# غصص — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B5%D8%B5/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%B5%D8%B5/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غصص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B5%D8%B5.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: غصص

الغصة، بالضم: الشجا: ج، غصص  ، كما في الصحاح. قال الله تعالى:  وطعاما ذا غصة  قال ابن دريد: الغصة:  ما اعترض في الحلق وأشرق  . وقال الليث: الغصة: شجا يغص به في الحرقدة. وقال شيخنا، رحمه الله تعالى: صريح كلام المصنف أن الغصة والشجا، مترادفان، وكذلك الشرق. وقال بعض فقهاء اللغة: غص بالطعام، وشرق بالشراب، وشجى بالعظم، وجرض بالريق وقد يستعمل كل مكان الآخر.  وذو الغصة: الحصين بن يزيد  ابن شداد بن قنان بن سلمة ابن وهب بن ربيعة بن الحارث الحارثي  الصحابي، رضي الله تعالى عنه، قيل: له وفادة، لقب به لأنه  كان بحلقه غصة لا يبين بها الكلام  . وقال ابن فهد في  المعجم. وهم من قال: له وفادة. قال ابن دريد: ذو الغصة أيضا: لقب رجل من فرسان العرب، وهو  عامر بن مالك بن الأصلع  ابن شكل بن كعب بن الحارث بن الحريش:  فارس  ، وهو الذي فاخر زفر بن الحارث عند عبد الملك ابن مروان،  وكا بحلقه غصة  ، ويقال فيه أيضا: ذو القصة بالقاف. ويقال:  غصصت  يا رجل،  بالكس. و  غصصت،  بالفتح  ، لغة فيه شاذة. ونسبه أبو عبيدة للرباب، كذا في  كتاب الإصلاح  لابن السكيت،  تغص، بالفتح، غصصا محركة ويقال تغص بالضم، غصا، كما في اللسان. وقد صحفه الجوهري فرواه بالعين والضاد، كما سيأتي، ولم ينبه عليه المصنف، بل تبعه هناك على غلطه، فتأمل،  فأنت غاص  بالطعام،  وغصان  : شجيت، وخص بعضهم به الماء. ويقال: غص بالماء غصصا، إذا شرق به، أو وقف في حلقه فلم يكد يسيغه. ورجل غصان: غاص. قال عدي بن زيد العبادي:
  لو بغير الماء حلـقـي شـرق                      كنت كالغصان بالماء اعتصاري

   والغصغص، كجعفر: نبت  ، قال ابن دريد: هكذا زعم أبو مالك، ولم يعرفه أصحابنا.  ومنزل غاص بالقوم  ، أي  ممتلئ  بهم. يقال: الأنس في المجلس الغاص، لا في المحفل الخاص. يقال:  أغص  فلان  علينا الأرض  ، أي  ضيقها  ، فغصت بنا، أي ضاقت. قال الطرماح يهجو الفرزدق:
  أغصت عليك الأرض قحطان بالقناوبالهندوانيات والقرح الجرد ومما يستدرك عليه: أغصه إغصاصا: أشجاه. والغصة: ما غصصت به، وغصص الموت منه. وقالوا: غص بريقه، كناية عن الموت. وأغصه بريقه: أضجره. واغتص المجلس بأهله، كغص.

### Türkçe

**الغصة**، zamme ile: **الشجا**: çoğulu **غصص**; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Allah Teâlâ dedi: “Ve boğazda takılma sahibi bir yiyecek.” İbn Düreyd dedi: **الغصة**: boğazda arız olan ve (kişiyi) boğan şeydir. Leys dedi: **الغصة**: **الحرقدة**’de onunla boğazı tıkanılan bir **شجا**dır. Şeyhimiz, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, dedi: Musannifin sözünün sarih olanı, **الغصة** ile **الشجا**’nın eşanlamlı olduğudur; **الشرق** da böyledir. Dil fıkhı âlimlerinden bazıları dedi: Yemekle **غص** olur; içecekle **شرق** olur; kemikle **شجى** olur; tükürükle **جرض** olur; ve her biri diğerinin yerinde kullanılabilir.

**وذو الغصة**: sahâbî **الحصين بن يزيد ابن شداد بن قنان بن سلمة ابن وهب بن ربيعة بن الحارث الحارثي**, Allah Teâlâ ondan razı olsun; denildi ki: onun bir elçiliği vardır; ona bu lakap verildi; çünkü boğazında bir **غصة** vardı, onunla söz açıklanmazdı. İbn Fehd **المعجم**’de dedi. Ve “onun bir elçiliği vardır” diyenlerdendir. İbn Düreyd dedi: **ذو الغصة** ayrıca: Arap süvarilerinden bir adamın lakabıdır; o, **عامر بن مالك بن الأصلع ابن شكل بن كعب بن الحارث بن الحريش**’tir: bir **فارس**tir; o, Abdülmelik b. Mervân yanında Zufar b. el-Hâris ile övünmüştür; ve boğazında bir **غصة** vardı; onda ayrıca **ذو القصة** (kāf ile) da denilir.

Ve denilir: ey adam, **غصصت** kesre ile; ve **غصصت** fetha ile; onda şâz bir dildir. Ebû Ubeyde onu **الرباب**’a nisbet etti; İbn Sikkît’in **كتاب الإصلاح**’ında böyledir. **تغص** fetha ile, harekeli **غصصا**; ve denilir: **تغص** zamme ile, **غصا**; **اللسان**’da olduğu gibi. Cevherî onu tashîf etti de onu **العين** ve **الضاد** ile rivayet etti; ileride geleceği üzere; musannif buna dikkat çekmedi; bilakis orada onun hatası üzerine onu izledi; öyleyse düşün: artık sen yemekle **غاص**sın; ve **غصان**: **شجيت** oldun; bazıları onu suya tahsis etti. Ve denilir: su ile **غص** olur, **غصصا**; onunla **شرق** olursa, yahut boğazında durursa da onu yutmaya az kalsın (yutamaz). Ve **رجل غصان**: **غاص**tır. Adî b. Zeyd el-İbâdî dedi:

لو بغير الماء حلـقـي شـرق
كنت كالغصان بالماء اعتصاري

Ve **الغصغص**، **جعفر** gibi: bir bitkidir. İbn Düreyd dedi: Ebû Mâlik böyle zannetmiştir; bizim ashabımız onu bilmedi. Ve kavimle **غاص** bir menzil: yani onlarla **ممتلئ**. Denilir: üns, **المجلس الغاص**’tadır; **المحفل الخاص**’ta değil. Denilir: falan bize yeri **أغص** etti; yani onu **ضيقها** etti; böylece o bizi **غصت** etti; yani daraldı. Tırimmâh, Ferazdak’ı hicvederek dedi:

أغصت عليك الأرض قحطان بالقنا
وبالهندوانيات والقرح الجرد

Ve onun üzerine istidrâk edilenden: onu **أغصه** etti, **إغصاصا**: onu **أشجاه** etti. Ve **الغصة**: onunla **غصصت** olduğun şeydir; ve ölümün **غصص**u ondandır. Ve dediler: tükürüğüyle **غص** oldu; ölümden kinayedir. Ve onu tükürüğüyle **أغصه** etti: onu **أضجره** etti. Ve meclis, ehliyle **اغتص** oldu; **غص** gibi.
