# غصب — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B5%D8%A8/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%B5%D8%A8/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B5%D8%A8.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: غصب

غ ص ب
غصب ، غبص ، صبغ ، صغب : ( مستعملة ) .
غبص : قلت : لم أجد في حَرْفِ غبص غيرَ مَا وَجَدْتُهُ في ( نوادر الأعرابِ ) أخَذْتُهُ مُغَابَصةً ومُغافَصَةً : أي : مُعَازَّةً .
غصب : قال الليث : الْغَصْبُ أخْذُ الشيء ظلماً وقهراً ، قلت : وسمعتُ العرب تقول : غَصَبْتُ الْجِلْدَ غَصْباً إذا كَدَدْتَ عنه شعره أو وبرَه قَسْراً ولم تعطنه حتى يسترخي عنه شعرُه أو صُوفهُ فَيُمْرَطَ ، وإذا أرادوا ذلك بَلُّوا الجِلْدَ بالماء وأبوال الإبل ، ثم أعملوه وهو مدرج مَطْوِيّ فيسترخي عنه شعره .
ويقال : اغتَصَبَ فلانٌ فلاناً مَالَهُ اغتِصاباً .
صغب : أهْمَلَهُ الليث .
وقال أبو تراب : سمعت الباهِليَّ يقول : يقال لِبيْضَةِ القَمْلَةِ صُغَابٌ وصُؤَابٌ .
ويقال للجائع سَاغِبٌ وسَغْبانُ وصَغبانُ .
صبغ : قال الليث : الصِّبغُ والصِّباغُ ما يلوَّنُ به الثِّيابُ والصَّبْغُ المصدَرُ ، والصِّبَاغَةُ حِرْفَةُ الصَّبَّاغِ .
قال : والصِّبغُ والصِّباغُ ما يُصْطَبَغُ به من الأُدْمِ .
قال الله جلَّ وعز في الزَّيْتُونِ : ( وَصِبْغٍ لِّلأَكِلِيِنَ ) ( المؤمنون : 20 ) ، يعني : دُهْنَه .
وقال الفراء : يقول الآكلونَ يَصْطَبِغُونَ بالزَّيتِ ، فجعل الصِّبْغَ الزَّيتَ نفسه .
وقال الزجاج : أراد بالصِّبغِ الزَّيتونَ في قول اللَّهِ : ( وَصِبْغٍ لِّلأَكِلِيِنَ ( قلت : وهذا أجوَدُ القَوليْنَ ، لأنه قد ذكر الدُّهْنَ قبله قال : وقوله : ( تَنبُتُ بِالدُّهْنِ ) ( المؤمنون : 20 ) أي : تَنْبُتُ وفيها الدُّهنُ أو ومعها دُهنُ كَقَوْلِكَ : جَاءَني زيد بالسَّيفِ ، أي : جاءني ومعه السَّيْفُ .
وقال غيره : صَبِيغٌ : اسم رجل كان يَتَعَنَّتُ الناس بسُؤالاتٍ مشكلةٍ من القرآن فأمر عمر بن الخطاب بِتَأدِيبِه ونَفْيِهِ إلى البصرةِ وكتَبَ إلى أبي موسى أَنْ ينهى الناس عن مُجالَسَتِهِ .
وقال الليث : والأَصْبَغُ من الطير ما ابْيضَّ أَعلى ذَنبه .
وقال أبو عبيدة : إذا شابت ناصِيةُ الفَرَسِ فهو أسْعَفُ ، فإِذا ابْيَضَّتْ كلها فهو أصبغُ قال : والشَّعَلُ : بَيَاضٌ في عُرضِ الذَّنَبِ فإِن ابيض كلُّه أو أطْرَافه فهو أصبغ قال : والْكَسَع أن تَبْيَضَّ أطراف الثُّنَنِ فإِن ابيَضَّتِ الثُّنَنُ كلها في يَدٍ أو رجْلٍ ولم تَتَّصِلْ بِبَياض التَّحْجيِل فهو أصبغُ أيضاً .
أبو عبيدة عن أبي زَيدٍ قال : إذا ابيَضَّ طَرَف ذَنَبِ النّعْجَةِ فهي صَبْغاءُ ، قلت : والصَّبغاءُ نَبْتٌ معروفٌ .
وجاء في الحديث : ( هل رأيتم الصَّبغاءَ ، ما يلي الظِّل منها أصفَرُ أو أبيض ) ، وذلك أن الطاقَةَ الغضَّةَ من الصَّبغاء حين تطلع الشمس يكون ما يَلي الشمس من أعاليها أبْيضَ وما يلي الظِّلَّ أخْضَرَ كأنَّها شُبِّهَتْ بالنَّعجةِ الصَّبْغاءِ .
وفي الحديث أنهُ قال : ( فَيَنْبتون كما تَنْبتُ الحبَّة في حَمِيل السَّيْلِ ألم ترَوها ما يلي الظِّل منها أصيْفرٌ أو أبيض وما يلي الشمس منها أخَيضِرُ ، وإذا كانت كذلك فهي صبغاء ، قال ابن قتَيبَة : شَبَّهَ نَباتَ لحومهم بعدَ إحْراقِها بِنَبات الطاقة من النَّبتِ حين تطلع وذلك أنها حين تطلع تكون صبغاءَ ، فما يلي الشمس من أعاليها أخضر وما يلي الظِّل أَبيض .
وقال ابن الأنباري في قولهم : قد صَبَغوني في عيْنِك .
قال : معناه : غيرُونِي عندَك وأخبرُوا أني قد تغيّرْتُ عما كنتُ عليه .
قال : والصَّبْغُ في كلام العرب التغييرُ ، ومنه صُبغَ الثوبُ إذا غُيِّرَ لونه وأُزيل عنْ حاله إلى حال سوادٍ أو حمرة أو صُفرة ، قالَ : وقيل : هو مأخوذ مِن قولهم : صَبغوني في عينِك وصَبغوني عندك ، أي أشارُوا إليكَ بأني موْضعٌ لما قصدتني به من قول العرب صَبَغْتُ الرجل بعيني ويدِي أي أشرتُ إليه .
قال الأزهري هذا غَلَطٌ ، إذا أرادَتِ
العربُ الإِشارة بعَيْب أو غيره قالوا : صَبَعْتُ بالعين ، قاله أبو زيد ، قال أبو بكر : وقال أَبو العباس : قال الفراءُ : صَبَغتُ الثوب أصْبُغُه وأصْبَغُهُ وأصبِغه ثلاث لغاتٍ ويقال : ناقةٌ صابِغٌ إذا امتلأ ضَرْعُهَا وحَسَنَ لونهُ ، وقد صَبُغَ ضَرْعُها صُبُوغاً وهي أجودها محلبةً وأحبها إلى الناس ، وصَبَغَتْ عضلَةُ فلان إذا طالت تَصْبُغُ وبالسين أيضاً ، وصَبَغَت الإبلُ في الرعي تَصْبُغُ فهي صَابِغة قال جَنْدَلٌ الطهوي يصفُ إبلاً :
قطَعْتها بِرُجَّع أبْلاءِ
إذا اغْتَمسْنَ مَلَثَ الظُّلماءِ
بالقوم لم يصبُغْن في عَشاءِ
ويروى : لم يصبُؤونَ في عَشاء يقال : صَبأ في الطعام إذا وضَعَ فيه رأسَه .
وقال أبو حاتم : سمعتُ الأصمعيَّ وأبا زيد يقولانِ : صبغتُ الثوْبَ أصبُغه وأصبَغه صِبَغاً حسناً ، الصادُ مكسورةٌ والباءُ متحركة ، والذي يُصبغُ به الصبغُ بسكونِ الباء مثلُ الشِّبَع والشِّبْع .
وأنشد :
واصْبغ ثيابي صِبَغاً تحقيقاً
مِن جيِّد العُصْفُر لا تشرِيقا
والتشرِيقُ : الصَّبْغُ الخفيفُ .
وقال الله تعالى : ( صِبْغَةَ اللَّهِ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ صِبْغَةً ) ( البقرة : 138 ) .
قال الفراء : إنما قيلَ : صبغةً لأن بعضَ النصارى كانوا إذا وُلدَ المولودُ جعلوه في ماءٍ لهم كالتطهير فيقولون هذا تَطهِيرٌ له كالختانةِ فقال اللَّهُ جل وعزّ : قل ) صِبْغَةَ اللَّهِ ( يأمرُ بها محمداً ( صلى الله عليه وسلم ) وهي الختانَةُ اخْتَتنَ إبراهيم وهي الصِّبغةُ ، فجرتِ الصِّبْغة على الخِتانة لصَبغهمُ الغلمانَ في الماء ونصبَ ) صِبْغَةَ اللَّهِ ( لأنه ردَّها على قوله : بل نتبعُ ملة إبراهيمَ ونتبعُ صبغةَ الله .
وقال غيرُ الفراء : أضمرَ لها فعلاً اعرِفوا صبغةَ الله وتدبَّرُوا صبغة الله وشِبه ذلك ، ويقال : صَبَغَتِ الناقة مشافِرَها في الماء إذا غَمَستها ، وصبغَ يدُه في الماء .
وقال الراجز :
قد صَبَغَتْ مشافِراً كالأشبار
تُرْبى عَلَى ما قُدَّ يفريه الفارْ
مَسْكَ شَبُوبَين لها بأَصبار
قلت : فَسَمَّت النصارى غَمْسَهم أولادَهم في ماء فيه صِبغٌ صَبغاً لغمْسِهم إياهمْ فيه ، والصَّبغُ الغمْسُ .
وقال اللحيانيُّ : تَصَّبَغُ فلانٌ في الدِّينِ تصبُّغاً وصِبْغةً حسنة .
وقال أبو عمرو : كلُّ مَا تُقرِّب به إلى الله فهوَ الصِّبغةُ .
أبو عبيد عن الأصمعي : إذا ألقتِ الناقةُ ولدَها وقد أشعرَ قيلَ : سبّغتْ فهي مُسَبِّغ .
قلتُ : ومن العَربِ من يقول : صَبَّغتْ بالصاد فهيَ مُصَبِّغٌ ، والسينُ أكثرُ ، ويقال : أصبغتِ النخلةُ فهي مُصْبغ ، إذا ظهر في بُسرِها النضجُ ، والبسْرَةُ التي قد نضجَ بعضُها هي الصُّبغةُ تقول : نزعْتُ منها صُبغة أو صُبْغتين .
وقال أبو زيد : يقال : ما تركتُه بصِبْغ الثمن ، أيْ لم أتركهُ بثمنِه الذي هو ثمنُه ، ويقال : ما أخذتُه بصبْغ الثمنِ ، أي لمْ آخذْه بثمنِه الذي هو ثمنه ، ولكني أخذْتُه بِغلاءٍ .

### Türkçe

غ ص ب
**غصب** , **غبص** , **صبغ** , **صغب** : (kullanılanlar).

**غبص** : Dedim ki: **غبص** harfinde, ( **نوادر الأعراب** )’da bulduğumdan başka bir şey bulmadım; onu **مُغَابَصةً** ve **مُغافَصَةً** olarak aldım: yani: **مُعَازَّةً**.

**غصب** : Leys dedi: **الْغَصْبُ** bir şeyi zulümle ve zorla almaktır. Dedim ki: Arapların şöyle dediğini işittim: **غَصَبْتُ الْجِلْدَ غَصْباً**; onun tüyünü veya yününü zorla kazıdığın zaman; onu, tüyü veya yünü gevşeyip de dökülsün diye yumuşatmadığın hâlde. Ve bunu istediklerinde deriyi su ve deve idrarlarıyla ıslatırlar, sonra onu, dürülmüş katlanmış hâlde iken işlerler; böylece tüyü ondan gevşer.

Ve denilir: Falan, falanın malını **اغتِصاباً** olarak **اغتَصَبَ**.

**صغب** : Leys onu ihmal etti.

Ebu Turab dedi: Bahilî’nin şöyle dediğini işittim: Bit yumurtasına **صُغَابٌ** ve **صُؤَابٌ** denilir.

Ve aç olana **سَاغِبٌ** ve **سَغْبانُ** ve **صَغبانُ** denilir.

**صبغ** : Leys dedi: **الصِّبغُ** ve **الصِّباغُ** elbiselerin onunla renklendirildiği şeydir; **الصَّبْغُ** mastardır; **الصِّبَاغَةُ** ise boyacının mesleğidir.

Dedi: **الصِّبغُ** ve **الصِّباغُ** derilerden onunla boyanılan şeydir.

Allah جلَّ وعز zeytinde şöyle dedi: ( **وَصِبْغٍ لِّلأَكِلِيِنَ** ) (المؤمنون: 20), yani: onun yağı.

Farra dedi: Yiyenler zeyt ile **يَصْطَبِغُونَ** der; böylece **الصِّبْغَ**i zeytin yağının kendisi kıldı.

Zeccac dedi: Allah’ın sözü olan ( **وَصِبْغٍ لِّلأَكِلِيِنَ** )’de **الصِّبغ** ile zeytini kastetti. (Dedim ki: Bu, iki sözün daha iyisidir; çünkü ondan önce yağı zikretmiştir; dedi ki: ve onun sözü: ( **تَنبُتُ بِالدُّهْنِ** ) (المؤمنون: 20), yani: içinde yağ olarak yahut onunla beraber yağ olarak biter; senin sözün gibi: “Zeyd bana kılıçla geldi”, yani: bana geldi ve onunla beraber kılıç vardı.)

Ve başkası dedi: **صَبِيغٌ**: Kur’an’dan müşkil sorularla insanlara zorluk çıkaran bir adamın adıdır; Ömer b. el-Hattab onun terbiye edilmesini ve Basra’ya sürülmesini emretti ve Ebu Musa’ya, insanların onunla oturmasını yasaklamasını yazdı.

Leys dedi: Kuşlardan **الأَصْبَغُ**, kuyruğunun üstü beyazlaşmış olandır.

Ebu Ubeyde dedi: Atın perçemi ağarırsa o **أسْعَفُ**tur; hepsi beyazlaşırsa o **أصبغُ**tur. Dedi: **الشَّعَلُ**: kuyruğun eninde bir beyazlıktır; eğer hepsi yahut uçları beyazlaşırsa o **أصبغُ**tur. Dedi: **الْكَسَع** uç **الثُّنَن**’in beyazlaşmasıdır; eğer **الثُّنَن**in hepsi bir elde veya bir ayakta beyazlaşır da **التَّحْجيِل**in beyazlığına bitişmezse o da **أصبغُ**tur.

Ebu Ubeyde, Ebu Zeyd’den: Dedi ki: Koyunun kuyruğunun ucu beyazlaşırsa o **صَبْغاءُ**dır. Dedim ki: **الصَّبغاءُ** bilinen bir bitkidir.

Hadiste geldi: ( **هل رأيتم الصَّبغاءَ ، ما يلي الظِّل منها أصفَرُ أو أبيض** ). Bu, **الصَّبغاء**dan taze filizin, güneş doğduğunda, üst taraflarından güneşe bakan kısmının daha beyaz, gölgeye bakan kısmının daha yeşil olması sebebiyledir; sanki o, **النَّعجةِ الصَّبْغاءِ**a benzetilmiştir.

Ve hadiste: ( **فَيَنْبتون كما تَنْبتُ الحبَّة في حَمِيل السَّيْلِ ألم ترَوها ما يلي الظِّل منها أصيْفرٌ أو أبيض وما يلي الشمس منها أخَيضِرُ ، وإذا كانت كذلك فهي صبغاء** ). İbn Kuteybe dedi: Etlerinin, yakılmalarından sonra bitmesini, bitkiden filizin doğduğu vakit bitmesine benzetti; çünkü o, doğduğu vakit **صبغاءَ** olur; üst taraflarından güneşe bakanı yeşil, gölgeye bakanı beyazdır.

İbnü’l-Enbârî, onların “**قد صَبَغوني في عيْنِك**” sözünde dedi: Manası: Senin yanında beni değiştirdiler ve benim, üzerinde bulunduğum hâlden değiştiğimi haber verdiler.

Dedi: Arapların كلامında **الصَّبْغُ** değişikliktir; ondan: elbise **صُبغَ** edildi, yani rengi değiştirildi ve hâlinden siyahlık yahut kızıllık yahut sarılığa bir hâle kaldırıldı. Dedi: ve denildi ki: o, onların “**صَبغوني في عينِك**” ve “**صَبغوني عندك**” sözünden alınmıştır; yani: Arapların “**صَبَغْتُ الرجل بعيني ويدِي**” sözünden, yani: ona işaret ettim; sana, benim, bana kastettiğin söz bakımından bir mevki olduğumu işaret ettiler.

Ezherî dedi: Bu bir yanlıştır. Araplar ayıpla yahut başkasıyla işaret etmek istediklerinde “**صَبَعْتُ بالعين**” derler; bunu Ebu Zeyd söyledi. Ebu Bekir dedi: Ebu’l-Abbas da dedi: Farra dedi: “**صَبَغتُ الثوب**” onu **أصْبُغُه** ve **أصْبَغُهُ** ve **أصبِغه**: üç lehçedir. Ve denilir: **ناقةٌ صابِغٌ**; memesi dolduğunda ve rengi güzel olduğunda. Ve onun memesi **صَبُغَ** olarak **صُبُوغاً** olmuştur; o, onların sağımca en iyisidir ve insanlara en sevimlisidir. Ve falanın kası **صَبَغَتْ**; uzadığında, **تَصْبُغُ**; ve **بالسين** ile de. Ve develer otlakta **صَبَغَتْ**; **تَصْبُغُ**; böylece onlar **صَابِغة**dir. Cendel et-Tahavî develeri vasfederek dedi:

قطَعْتها بِرُجَّع أبْلاءِ
إذا اغْتَمسْنَ مَلَثَ الظُّلماءِ
بالقوم لم يصبُغْن في عَشاءِ

Ve rivayet olunur: “**لم يصبُؤونَ في عَشاء**”. Denilir: **صَبأ** yemekte; içine başını koyduğu zaman.

Ebu Hatim dedi: Asmaî’yi ve Ebu Zeyd’i şöyle derken işittim: “**صبغتُ الثوْبَ**” onu **أصبُغه** ve **أصبَغه** güzel bir **صِبَغاً** ile; **الصادُ** kırık, **الباءُ** harekeli. Ve onunla boyanılan şey **الصبغُ**dur; **الباء** sâkin olarak; **الشِّبَع** ve **الشِّبْع** gibi.

Ve inşad etti:

واصْبغ ثيابي صِبَغاً تحقيقاً
مِن جيِّد العُصْفُر لا تشرِيقا

Ve **التشرِيقُ**: hafif boyamadır.

Allah تعالى dedi: ( **صِبْغَةَ اللَّهِ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ صِبْغَةً** ) (البقرة: 138).

Farra dedi: Ancak **صبغةً** denildi; çünkü Hristiyanların bazısı, çocuk doğduğunda onu, kendilerinin bir suyuna, arındırma gibi, koyarlardı; sonra “bu, ona arındırmadır, sünnet gibi” derlerdi. Bunun üzerine Allah جل وعز dedi: “De ki: ( **صِبْغَةَ اللَّهِ** )”; onunla Muhammed’e (صلى الله عليه وسلم) emrediyor; o da sünnettir; İbrahim sünnet oldu; o **الصِّبغةُ**dir. Böylece **الصِّبْغة** onların oğlanları suda boyamalarından dolayı sünnete yürüdü. Ve ( **صِبْغَةَ اللَّهِ** )’yi nasbetti; çünkü onu “bilakis İbrahim’in milletine uyarız ve Allah’ın boyasına uyarız” sözüne رد etti.

Farra’dan başkası dedi: Ona bir fiil gizledi: “Allah’ın boyasını biliniz” ve “Allah’ın boyasını tefekkür ediniz” ve bunun benzeri. Ve denilir: Dişi deve dudaklarını suda **صَبَغَتْ**; onları daldırdığı zaman. Ve eli suda **صبغَ**.

Recez söyleyen dedi:

قد صَبَغَتْ مشافِراً كالأشبار
تُرْبى عَلَى ما قُدَّ يفريه الفارْ
مَسْكَ شَبُوبَين لها بأَصبار

Dedim ki: Hristiyanlar, içinde **صِبغٌ** bulunan suda çocuklarını daldırmalarına, onları onda daldırmalarından dolayı, **صبغاً** adını verdiler; ve **الصَّبغُ** daldırmadır.

Lihyânî dedi: Falan dinde **تَصَّبَغُ** etti; **تصبُّغاً** ve güzel bir **صِبْغةً**.

Ebu Amr dedi: Allah’a onunla yaklaşılan her şey, o **الصِّبغةُ**dir.

Ebu Ubeyd, Asmaî’den: Dişi deve yavrusunu attığında ve o kıllanmış olduğu hâlde; “**سبّغتْ**” denilir; böylece o **مُسَبِّغ**dir.

Dedim ki: Araplardan kimi **صَبَّغتْ** der; **بالصاد**; böylece o **مُصَبِّغٌ**dur; **السين** daha çoktur. Ve denilir: Hurma ağacı **أصبغتِ**; böylece o **مُصْبغ**dir; onun **بُسر**’ünde olgunluk göründüğünde. Ve bir kısmı olgunlaşmış olan **البسْرَةُ**, o **الصُّبغةُ**dir. Dersin ki: Ondan bir **صُبغة** yahut iki **صُبْغتين** kopardım.

Ebu Zeyd dedi: Denilir: “Onu **بصِبْغ الثمن** ile bırakmadım”; yani: onu, onun fiyatı olan fiyatıyla bırakmadım. Ve denilir: “Onu **بصبْغ الثمنِ** ile almadım”; yani: onu, onun fiyatı olan fiyatıyla almadım; fakat onu pahalılıkla aldım.
