# غص (غ-ص) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B5
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%B5

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: غ - ص
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B5/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الغين والصاد
غص ، صغ : مستعملان .
غص : قال الليث : الغَصَّةُ شجىً يَغَصُّ به في الْحِرْقِدَةِ .
وقال عديّ بن زيد :
لو بغيرِ الماء حَلْقي شَرِقٌ
كنتُ كالغَصَّانِ بالماءِ اعْتِصَاري
وقال غيره : أَغصَّ فلانٌ الأرضَ علينا إغْصاصاً ، أي : ضَيِّقَها فغصَّتْ بنا ، أي : ضَاقَتْ .
وقال الطّرِمّاح :
أغَصّتْ عليكَ الأرضَ قحطانُ بالقَنا
وبالهُنْدُ وَانِياتِ والقُرَّحِ الجُرْد
ويقالُ : غَصِصْتُ باللُّقْمَةِ أغَصُّ بها غَصَصاً .
صغ : أبو زيد : ضَغْصَغَ ثريدَهُ صَغْصَغَةً ، أي : رَوّاهُ دَسَماً .

باب الغين والصاد
غص
غلصم : قال الليث : الغَلْصَمة : رأسُ الحلقُوم بِشَوَارِبه وحرْقدتِه ، والجميعُ : الغلاصِمُ ، وتقول : غلْصَمْتُه : أي : قطعتُ غلصَمتُه .
وقال ابن السكيت : يقال : إنه لَفِي غلْصَمَةٍ من قومِه ، أي : في شرفٍ وعددٍ .
وقال أبو النجم :
أَبى لُجَيْمٌ واسمهُ ملءُ الفم
في غَلْصَمِ الهامِ وهام الغلصم
وقال الأصمعي : أراد أنه في معظم قومهِ وشرَفهم .
قال : والغلْصَمةُ : أصلُ اللِّسان ، أخبر أنه في قومٍ عظام الهامِ ، وهذا مما يوصفُ به الرجلُ الشديد الشريفُ ، وأنشدني المُنْذِرِيُّ ، وذكر أن أبا الهيثم أنشدهُ للأغلب :
كانت تميمٌ معشراً ذوي كرَمْ
غلْصَمةً من الغلاصِيم العُظَمْ
قال : غلْصَمة : جماعة ، لأنّ الغلصَمة مجتمِعةٌ بما حولها ، وقال :
غَدَاة عهدتُهُنَّ مُغَلْصَماتٍ
لهنّ بكل مَحْنِيَة نحيمُ
قال : مغلصَماتٍ : مشدُوداتِ الأعناق .

##### Türkçe

باب **الغين** والصاد
**غص** ، **صغ** : ikisi de kullanılandır.
**غص** : Leys dedi: **الغَصَّةُ**; **الْحِرْقِدَةِ** içinde onunla **يَغَصُّ** ettiği bir **شجىً**dır.
Adiyy b. Zeyd dedi:
Eğer sudan başka (bir şey) ile boğazım tıkanmış olsaydı
Suyla sığınmamda **الغَصَّانِ** gibi olurdum
Başkası dedi: Falan, yeri bize **أَغصَّ** etti, **إغْصاصاً**; yani onu daralttı; böylece o bizi **فغصَّتْ** etti; yani daraldı.
Tırimmâh dedi:
Kahtân, mızraklarla yeri sana daralttı
Ve (onunla birlikte) **الهُنْدُ** (kılıçları), gevşekler ve çıplak yaralılar
Ve denilir: Lokmayla **غَصِصْتُ**; onunla **أغَصُّ** ederim, **غَصَصاً**.
**صغ** : Ebû Zeyd: **ضَغْصَغَ** tiridini **صَغْصَغَةً**; yani onu yağla ıslattı.

باب **الغين** والصاد
**غص**
**غلصم** : Leys dedi: **الغَلْصَمة**: bıyıkları ve **حرْقدتِه** ile birlikte boğaz borusunun başıdır; hepsi: **الغلاصِمُ**. Ve dersin: Onu **غلْصَمْتُه**; yani onun **غلصَمتُه**’sini kestim.
İbnü’s-Sikkît dedi: Denilir: O, kavminden bir **غلْصَمَةٍ** içindedir; yani bir şeref ve sayı içindedir.
Ebû’n-Necm dedi:
Luceym karşı çıktı; adı ağzın dolusudur
Başların **غَلْصَمِ**’inde ve **هام** (başlar) **الغلصم**’dur
Asmaî dedi: Muradı, onun kavminin çoğunluğunda ve şereflerinde olduğudur.
Dedi: Ve **الغلْصَمةُ**: dilin köküdür; onun, başları büyük bir kavim içinde olduğunu haber verdi; bu, şiddetli şerefli erkekle vasfedilen şeylerdendir. Münzirî bana okuttu; ve Ebû’l-Heysem’in onu Aglab için okuttuğunu zikretti:
Temîm, kerem sahipleri bir topluluk idi
Büyük **الغلاصِيم**’den bir **غلْصَمةً**
Dedi: **غلْصَمة**: bir topluluk; çünkü **الغلصَمة** çevresindekiyle birlikte toplanmıştır. Ve dedi:
Onları **مُغَلْصَماتٍ** olarak tanıdığım gün
Onlar için her eğimde bir inleme vardır
Dedi: **مغلصَماتٍ**: boyunları sıkılmışlar.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B5/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الغين وما معها في المضاعف والمطابق([1]))
(غف) الغين والفاء كلمةٌ واحدةٌ لا تتفرّع، وهي البُلْغة، ويقال له غُفَّة من العَيش. قال:
* وغُفّةٌ من قِوَام العَيش تَكفِينِي([2]) *
واغتفَّتِ الخيلُ غُفَّة من الرَّبيع، إذا أصابت منه شِبَعاً ولم تستكثِرْ. قال:
وكنَّا إذا ما اغتفَّت الخيلُ غُفَّةً  *** تجرَّد طَلاَّبُ التِّراتِ مُطَلَّبُ([3])

(غق) الغين والقاف ليس بشيء، إنَّما يحكى به الصَّوْتُ يَغْلي، يقال غَقَّ.
(غل) الغين واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تخلل شيءٍ، وثباتِ شيء، كالشيء يُغْرَزُ. من ذلك قول العرب: غَلَلْتُ الشَّيء في الشّيء، إذا أثبتَّه فيه، كأنه غَرزْتَه. قال:
وعينٌ لها حَدْرةٌ بَدْرَةٌ  *** إلى حاجبٍ غُلّ فيه الشُّفُر([4])
والغُلّة والغَليل: العَطَش. وقيل ذلك لأنَّه كالشَّيء ينْغلُّ في الجَوف بحرارة. يقال بَعيرٌ غَلاَّنُ، أي ظَمْآن. والغَلَل: الماء الجاري بين الشَّجر.
ومنه الغُلول في الغُنم([5]) ، وهو أن يخفَى الشَّيء فلا يردَّ إلى القَسْم، كأنَّ صاحبَه قد غَلّه بين ثيابِه.
ومن الباب الغِلُّ، وهو الضِّغْن ينْغَلُّ في الصَّدر.
فأمَّا قول النبي عليه السلام "لا إغْلالَ ولا إسلال" فالإغلال: الخيانة، والقياس فيه واضحٌ. قال النَّمِر([6]) :
جزى الله عنا جمرة ابنةَ نوفلٍ  *** جزاءَ مُغِلٍّ بالأمانة كاذبِ([7])
وأمّا الحديث: "ثلاثٌ لا يُغِلُّ عليهنَّ قلبُ مُؤْمن" فمَنْ قال "لا يُغِلّ" فهو من الإغلال، وهو الخيانة. ومن قال "لا يَغِلّ" فهو من الغِلّ والضِّغن.
ومن الباب الغُلاَّنُ: الأوديةُ الغامضة، واحدها غَالٌّ، وذلك أنَّ سالكَها يَنْغَلُّ فيها. والغِلالَة: شِعارٌ يُلبَس تحت الثُّوب، وبطانةٌ تُلبَس تحت الدِّرع.
ومن الباب الغُلّة، وهو الفِدامُ يكونُ على رأس الإبريق، والجمع غُلَل. قال لَبيد:
لها غُلَلٌ من رازِقيٍّ وكُرْسُفٍ  *** بأيمانِ عُجْمٍ يَنْصُفُون المَقاولا([8])
والغَلغلة: سُرعة السَّير. ورسالةٌ مُغَلغَلة: محمولةٌ من بلدٍ إلى بلد. وهو القياس، لأنّها تتخلّل البلاد وتنغلُّ فيها. قال:
أبلِغْ أبا مالكٍ عنِّي مُغَلْغَلَةً  *** وفي العتابِ حياة بين أقوامِ([9])
ومن الباب الغَليل: النَّوَى يُغَلّ في القَتّ يُخلَطُ به ، تُعلَفُه الإبل. قال:
سُلاّءةٌ كعصا النَّهدِيِّ غُلَّ لها *** [ذو فيئةٍ] من نَوَى قُرَّانَ معجومُ([10])

(غم) الغين والميم أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على تغطية وإطباق. تقول: غَمَمت الشَّيءَ أغُمُّه، أي غطَّيته. والغَمَمُ: أن يُغطِّي الشَّعر القفا والجبهَة في بنائِه. يقال: رجلٌ أغمُّ وجبهةٌ غماء. قال:
فلا تَنكحِي إنْ فرَّقَ الدّهرُ بيننا *** أغمَّ القفا والوجهِ ليس بأنْزعا([11])
ومن الباب: الغمام: جمع غَمامةٍ. وقياسُه واضح. ومنه الغِمامةُ، وهي الخِرقة تُشَدُّ على أنف الناقة شدّاً كي لا تجدَ الرِّيح. قال قومٌ: كلُّ ما سدَّ الأنف فهو غِمامة. وغُمَّ الهلالُ، إذا لم يُرَ. وفي الحديث: "فإن غُمَّ عليكم فاقْدُرُوا له". أي غُطيَ الهلال. ويقال: يومٌ غَمٌّ وليلة غمّة، إذا كانا مظلِمَين. وغمَّهُ الأمرُ يغَمُّه غمَّاً، وهو شيء يَغْشى القلب، معروف. وأما الغَمغمة فهي أصواتُ الثِّيران عند الذُّعر، والأبطالِ *عند الوغى. وقد قلنا إنّ هذه الحكاياتِ لا تكاد يكون لها قياس.
(غن) الغين والنون أُصيلٌ صحيح، وهو يدلُّ على صوتٍ كأنه غير مفهوم، إمَّا لاختلاطِه، وإما لعلّةٍ تصاحبه. من ذلك قولُهم: قريةٌ غَنّاء، يراد بذلك تجمُّع أصواتهم واختلاطُ جَلبتهم. ووادٍ أغَنُّ: ملتَفُّ النَّبات، فتَرى الرِّيح تجري فيه ولها غُنَّة؛ ويكون ذلك من كَثرة ذُبابه. ومنه الغُنَّة في الرَّجُل الأغنِّ، وهو خروجُ كلامِهِ كأنّه بأنفه.
(غي) الغين والياء المشدّدة أو المضاعفة أصلٌ صحيح يدلُّ على إظلالِ الشَّيء لغيره([12]) . وفي الحديث: "تجيء البقرةُ وآلُ عمران يومَ القيامة كأنَّهما غمامتانِ -أو غيايَتان". والجمع غَيايات. قال لبيد:
فتَدلَّيتُ عليه قافلاً  *** وعلى الأرض غياياتُ الطَّفَلْ([13])
(غب) الغين والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على زمانٍ وفَترةٍ فيه. من ذلك الغِبُّ، هو أن تَرِدَ الإِبلُ يوماً وتدعَ يوماً. والمغبَّبة: الشاة تُحلَب يوماً وتُتركُ يوماً. وأغبَبْتُ الزِّيارة من الغِبِّ أيضاً. ومنه أيضاً قولُهم: غبَّبَ في الأمر إذا لم يُبالِغْ فيه، كأنَّه زِيدَتْ([14]) فترة أوقعَهَا فيه.
ومن الباب قولهم: "رُوَيْدَ الشِّعْرِ يَغُبّ"، وذلك أن يُتركَ إنشادُه حتَّى يأتيَ عليه وقت. ويقولون: غَبَّ الأمرُ، إذا بلغ آخِرَه([15]). ولحمٌ غابٌّ، إذا لم يُؤكَلْ لوَقْتِه، بل تُرِك وقتاً وفَتْرةً.
(غت) الغين والتاء ليس بشيء، إنّما هو إبدال تاء من طاء. تقول: غَطَطْتُه وغَتَتُّه. ومنه شَيءٌ يجرِي مَجرى الحِكاية. يقال غَتَّ في الضَّحِك، إذا ضَحِك في خفاءٍ. وغَتَّ: أَتْبَعَ القولَ القولَ، أو الشُّربَ الشُّرب.
(غث) الغين والثاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على فَسادٍ في الشَّيء. من ذلك قولُهم: لبِسْتُ فلاناً على غَثيثةٍ فيه، أي فَسادِ عقلٍ ورأي. والغَثيثة: المِدَّة في الجُرح. ومن ذلك اللَّحم الغَثُّ: ليس بالسّمين. ويقولون: أغَثَّ الحَدِيثُ، أي صار غثَّاً فاسداً. قال:
خَوْد يُغِثُّ الحديثُ ما صَمَتَتْ  *** وهو بفيها ذو لَذةٍ طَرِفُ([16])
ويقال: فلانٌ لا يَغِثُّ عليه شيء، أي لا يمتنع من شيء، حتَّى الغثُّ عندَه سمين.
وأمّا الغَثغَثَة فتجري مَجرى الحكاية، يقال: غَثْغَثْتُ الثُّوبَ، إذا غسلتَه وردَّدْتَه في يديك. ويقال: إنَّ الغَثْغَثَة: القِتالُ الضَّعيف بلا سلاح، شُبِّه بغَثْغثة الثَّوب حين يُغْسَل.
(غد) الغين والدال كلمةٌ، وهي الغُدَّة في اللّحم، معروفة.
قال الرّاجز:
* فهَبْ له حليلةً مِغدَادَا([17]) *
قالوا: هي الدَّائمة الغَضَب، كأنَّ في حَلْقها غدّة.
(غذ) الغين والذال كلمةٌ، وهي إغذاذ السَّير. وذلك ألا يكونَ فيه ونْيَةٌ ولا فَتْرَة. ومنه: غَذَّ الجُرْحُ وأغذَّ، إذا بَرَأَ ولم يسكُنْ نَداه، فهو يَنْدَى أبداً.
(غر) الغين والراء أصولٌ ثلاثةٌ صحيحة: الأوّل المِثال، والثاني النقصان، والثالث العِتْق والبيَاضُ والكرَم.
فالأوّل: الغِرار: المِثال الذي يُطبَع عليه السِّهام. ويقال: وَلَدَتْ فلانة أولادَها على غرار واحد، أي جاءت بهم واحداً بعد واحدٍ على مِثال واحد. وأصل
هذا الغُرُّ، وهو الكَسْرُ في الثَّوب. يقال: اطوِ الثَّوْبَ على غَرِّهِ، أي كَسرهِ ومِثالِه الأوَّل. والغُرَّة: سُنَّة الإنسان، وهي وجهه، ثم يعبَّر عن الجسم كلِّه به. من ذلك: "في الجنين غُرَّةٌ: عبد أو أمةٌ"، أي عليه في دِيتَه نَسَمَةٌ: عبدٌ أو أمة. قال:
كلُّ قتيلٍ في كُليبٍ غرَّهْ  *** حتَّى يَنال القتلَُ آلُِ مُرَّهْ([18])

ومن الباب: الغَرِير، وهو الضَّمين، يقال: أنا غريرُك من فلانٍ، أي كفيلُك. وإنما سمِّيَ غريراً لأنّه مِثَالُ المضمونِ عنه، يؤخذ بالمال مثلَ ما يؤخذ المضمون عنه. ومحتملٌ أن يكون غِرَارُ السَّيف، وهو حدُّه، من هذا. وكلُّ شيء له حَدٌّ فَحَدُّه غِرَارٌ؛ لأنه شيء إليه انتهى طَبْعُ السَّيف ومثالُه.
وأمَّا النقصان *فيقال: غارّت النّاقةُ تُغارُّ غِراراً، إذا نَقَصَ لبنُها. وفي الحديث: "لا غِرارَ في صلاةٍ ولا تسليم". فالغِرار في الصَّلاة: ألاَّ يتمَّ ركوعَها أو سجودَها. والغِرار في السَّلام: أن يقول السَّلام عليك، أو يرُدَّ فيقول: وعليك. ومنه الغِرار، وهو النَّوم القَليل. قال الشاعر([19]) :
إنَّ الرَّزِيَّةَ من ثقيفٍ هالكٌ  *** تَركَ العُيونَ فنومُهُنَّ غِرَارُ([20])
وقال جرير:
ما بالُ نومِك في الفِراش غِرارا  *** لو كان قلبُك يستطيع لطارا([21])
ومن الباب: بيع الغَرَر، وهو الخَطَر الذي لا يُدْرَى أيكون أم لا، كبيع العبدِ الآبِق، والطّائرِ في الهواء. فهذا ناقصٌ لا يتمُّ البيع فيه أبداً. وغَرَّ الطائرُ فرخَه، إذا زَقَّه، وذلك لقلّته ونُقصانِ ما معه.
والأصل الثالث: الغُرَّة. وغرَّة كلِّ شيءٍ: أكرمُه. والغُرّة: البياض. وكل أبيضَ أغرُّ. ويقال لثلاثِ ليالٍ من أوّل الشهر غُرّة.
ومن الباب: الغَرِير، وهو الخُلُق الحَسَن. يقولون للشيخ: أدبَرَ غَريرهُ وأقبَلَ هريرُه.
ومما يقارب هذا: الغَرارة، وهي كالغَفْلة، وذلك أنَّها من كَرَم الخلُق، قد تكون في كلِّ كريم. فأمَّا المذموم من ذلك فهو من الأصل الذي قَبلَ هذا؛ لأنّه من نقصان الفِطْنة.
ومما شذَّ عن هذه الأصول إن صحَّ، شيء ذكره الشَّيبانيُّ: أنّ الغِرْغِر: دَجاج الحَبَش، واحدتها غِرْغرة. وأنشد:
ألُفُّهمُ بالسَّيف من كلِّ جانبٍ  *** كما لفّتِ العِقبانُ حِجْلَى وغِرْغِرا([22])
(غز) الغين والزاء ليس فيها شيء. وغَزَّةُ: بلدٌ.
(غس) الغين والسين ليس فيه إلاّ قولُهم: رجل غُسٌّ، إذا كان ضعيفاً. ومنه قول أوس:
مُخَلَّفُونَ ويَقضِي الناسُ أمرَهُم  *** غُسُّو الأمانةِ صُنْبُورٌ فصنبورُ([23])
(غش) الغين والشين أصولٌ تدلُّ على ضّعفٍ في الشيء واستعجال([24]) فيه. من ذلك الغِشُّ. ويقولون: [الغِشُّ: أ] لاّ تمحَضَ النصيحة([25]) . وشُربٌ غِشاشٌ: قليل. وما نامَ إلاّ غِشاشاً، أي قليلاً، ولقيتُه غِشاشاً، وذلك عند مُغَيْربان الشَّمس.
(غص) الغين والصاد ليس فيه إلاَّ الغَصَص بالطَّعام، ويقال رجلٌ غَصَّانُ. قال:
لو بِغَيْرِ الماءِ حلقي شَرِقٌ  *** كنت كالغَصَّانِ بالماء اعتصارِي([26])
(غض) الغين والضاد أصلانِ صحيحانِ، يدلُّ أحدُهما على كفٍّ ونَقْص، والآخر على طراوة.
فالأوّل الغَضّ: غضُّ البصر. وكلُّ شيءٍ كففتَه فقد غَضَضْته. ومنه قولهم: تلحقُه في ذلك غَضَاضةٌ، أي أمر يَغُضُّ لـه بصرَه. والغَضْغَضة: النُّقْصان. وفي الحديث: "لقد مرَّ من الدُّنيا بِبطنته لم يُغَضْغَض([27]) ". ويقولون: هو بحرٌ لا يُغَضْغَض. وغَضْغَضْت السِّقَاءَ: نقصتُه. وكذلك الحقّ.
والأصل الآخر: الغَضُّ: الطريُّ من كلِّ شيء. ويقال للطَّلْع حين يطلُعُ: غَضيض.
(غط) الغين والطاء أُصيلٌ صحيح فيه معنيان: أحدُهما صوتٌ، والآخر وقتٌ من الأوقات.
فالأوّل: غطِيط الإنسانِ في نَومه. ومنه الغَطاط، وهي القَطا، سمِّيت لصوتها غَطاطاً. قال:
فأثار فارِطُهم غَطَاطاً جُثَّماً  *** أصواتُه كتَرَاطُنِ الفُرْسِ([28])
والأصل الآخر الغُطَاط، قال قومٌ: هو الصُّبح. وأنشدوا:
* قام إلى حمراءَ في الغطَاطِ([29]) *
وقال آخرون: هو سَدَف الظلام. وقالوا في بيتِ ابن أحمر([30]) :
* أُولَى الوَعَاوِعِ كالغُطاط المقْبلِ([31]) *
من فَتَحَ شبَّههم بالقَطَا، ومن ضمَّ فإنّه شبَّههم بسواد السّدَف كثرة. وأمَّا غَطَطْتُه في الماء فممكنٌ أن يكون ذلك الصَّوْت الذي يكون من الماء عندها، وممكنٌ أن يكون من سَدَف الظّلام، كأنّه سترتَه بالماء وغطّيته.
---------------------ـــ
([1]) في الأصل: "باب الغين والفاء وما يثلثهما"، وهي غفلة من الناسخ، وأثبت مألوف عبارة ابن فارس في مثل ذلك.
([2]) لثابت قطنة، كما في تهذيب إصلاح المنطق للتبريزي 50. وحماسة البحتري 202. وصدره كما في إصلاح المنطق 50 واللسان (غفف):
* لا خير في طمع يدني إلى طبع * وفي الحماسة: "يدنى لمنقصة".
([3]) لطفيل الغنوي في ديوانه 26 واللسان (غفف). وفي الأصل: "التراب"، صوابه فيهما.
([4]) لامرئ القيس في ديوانه 16. وعجزه في الديوان: "فشقت مآقيهما من أخر"، وتطابقه رواية اللسان (حدر، بدر)، لكن فيها (شقت) بالخرم.
([5]) في المجمل: "في المغنم".
([6]) في الأصل: "النمري"، تحريف. وهو النمر بن تولب بن أقيش بن عبد كعب بن عوف بن الحارث بن عوف بن وائل بن قيس بن عكل بن عبد مناف. الأغاني (19: 157). والبيت التالي منسوب إليه في الأغاني (159: 19) وإصلاح المنطق 295 واللسان (غلل) والحيوان (1: 15).
([7]) في اللسان والحيوان: "حمزة ابنة نوفل"، وصوابه بالجيم والراء، كما في سائر المصادر.
([8]) ديوان لبيد 22 طبع 1881 واللسان (غلل، رزق، نصف).
([9]) البيت لهمام الرقاشي في البيان (2: 316/ 4: 85). وأنشده في اللسان (غلل) بدون نسبة مطابقاً في الرواية. ورواية الجاحظ: "أبلغ أبا مسمع".
([10]) البيت لعلقمة بن عبدة الفحل في ديوانه 131 والحيوان (2: 236). والبيان (3: 120). والمفضليات (2: 204). واللسان (سلأ، غلل، فيأ، قرر، عجم). والتكملة موضعها بياض في الأصل. وقد أكملت هذا النقص على الرواية المشهورة في البيت. ويروى بدلها: "منظم".
([11]) البيت لهدبة بن الخشرم في اللسان (نزع، غمم) والبيان (4: 10).
([12]) في الأصل: "كالغيرة".
([13]) سبق البيت في (أيي، طفل)، وروي في الموضع الأول: "وتاتيت".
([14]) في الأصل: "أربدت".
([15]) في اللسان: "صار إلى آخره".
([16]) لقيس بن الخطيم في ديوانه 17 ليبسك.
([17]) سبق البيت وتخريجه مع قرينين له في (حد).
([18]) الرجز لمهلهل، كما في الأغاني (4: 144). وأنشده في اللسان (غرر) بدون نسبة.
([19]) هو الفردزق يرثي الحجاج ديوانه 365 واللسان (غرر).
([20]) في الأصل: "ونومهن غرارا"، صوابه من الديوان. وفي اللسان: "فنومهن غرار".
([21]) ديوان جرير 226 برواية: "بالفراش غراراً لو أن قلبك يستطيع".
([22]) أنشده ثعلب في مجالسه 567 والإسكافي في مبادئ اللغة 202 وابن منظور في اللسان (غرر).
([23]) ديوان أوس بن حجر 9 واللسان (صنبر، غشش) برواية: "غُشُّ الأمانة". وفي (غسس): "غُسّ" . ونبه في هذا الموضع الأخير على روايته بجمع المكسر: "غُشُّ" و "غُشَّ" بالنصب على الذم، وبجمع التصحيح "غُسّو الأمانة" بالرفع والإضافة، و "غُسِّي" بالنصب والإضافة لما بعده.
([24]) في الأصل: "واستفهام".
([25])في الأصل: "الضبحة"، وتصحيحه والتكملة قبله من المجمل.
([26]) لعدي بن زيد العبادي، في اللسان (عصر، غصص) والحيوان (5: 138، 593).
([27]) في اللسان: "ولما مات عبد الرحمن بن عوف قال عمرو بن العاص: هنيئاً لك يا ابن عوف، خرجت من الدنيا ببطنتك ولم يتغضغض منها شيء. قال الأزهري: ضرب البطنة مثلاً لوفور أجره الذي استوجبه بهجرته وجهاده مع النبي صلى الله عليه وسلم، وأنه لم يتلبس بشيء من ولاية ولا عمل ينقص أجوره التي وجبت له".
([28]) البيت لطرفة، كما في اللسان (غطط، رطن)، وليس في ديوانه. وقد مضى في (رطن).
([29]) أنشده في اللسان (غطط) برواية: "قام إلى أدماء". وبعده:
* يمشي بمثل قائم الفسطاط *
([30]) ومثل هذه النسبة أيضاً عند الجوهري. وخطأه ابن بري، قال: هو لأبي كبير الهذلي وانظر ديوان الهذليين (2: 91).
([31]) صدره في ديوان الهذليين واللسان (غطط، وعع):
* لا يجفلون عن المضاف إذا رأوا *

ـ

##### Türkçe

(غayn ile onunla birlikte olanlar babı, **المضاعف** ve **المطابق** içinde([1]))
(غف) **الغين** ve **الفاء** tek bir kelimedir; dallanıp budaklanmaz; o, **البُلْغة**’dır; ve ona, geçimden **غُفَّة** denir. Dedi ki:
* Ve geçimin kıvamından bir **غُفّة** bana yeter([2]) *
Ve atlar bahardan bir **غُفَّة** **اغتفَّت**; ondan doyum elde ettiğinde ve çoğaltmadığında. Dedi ki:
Ve biz, atlar bir **غُفَّة** **اغتفَّت** mi  *** **التِّراتِ** talipleri soyunur, istenen (şey) istenir([3])

(غق) **الغين** ve **القاف** bir şey değildir; ancak onunla kaynayan bir ses taklit edilir; **غَقَّ** denir.
(غل) **الغين** ve **اللام** sahih bir asıldır; bir şeyin içine nüfuz etmeye ve bir şeyin sabit olmasına delalet eder; tıpkı bir şeyin saplanması gibi. Bundan, Arapların sözü: **غَلَلْتُ** şeyi şeyin içine (kattım), onu onda sabitlediğim zaman; sanki onu saplamışsın gibi. Dedi ki:
Ve bir göz; onun için bir çöküklük, bir çıkıklık vardır  *** bir kaşa doğru; onda kirpikler **غُلّ** edilmiştir([4])
Ve **الغُلّة** ve **الغَليل**: susuzluktur. Ve bunun, sıcaklıkla bir şeyin iç boşluğa sızması gibi olmasından dolayı olduğu söylenmiştir. **بَعيرٌ غَلاَّنُ** denir; yani susuz. Ve **الغَلَل**: ağaçlar arasında akan sudur.
Ve ondan, koyunlarda **الغُلول**([5]) vardır; o da, şeyin gizlenmesi ve paylaştırmaya geri verilmemesidir; sanki sahibi onu elbiseleri arasında **غَلّه** etmiştir.
Ve babdan **الغِلّ** vardır; o, göğüste sızan kindir.
Nebi’nin -aleyhisselâm- sözüne gelince: “**لا إغْلالَ ولا إسلال**”; **الإغلال**: hıyanettir; ve onda kıyas açıktır. **النَّمِر**([6]) dedi ki:
Allah, bize **جمرة** bint **نوفل**’den  *** emanete hıyanet eden yalancı birinin cezasını versin([7])
Ve hadise gelince: “Üç (şey) vardır ki müminin kalbi onlar üzerine **يُغِلُّ** etmez”; “**لا يُغِلّ**” diyen, **الإغلال**dandır; o da hıyanettir. “**لا يَغِلّ**” diyen ise **الغِلّ** ve kin’dendir.
Ve babdan **الغُلاَّنُ**: kapalı vadilerdir; tekili **غَالّ**’dır; bu, onun yolcusunun onda sızıp girmesindendir. Ve **الغِلالَة**: elbisenin altında giyilen bir içlik; ve zırhın altında giyilen bir astardır.
Ve babdan **الغُلّة** vardır; o, ibrikin başında bulunan **الفِدام**’dır; çoğulu **غُلَل**. **لَبيد** dedi:
Onun için **رازِقيّ** ve pamuktan **غُلَل** vardır  *** Arap olmayanların sağ elleriyle; sözleri yarı yarıya söylerler([8])
Ve **الغَلغلة**: yürüyüşün süratidir. Ve **رسالةٌ مُغَلغَلة**: bir beldeden bir beldeye taşınmış (mektup). Ve bu kıyastır; çünkü o beldelerin arasına girer ve onların içinde sızar. Dedi ki:
Benden **أبا مالك**’e **مُغَلْغَلَةً** ulaştır  *** ve kınamada, kavimler arasında bir hayat vardır([9])
Ve babdan **الغَليل**: **النَّوَى**’nın **القَتّ** içine **يُغَلّ** edilmesi, onunla karıştırılmasıdır; develer onu yer. Dedi ki:
**سُلاّءةٌ**; **النَّهدِيِّ**’nin asası gibi; ona **غُلَّ** edilmiştir *** [**ذو فيئةٍ**] **قُرَّانَ** çekirdeklerinden; ezilmiş([10])

(غم) **الغين** ve **الميم** tek bir sahih asıldır; örtmeye ve kapatmaya delalet eder. Dersin ki: **غَمَمت** şeyi **أغُمُّه**; yani onu örttüm. Ve **الغَمَم**: saçın, yapısında enseyi ve alnı örtmesidir. **رجلٌ أغمُّ** ve **جبهةٌ غماء** denir. Dedi ki:
Öyleyse, eğer zaman bizi ayırırsa evlenme  *** ensesi **أغمّ** olan ve yüzü (öyle olan), **أنزع** olmayan([11])
Ve babdan: **الغمام**; **غَمامة**’nın çoğuludur. Ve kıyası açıktır. Ve ondan **الغِمامة** vardır; o, devenin burnuna rüzgârı bulmasın diye sıkıca bağlanan bezdir. Bir kavim dedi ki: Burnu tıkayan her şey **غِمامة**’dır. Ve hilâl **غُمَّ** edildi; görülmediği zaman. Hadiste: “Eğer size **غُمَّ** edilirse, onun için takdir edin.” Yani hilâl örtüldü. Ve **يومٌ غَمٌّ** ve **ليلة غمّة** denir; ikisi karanlık olduğunda. Ve iş onu **غمَّهُ** eder, onu **يغَمُّه** **غمّاً**; o, kalbi kaplayan bir şeydir; bilinir. **الغَمغمة** ise, korku anında sığırların sesleridir; ve savaşta yiğitlerin sesleridir. Ve biz, bu taklitlerin neredeyse kıyası olmadığını söyledik.
(غن) **الغين** ve **النون** sahih bir asıldır; karışmasından yahut ona eşlik eden bir arızadan dolayı, anlaşılmayan bir ses gibi bir sese delalet eder. Bundan onların sözü: **قريةٌ غَنّاء**; bununla, seslerinin toplanması ve gürültülerinin karışması kastedilir. Ve **وادٍ أغَنُّ**: bitkisi sık olan (vadi); böylece rüzgârın onda aktığını görürsün ve onun için bir **غُنَّة** vardır; bu, sineğinin çokluğundandır. Ve ondan, **الرَّجُل الأغنِّ**’de **الغُنَّة** vardır; o, sözünün sanki burnundan çıkmasıdır.
(غي) şeddeli yahut ikizlenmiş **الغين** ve **الياء** sahih bir asıldır; bir şeyin başkasına gölge etmesine delalet eder([12]). Hadiste: “Kıyamet günü **البقرة** ve **آلُ عمران** gelir; sanki ikisi iki **غمامتان** -yahut iki **غيايَتان** gibidir.” Çoğulu **غَيايات**. **لبيد** dedi:
Ona doğru, dönerken sarktım  *** ve yer üzerinde çocuğun **غياياتُ**’ı (gölgeleri) vardı([13])
(غب) **الغين** ve **الباء** sahih bir asıldır; içinde bir zaman ve bir fetreye delalet eder. Bundan **الغِبُّ**: develerin bir gün suya gelip bir gün bırakmasıdır. Ve **المغبَّبة**: koyunun bir gün sağılması ve bir gün bırakılmasıdır. Ve ziyareti de **الغِبِّ**’den **أغبَبْتُ**. Ve ondan da onların sözü: İşte **غبَّبَ** etti; onda aşırıya gitmediği zaman; sanki ona bir fetre eklenmiş([14]) ve onu onun içine düşürmüştür.
Ve babdan onların sözü: “**رُوَيْدَ الشِّعْرِ يَغُبّ**”; bu, onun inşadının, üzerinden bir vakit geçinceye kadar bırakılmasıdır. Ve derler ki: İş **غَبَّ** etti; sonuna ulaştığı zaman([15]). Ve **لحمٌ غابٌّ**: vaktinde yenmeyen; bilakis bir vakit ve bir fetre bırakılan (ettir).
(غت) **الغين** ve **التاء** bir şey değildir; ancak **طاء**’dan **تاء**’nın ibdalidir. Dersin ki: **غَطَطْتُه** ve **غَتَتُّه**. Ve ondan, taklit yolunda yürüyen bir şey vardır. Gülmede **غَتَّ** denir; gizlice güldüğü zaman. Ve **غَتَّ**: sözü söze, yahut içişi içişe ekledi.
(غث) **الغين** ve **الثاء** sahih bir asıldır; şeyde bir bozulmaya delalet eder. Bundan onların sözü: Falanı, onda bulunan bir **غَثيثة** üzerine giydim; yani akıl ve görüş bozukluğu üzerine. Ve **الغَثيثة**: yarada irin. Ve bundan **اللَّحم الغَثُّ**: semiz olmayan (ettir). Ve derler ki: Hadis **أغَثَّ** etti; yani bozuk, **غثّ** oldu. Dedi ki:
Bir genç kadın; sustuğu müddetçe söz **يُغِثُّ** eder  *** ve o, ağzında lezzetli, taze (bir şey)dir([16])
Ve denir ki: Falanın üzerine hiçbir şey **يَغِثُّ** etmez; yani hiçbir şeyden çekinmez; hatta **الغثُّ** onun yanında semizdir.
Ve **الغَثغَثَة** ise taklit yolunda yürür; **غَثْغَثْتُ** elbiseyi denir; onu yıkadığın ve ellerinde tekrar tekrar çevirdiğin zaman. Ve denir ki: **الغَثْغَثَة**: silahsız zayıf çarpışmadır; elbise yıkanırkenki **غَثْغثة**’ye benzetilmiştir.
(غد) **الغين** ve **الدال** bir kelimedir; o, etteki **الغُدَّة**’dir; bilinir.
**الرّاجز** dedi:
* Öyleyse ona, **مِغدَادَا** bir eş ver([17]) *
Dediler ki: O, sürekli öfkeli olandır; sanki boğazında bir **غدّة** varmış gibi.
(غذ) **الغين** ve **الذال** bir kelimedir; o, yürüyüşün **إغذاذ**’ıdır. Bu da, onda ne gevşeklik ne de fetre olmamasıdır. Ve ondan: Yara **غَذَّ** etti ve **أغذَّ**; iyileştiği ve ıslaklığı durmadığı zaman; o, daima ıslanır.
(غر) **الغين** ve **الراء** üç sahih asıldır: birincisi örnek, ikincisi eksilme, üçüncüsü eskilik ve beyazlık ve keremdir.
Birincisi: **الغِرار**: okların üzerine basıldığı örnektir. Ve denir ki: Falan kadın çocuklarını tek bir **غرار** üzere doğurdu; yani onları bir örnek üzere birbiri ardınca getirdi. Ve bunun aslı
**الغُرُّ**’dur; o, elbisedeki kırıştır. Elbiseyi **غَرِّهِ** üzerine katla denir; yani onun kırığı ve ilk örneği üzerine. Ve **الغُرَّة**: insanın **سُنَّة**’sidir; o, yüzüdür; sonra onunla bütün beden ifade edilir. Bundan: “Ceninde bir **غُرَّة** vardır: köle yahut cariye”; yani onun diyetinde bir **نَسَمَة** vardır: köle yahut cariye. Dedi ki:
**كُليب**’de her öldürülen, onun **غرَّهْ**’sidir  *** ta ki öldürme, **آلُ مُرَّهْ**’ye erişsin([18])

Ve babdan: **الغَرِير**; o, **الضَّمين**’dir; “Ben falandan sana **غريرُك**’um” denir; yani kefilinim. Ancak ona **غرير** denmiştir; çünkü o, hakkında garanti verilenin örneğidir; mal ile, hakkında garanti verilenden alındığı gibi alınır. Ve muhtemeldir ki **غِرَارُ السَّيف**; yani onun keskin yanı, bundan (olsun). Ve her şeyin bir sınırı varsa, onun sınırı **غِرَار**’dır; çünkü o, kılıcın tabiatının ve örneğinin ulaştığı bir şeydir.
Eksilmeye gelince: “Deve **غارّت** eder; **تُغارُّ** **غِراراً**”; sütü eksildiği zaman. Hadiste: “Namazda da selamda da **غِرار** yoktur.” Namazdaki **الغِرار**: rükûunu yahut secdesini tamamlamamasıdır. Selamdaki **الغِرار**: “Selam sana” demesi; yahut (selamı) geri çevirip “Ve sana” demesidir. Ve ondan **الغِرار**: az uykudur. Şair([19]) dedi ki:
Şüphesiz, **ثقيف**’ten musibet helâk edicidir  *** gözleri bıraktı; onların uykusu **غِرَارُ**’dur([20])
Ve **جرير** dedi:
Yatağında uykun neden **غِرارا**  *** eğer kalbin yapabilseydi uçardı([21])
Ve babdan: **بيع الغَرَر**; o, olup olmayacağı bilinmeyen tehlikedir; kaçak kölenin ve havadaki kuşun satımı gibi. Bu, eksiktir; onda satış asla tamam olmaz. Ve kuş, yavrusunu **غَرَّ** etti; onu beslediği zaman; bu, yanındaki şeyin azlığı ve eksikliği sebebiyledir.
Üçüncü asıl: **الغُرَّة**. Her şeyin **غرَّة**’si: onun en kerim olanıdır. Ve **الغُرّة**: beyazlıktır. Ve her beyaz, **أغرُّ**’dur. Ve ayın başından üç geceye **غُرّة** denir.
Ve babdan: **الغَرِير**; o, güzel huydur. Yaşlıya: “Onun **غَريرهُ** geri döndü ve **هريرُه** öne geldi” derler.
Ve buna yakın olanlardan: **الغَرارة**; o, gaflet gibidir; bu, huyun keremindendir; her kerimde bulunabilir. Ama bunun yerilen olanı, bundan önceki asıldandır; çünkü o, zekânın eksilmesindendir.
Bu asıllardan şâz olanlardan -eğer sahihse- **الشَّيبانيُّ**’nin zikrettiği bir şey: **الغِرْغِر** Habeş tavuğudur; tekili **غِرْغرة**. Ve şu beyti okudu:
Onları her yandan kılıçla sararım  *** tıpkı kartalların **حِجْلَى** ve **غِرْغِرا**’yı sarması gibi([22])
(غز) **الغين** ve **الزاء**’da bir şey yoktur. Ve **غَزَّةُ**: bir beldedir.
(غس) **الغين** ve **السين**’de, onların “**رجل غُسٌّ**” sözünden başka bir şey yoktur; zayıf olduğu zaman. Ve ondan **أوس**’un sözü:
Geri bırakılmışlardır; insanlar işlerini görür  *** emanetin **غُسُّو**’ları; bir **صُنْبُورٌ** da bir **صنبورُ**([23])
(غش) **الغين** ve **الشين**; şeyde bir zayıflığa ve onda aceleciliğe([24]) delalet eden asıllardır. Bundan **الغِشُّ**. Ve derler ki: **الغِشُّ**: nasihatin saf olmamasıdır([25]). Ve **شُربٌ غِشاشٌ**: azdır. Ve ancak **غِشاشاً** uyudu; yani az. Ve onu **غِشاشاً** gördüm; bu, güneşin batıvermesi vaktindedir.
(غص) **الغين** ve **الصاد**’da, yemekte **الغَصَص**’tan başka bir şey yoktur; ve **رجلٌ غَصَّانُ** denir. Dedi ki:
Eğer su dışında boğazım **شَرِقٌ** olsaydı  *** suyla sıkışıp kalan **الغَصَّانِ** gibi olurdum([26])
(غض) **الغين** ve **الضاد** iki sahih asıldır; birisi engelleme ve eksilmeye, diğeri tazeliğe delalet eder.
Birincisi **الغَضّ**: bakışı kısmaktır. Engellediğin her şeyi **غَضَضْته** etmiş olursun. Ve ondan onların sözü: Onda ona bir **غَضَاضةٌ** yetişir; yani onun için bakışını kısan bir iş. Ve **الغَضْغَضة**: eksilmedir. Hadiste: “Dünyadan, karnıyla geçti; **يُغَضْغَض** edilmedi([27]).” Ve derler ki: O, **بحرٌ**dür; **يُغَضْغَض** edilmez. Ve **غَضْغَضْت** kırbayı: onu eksilttim. Hak da böyledir.
Diğer asıl: **الغَضُّ**: her şeyin tazesi. Ve **الطَّلْع** çıktığı zaman ona **غَضيض** denir.
(غط) **الغين** ve **الطاء**; içinde iki anlam bulunan sahih bir asıldır: birisi ses, diğeri vakitlerden bir vakittir.
Birincisi: insanın uykusundaki **غطِيط**. Ve ondan **الغَطاط**; o, **القَطا**’dır; sesi sebebiyle ona **غَطاطاً** adı verilmiştir. Dedi ki:
Onların öncüsü, çömelmiş **غَطَاطاً** kaldırdı  *** sesleri, Farsların gevezeliği gibidir([28])
Diğer asıl **الغُطَاط**’tır. Bir kavim dedi ki: o, sabah vaktidir. Ve şu beyti okudular:
* **الغطَاطِ**’ta kızıl (şeye) kalktı([29]) *
Ve başkaları dedi ki: o, karanlığın **سَدَف**’idir. Ve **ابن أحمر**’in beytinde([30]) şöyle dediler:
* İlk ulumalar, gelen **الغُطاط** gibidir([31]) *
Fetha ile okuyan, onları **القَطَا**’ya benzetmiştir; damme ile okuyan ise, çoklukça **السّدَف**’in karalığına benzetmiştir. “Onu suda **غَطَطْتُه**”ya gelince; bu, onun yanında sudan meydana gelen o ses olabilir; ve karanlığın **سَدَف**’inden de olabilir; sanki onu suyla örtmüş ve kapatmışsın gibi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B5/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

غَصَّ
1 غَصَّ ذ , (Msb, MF,) sec. pers. غَصِصْتَ, (S, Msb, K,) and غَصَصْتَ, (Msb, K,) the latter extr., (TA, [see 1 in art. عض,]) aor. يَغَصُّ, (S, Msb, K,) when the sec. pers. of the pret. is غَصِصْتَ, (Msb,) and يَغُصُّ, (Msb, TA,) when the sec. pers. of the pret. is of the other form mentioned above, (Msb,) inf. n. غَصَصٌ, (S, K,) or غَصٌّ, (Msb,) or the former when the aor. is يَغَصُّ, and the latter when the aor. is يَغُصُّ, (TA,) His throat, or fauces, became choked, or obstructed, (S, K, MF,) by food: (S, Msb, MF:) [as also, app., ↓ اِغْتَصَّ:] accord. to some of those skilled in the science of lexicology, you say غَصَّ when it is by food, and شَرِقَ when it is by beverage, [or by the spittle, and water, and the like, (see art. شرق,)] and شَجِىَ when it is by a bone, and جَرِضَ when it is with spittle; but every one of these is sometimes used in the place of any other: (MF:) and [thus] you say also, غَصَّ بِالمَآءِ, meaning, his throat, or fauces, became choked, or obstructed, by the water; or the water stopped therein, and he was hardly able to swallow it. (TA.) ― -b2- [Hence,] غَصَّ بِرِيقِهِ [lit., His throat, or fauces, became choked by his spittle;] meaning, (tropical:) he died. (TA.) ― -b3- Hence, also, غَصَّ بِالغَيْظِ (tropical:) [He was, or became, choked with wrath, or rage]. (Msb.) ― -b4- [And غَصَّ, alone, seems to signify (assumed tropical:) He became grieved, or disquieted in mind; like as does شَجِىَ (q. v.): and it seems to be indicated in the CK that ↓ اغتصّ signifies the same: see غُصَّةٌ.] ― -b5- [Hence also,] غَصَّتْ بِنَا الأَرْضُ (assumed tropical:) The land became straitened [as though it were choked] by us. (TA.) And غَصَّ المَجْلِسُ بِأَهْلِهِ (assumed tropical:) [The sitting-place became straitened, or choked, or choked up, by its people]; as also ↓ اغتصّ. (TA.)

اغصّهُ
4 اغصّهُ ذ , (S, Msb, TA,) inf. n. اـِغْصَاصٌ, (TA,) He (a man, S, Msb) caused his throat, or fauces, to be choked, or obstructed, (S,) by food; (Msb;) syn. أَشْجَاهُ [which has the above-mentioned meaning and also another to he found below]. (TA.) [And It (food &c.) choked him.] ― -b2- Hence, اغصّهُ بِالغَيْظِ (tropical:) [He (a man) caused him to become choked with wrath, or rage]. (Msb.) ― -b3- [Hence also,] اغصّهُ بِرِيقِهِ [lit., He caused his throat, or fauces, to become choked by his spittle;] meaning, (assumed tropical:) He caused him to become grieved, or disquieted in mind; (A, TA;) [like أَشْجَاهُ: and it seems to be indicated in the CK that اغصّهُ without any addition signifies the same: see غُصَّةٌ.] ― -b4- [Hence also,] اغصّ عَلَيْنَا الأَرْضَ (assumed tropical:) He made strait to us the land. (K, TA.)

8 اـِغْتَصَ٣َ see 1, in three places.

غُصَّةٌ
غُصَّةٌ ذ A thing lying across in the throat, or fauces, so as to cause a choking, or an obstruction, thereof; (IDrd, A, * K;) a thing by which one has his throat, or fauces, choked, or obstructed; (TA;) food by which one has his throat, or fauces, choked, or obstructed; (Msb;) i. q. شَجًا; (S, K;) [which has another meaning that will be found below; and both these meanings may be intended by it in the S; but in the K, the latter only seems to be intended; for there, between it and the explanation which is here first given, we find intervening the pl., and also, in the CK, the words وَقَدْ اَغْصَصْتُهُ فاغْتَصَّ;] a thing by which one is choked (شَجًا يُغَصُّ بِهِ, Lth, JK, TA) in the حَرْقَدَة [meaning the head of the windpipe], (Lth, TA,) or in the throat, or fauces: (JK:) pl. غُصَصٌ. (S, Msb, K.) It is said in the Kur [lxxiii. 13], وَطَعَامًا ذَا غُصَّةٍ (TA) And food that sticks fast, (Bd,) or by which one is choked, (Jel,) in the throat, or fauces. (Bd, Jel.) ― -b2- And hence, (tropical:) Choking wrath or rage. (Msb.) ― -b3- [And (assumed tropical:) Grief, or disquietude of mind; a signification often occurring; and app. intended by the explanation شَجًا in the K. See what is said on this point above.] ― -b4- Hence also, غُصَصُ المَوْتِ [The chokings, or strangulations, of death: the deathrattles: or (assumed tropical:) the agonies of death]. (TA.)

غَصَّان
غَصَّان ذ : see what next follows.

غَاصٌّ
غَاصٌّ ذ A man having his throat, or fauces, choked, or obstructed, (S, Msb, * K,) by food; (S, Msb;) as also ↓ غَصَّان. (S [in two copies of which it is written غَصَّانُ], K [in two copies of which it is written غَصَّانٌ], Msb [in my copy of which, as well as in the TA, it is without any final syll. sign].) ― -b2- And [hence,] غَاصٌّ بِالقَوْمِ (assumed tropical:) An abode, or a place of alighting, filled [and as it were choked up] with the company of men; (S, A, K;) and in like manner a mosque; as also ↓ مُغْتَصٌّ. (A.)

مُغْتَصٌّ
مُغْتَصٌّ ذ : see what next precedes.

##### Türkçe

**غَصَّ**
1 **غَصَّ** ذ , (Msb, MF,) ikinci şahıs **غَصِصْتَ**, (S, Msb, K,) ve **غَصَصْتَ**, (Msb, K,) ikincisi nâdirdir, (TA, [md. **عض**’de 1’e bak,]) muzâri‘ **يَغَصُّ**, (S, Msb, K,) mâzînin ikinci şahsı **غَصِصْتَ** olduğu zaman, (Msb,) ve **يَغُصُّ**, (Msb, TA,) mâzînin ikinci şahsı yukarıda zikredilen diğer şekil olduğu zaman, (Msb,) mastar **غَصَصٌ**, (S, K,) yahut **غَصٌّ**, (Msb,) yahut muzâri‘ **يَغَصُّ** olduğu zaman birincisi, muzâri‘ **يَغُصُّ** olduğu zaman ikincisi, (TA,) Boğazı yahut gırtlağı tıkandı, yahut tıkandı kaldı, (S, K, MF,) yiyecek sebebiyle: (S, Msb, MF:) [ve ayrıca, görünüşe göre, ↓ **اِغْتَصَّ**:] lugat ilmi sanatında mahir olanlardan bazısına göre, yiyecek ile olduğu zaman **غَصَّ** dersin, içecek ile olduğu zaman **شَرِقَ** dersin, [yahut tükürük ile ve su ile ve benzeri ile, (md. **شرق**’e bak,)] kemik ile olduğu zaman **شَجِىَ** dersin, tükürük ile olduğu zaman **جَرِضَ** dersin; fakat bunların her biri bazen diğerinin yerinde kullanılır: (MF:) ve [böylece] ayrıca **غَصَّ بِالمَآءِ** dersin; mânâsı, boğazı yahut gırtlağı su sebebiyle tıkandı, yahut su orada durdu ve onu yutmaya güç yetiremedi. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **غَصَّ بِرِيقِهِ** [lafzen, boğazı yahut gırtlağı kendi tükürüğü ile tıkandı;] mânâsı, (mecaz:) öldü. (TA.) ― -b3- Bundan dolayı ayrıca, **غَصَّ بِالغَيْظِ** (mecaz:) [öfke yahut hiddet ile tıkandı]. (Msb.) ― -b4- [Ve **غَصَّ**, tek başına, (farazî mecaz olarak:) kederlendi, yahut zihnen huzursuz oldu; tıpkı **شَجِىَ**’nın (bk.) yaptığı gibi, mânâsına delâlet eder görünür: ve CK’de ↓ **اغتصّ**’un aynı mânâya geldiğine işaret edilmiş görünür: **غُصَّةٌ**’ye bak.] ― -b5- [Bundan dolayı ayrıca,] **غَصَّتْ بِنَا الأَرْضُ** (farazî mecaz:) Yer bize daraldı [sanki tıkanmış gibi]. (TA.) Ve **غَصَّ المَجْلِسُ بِأَهْلِهِ** (farazî mecaz:) [Oturma yeri halkı sebebiyle daraldı, yahut tıkandı, yahut tıkanıp doldu]; ve ayrıca ↓ **اغتصّ**. (TA.)

**اغصّهُ**
4 **اغصّهُ** ذ , (S, Msb, TA,) mastar **اـِغْصَاصٌ**, (TA,) O (bir adam, S, Msb) onun boğazını yahut gırtlağını tıkattı, yahut tıkadı, (S,) yiyecek sebebiyle; (Msb;) müradifi **أَشْجَاهُ**’dur [ki bunun yukarıda zikredilen mânâsı vardır ve ayrıca aşağıda bulunacak başka bir mânâsı da vardır]. (TA.) [Ve O (yiyecek vb.) onu tıkadı.] ― -b2- Bundan dolayı, **اغصّهُ بِالغَيْظِ** (mecaz:) [O (bir adam) onu öfke yahut hiddet ile tıkanır hâle getirdi]. (Msb.) ― -b3- [Bundan dolayı ayrıca,] **اغصّهُ بِرِيقِهِ** [lafzen, onun boğazını yahut gırtlağını kendi tükürüğü ile tıkanır hâle getirdi;] mânâsı, (farazî mecaz:) onu kederlendirdi, yahut zihnen huzursuz etti; (A, TA;) [**أَشْجَاهُ** gibi: ve CK’de, hiçbir ilâve olmaksızın **اغصّهُ**’nun aynı mânâya geldiğine işaret edilmiş görünür: **غُصَّةٌ**’ye bak.] ― -b4- [Bundan dolayı ayrıca,] **اغصّ عَلَيْنَا الأَرْضَ** (farazî mecaz:) Yeri bize dar etti. (K, TA.)

8 **اـِغْتَصَ٣َ**: 1’e bak, üç yerde.

**غُصَّةٌ**
**غُصَّةٌ** ذ Boğazda yahut gırtlakta enlemesine duran, böylece onun tıkanmasına yahut tıkanıklığına sebep olan şey; (IDrd, A, * K;) kişinin boğazı yahut gırtlağı kendisiyle tıkanan yahut tıkanıklığa uğrayan şey; (TA;) kişinin boğazı yahut gırtlağı kendisiyle tıkanan yahut tıkanıklığa uğrayan yiyecek; (Msb;) **شَجًا** ile aynı; (S, K;) [ki bunun aşağıda bulunacak başka bir mânâsı vardır; ve bu iki mânâ da S’de onunla kastedilmiş olabilir; fakat K’de yalnız ikincisi kastedilmiş görünür; çünkü orada, onunla burada önce verilen açıklama arasına çoğul girer, ve ayrıca CK’de **وَقَدْ اَغْصَصْتُهُ فاغْتَصَّ** sözleri;] kişinin kendisiyle tıkandığı şey (**شَجًا يُغَصُّ بِهِ**, Lth, JK, TA) **حَرْقَدَة**’de [mânâsı nefes borusunun başı], (Lth, TA,) yahut boğazda yahut gırtlakta: (JK:) çoğulu **غُصَصٌ**. (S, Msb, K.) Kur’da [lxxiii. 13] şöyle denilmiştir: **وَطَعَامًا ذَا غُصَّةٍ** (TA) Ve boğaza yapışıp kalan yiyecek, (Bd,) yahut kişinin kendisiyle tıkandığı, (Jel,) boğazda yahut gırtlakta. (Bd, Jel.) ― -b2- Ve bundan dolayı, (mecaz:) Tıkayan öfke yahut hiddet. (Msb.) ― -b3- [Ve (farazî mecaz:) Keder, yahut zihnî huzursuzluk; sıkça vâki olan bir mânâ; ve görünüşe göre K’deki **شَجًا** açıklamasıyla kastedilen budur. Bu hususta yukarıda söylenene bak.] ― -b4- Bundan dolayı ayrıca, **غُصَصُ المَوْتِ** [ölümün tıkanmaları yahut boğulmaları: can çekişme hırıltıları: yahut (farazî mecaz:) ölümün ıstırapları]. (TA.)

**غَصَّان**
**غَصَّان** ذ : hemen sonra gelene bak.

**غَاصٌّ**
**غَاصٌّ** ذ Yiyecek sebebiyle boğazı yahut gırtlağı tıkanmış yahut tıkanıklığa uğramış adam; (S, Msb, * K,) (S, Msb;) ve ayrıca ↓ **غَصَّان**. (S [iki nüshasında **غَصَّانُ** yazılıdır], K [iki nüshasında **غَصَّانٌ** yazılıdır], Msb [benim nüshamda, TA’da olduğu gibi, sonunda hiçbir hareke işareti olmaksızın].) ― -b2- Ve [bundan dolayı,] **غَاصٌّ بِالقَوْمِ** (farazî mecaz:) İnsan topluluğu ile dolmuş [ve sanki tıkanıp dolmuş] mesken yahut konaklama yeri; (S, A, K;) ve aynı şekilde bir mescid; ve ayrıca ↓ **مُغْتَصٌّ**. (A.)

**مُغْتَصٌّ**
**مُغْتَصٌّ** ذ : hemen önce geçene bak.
