sahih asıldır; örtmeye ve kapatmaya delalet eder. Dersin ki: **غَمَمت** şeyi **أغُمُّه**; yani onu örttüm. Ve **الغَمَمُ**: saçın, yapısı içinde enseyi ve alnı örtmesidir. **رجلٌ أغمُّ** ve **جبهةٌ غماء** denir. Dedi ki:
Öyleyse nikâhlanma; eğer zaman bizi ayırırsa  *** ensesi **أغمَّ** olan ve yüzü (öyle olan), **أنْزعا** olmayan([11])
Ve bu babdandır: **الغمام**; **غَمامةٍ**’nin çoğuludur. Ve kıyası açıktır. Ve ondan **الغِمامةُ**; o, devenin burnuna, rüzgârı bulmasın diye sıkıca bağlanan bez parçasıdır. Bir kavim dedi ki: Burnu tıkayan her şey **غِمامة**’dır. Ve **غُمَّ الهلالُ**, görülmediği zaman. Hadiste: “Eğer size **غُمَّ** olursa, onun için **فاقْدُرُوا**.” Yani hilal örtüldü. Ve **يومٌ غَمٌّ** ve **ليلة غمّة** denir; karanlık olduklarında. Ve iş onu **غمَّهُ**; onu **غمَّاً** ile **يغَمُّه**; o, kalbi örten bir şeydir; bilinir. **الغَمغمة** ise, korku anında boğaların sesleridir; ve yiğitlerin savaş anında (çıkan sesleri)dir. Ve biz, bu taklitlerin neredeyse kıyası olmayacağını söylemiştik.
(**غن**) **الغين** ve **النون** sahih bir asıldır; o, sanki anlaşılmayan bir sese delalet eder; ya karışıklığından, ya da ona eşlik eden bir arızadan dolayı. Bundan onların sözü: **قريةٌ غَنّاء**; bununla, seslerinin toplanması ve gürültülerinin karışması kastedilir. Ve **وادٍ أغَنُّ**: bitkisi sık olan; böylece rüzgârın içinde aktığını görürsün ve onun için bir **غُنَّة** vardır; bu, sineğinin çokluğundandır. Ve ondan, **الرَّجُل الأغنِّ**’deki **الغُنَّة**; onun sözünün, sanki burnundan çıkmasıdır.
(**غي**) şeddeli yahut ikizlenmiş **الغين** ve **الياء** sahih bir asıldır; bir şeyin başkasına gölge etmesine delalet eder([12]). Hadiste: “Kıyamet günü **البقرةُ** ve **آلُ عمران** gelir; sanki ikisi iki **غمامتانِ** — yahut iki **غيايَتان**.” Çoğulu **غَيايات**. **لبيد** dedi ki:
Üzerine dönerken sarktım  *** ve yer üzerinde çocuğun **غياياتُ**’ı (gölgeleri) vardı([13])
(**غب**) **الغين** ve **الباء** sahih bir asıldır; içinde zaman ve bir süreye delalet eder. Bundan **الغِبُّ**: develerin bir gün suya gelip bir gün bırakmasıdır. Ve **المغبَّبة**: koyun; bir gün sağılır ve bir gün bırakılır. Ve ziyareti de **الغِبِّ**’den **أغبَبْتُ**. Ve ondan da onların sözü: İşte **غبَّبَ** etti; onda aşırıya gitmediği zaman; sanki ona içinde düşürdüğü bir süre artırılmıştır([14]).
Ve bu babdandır onların sözü: “**رُوَيْدَ الشِّعْرِ يَغُبّ**”; bu, onun okunmasının, üzerinden bir vakit gelinceye kadar bırakılmasıdır. Ve derler ki: **غَبَّ الأمرُ**; sonuna ulaştığı zaman([15]). Ve **لحمٌ غابٌّ**: vaktinde yenmediği, bilakis bir vakit ve bir süre bırakıldığı zaman.
(**غت**) **الغين** ve **التاء** bir şey değildir; ancak **طاء**’dan **تاء**’ya ibdâldir. Dersin ki: **غَطَطْتُه** ve **غَتَتُّه**. Ve ondan, taklit yolunda yürüyen bir şey vardır. **غَتَّ في الضَّحِك** denir; gizlice güldüğü zaman. Ve **غَتَّ**: sözü söze, yahut içişi içişe ekledi.
(**غث**) **الغين** ve **الثاء** sahih bir asıldır; şeyde bozulmaya delalet eder. Bundan onların sözü: **لبِسْتُ فلاناً على غَثيثةٍ فيه**; yani akıl ve görüş bozukluğu üzerine. Ve **الغَثيثة**: yarada irin. Ve bundan **اللَّحم الغَثُّ**: yağlı olmayan. Ve derler ki: **أغَثَّ الحَدِيثُ**; yani bozuk, **غثّ** oldu. Dedi ki:
Bir genç kız; sustuğu müddetçe söz **يُغِثُّ** eder  *** oysa ağzında, taze bir lezzet vardır([16])
Ve denir ki: Falanın üzerine hiçbir şey **يَغِثُّ** etmez; yani hiçbir şeyden kaçınmaz; hatta **الغثُّ** onun yanında semindir.
Ve **الغَثغَثَة** taklit yolunda yürür; **غَثْغَثْتُ الثُّوبَ** denir; onu yıkadığın ve ellerinde tekrar tekrar çevirdiğin zaman. Ve denir ki: **الغَثْغَثَة**: silahsız zayıf çarpışmadır; yıkanırken elbisenin **غَثْغَثَة**’sine benzetilmiştir.
(**غد**) **الغين** ve **الدال** bir kelimedir; o, etteki **الغُدَّة**’dir; bilinir.
**الرّاجز** dedi ki:
* Öyleyse ona, **مِغدَادَا** bir eş ver([17]) *
Dediler ki: O, sürekli öfkeli olandır; sanki boğazında bir **غدّة** vardır.
(**غذ**) **الغين** ve **الذال** bir kelimedir; o, yürüyüşün **إغذاذ**’ıdır. Bu, onda gevşeklik ve durgunluk olmamasıdır. Ve ondan: **غَذَّ الجُرْحُ** ve **أغذَّ**; iyileştiği ve akıntısı durmadığı zaman; o, daima akar.
(**غر**) **الغين** ve **الراء** üç sahih asıldır: birincisi örnek, ikincisi eksilme, üçüncüsü eskilik ve beyazlık ve kerem.
Birincisi: **الغِرار**; okların üzerine basıldığı örnektir. Ve denir ki: Falan kadın çocuklarını tek bir **غرار** üzere doğurdu; yani onları bir örnek üzere birbiri ardınca getirdi. Ve bunun aslı **الغُرُّ**dur; o, elbisedeki kırmadır. **اطوِ الثَّوْبَ على غَرِّهِ** denir; yani onun kırması ve ilk örneği üzere. Ve **الغُرَّة**: insanın **سُنَّة**’sidir; o, yüzüdür; sonra onunla bütün beden kastedilir. Bundan: “Ceninde **غُرَّةٌ**: köle yahut cariye”; yani onun diyeti içinde bir **نَسَمَةٌ** vardır: köle yahut cariye. Dedi ki:
**كُليبٍ**’de her öldürülen, onun **غرَّهْ**’idir  *** ta ki öldürme, **آلُ مُرَّهْ**’e erişinceye dek([18])

Ve bu babdandır: **الغَرِير**; o, **الضَّمين**’dir; **أنا غريرُك من فلانٍ** denir; yani ben senin kefilinim. Ancak ona **غرير** denmiştir; çünkü o, kendisinden teminat verilenin örneğidir; teminat verilen kişiden alındığı gibi, ondan da mal alınır. Ve muhtemeldir ki **غِرَارُ السَّيف**; yani onun keskin yanı, bundan olsun. Ve her şeyin bir sınırı varsa, onun sınırı **غِرَارٌ**dır; çünkü o, kılıcın tabiatının ve örneğinin ulaştığı bir şeydir.
Eksilmeye gelince: **غارّت النّاقةُ تُغارُّ غِراراً** denir; sütü eksildiği zaman. Hadiste: “**لا غِرارَ في صلاةٍ ولا تسليم**.” Namazda **الغِرار**: rükûunu yahut secdesini tamamlamamasıdır. Selâmda **الغِرار**: “**السَّلام عليك**” demesi; yahut (karşılık) verip “**وعليك**” demesidir. Ve ondan **الغِرار**; o, az uykudur. Şair([19]) dedi ki:
**ثقيفٍ**’den olan musibet, helâk edicidir  *** gözleri bıraktı; onların uykusu **غِرَارُ**dur([20])
Ve **جرير** dedi ki:
Yatağında uykun neden **غِرارا**  *** eğer kalbin gücü yetseydi uçardı([21])
Ve bu babdandır: **بيع الغَرَر**; o, olup olmayacağı bilinmeyen tehlikedir; kaçak kölenin ve havadaki kuşun satımı gibi. Bu, eksiktir; satış onda asla tamam olmaz. Ve kuş, yavrusunu **غَرَّ** etti; onu gagasıyla beslediği zaman; bu, yanındaki şeyin azlığı ve eksikliği sebebiyledir.
Üçüncü asıl: **الغُرَّة**. Her şeyin **غرَّة**’si: onun en kerim olanıdır. Ve **الغُرّة**: beyazlıktır. Ve her beyaz, **أغرُّ**dur. Ve ayın başındaki üç geceye **غُرّة** denir.
Ve bu babdandır: **الغَرِير**; o, güzel huydur. Yaşlıya derler ki: Onun **غَريرهُ** geri döndü ve onun **هريرُه** öne geldi.
Ve buna yakın olanlardan: **الغَرارة**; o, gaflet gibidir; bu, huy keremindendir; her kerimde bulunabilir. Bunun yerilen kısmına gelince, o, bundan önceki asıldandır; çünkü o, zekânın eksilmesindendir.
Ve bu asıllardan şâz olanlardan, eğer sahihse: **الشَّيبانيُّ**’nin zikrettiği bir şey: **الغِرْغِر** Habeş tavuğudur; tekili **غِرْغرة**. Ve şu beyti okudu:
Onları her yandan kılıçla sararım  *** tıpkı kartalların **حِجْلَى** ve **غِرْغِرا**’yı sarması gibi([22])
(**غز**) **الغين** ve **الزاء**’da bir şey yoktur. Ve **غَزَّةُ**: bir beldedir.
(**غس**) **الغين** ve **السين**’de, onların “**رجل غُسٌّ**” sözünden başka bir şey yoktur; zayıf olduğu zaman. Ve ondan **أوس**’un sözü:
Geri bırakılmışlardır; insanlar işlerini görür  *** emanetin **غُسّو**’ları; bir **صُنْبُورٌ**, sonra bir **صنبورُ**([23])
(**غش**) **الغين** ve **الشين**; şeyde zayıflığa ve onda acele etmeye([24]) delalet eden asıllardır. Bundan **الغِشُّ**. Ve derler ki: **[الغِشُّ: أ] لاّ تمحَضَ النصيحة**([25]). Ve **شُربٌ غِشاشٌ**: azdır. Ve ancak **غِشاشاً** uyudu; yani az. Ve onu **غِشاشاً** gördüm; bu, güneşin batıvermesi vaktinde.
(**غص**) **الغين** ve **الصاد**’da, yemekte **الغَصَص**’tan başka bir şey yoktur; ve **رجلٌ غَصَّانُ** denir. Dedi ki:
Eğer su dışında boğazım **شَرِقٌ** olsaydı  *** suyla sıkışmada **الغَصَّانِ** gibi olurdum([26])
(**غض**) **الغين** ve **الضاد** iki sahih asıldır; birisi engelleme ve eksilmeye, diğeri tazeliğe delalet eder.
Birincisi **الغَضّ**: bakışı kısmaktır. Engellediğin her şeyi **غَضَضْته** etmiş olursun. Ve ondan onların sözü: Onda ona bir **غَضَاضةٌ** ilişir; yani onun için bakışını kısan bir iş. Ve **الغَضْغَضة**: eksilmedir. Hadiste: “Dünyadan karnıyla geçti; **لم يُغَضْغَض**([27]).” Ve derler ki: O, **لا يُغَضْغَض** bir denizdir. Ve **غَضْغَضْت السِّقَاءَ**: onu eksilttim. Hak da böyledir.
Diğer asıl: **الغَضُّ**: her şeyin tazesi. Ve **الطَّلْع** çıktığı zaman ona **غَضيض** denir.
(**غط**) **الغين** ve **الطاء** sahih bir asıldır; onda iki anlam vardır: birisi ses, diğeri vakitlerden bir vakittir.
Birincisi: insanın uykusundaki **غطِيط**. Ve ondan **الغَطاط**; o, **القَطا**’dır; sesi sebebiyle ona **غَطاطاً** denmiştir. Dedi ki:
Onların öncüsü, çömelmiş **غَطَاطاً** kaldırdı  *** sesleri, Farsların gevezeliği gibidir([28])
Diğer asıl **الغُطَاط**: bir kavim dedi ki o, sabahtır. Ve şu beyti okudular:
* **الغطَاطِ**’ta **حمراءَ**’ya kalktı([29]) *
Ve başkaları dedi ki: O, karanlığın **سَدَف**’idir. Ve **ابن أحمر**’in beytinde([30]) dediler ki:
* İlk **الوَعَاوِعِ**, gelen **الغُطاط** gibidir([31]) *
Açan (okuyan), onları **القَطَا**’ya benzetmiştir; zammeden ise, onları **السّدَف**’in karalığına, çokluk sebebiyle benzetmiştir. Ve **غَطَطْتُه في الماء**’a gelince: bunun, onda suyun çıkardığı o sesten olması mümkündür; ve karanlığın **سَدَف**’inden olması da mümkündür; sanki onu suyla örtmüş ve kapatmışsın gibi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B4/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

غَشَّهُ
1 غَشَّهُ ذ , (S, A, Msb, K,) aor. غَشُ٣َ , (S, Msb,) inf. n. غَشٌّ, (Msb, TA,) or غِشٌّ, with kesr, (S,) or the latter is a simple subst., (Msb, K,) He acted towards him, or advised or counselled him, dishonestly, or insincerely: (A. Msb, K:) and he dressed up to him an affair [in false colours]: (Msb:) or he acted towards him with dissimulation: pretended to him the contrary of what he conceived in his mind: (A, K:) but this is a needless addition, for it is the same as the first explanation (TA:) as also ↓ غشّشهُ, (K,) inf. n. تَغْشِيشٌ: (TA) or this latter has an intensive signification: it is said to be derived from غَشَشٌ, signifying “ a turbid drinking-place, ” (TA:) It is said in the story of Umm-Zara, accord. to one relation, ↓ لَا تَمْلَأُ بَيْتَنَا تَغْشِيشًا, said by some to be from الغِشُّ, and by others to be from [a usage of] التغشيش as signifying النَّمِيمَةُ [app. here meaning the embellishing speech with falsehood]: but accord. to the approved relation, it is [تَغْشِيشًا] with the unpointed letter. (IAth.) [See art. عش.] ― -b2- [Also He made it to seem what it was not; falsified it; counterfeited it; adulterated it: so as used often by post-classical authors; and so, probably, in classical times also; see its pass. part n., below.] -A2- غَشَّ صَدْرُهُ, aor. غَشِ٣َ , [inf. n., probably. غِشٌّ, q. v.,] His bosom concealed enmity and violent hatred; or bore rancour, malevolence, malice, or spite, (TA,)

2 غَشَّ٣َ see the preceding paragraph, in two places.

اغشّهُ
4 اغشّهُ ذ , inf. n. اـِغْشَاشٌ, He made him to fall into dishonest, or insincere, conduct, or advice or counsel; into dissimulation; or the pretending the contrary of what he conceived in his mind. (TA.) ― -b2- And أَغْشَشْتُهُ عَنْ حَاجَتِهِ I prevented him from obtaining the object of his want; syn. أَعْجَلْتُهُ. (IKtt, K.)

8 اـِغْتَشَ٣َ see the next paragraph, in two places.

استغشّهُ
10 استغشّهُ ذ (S, K) and ↓ اغتشّهُ (K, TA) He reckoned him, or deemed him, dishonest, or insincere, in action, or advice or counsel; contr. of اِسْتَنْصَحَهُ (S, K) and اِنْتَصَحَهُ; (K;) or, [which means the same,] i. q. عَدَّهُ غَاشًّا: (TA:) or he imagined in him dishonest, or insincere, conduct, or advice or counsel; dissimulation; or the pretending the contrary of what he conceived in his mind. (K.) A poet says,
لَكَ نَاصِحٌ ↓ أَيَا رُبَّ مَنْ تَغْتَشُّهُ
وَمُسْتَنْصَحٍ بِالْغَيْبِ غَيْرُ أَمِينِ
[O man, many a one whom thou reckonest dishonest in action, or advice, is honest therein to thee; and (many a) one who is reckoned honest in action, or advice, in that which is beyond the reach of perception, is not faithful]. (TA)

غَشٌّ
غَشٌّ ذ , (K, TA,) of the measure فَعْلٌ, or it may be originally of the measure فَعِلٌ, (TA,) applied to a man, (K, TA,) i. q. عَظِيمُ الشَّرَهِ [i. e. Very greedy]; not عظيم السُّرَّةِ, as in some copies of the K; nor عظيم الشِّرَّةِ, as in other copies: a rلjiz says,
لَيْسَ بِغَشٍّ هَمُّهُ فِيمَا أَكَلْ
[He is not one who is very greedy; whose care, or solicitude, is in respect of what he has eaten]. (TA)

غِشٌّ
غِشٌّ ذ Dishonest, or insincere, conduct, or advice or counsel: (Msb, K:) and the embellishment of an affair [with false colours]: (Msb:) or dissimulation; pretence of the contrary of what one conceives in his mind. (K.) [See also 1.] ― -b2- And Rancour, malevolence, malice, or (??) (K.) ― -b3- [Also Adulterating alloy in coin (See حُمْلَانٌ.) ― -b4- And Adulterated, or counterfeit, coin. (See زَغَلٌ.)]

غَشَشٌ
غَشَشٌ ذ A turbid drinking-place: (Az, IAmb, Sgh, TA:) الكَدِرُ المَشُوبُ in the K is a mistake: the right explanation of الغَشَشُ being المَشْرَبُ الكَدِرُ, which is that given by Az and IAmb and Sgh. (TA.)

غَشَاشٌ
غَشَاشٌ ذ : see the next paragraph.

غِشَاشٌ
غِشَاشٌ ذ , applied to a drinking (شُرْبٌ), Little in quantity, (K, TA,) because of turbidness: (TA: [in which it is said to be applied in like manner to a day, يوم; but I think that this is a mistranscription for نَوْمٌ, i. e. sleep:]) or hasty. or not wholesome; (K, TA;) because the water is not clear. (TA.) -A2- And The beginning of the darkness: and the end thereof. (K.) -A3- نَقِيتُهُ غِشَاشًا, (T, S, K,) and ↓ غَشَاشًا, (K,) I met, or found, him, or it, in haste; (T, S, K:) and so على غشاش: (T, TA:) or at sunset; (Lth, K;) but Az disallows this: (TA:) or in the night; (K;) which is nearly the same as what Lth says. (TA.)

غَاشٌّ
غَاشٌّ ذ Acting, or advising or counselling, dishonestly, or insincerely; or acting with dissimulation; pretending the contrary of what one conceives in his mind: [see its verb;] pl. غِشَشَةٌ and [quasipl. n., like as صَحَابَةٌ is of صَاحِبٌ,] غَشَاشَةٌ (TA.)

شَىْءٌ مَغْشُوشٌ
شَىْءٌ مَغْشُوشٌ ذ [A thing made to seem what it is not; falsified; counterfeited; adulterated]; (S, K;) a thing that is not pure; not genuine; or not unadulterated. (K.) You say, طَعَامُ فُلَانٍ مَغْشُوشٌ أَعْلَاهُ يَابِسٌ وَأَسْفَلُهُ مَرْشُوشٌ [The wheat of such a one is made to seem what it is not: it upper part is dry, and its lower part is sprinkled]. (A.) And لَبَنٌ مَغْشُوشٌ Milk mixed with water. (Mgh, Msb.) And فِضَّةٌ مَغْشُوشَةٌ Silver mixed with copper or brass. (TA.)

##### Türkçe

غَشَّهُ
1 **غَشَّهُ** ذ , (S, A, Msb, K,) muzârîsi **غَشُ٣َ** , (S, Msb,) mastarı **غَشٌّ**, (Msb, TA,) yahut kesre ile **غِشٌّ**, (S,) yahut ikincisi basit bir isimdir, (Msb, K,) Ona karşı dürüst olmayan yahut samimiyetsiz davranışta bulundu; ona dürüst olmayan yahut samimiyetsiz öğüt verdi yahut nasihat etti: (A. Msb, K:) ve ona bir işi [yalancı renklerle] süsleyip gösterdi: (Msb:) yahut ona karşı ikiyüzlülükle davrandı: zihninde tasarladığının tersini ona gösterdi: (A, K:) fakat bu, gereksiz bir ilâvedir; çünkü birinci açıklamanın aynısıdır (TA:) yine bunun gibi aşağıdaki **غشّشهُ**, (K,) mastarı **تَغْشِيشٌ**: (TA) yahut bu sonuncu şiddet (mübalağa) mânası taşır: bunun **غَشَشٌ**’ten türetildiği söylenir; “bulanık bir içme yeri” mânasına gelir, (TA:) Ümm-Zara kıssasında, bir rivayete göre, aşağıdaki **لَا تَمْلَأُ بَيْتَنَا تَغْشِيشًا**, kimi tarafından **الغِشُّ**’ten olduğu, başkaları tarafından ise **التغشيش**’in **النَّمِيمَةُ** mânasında kullanılışından olduğu söylenmiştir [burada görünüşe göre yalanla süsleyen söz mânasında]: fakat muteber rivayete göre o, noktasız harf iledir. (IAth.) [**عش** maddesine bak.] ― -b2- [Ayrıca: Onu, olduğu şey değilmiş gibi gösterdi; onu tahrif etti; onu taklit etti; onu tağşiş etti: böylece, klasik-sonrası müelliflerce çokça kullanıldığı gibi; ve muhtemelen klasik zamanlarda da; aşağıda onun mef’ûl ismine bak.] -A2- **غَشَّ صَدْرُهُ**, muzârîsi **غَشِ٣َ** , [mastarı muhtemelen **غِشٌّ**, bkz.,] Onun göğsü düşmanlığı ve şiddetli nefreti gizledi; yahut kin, kötücüllük, hınç, yahut garez taşıdı, (TA,)

2 **غَشَّ٣َ**: önceki paragrafa iki yerde bak.

اغشّهُ
4 **اغشّهُ** ذ , mastarı **اـِغْشَاشٌ**, Onu dürüst olmayan yahut samimiyetsiz davranışa, yahut öğüt yahut nasihate; ikiyüzlülüğe; yahut zihninde tasarladığının tersini göstermeye düşürdü. (TA.) ― -b2- Ve **أَغْشَشْتُهُ عَنْ حَاجَتِهِ**: Onu ihtiyacının maksadını elde etmekten alıkoydum; eş anlamlısı **أَعْجَلْتُهُ**. (IKtt, K.)

8 **اـِغْتَشَ٣َ**: sonraki paragrafa iki yerde bak.

استغشّهُ
10 **استغشّهُ** ذ (S, K) ve aşağıdaki **اغتشّهُ** (K, TA) Onu, davranışta yahut öğütte yahut nasihatte dürüst olmayan yahut samimiyetsiz saydı; **اِسْتَنْصَحَهُ** (S, K) ve **اِنْتَصَحَهُ**’ın zıddıdır; (K;) yahut, [aynı mânaya olarak,] **عَدَّهُ غَاشًّا** demektir: (TA:) yahut onda dürüst olmayan yahut samimiyetsiz davranış, yahut öğüt yahut nasihat; ikiyüzlülük; yahut zihninde tasarladığının tersini gösterme bulunduğunu zannetti. (K.) Bir şair der ki,
لَكَ نَاصِحٌ ↓ أَيَا رُبَّ مَنْ تَغْتَشُّهُ
وَمُسْتَنْصَحٍ بِالْغَيْبِ غَيْرُ أَمِينِ
[Ey kişi, nice kimse vardır ki sen onu davranışta yahut öğütte dürüst olmayan sayarsın, hâlbuki o, bunda sana karşı nasihat edicidir; ve (nice) nasihat istenen kimse vardır ki duyuların erişemediği şeyde güvenilir değildir]. (TA)

غَشٌّ
**غَشٌّ** ذ , (K, TA,) vezni **فَعْلٌ** üzeredir; yahut aslında **فَعِلٌ** vezninde olabilir, (TA,) bir adama nispetle, (K, TA,) **عَظِيمُ الشَّرَهِ** ile eş anlamlıdır [yani: çok obur]; K’nin bazı nüshalarında olduğu gibi **عظيم السُّرَّةِ** değildir; diğer bazı nüshalarda olduğu gibi **عظيم الشِّرَّةِ** de değildir: bir recez şairi der ki,
لَيْسَ بِغَشٍّ هَمُّهُ فِيمَا أَكَلْ
[O, çok obur olan kimse değildir; kaygısı yahut tasası, yediği şey hakkında olan (kimse değildir)]. (TA)

غِشٌّ
**غِشٌّ** ذ Dürüst olmayan yahut samimiyetsiz davranış, yahut öğüt yahut nasihat: (Msb, K:) ve bir işi [yalancı renklerle] süsleme: (Msb:) yahut ikiyüzlülük; kişinin zihninde tasarladığının tersini gösterme. (K.) [1’e de bak.] ― -b2- Ve kin, kötücüllük, hınç, yahut (??) (K.) ― -b3- [Ayrıca: parada alaşımı tağşiş etmek (bkz. **حُمْلَانٌ**.) ― -b4- Ve tağşiş edilmiş yahut taklit para. (bkz. **زَغَلٌ**.)]

غَشَشٌ
**غَشَشٌ** ذ Bulanık bir içme yeri: (Az, IAmb, Sgh, TA:) K’deki **الكَدِرُ المَشُوبُ** hatadır: **الغَشَشُ**’ün doğru açıklaması **المَشْرَبُ الكَدِرُ**’dür; bu da Az ve IAmb ve Sgh’nin verdiği açıklamadır. (TA.)

غَشَاشٌ
**غَشَاشٌ** ذ : sonraki paragrafa bak.

غِشَاشٌ
**غِشَاشٌ** ذ , bir içişe (**شُرْبٌ**) nispetle: miktarca az, (K, TA,) bulanıklık sebebiyle: (TA: [onda bunun aynı şekilde bir güne, **يوم**’a nispetle söylendiği belirtilir; fakat bunun **نَوْمٌ**, yani uyku, için bir yanlış yazım olduğunu sanıyorum:]) yahut acele; yahut sağlıklı olmayan; (K, TA;) çünkü su berrak değildir. (TA.) -A2- Ve karanlığın başlangıcı: ve onun sonu. (K.) -A3- **نَقِيتُهُ غِشَاشًا**, (T, S, K,) ve aşağıdaki **غَشَاشًا**, (K,) Onunla yahut onu acele hâlinde karşılaştım yahut buldum; (T, S, K:) ve aynı şekilde **على غشاش**: (T, TA:) yahut gün batımında; (Lth, K;) fakat Az bunu kabul etmez: (TA:) yahut gecede; (K;) ki bu, Lth’nin söylediğine yakın gibidir. (TA.)

غَاشٌّ
**غَاشٌّ** ذ Dürüst olmayan yahut samimiyetsiz davranan, yahut öğüt veren yahut nasihat eden; yahut ikiyüzlülükle davranan; kişinin zihninde tasarladığının tersini gösteren: [fiiline bak;] çoğulu **غِشَشَةٌ** ve [**صَحَابَةٌ**’nin **صَاحِبٌ**’den olduğu gibi, yarı-çoğul isim olarak] **غَشَاشَةٌ**’dir (TA.)

شَىْءٌ مَغْشُوشٌ
**شَىْءٌ مَغْشُوشٌ** ذ [Olduğu şey değilmiş gibi gösterilmiş; tahrif edilmiş; taklit edilmiş; tağşiş edilmiş]; (S, K;) saf olmayan; hakiki olmayan; yahut tağşiş edilmemiş olmayan bir şey. (K.) Şöyle dersin: **طَعَامُ فُلَانٍ مَغْشُوشٌ أَعْلَاهُ يَابِسٌ وَأَسْفَلُهُ مَرْشُوشٌ** [Falancanın buğdayı, olduğu şey değilmiş gibi gösterilmiştir: üst tarafı kuru, alt tarafı ise serpilmiştir]. (A.) Ve **لَبَنٌ مَغْشُوشٌ**: su ile karıştırılmış süt. (Mgh, Msb.) Ve **فِضَّةٌ مَغْشُوشَةٌ**: bakır yahut pirinç ile karıştırılmış gümüş. (TA.)
