# غضب (غ-ض-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%B6%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Kızgınlık

- Harfler: غ - ض - ب
- Kur'an'da: 24 geçiş · 21 ayet · 13 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (13)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [بِغَضَبٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/siga/%D8%A8%D9%90%D8%BA%D9%8E%D8%B6%D9%8E%D8%A8%D9%8D.md) | بِفَعَلٍ | Kızgınlık ile | 4 | 4 | [2:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/ayet/2:61.md) |
| [غَضَبٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/siga/%D8%BA%D9%8E%D8%B6%D9%8E%D8%A8%D9%8C.md) | فَعَلٌ | Kızgınlık | 4 | 4 | [7:152](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/ayet/7:152.md) |
| [وَغَضِبَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%BA%D9%8E%D8%B6%D9%90%D8%A8%D9%8E.md) | وَفَعِلَ | Kızdı; Ve kızdı | 3 | 3 | [4:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/ayet/4:93.md) |
| [غَضَبِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/siga/%D8%BA%D9%8E%D8%B6%D9%8E%D8%A8%D9%90%D9%8A.md) | فَعَلِي | Kızgınlığım | 2 | 1 | [20:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/ayet/20:81.md) |
| [غَضِبَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/siga/%D8%BA%D9%8E%D8%B6%D9%90%D8%A8%D9%8E.md) | فَعِلَ | Kızdı | 2 | 2 | [58:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/ayet/58:14.md) |
| [غَضْبَانَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/siga/%D8%BA%D9%8E%D8%B6%D9%92%D8%A8%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%8E.md) | فَعْلَانَ | Kızgın | 2 | 2 | [7:150](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/ayet/7:150.md) |
| [الْغَضَبُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%BA%D9%8E%D8%B6%D9%8E%D8%A8%D9%8F.md) | الْفَعَلُ | Kızgınlık | 1 | 1 | [7:154](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/ayet/7:154.md) |
| [الْمَغْضُوبِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%BA%D9%92%D8%B6%D9%8F%D9%88%D8%A8%D9%90.md) | الْمَفْعُولِ | Kızılan | 1 | 1 | [1:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/ayet/1:7.md) |
| [غَضَبٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/siga/%D8%BA%D9%8E%D8%B6%D9%8E%D8%A8%D9%8D.md) | فَعَلٍ | Kızgınlık | 1 | 1 | [2:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/ayet/2:90.md) |
| [غَضَبَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/siga/%D8%BA%D9%8E%D8%B6%D9%8E%D8%A8%D9%8E.md) | فَعَلَ | Kızgınlık | 1 | 1 | [24:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/ayet/24:9.md) |
| [غَضِبُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/siga/%D8%BA%D9%8E%D8%B6%D9%90%D8%A8%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَعِلُوا | Kızdılar | 1 | 1 | [42:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/ayet/42:37.md) |
| [مُغَاضِبًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/siga/%D9%85%D9%8F%D8%BA%D9%8E%D8%A7%D8%B6%D9%90%D8%A8%D9%8B%D8%A7.md) | مُفَاعِلًا | Kızışan | 1 | 1 | [21:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/ayet/21:87.md) |
| [وَغَضَبٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%BA%D9%8E%D8%B6%D9%8E%D8%A8%D9%8C.md) | وَفَعَلٌ | Ve kızgınlık | 1 | 1 | [7:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/ayet/7:71.md) |

## Mücavir kökler — 46 mücavir (186 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [بوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%A3.md) — 4 ortak ayet · G² 28 · Bve bye’den dönüşmüştür
2. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 5 ortak ayet · G² 17 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
3. [ذلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%84%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 17 · Zeyl etek denektir
4. [أسف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 16 · Esafe yumuşak, süngerimsi toprak, üzülmek demektir
5. [لوح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · Üzerine çizgi çizilen ve yazı yazılan kürek kemiği, tabler…
6. [لعن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 14 · Dışlama
7. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 14 ortak ayet · G² 12 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
8. [موسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89.md) — 4 ortak ayet · G² 11 · Musa
9. [بأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%A3%D8%B3.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Bes besese dağınık taşlar demektir
10. [جهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir
11. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
12. [صير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Dönüşüm yeri
13. [عصي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · İsyan eder
14. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 5 ortak ayet · G² 8 · Su yosunudur
15. [طغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Taşkınlaştıran
16. [حلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
17. [عجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Buzağı demektir
18. [عدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · İdad toplayıcılık zamanında meyve toplayanların aşiret…
19. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
20. [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Örnek verdi
21. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
22. [ظنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir
23. [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · “Sikkin” bıçak demektir
24. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 5 · Hufre, çukur demektir
25. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 7 ortak ayet · G² 5 · Ribve, tümsek demektir
26. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Veli arka demektir
27. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Baid uzak demektir
28. [رجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir
29. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
30. [جزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
31. [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Half : Ense demektir
32. [عظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Büyük
33. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
34. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Beraber
35. [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
36. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
37. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Hayvanların ön ayaklarına denir
38. [عبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ana kapının önündeki bekçidir
39. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · “Nezle” konaklama yeri demektir
40. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
41. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Zalimler
42. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
43. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 0 · Evye kuş yuvası demektir
44. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 0 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
45. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 5 ortak ayet · G² 0 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
46. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 0 · Kevn, tepe demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | غضب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [سخط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%B7.md), [غيظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8.md), [مقت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%82%D8%AA.md), [حنق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%82.md) |
| Zıt Kök | [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Sertleşme, katılaşma, dağdaki sert ve sarp kaya kütlesi gibi gerilip şiddetle tepki verme |
| Çekirdek Özet 2 | Haktan sapmaya, ahdi bozmaya ve zulme karşı ilahi adaletin cezalandırıcı iradesi ve kulun haklı öfkesi |
| Çekirdek Özet 3 | İlahi nizamın ihlaline karşı dengeyi yeniden kuran aktif yargı, ceza ve dışlama hükmü |
| Kritik Hata Riski | Kökü beşeri bir fevrilik, kontrolsüz bir duygu patlaması veya intikam hezeyanı gibi anlayıp Allah’a izafe edildiğinde zatî bir psikolojik değişim zannetmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| غض | Kısma, basma, yoğunlaştırma, içe doğru sıkıştırma ve gerilimli bir baskı kurma; [غضض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%B6.md) kökünde sesin ve bakışın kısılması, enerjinin içe hapsedilmesi anlamında görülür | ب | İçe kapanan ve sıkışan gerilimin dışa dönük sert bir cisme, somut bir dirence ve patlamaya hazır sert bir nesneye (غضبة) dönüşerek hedefe yönelmesini sağlar |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| غ | Göz ve kaynak imgesinin yoğunlaşması, örtücü karanlık ve bulanıklık (Proto-Sinaik ع kökeninden türetme); görme alanının bulanıklaşması ve içsel bir kabarma |  |
| ض | Bitki ve yan taraf imgesinin baskılanması (Proto-Sinaik ص kökeninden türetme); basma, ezme, sıkıştırma ve kenara doğru zorlama hareketi |  |
| ب | Ev, çadır ve iç mekân; bir alanın içine girme, orada sabitlenme veya bir kabın iç basıncının artması |  |
| غضب | İç mekânda (ب) biriken ve sıkışan basıncın (ض), bilinci ve duruluğu perdeleyecek (غ) derecede sert bir direnç ve patlayıcı bir dışavurum oluşturması |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Dağda kendi başına duran, rengi ve yapısı dağın geri kalanından farklı olan son derece sert, kaba ve aşınmaz kaya kütlesi (الغَضْبة); ayrıca dağ keçisinin sertleşmiş, soyulmuş derisi veya üst göz kapağında doğuştan bulunan kalın, sert et tabakası |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Dureyd b. es-Sımme, kardeşi Abdullah için yaktığı mersiyede kabilenin öfkesini ve intikam kararlılığını ifade ederken kökü şu şekilde kullanmıştır: فإِن تُعْقِب الأَيامُ والدَّهْرُ، فاعْلَمُوا / بني قَارِبٍ، أَنـَّا غِضَابٌ بمَعْبَدِ |
| Erken Arapça kullanım | Çöl bedevileri arasında boyun eğmeyen, yüzü asık ve sert mizaçlı dişi deveye ناقة غضوب denilirdi; ayrıca zehri ve saldırganlığı son derece şiddetli, başını dikleştiren büyük yılana da الغضوب adı verilmiştir |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dîvânu Dureyd b. es-Sımme.

### Sami etimolojik katman

Arapça غضب kökü, Sami dil ailesinin Güney-Batı kolunda belirginleşen ve fiziksel sertlik, katılaşma ile duygusal/iradî şiddetlenme arasındaki ilişkiyi kuran bir semantik matrise sahiptir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Süryanice) doğrudan غ-ض-ب harf denkliğiyle birincil bir fiil kökü yaygın olmayıp, öfke ve şiddet anlamları çoğunlukla burun deliklerinin kabarması, nefesin hızlanması (İbranice *’np* / *’ap*) veya sıcaklığın artması, yanma (İbranice *ḥrh*) kökleriyle ifade edilir. Arapçada ise غضب kökünün fiziksel kökeni kayanın sertliği (غضبة), derinin katılığı ve kalınlaşması üzerinden somutlaşmıştır. Dolayısıyla kök, Proto-Sami dönemden ziyade Arapçanın kendi iç gelişiminde veya Güney Sami sahasında, nesnelerin esnekliğini yitirip kaskatı kesilmesi durumunun insandaki ve dildeki tepkisel sertleşmeye mecaz yoluyla aktarılmasıyla müstakil bir kök hüviyeti kazanmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | غضبة (sert dağ kayası) | Dağdaki çatlamaz ve esnemez sert kayadan hareketle, şahsın uzlaşmaz ve yumuşamaz bir sertlik kazanması | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Arapça-Güney Sami özgünleşmesi | Kuzeybatı dillerindeki solunum/ateş temelli öfke köklerinden ayrılarak somut katılık ve sertleşme üzerinden türemiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik diğer kollarda bu harf dizilimiyle doğrudan doğrulanmış soydaş bulunmamaktadır | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| غضب | Anlamlı | Sertleşme, katılaşma, şiddetli öfke | Hedef kök; dağ kayasının sertliğinden türeyen tepkisel kararlılık | Kur'an'da geçer |
| [غبض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B6.md) | Anlamlı | Ağlamak isteyip ağlayamama, tutulma | İnsanın ağlamak istemesine rağmen gözyaşının akmaması, içe tıkanıp kalması durumu (التَّغبيض) | Kur'an'da geçmez |
| [ضغب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%A8.md) | Anlamlı | Çığlık atma, ses çıkarma | Tavşanın yakalandığında çıkardığı tiz inilti veya kedinin sesini uzatarak bağırması | Kur'an'da geçmez |
| ضبغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| [بغض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%B6.md) | Anlamlı | Sevmemek, nefret etmek, itici bulmak | Kalbin bir nesneden veya kimseden şiddetle uzaklaşması, nefret beslemesi (البغضاء) | Kur'an'da geçer |
| بضغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| غضب | Merkez | Adaletin ihlaline karşı sertleşme ve tepki | Esnemez bir sertlik, cezalandırma iradesi ve somut yaptırıma yöneliş | Hem kulun haklı hiddetini hem ilahi adaletin cezalandırıcı hükmünü ifade eder |
| [سخط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%B7.md) | Komşu | Bir durumdan veya hükümden hoşnutsuzluk | Rızanın zıddı olarak içsel hoşnutsuzluk ve kabul etmeme durumuna odaklanır; her zaman dışsal yaptırıma dönüşmeyebilir | İlahi hükmün veya takdirin kul tarafından beğenilmemesi ya da ilahi hoşnutsuzluk |
| [غيظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8.md) | Komşu | İçi yakan, dindirilemeyen öfke | İnsanın içinde kaynayan, damarları kabartan ve kişiyi çatlatacak raddeye getiren yakıcı duygu yoğunluğu | Cezalandırma gücünden ziyade bedensel ve psikolojik harareti öne çıkarır |
| [مقت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%82%D8%AA.md) | Komşu | İğrenme derecesinde şiddetli nefret ve dışlama | Bir fiilin veya failin çirkinliği sebebiyle ona karşı duyulan en ağır nefret ve onu alçaltma iradesi | Ahlaki ve ontolojik düşüklüğe karşı duyulan tiksinti temelli gazap |
| [حنق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%82.md) | Komşu | Kin ve intikam ateşiyle bilenme | Bir hedefe karşı biriktirilen derin kin, boğucu hınç ve diş bileme | İçte saklanan ve fırsat kollayan öfke |
| [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) | Zıt | Hoşnutluk, kabul, onay ve esneklik | Varlığın veya hükmün sükûnetle karşılanması, kalbin yatışması ve lütufla yönelmesi | Sertleşmenin ve cezalandırma iradesinin bütünüyle ortadan kalkması |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | غضب | Sertleşme, öfke, ilahi adli ceza | Hem psikolojik kabarmayı hem nesnel yargı ve cezalandırıcı iradeyi kapsar | Kesin |
| Latince | Ira, Indignatio | Öfke, infial, hiddet | *Ira* kontrolsüz tutkuyu öne çıkarırken, *indignatio* hak edilmemiş duruma karşı ahlaki öfkeyi karşılar; kökün ontolojik adalet boyutunu kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Wrath, Anger, Indignation | Gazap, öfke, adil infial | *Anger* duygusal boyutu, *wrath* ise kökün Kur'ani ve teolojik bağlamındaki ilahi adalet ve cezalandırma gücünü karşılar | Güçlü |
| Almanca | Zorn, Entrüstung | Gazap, hiddet, infial | *Zorn* ilahi ve adli gazabı derinden ifade ederken, *Wut* kelimesindeki kör şiddetten ayrılır | Güçlü |
| Fransızca | Courroux, Colère | Gazap, öfke | *Courroux* bilhassa hükümdar veya Tanrı katından gelen adil ve korkutucu öfkeyi karşılamada köke çok yakındır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| غَضَبٌ مِنَ اللَّهِ / غَضِبَ اللَّهُ | İlahi ceza, hak edilmiş azap ve lanet | Hakikati bile bile inkar eden, ahdi bozan veya mümini kasten öldürenlere yönelik adli hüküm (Bakara [2:90](https://lisan.digital/tr/ayet/2:90.md), Nisâ [4:93](https://lisan.digital/tr/ayet/4:93.md), Nahl [16:106](https://lisan.digital/tr/ayet/16:106.md)) |
| الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ | İlahi lanete uğramış, hidayet yolundan sapan zümre | Doğru bilgiyi elde ettiği halde onun gereğini yapmayıp bile bile sapanlar (Fâtiha [1:7](https://lisan.digital/tr/ayet/1:7.md)) |
| غَضْبَانَ أَسِفًا | Hak için duyulan beşeri öfke ve keder | Hz. Musa’nın kavminin buzağıya tapması karşısında din gayretiyle içine düştüğü derin teessür ve hiddet (A'râf [7:150](https://lisan.digital/tr/ayet/7:150.md), Tâhâ [20:86](https://lisan.digital/tr/ayet/20:86.md)) |
| مُغَاضِبًا | Haksızlığa karşı sabırsızlıkla dolup ayrılma | Hz. Yunus’un kavminin inatçı tavrı karşısında öfkeyle görev yerini terk etmesi hali (Enbiyâ [21:87](https://lisan.digital/tr/ayet/21:87.md)) |
| وَإِذَا مَا غَضِبُوا هُمْ يَغْفِرُونَ | Kontrol altına alınan, bağışlamaya dönüştürülen nefis hiddeti | Müminlerin ahlaki vasfı olarak haksızlığa uğradıklarında öfkelerine teslim olmayıp affetmeyi seçmeleri (Şûrâ [42:37](https://lisan.digital/tr/ayet/42:37.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Sıfât-ı ilâhiyye bahsi | Allah’a gazap izafe edilmesinin mahiyeti; gazabın mahlukattaki gibi kanın kaynaması ve nefsin kabarması (infial) olmayıp, isyan edenleri cezalandırma iradesi (irâdetü'l-ikâb) veya doğrudan cezanın kendisi olarak tevili | Fiilî veya iradî sıfat olarak adaletin icrası ve ceza hükmü |
| Fıkıh | Ehliyet, kasıt ve ceza hukuku | Öfke halinde yapılan tasarrufların (talak, ikrar, yemin) geçerliliği; öfkenin aklı örtüp örtmediği ve haksız tahrik unsurları | İradeyi sakatlayan veya fiili kasta dönüştüren psikolojik sınır |
| Tefsir | Fâtiha suresi ve ilahi lanet ayetleri | الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ ifadesinin Yahudiler özelinde ama hakikati bilerek ters düşen tüm inkarcılar genelinde semantik tahlili | Bilgiye rağmen amelden sapmanın doğurduğu mutlak ilahi dışlanma |
| Hadis | Ahlak, tezkiye ve nefis terbiyesi | Peygamberimizin "Öfkelenme!" (*lâ tağdab*) tavsiyesi ve gazabın şeytandan bir ateş közü olarak tanımlanıp suyla veya yere yapışarak teskin edilmesi | İnsani dengenin korunması, kontrolsüz reaksiyonun frenlenmesi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık nizamı ve ahiret | İlahi adaletin mutlak icrası | Şerrin karşılıksız kalmayacağını tescilleme | İlahi nizamın dokunulmazlığını çiğneyenlerin sistemden dışlanması ve azapla yüzleşmesi | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve ahlak | Hakikate karşı taannüt ve kibri mahkum etme | Doğru bilgiye rağmen gösterilen sapmayı ifşa etme | Bilgiyi menfaat veya taassup sebebiyle tahrif eden zihnin uğradığı mefluçluk | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve kamusal düzen | Kamusal otoritenin meşru ceza ve yaptırım gücü | Hukuk tanımaz zorbalığı ve ihaneti bertaraf etme | Toplumsal barışı ve adaleti yok eden suçlulara karşı devletin uyguladığı caydırıcı yaptırım | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve piyasa ahlakı | Gayrimeşru kazanca ve tekelci sömürüye karşı ilahi ambargo | Haksız sermaye birikimini ve haram düzeni ifsat etme | Ölçüde tartıda hile yapan, riba ile halkı ezenlerin ilahi bereketsizlik ve yıkımla karşılaşması | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sistem içi kritik eşik aşımı ve faz gerilimi (termodinamik basınç) | Bir kapalı sistemde artan iç basıncın ve ısının, eşik değer aşıldığında sistemin esnekliğini kırarak sert bir kırılma ve patlayıcı enerji tahliyesine yol açması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Adli yaptırım ve cezai ret mekanizması | Toplumsal sözleşmenin veya meşru hukukun ağır ihlali karşısında, yargı erkinin suçluya karşı tavizsiz bir sertlikle devreye soktuğu adil müeyyide | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün anlamını yalnızca bireysel, kontrolsüz bir sinirlilik hali, psikolojik bir duygu patlaması veya tahammülsüzlük olarak algılamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök sadece sübjektif bir his değil; bilerek hakikati boğanlara, zulümde ısrar edenlere karşı ilahi adaletin kesinleşmiş yargısı, nesnel cezalandırma iradesi ve meşru hukuk nizamının tavizsiz yaptırımıdır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Allah’ın gazabını beşeri bir kin veya dengesiz bir fevrilik gibi tahayyül ederek tenzih inancını zedelemek; diğer taraftan müminin batıla ve zulme karşı duyması gereken meşru ve adil infiali pasifize etmek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ahlak ve adalet metafiziğinde merhamet ile adalet arasındaki sınırı çizer; kötülüğün cezasız kalmayacağını, bilerek hakkı tahrif etmenin mutlak bir ilahi karşılık bulacağını gösterir. |
| Hangi ayet groups'unda belirleyicidir? | Fâtiha suresi (hidayet ve sapma tasnifi), İsrailoğulları'nın ahdi bozmalarını anlatan ayetler, münafıklar ve müşriklerin akıbetine dair uyarılar ve kasten adam öldürme gibi ağır cürümlerin cezalandırıldığı ayet gruplarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Allah’ın gazabını intikamcı bir pagan tanrısının keyfi öfkesi gibi gören anlayışı reddeder; aynı şekilde dinin sadece pasif bir hoşgörüden ibaret olduğunu savunan ve zulme karşı adaletin sert yaptırımını dışlayan modern yanılgıyı tashih eder. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Dağdaki aşınmaz, esnemez, başkalarından farklı ve son derece sert kaya kütlesi (الغَضْبة); derinin kalınlaşıp katılaşması.
- Soyut anlam: Adaletin, hakkın ve sınırların ihlal edilmesi karşısında varlığın yumuşaklığını ve hoşgörüsünü kaybederek tavizsiz bir sertliğe, yargılayıcı ve cezalandırıcı bir iradeye bürünmesi.
- Sistematik karşılık: Bir sistemdeki sınır ihlallerine karşı dengenin adaletle yeniden tesisi için yürürlüğe giren meşru müeyyide ve ilahi dışlama süreci.
- LaTeX modeli: $$G = f(I_h) \cdot \theta(I_h - \tau) \cdot (J_c - R)$$
- LaTeX açıklaması:

Modelde $G$ gerçekleşen gazap ve adli sertleşmeyi; $I_h$ hak ve ahdin ihlal miktarını; $\tau$ ilahi mühlet ve sabır eşiğini; $\theta(I_h - \tau)$ ihlal eşiği aşıldığında devreye giren basamak fonksiyonunu; $f(I_h)$ ihlalin büyüklüğüne bağlı olarak artan adli tepki şiddetini; $J_c$ cezalandırıcı yargı ve adalet icrasını; $R$ ise rıza ve hoşnutluk potansiyelini temsil eder. Rıza ortadan kalkıp ($R \to 0$) ihlal eşiği aşıldığında sistem tavizsiz bir adli yaptırım ve dışlama ($G$) üretir.

## Geçtiği ayetler (21 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/occurrences?meal=IK

### [Fatiha 1:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/ayet/1:7.md) — الْمَغْضُوبِ

صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّالِّينَ

Meal (IK): Nimete erdirdiklerinin yoluna, gazaba uğrayanların ve dalalete düşenlerinkine değil.

### [Bakara 2:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/ayet/2:61.md) — بِغَضَبٍ

وَإِذْ قُلْتُمْ يَامُوسَى لَنْ نَصْبِرَ عَلَى طَعَامٍ وَاحِدٍ فَادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُخْرِجْ لَنَا مِمَّا تُنْبِتُ الْأَرْضُ مِنْ بَقْلِهَا وَقِثَّائِهَا وَفُومِهَا وَعَدَسِهَا وَبَصَلِهَا قَالَ أَتَسْتَبْدِلُونَ الَّذِي هُوَ أَدْنَى بِالَّذِي هُوَ خَيْرٌ اهْبِطُوا مِصْرًا فَإِنَّ لَكُمْ مَا سَأَلْتُمْ وَضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ وَالْمَسْكَنَةُ وَبَاءُوا بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانُوا يَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَيَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ بِغَيْرِ الْحَقِّ ذَلِكَ بِمَا عَصَوْا وَكَانُوا يَعْتَدُونَ

Meal (IK): Hani; siz, Ey Musa, biz bir çeşit yemeğe elbette dayanamayız. Rabbına dua et de bizim için yerde yetişen samısak, sebze, acur, mercimek ve soğan bitirsin, demiştiniz, Musa da; siz bayağı olan şeyle hayırlı olanı değiştirmek mi istiyorsunuz? Öyleyse bir şehre inin, istediğiniz şeyler vardır, demişti. Onların üstüne horluk ve yoksulluk vuruldu. Allah’ın gazabına uğradılar, şüphesiz ki bu; Allah’ın âyetlerini inkâr ettiklerinden, peygamberlerini de haksız yere öldürdüklerindendi. Bu, isyan ettiklerinden, aşırı gider olduklarındandı.

### [Bakara 2:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/ayet/2:90.md) — بِغَضَبٍ · غَضَبٍ

بِئْسَمَا اشْتَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ أَنْ يَكْفُرُوا بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ بَغْيًا أَنْ يُنَزِّلَ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ عَلَى مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ فَبَاءُوا بِغَضَبٍ عَلَى غَضَبٍ وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ مُهِينٌ

Meal (IK): Nefislerini ne kötü şeye değişip sattılar. Allah’ın kullarından dilediğine fazlından indirmesine hased ederek Allah’ın indirdiğini inkar ettiler ve gazab üstüne gazaba uğradılar. Küfredenlere alçaltıcı bir azab vardır.

### [Ali İmran 3:112](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/ayet/3:112.md) — بِغَضَبٍ

ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ أَيْنَمَا ثُقِفُوا إِلَّا بِحَبْلٍ مِنَ اللَّهِ وَحَبْلٍ مِنَ النَّاسِ وَبَاءُوا بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ وَضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الْمَسْكَنَةُ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانُوا يَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَيَقْتُلُونَ الْأَنْبِيَاءَ بِغَيْرِ حَقٍّ ذَلِكَ بِمَا عَصَوْا وَكَانُوا يَعْتَدُونَ

Meal (IK): Nerede bulunurlarsa bulunsunlar; üzerlerine zillet vurulmuştur. Allah’ın ve mü’minlerin ahdine sığınmış olanlar müstesna. Allah’ın hışmına uğradılar. Üzelerine de miskinlik vuruldu. Bu, Allah’ın ayetlerini inkar etmeleri ve haksız yere peygamberleri öldürmelerindendir. Bu, onların isyan etmeleri ve taşkınlık yapmalarındandır.

### [Nisa 4:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/ayet/4:93.md) — وَغَضِبَ

وَمَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ خَالِدًا فِيهَا وَغَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَلَعَنَهُ وَأَعَدَّ لَهُ عَذَابًا عَظِيمًا

Meal (IK): Kim de bir mü’min’i kasden öldürüse; onun cezası içinde ebediyyen kalacağı cehennemdir. Allah ona gazab etmiş, la’net etmiş ve büyük bir azab hazırlamıştır.

### [Maide 5:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/ayet/5:60.md) — وَغَضِبَ

قُلْ هَلْ أُنَبِّئُكُمْ بِشَرٍّ مِنْ ذَلِكَ مَثُوبَةً عِنْدَ اللَّهِ مَنْ لَعَنَهُ اللَّهُ وَغَضِبَ عَلَيْهِ وَجَعَلَ مِنْهُمُ الْقِرَدَةَ وَالْخَنَازِيرَ وَعَبَدَ الطَّاغُوتَ أُولَئِكَ شَرٌّ مَكَانًا وَأَضَلُّ عَنْ سَوَاءِ السَّبِيلِ

Meal (IK): De ki: Allah katında bundan daha kötü bir cezanın bulunduğunu size haber vereyim mi? O kimse ki; Allah ona la’net etmiş, aleyhine gazab etmiş ve onlardan maymunlar, domuzlar ve Tağut’a kullar kılmıştır. İşte onlar; yer bakımından en kötü ve doğru yoldan en çok sapmış olanlardır.

### [Araf 7:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/ayet/7:71.md) — وَغَضَبٌ

قَالَ قَدْ وَقَعَ عَلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ رِجْسٌ وَغَضَبٌ أَتُجَادِلُونَنِي فِي أَسْمَاءٍ سَمَّيْتُمُوهَا أَنْتُمْ وَآبَاؤُكُمْ مَا نَزَّلَ اللَّهُ بِهَا مِنْ سُلْطَانٍ فَانْتَظِرُوا إِنِّي مَعَكُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِينَ

Meal (IK): Dedi ki: Gerçekten üzerinize Rabbınızdan bir azab, bir gazab hak oldu. Allah onlara, kendinizin ve atalarınızın taptığı bir takım adlar hakkında hiç bir hüccet indirmemişken benimle mücadele mi ediyorsunuz? Bekleyin öyleyse, şüphesiz ben de sizinle beraber bekleyenlerdenim.

### [Araf 7:150](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/ayet/7:150.md) — غَضْبَانَ

وَلَمَّا رَجَعَ مُوسَى إِلَى قَوْمِهِ غَضْبَانَ أَسِفًا قَالَ بِئْسَمَا خَلَفْتُمُونِي مِنْ بَعْدِي أَعَجِلْتُمْ أَمْرَ رَبِّكُمْ وَأَلْقَى الْأَلْوَاحَ وَأَخَذَ بِرَأْسِ أَخِيهِ يَجُرُّهُ إِلَيْهِ قَالَ ابْنَ أُمَّ إِنَّ الْقَوْمَ اسْتَضْعَفُونِي وَكَادُوا يَقْتُلُونَنِي فَلَا تُشْمِتْ بِيَ الْأَعْدَاءَ وَلَا تَجْعَلْنِي مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Musa; kavmine kızgın ve üzgün dönünce; benden sonra arkamdan ne kötü işler yapmışsınız? Rabbınızın emrinin çabucak gelmesini mi istediniz? dedi ve levhaları attı. Kardeşinin başından tutup kendisine doğru çekiyordu: Ey anamın oğlu, bu kavim beni gerçekten zayıf gördüler. Az kalsın öldürüyorlardı. Sen de bana düşmanları sevindirecek harekette bulunma ve beni zalimler güruhu ile bir tutma, dedi.

### [Araf 7:152](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/ayet/7:152.md) — غَضَبٌ

إِنَّ الَّذِينَ اتَّخَذُوا الْعِجْلَ سَيَنَالُهُمْ غَضَبٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَذِلَّةٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَكَذَلِكَ نَجْزِي الْمُفْتَرِينَ

Meal (IK): Muhakkak ki buzağıyı tanrı edinenlere; Rabblarından bir gazab ve dünya hayatında bir horluk erişecektir. Biz, işte böylece cezalandırırız iftira edenleri.

### [Araf 7:154](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/ayet/7:154.md) — الْغَضَبُ

وَلَمَّا سَكَتَ عَنْ مُوسَى الْغَضَبُ أَخَذَ الْأَلْوَاحَ وَفِي نُسْخَتِهَا هُدًى وَرَحْمَةٌ لِلَّذِينَ هُمْ لِرَبِّهِمْ يَرْهَبُونَ

Meal (IK): Öfkesi dinip, sükun hasıl olunca; Musa levhaları aldı. Onlardaki nüshasında Rabblarından korkanlara hidayet ve rahmet vardı.

### [Enfal 8:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/ayet/8:16.md) — بِغَضَبٍ

وَمَنْ يُوَلِّهِمْ يَوْمَئِذٍ دُبُرَهُ إِلَّا مُتَحَرِّفًا لِقِتَالٍ أَوْ مُتَحَيِّزًا إِلَى فِئَةٍ فَقَدْ بَاءَ بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ وَمَأْوَاهُ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ

Meal (IK): Tekrar savaşmak için bir tarafa çekilme veya bir başka topluluğa katılma dışından her kim, o gün arkasını dönerse; muhakkak ki o, Allah katından bir gazaba uğramıştır. Onun yurdu cehennenmdir ve o, ne kötü bir sonuçtur.

### [Nahl 16:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/ayet/16:106.md) — غَضَبٌ

مَنْ كَفَرَ بِاللَّهِ مِنْ بَعْدِ إِيمَانِهِ إِلَّا مَنْ أُكْرِهَ وَقَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِيمَانِ وَلَكِنْ مَنْ شَرَحَ بِالْكُفْرِ صَدْرًا فَعَلَيْهِمْ غَضَبٌ مِنَ اللَّهِ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Kalbi imanla dolu olduğu halde zorlananların dışında, her kim; imanından sonra Allah’ı tanımayıp küfre göğüs açarsa; işte Allah’ın gazabı onların üzerinedir. Ve onlar için büyük bir azab vardır.

### [Taha 20:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/ayet/20:81.md) — غَضَبِي

كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَلَا تَطْغَوْا فِيهِ فَيَحِلَّ عَلَيْكُمْ غَضَبِي وَمَنْ يَحْلِلْ عَلَيْهِ غَضَبِي فَقَدْ هَوَى

Meal (IK): Size rızık olarak verdiklerimizin temizlerinden yeyin, bunda aşırı gitmeyin ki gazabımı hak etmeyesiniz. Gazabımı hak eden, muhakkak mahvolmuştur.

### [Taha 20:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/ayet/20:86.md) — غَضْبَانَ · غَضَبٌ

فَرَجَعَ مُوسَى إِلَى قَوْمِهِ غَضْبَانَ أَسِفًا قَالَ يَاقَوْمِ أَلَمْ يَعِدْكُمْ رَبُّكُمْ وَعْدًا حَسَنًا أَفَطَالَ عَلَيْكُمُ الْعَهْدُ أَمْ أَرَدْتُمْ أَنْ يَحِلَّ عَلَيْكُمْ غَضَبٌ مِنْ رَبِّكُمْ فَأَخْلَفْتُمْ مَوْعِدِي

Meal (IK): Musa kavmine kızgın ve üzgün olarak döndü ve: Ey kavmim; Rabbınız size güzel bir vaadde bulunmadı mı? Uzun bir zaman mı geçti aradan, yoksa Rabbınızın gazabına uğramak istediniz de mi bana verdiğiniz sözden caydınız? dedi.

### [Enbiya 21:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/ayet/21:87.md) — مُغَاضِبًا

وَذَا النُّونِ إِذْ ذَهَبَ مُغَاضِبًا فَظَنَّ أَنْ لَنْ نَقْدِرَ عَلَيْهِ فَنَادَى فِي الظُّلُمَاتِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Zünnun’a da. Hani o, öfkelenerek giderken kendisine güç yetiremeyeceğimizi sanmıştı. Ama sonunda karanlıklar içinde: Sen’den başka hiç bir ilah yoktur. Tenzih ederim seni, doğrusu ben, haksızlık edenlerden oldum, diye niyaz etmişti.

### [Nur 24:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/ayet/24:9.md) — غَضَبَ

وَالْخَامِسَةَ أَنَّ غَضَبَ اللَّهِ عَلَيْهَا إِنْ كَانَ مِنَ الصَّادِقِينَ

Meal (IK): Beşincisi de; kocası doğrulardan ise kendisinin Allah’ın gazabına uğramasıdır.

### [Şura 42:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/ayet/42:16.md) — غَضَبٌ

وَالَّذِينَ يُحَاجُّونَ فِي اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مَا اسْتُجِيبَ لَهُ حُجَّتُهُمْ دَاحِضَةٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَعَلَيْهِمْ غَضَبٌ وَلَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ

Meal (IK): Kabul ettikten sonra Allah’ın dini hakkında tartışmaya girişenlerin delilleri Rabbları katında boştur. Onların üzerine hem bir gazab, hem de şiddetli bir azab vardır.

### [Şura 42:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/ayet/42:37.md) — غَضِبُوا

وَالَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ كَبَائِرَ الْإِثْمِ وَالْفَوَاحِشَ وَإِذَا مَا غَضِبُوا هُمْ يَغْفِرُونَ

Meal (IK): Ve büyük günahlardan, hayasızlıktan çekinenler, öfkelendiklerinde bile bağışlayanlar içindir.

### [Fetih 48:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/ayet/48:6.md) — وَغَضِبَ

وَيُعَذِّبَ الْمُنَافِقِينَ وَالْمُنَافِقَاتِ وَالْمُشْرِكِينَ وَالْمُشْرِكَاتِ الظَّانِّينَ بِاللَّهِ ظَنَّ السَّوْءِ عَلَيْهِمْ دَائِرَةُ السَّوْءِ وَغَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَلَعَنَهُمْ وَأَعَدَّ لَهُمْ جَهَنَّمَ وَسَاءَتْ مَصِيرًا

Meal (IK): Ve Allah hakkındaki kötü zan besleyen münafık erkeklerle münafık kadınlara, müşrik erkeklerle müşrik kadınlara azab etsin. Kötülük onların başlarına dönsün. Allah; onlara gazabetmiş, la’netlemiş ve cehennemi kendileri için hazırlamıştır.

### [Mücadele 58:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/ayet/58:14.md) — غَضِبَ

أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ تَوَلَّوْا قَوْمًا غَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مَا هُمْ مِنْكُمْ وَلَا مِنْهُمْ وَيَحْلِفُونَ عَلَى الْكَذِبِ وَهُمْ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Bakmaz mısın onlara ki, Allah’ın, kendilerine gazab ettiği bir kavmi dost edinmişlerdir? Onlar; ne sizdendir, ne de onlardan. Ve bile bile yalan yere yemin etmektedirler.

### [Mümtehine 60:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/ayet/60:13.md) — غَضِبَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَوَلَّوْا قَوْمًا غَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ قَدْ يَئِسُوا مِنَ الْآخِرَةِ كَمَا يَئِسَ الْكُفَّارُ مِنْ أَصْحَابِ الْقُبُورِ

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah’ın kendilerine gazab ettiği bir kavim ile dost olmayın. Kafirlerin kabirdekilerden ümidlerini kestikleri gibi, onlar da ahiretten ümidlerini kesmişlerdir.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والضاد والباء معهما
غ ض ب، ض غ ب، غ ب ض، ب غ ض مستعملات غضب: رجل غَضُوبٌ وغَضِبٌ وغُضُبَّة وغُضُبٌّ أي كثير الغَضَب شديده. وناقةٌ غَضُوبٌ: عَبُوسٌ.
والغَضَبُ: بخصةٌ في الجفن الأعلى خلقةً.
والغَضْبةُ: الصخرة الصلبة المتراكمة في الجبل، المخالفة له، قال:
وغَضْبةٍ في هضبةٍ ما أمنعا.
والغَضْبةُ: جلدُ المسن من الوعول حين يسلخُ.
ضغب: والضَّغيبُ: تضور الأرنب عند الأخذ. والسنور يَضْغَبُ، وهو أن يصيح فيمد صوته.
غبض: التَّغبيضُ: أن يريد الإنسان البكاء فلا يجيبه.
بغض: البِغْضَةُ والبَغْضاءُ: شدة البُغْضِ. وقد بَغُضَ بَغاضَةً فهو بَغيضٌ. وبَغُضَ إليَّ بغْضَةً وبَغاضَةً. ونعم بك الله عيناً وأبغضَ بعدوك عيناً.

##### Türkçe

باب **الغين** و**الضاد** و**الباء** معهما
**غ ض ب**، **ض غ ب**، **غ ب ض**، **ب غ ض** kullanımdadır. **غضب**: **غَضُوبٌ** ve **غَضِبٌ** ve **غُضُبَّة** ve **غُضُبٌّ** (yani) **الغَضَب**’i çok olan, onun şiddetlisi. Ve **ناقةٌ غَضُوبٌ**: asık suratlı.

Ve **الغَضَبُ**: yaratılıştan üst göz kapağında bir çukur.

Ve **الغَضْبةُ**: dağda, ona aykırı olan, üst üste yığılmış katı kaya; dedi ki:
وغَضْبةٍ في هضبةٍ ما أمنعا.

Ve **الغَضْبةُ**: dağ keçilerinden yaşlı olanın derisi; yüzüldüğü zaman.

**ضغب**: Ve **الضَّغيبُ**: yakalama sırasında tavşanın kıvranması. Ve kedi **يَضْغَبُ**; o da (şudur ki) bağırır da sesini uzatır.

**غبض**: **التَّغبيضُ**: insanın ağlamak istemesi de ona (ağlama) cevap vermemesi.

**بغض**: **البِغْضَةُ** ve **البَغْضاءُ**: **البُغْضِ**’ün şiddeti. Ve gerçekten **بَغُضَ** **بَغاضَةً**; artık o **بَغيضٌ**’dur. Ve **بَغُضَ** bana **بغْضَةً** ve **بَغاضَةً**. Ve “Allah senin gözünü hoşnut etsin” ve “düşmanın gözünü hoşnutsuz kılsın.”

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

غضِب عليه غَضَباً، ومَغْضَبَة، وأغْضَبْتُهُ أنا فتغَضب. ورجل غَضْبانُ وامرأة غَضْبى، ولغة في بني أسد غَضْبانَة ومَلآنةٌ وأشباههما. وقومٌ غَضبى وغَضابى. الأصمعيّ: رجل غضبَّة بتشديد الباء، أي يغضب سريعاً. وغَضْبى أيضاً: اسم مائةٍ من الإبل. الأموي: غضبت لفلانٍ، إذا كان حيّاً؛ وغضبت به، إذا كان ميِّتاً. وغاضَبَه: راغمه. وقوله تعالى: "وذا النونِ إذ ذَهَبَ مُغاضِبا"، أي مُراغِماً لقومه. وامرأة غَضوب، أي عَبوس. ابن السكيت: الغَضْبُ: الأحمر الشديد الحُمرة. ويقال أحمرُ غَضْبٌ.

##### Türkçe

**غضِب عليه** **غَضَباً** ve **مَغْضَبَة** (olarak) (ona) öfkelendi; ben onu **أغْضَبْتُهُ** (yani) öfkelendirdim de o **فتغَضب** (öfkeleniverdi). **ورجل غَضْبانُ**: öfkeli bir adam; **وامرأة غَضْبى**: öfkeli bir kadın. Benî Esed’de bir dil (kullanımı) olarak **غَضْبانَة** ve **مَلآنةٌ** ve bunların benzerleri (vardır). **وقومٌ غَضبى** ve **غَضابى**: öfkeli bir topluluk.

**الأصمعيّ**: **رجل غضبَّة** (bâ’nın şeddelenmesiyle), yani çabuk öfkelenir.

**وغَضْبى** ayrıca: develerden yüz (tane)nin adıdır.

**الأموي**: **غضبت لفلانٍ** (falanca için) (denir), eğer diri ise; **وغضبت به** (falanca sebebiyle) (denir), eğer ölü ise.

**وغاضَبَه**: ona **راغمه** (yani) inatla karşı koydu.

Yüce Allah’ın sözü: “**وذا النونِ إذ ذَهَبَ مُغاضِبا**”, yani kavmine **مُراغِماً** (inatla karşı koyan) olarak.

**وامرأة غَضوب**: yani **عَبوس** (asık suratlı).

**ابن السكيت**: **الغَضْبُ**: şiddetli kızıllıkta kırmızı. Ve “**أحمرُ غَضْبٌ**” denir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ض ب
غضب ، غبض ، بغض ، ضغب
استعمل من وجوهه : غضب غبض بغض ضغب .
غضب : قال الليث : رجلٌ غَضُوبٌ : شديدُ الغضب .
أبو عبيد عن الفراء : رجلٌ غُضُبَّةٌ وغَضُبَّةٌ بفتح الغين وضمِّها إذا كان يغضب سريعاً ، ويقال : غُضُبٌّ بغير هاءٍ مثله .
وقال الليث : الغضُوبُ : الحَيَّةُ الخبيثة ، والغَضُوبُ : النَّاقةُ العَبُوسُ ، وامرأةٌ غضوبٌ بغير هاءٍ ، وبه سُمِّيَتِ المرأَة غَضوباً ، وأَنشد قول الهذلي :
هجرت غَضُوبُ وحُبَّ من يَتَجنَّبُ
وعدتْ عَوادٍ دون وَلْيكَ تشعب
وقال الليث : الغضْبةُ بخْصَةٌ في الْجَفنِ الأعلى خلقةً ؛ والغَضبةَ : الصخرَةُ الصلبة المركَّبةُ في الجبل المخالفة له .
أبو عبيد عن الكسائي : إذا ألبس الجدريَّ جلدَ المجدور ، قيل : أصبحَ جلده غَضبَةً واحِدَةً .
وقال شمر : روى أبو عبيد هذا الحرف غَضْنَةً بالنون ، والصحيح غضْبةٌ بالباء .
قال : وسمعت ابن الأعرابي يقول : المغضوبُ الذي قد ركبه الجُدرِيُّ .
وقال غيره : الغضبَةُ جُنَّةٌ تتخذُ من جلود الإبل تلبس للقتال ، والغَضْبة : الصخرةُ .
ابنُ السكِّيت : أحمر غَضْبٌ : شديدُ الحمرة .
اللحيانيُّ : غُضِبَ بصر فلان : إذا انتفخَ من داء يصيبه ، يقال له الغُضاب .
ثعلب عن سلمة عن الفراء قال : الغُضابيُّ : الكدر في معاشرته ومخالفته ، مأخوذ من الغُضابِ ، وهو : القذى في العينين .
أبو عبيد عن الأصمعي والأحمر : غَضِبتُ لفلانٍ إذا كان حيّاً ، فإن كان ميتاً قيلَ : غَضِبت بفلانٍ .
وقال دريد بن الصمة :
فإن تُعْقِب الأيامُ والدَّهرُ تعلَموا
بَني قاربٍ أنا غِضابٌ بمعبدِ
فقال : بمعبدِ ، وإنما هو عبد الله بن الصِّمَّةِ أخوه .
غبض : قال الليث : التَّغْبِيضُ : أن يُريد الإنسان البكاء فلا تُجيبه العين .
قلت : وهذا حرفٌ لم أحفظه لغيره ، ولا أدري ما صحتُه .
بغض : قال الليث : البُغْضُ : نَقِيضُ الحُبِّ ، والبِغْضَة والبَغْضَاءُ : شدة البُغْضِ ، ورجُلٌ بَغِيضٌ ، وقد بَغُضَ بَغَاضَةً . قال : وتقول : هو محبوبٌ غير مُبْغَضٍ وغير مُبَغَّضٍ .
وقال أبوحاتم : من كلام الحشوِ : أنا أَبْغَضُ فلاناً وهو يَبْغَضُني ، وهو خطأ إنما يقال : أنا أُبْغِضُ فلاناً .
قال : ويقال : ما أبْغَضَكَ إليَّ وقد بَغُضَ إليَّ إذا صار بَغِيضاً ، وأبْغِضْ به إليَّ ، أي ما أبغضه . وهذا صحيح .
ضغب : قال اللَّيْثُ : الضَّغِيبُ : تَضَوُّرُ الأرْنَبِ عند الأخذ .
أبو عبيد : الضَّغِيبُ : صوت الأرنب ، وقد ضَغَبَ يَضْغَبُ ضَغِيباً .
وقال أبو عمرو : الضَّاغِبُ : الرَّجل يَخْتَبِىء في الخَمر فَيُفْزعُ الإنسان بصوت مثل صوت السباع أو صوت الوحش ، فيقال : ضَغَبَ فهو ضَاغِبٌ ، وأنشد :
يا أيُّها الضَّاغِبُ بالْغُمْلُول
إنَّكَ غُولٌ ولَدَتْكَ غُول

##### Türkçe

غ ض ب
**غضب** , **غبض** , **بغض** , **ضغب**
Şu vecihlerinden kullanıldı: **غضب** **غبض** **بغض** **ضغب**.

**غضب**: Leys dedi: **غَضُوبٌ** bir adam: öfkenin şiddetlisi.

Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: **غُضُبَّةٌ** ve **غَضُبَّةٌ** bir adam; **الغين**’in fethası ve zammıyla, çabuk öfkelenir ise; ve onun benzeri olarak **غُضُبٌّ** (هاء’sız) denilir.

Leys dedi: **الغضُوبُ**: habis yılan; **الغَضُوبُ**: asık suratlı dişi deve; ve **غضوبٌ** (هاء’sız) bir kadın; ve bununla kadın **غَضوباً** diye adlandırıldı. Huzelî’nin sözünü inşâd etti:
هجرت غَضُوبُ وحُبَّ من يَتَجنَّبُ
وعدتْ عَوادٍ دون وَلْيكَ تشعب

Leys dedi: **الغضْبةُ**: üst göz kapağında yaratılıştan bir ben; ve **الغَضبةَ**: dağda ona aykırı, dağa yerleşmiş katı birleşik kaya.

Ebû Ubeyd, Kisâî’den: Çiçek hastasına, çiçek hastasının derisi giydirilirse, “Derisi bir tek **غَضبَةً** oldu” denilir.

Şemmer dedi: Ebû Ubeyd bu harfi **غَضْنَةً** (نون ile) rivayet etti; doğrusu **غضْبةٌ** (باء ile)’dir.

Dedi: İbnü’l-A‘râbî’nin şöyle dediğini işittim: **المغضوبُ**: çiçek hastalığının bindiği (tuttuğu) kimsedir.

Başkası dedi: **الغضبَةُ**: deve derilerinden yapılan, savaş için giyilen bir kalkan; ve **الغَضْبة**: kaya.

İbnü’s-Sikkît: **أحمر غَضْبٌ**: kızıllığın şiddetlisi.

Lihyânî: “Falanın görmesi **غُضِبَ** oldu”: ona isabet eden bir hastalıktan şiştiği zaman; ona **الغُضاب** denilir.

Sa‘leme’den, Ferrâ’dan Se‘leb dedi: **الغُضابيُّ**: beraberliğinde ve muhalefetinde bulanıklık; **الغُضاب**’dan alınmıştır; o da: iki gözdeki çapaktır.

Ebû Ubeyd, Asma‘î ve Ahmer’den: **غَضِبتُ لفلانٍ**: diri olduğu zaman; ölü ise **غَضِبت بفلانٍ** denilir.

Düreyd b. es-Sımme dedi:
فإن تُعْقِب الأيامُ والدَّهرُ تعلَموا
بَني قاربٍ أنا غِضابٌ بمعبدِ

Böyle dedi: “**بمعبدِ**”; hâlbuki o, kardeşi es-Sımme’nin oğlu Abdullah’tır.

**غبض**: Leys dedi: **التَّغْبِيضُ**: insanın ağlamak istemesi de gözün ona cevap vermemesidir.

Dedim: Bu, başkası için ezberlemediğim bir harftir; ve sıhhatini bilmiyorum.

**بغض**: Leys dedi: **البُغْضُ**: sevginin zıddıdır; **البِغْضَة** ve **البَغْضَاءُ**: buğzun şiddetidir; ve **بَغِيضٌ** bir adam; ve **بَغُضَ** **بَغَاضَةً** (buğzetti). Dedi: Ve dersin ki: O, **محبوبٌ**dur; **مُبْغَضٍ** değildir ve **مُبَغَّضٍ** değildir.

Ebû Hâtim dedi: Haşvın sözündendir: “Ben falanı **أَبْغَضُ** ederim, o da beni **يَبْغَضُ** eder”; bu hatadır; ancak “Ben falanı **أُبْغِضُ** ederim” denilir.

Dedi: Ve denilir: “Sana karşı ne kadar **أبْغَضَكَ**!”; ve “Bana karşı **بَغُضَ**” (bana karşı buğz oldu), **بَغِيضاً** olduğu zaman; ve “Bana karşı onunla **أبْغِضْ**”, yani: onu ne kadar buğz ediyorum. Bu doğrudur.

**ضغب**: Leys dedi: **الضَّغِيبُ**: yakalama sırasında tavşanın kıvranmasıdır.

Ebû Ubeyd: **الضَّغِيبُ**: tavşanın sesidir; ve **ضَغَبَ** **يَضْغَبُ** **ضَغِيباً** (ses çıkardı).

Ebû Amr dedi: **الضَّاغِبُ**: şarapta saklanan adamdır; sonra insanı, yırtıcıların sesi gibi yahut vahşî hayvanın sesi gibi bir sesle korkutur; “**ضَغَبَ**; o hâlde o **ضَاغِبٌ**’dir” denilir. Ve inşâd etti:
يا أيُّها الضَّاغِبُ بالْغُمْلُول
إنَّكَ غُولٌ ولَدَتْكَ غُول

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الغين والضاد وما يثلثهما)
(غضف) الغين والضاد والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على استرخاءٍ وتهدُّم وتغَشٍّ. من ذلك الأغْصَف من السِّباع: ما استرخت أذُنه. ومن الباب: ليلٌ أغضَفُ، أي أسودُ يغشَى بظلامه. قال ذو الرُّمَّة:
قد أعسِفُ النَّازحَ المجهولَ مَعْسِفُه *** في ظلِّ أغضَفَ يدعو هامَهُ البومُ([1])
ويقولون: عيشٌ غاضِف، أي ناعم، كأنَّه قد غَشِيَ بخيره([2]) وغَضَارته. *والغُضْف([3]) : القَطا الجُون، وهذا على التَّشبيه بالليل وسَوادِه. ويقال: تغضَّفَت البِئر، إذا تهدَّمت أَجوالُها فغَشِيَتْ ما تحَتَها. ويقال: غَضَفت الأُتن تَغْضِفُ، إذا أخذَتْ الجريَ أخْذاً. وهذا لأنَّها تَغْشَى الأرض بجريها. قال:
يَغُضُّ ويَغْضِفْن من ريِّقٍ  *** كشُؤبوبِ ذي بَرَدٍ وانسجال([4])
(غضن) الغين والضاد والنون أصلٌ صحيح يدلُّ على تثنٍّ وتكسُّر. من ذلك الغُضُون: مَكاسر الجِلْد، ومَكاسِر كلِّ شيء غُضون. وتغضَّنَ جِلدُه. والمغاضَنَة: مكاسَرة العينين. ومن الباب قولهم: ماغَضَنك عن كذا، أي ما عاقك عنه. وغَضَن العَينِ: جلدُها الظّاهر، سمِّي لتكسُّرٍ فيه.
ومما شذَّ عن هذا الباب قولهم: "غَضَنت النّاقةُ بولدها، إذا ألقَتْه قبل أن يُنْبِت.
(غضر) الغين والضاد والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على حُسنٍ ونَعْمة ونَضرة. من ذلك الغَضَارة: طيبُ العَيش: ويقولون في الدُّعاء: أبادَ الله تعالى غَضراءهم، أي خَيرهم وغضارتهم. قال عبد الله بن مُسلم: أصل الغَضْراء طِينةٌ خضراءُ عَلِكة. يقال: أَنْبَطَ بئرَه في غَضْراءَ، ويقال: دابّةٌ غَضِرةُ النَّاصية. إذا كانت مباركة.
ومن الباب: الغاضر: الجلد الذي أُجِيد دبغُه.
ومما شذَّ عن هذا الباب قولُهم: لم يَغْضِرْ عن ذلك، أي لم يَعْدِل عنه. قال ابنُ أحمر:
* ولم يَغْضِرْنَ عن ذاك مَغْضَرا([5]) *
والغَضْوَر: نَبْت.
(غضب) الغين والضاد والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على شدَّة وقُوّة. يقال: إنَّ الغَضْبة: الصَّخرة الصُّلبة. قالوا: ومنه اشتُقَّ الغَضَب، لأنَّه اشتدادُ السُّخط. يقال: غَضِب يَغْضَبُ غَضَباً، وهو غضبانُ وغَضُوب. ويقال: غَضِبْتُ لفلانٍ، إذا كان حيّاً؛ وغضبت به، إذا كان ميّتاً. قال دُرَيد:
* أنَّا غِضابٌ بمعبدِ([6]) *
ويقال: إنَّ الغَضُوب: الحيَّة العظيمة.
(غضل) الغين والضاد واللام. يقولون: أَغْضَلَتِ الشَّجرة واغضالَّتْ([7]) ، إذا كثُرت أغصانها.
(غضا) الغين والضاد والحرف المعتلّ كلمتان: فالأولى: الإغضاء: إدناء الجُفون. وهذا مشتقٌّ من اللَّيلة الغاضِية، وهي الشَّديدة الظُّلمة.
والكلمة الأخرى: الغَضَا، وهو شجرٌ معروف. يقال: أرضٌ غَضْيَاء: كثيرة الغَضَا. ويقال: إبلٌ غَضِيَةٌ: اشتكَتْ عن أكل الغَضَا.
--------------ــ
([1]) سبق إنشاده في (بوم، ظل، عسف).
([2]) في الأصل: "لخيره".
([3]) وكذا ورد ضبطه في المجمل. وفي اللسان: "قال ابن بري: صوابه والغَضَف: القطا الجوني. غيره: والغَضَفة: ضرب من الطير قيل إنها القطاة الجونية، والجمع غضف".
([4]) لأمية بن أبي عائذ الهذلي في ديوان الهذليين (2: 180) وفي الديوان: "وانسحال". والانسجال والانسحال: الانصباب.
([5]) البيت بتمامه كما في اللسان (غضر) وإصلاح المنطق 430:
تواعدن أن لا وعي عن فرج راكس  *** فرحن ولم يغضرن عن ذاك مغضرا
([6]) البيت بتمامه كما في الأصمعيات 23 ليبسك واللسان (غضب):
فإن تعقب الأيام والدهر فاعلموا  *** بني قارب أنا غضاب بمعبد
 ([7]) كذا ورد هذا الفعل والذي قبله. والذي في المجمل: "اغضالت" فقط. وفي اللسان والقاموس: "اغضألت" بالهمزة.

ـ

##### Türkçe

(**باب الغين والضاد وما يثلثهما**)
(**غضف**) **الغين** ve **الضاد** ve **الفاء** sahih bir asıldır; gevşekliğe, yıkılıp-çökmeye ve örtülmeye delâlet eder. Bundan: yırtıcılardan **الأغْصَف**: kulağı gevşemiş olan. Ve babdandır: **ليلٌ أغضَفُ**; yani siyah, karanlığıyla örten. **ذو الرُّمَّة** dedi:
قد أعسِفُ النَّازحَ المجهولَ مَعْسِفُه *** في ظلِّ أغضَفَ يدعو هامَهُ البومُ([1])
Ve derler: **عيشٌ غاضِف**; yani yumuşak; sanki hayrıyla([2]) ve tazeliğiyle örtülmüş gibidir. Ve **الغُضْف**([3]) : **القَطا الجُون**; bu, geceye ve onun siyahlığına benzetme üzerinedir. Ve denir: **تغضَّفَت البِئر**; kovaları yıkılıp-çöktüğü zaman, altındakini örttü. Ve denir: **غَضَفت الأُتن تَغْضِفُ**; koşmayı bir alışla aldığı zaman. Bu, onun koşmasıyla yeri örtmesindendir. Dedi:
يَغُضُّ ويَغْضِفْن من ريِّقٍ  *** كشُؤبوبِ ذي بَرَدٍ وانسجال([4])
(**غضن**) **الغين** ve **الضاد** ve **النون** sahih bir asıldır; kıvrılmaya ve kırışıp-bükülmeye delâlet eder. Bundan: **الغُضُون**: derinin kırışıkları; her şeyin kırışıkları **غُضون**dur. Ve **تغضَّنَ جِلدُه**. Ve **المغاضَنَة**: iki gözün kırıştırılması. Ve babdandır onların sözü: **ماغَضَنك عن كذا**; yani seni ondan alıkoyan nedir. Ve **غَضَن العَينِ**: onun dış derisi; onda bir kırışıklık bulunduğu için adlandırıldı.
Ve bu babdan şâz olan şeylerden onların sözü: "**غَضَنت النّاقةُ بولدها**", yani onu, bitirmeden önce attı.
(**غضر**) **الغين** ve **الضاد** ve **الراء** sahih bir asıldır; güzelliğe, nimete ve tazeliğe delâlet eder. Bundan **الغَضَارة**: yaşayışın hoşluğu. Ve duada derler: Allah Teâlâ onların **غَضراء**larını helâk etsin; yani hayırlarını ve tazeliklerini. **عبد الله بن مُسلم** dedi: **الغَضْراء**ın aslı, yapışkan yeşil bir çamurdur. Denir: **أَنْبَطَ بئرَه في غَضْراءَ**; ve denir: **دابّةٌ غَضِرةُ النَّاصية**; bereketli olduğu zaman.
Ve babdandır: **الغاضر**: iyi tabaklanmış deri.
Ve bu babdan şâz olan şeylerden onların sözü: **لم يَغْضِرْ عن ذلك**; yani ondan dönmedi. **ابنُ أحمر** dedi:
* ولم يَغْضِرْنَ عن ذاك مَغْضَرا([5]) *
Ve **الغَضْوَر**: bir bitki.
(**غضب**) **الغين** ve **الضاد** ve **الباء** sahih bir asıldır; şiddete ve kuvvete delâlet eder. Denir: **الغَضْبة**: sert kaya. Dediler: Bundan **الغَضَب** türetilmiştir; çünkü o, öfkenin şiddetlenmesidir. Denir: **غَضِب يَغْضَبُ غَضَباً**; o **غضبانُ** ve **غَضُوب**tur. Ve denir: **غَضِبْتُ لفلانٍ**; diri olduğu zaman; ve **غضبت به**; ölü olduğu zaman. **دُرَيد** dedi:
* أنَّا غِضابٌ بمعبدِ([6]) *
Ve denir: **الغَضُوب**: büyük yılandır.
(**غضل**) **الغين** ve **الضاد** ve **اللام**. Derler: **أَغْضَلَتِ الشَّجرة واغضالَّتْ**([7]) ; dalları çoğaldığı zaman.
(**غضا**) **الغين** ve **الضاد** ve illetli harf iki kelimedir: birincisi: **الإغضاء**: göz kapaklarını yaklaştırma. Bu, **اللَّيلة الغاضِية**den türetilmiştir; o, şiddetli karanlık olandır.
Diğer kelime: **الغَضَا**; o, bilinen bir ağaçtır. Denir: **أرضٌ غَضْيَاء**: **الغَضَا**sı çok olan. Ve denir: **إبلٌ غَضِيَةٌ**: **الغَضَا** yemekten şikâyet etti.
--------------ــ
([1]) (بوم، ظل، عسف)’te daha önce inşad edilmiştir.
([2]) Asılda: "لخيره".
([3]) Böylece, ضبطu **المجمل**’de gelmiştir. **اللسان**’da: "ابن بري dedi: doğrusu **والغَضَف: القطا الجوني**dir. Başkası: **والغَضَفة**: kuş türlerinden bir tür; denildi ki o **القطاة الجونية**dir; çoğulu **غضف**".
([4]) **أمية بن أبي عائذ الهذلي**’nindir; **ديوان الهذليين** (2: 180)’de; ve divanda: "وانسحال". **الانسجال** ve **الانسحال**: akıp-dökülmedir.
([5]) Beyit, **اللسان** (غضر) ve **إصلاح المنطق** 430’da tamamıyla şöyledir:
تواعدن أن لا وعي عن فرج راكس  *** فرحن ولم يغضرن عن ذاك مغضرا
([6]) Beyit, **الأصمعيات** 23 (ليبسك) ve **اللسان** (غضب)’da tamamıyla şöyledir:
فإن تعقب الأيام والدهر فاعلموا  *** بني قارب أنا غضاب بمعبد
 ([7]) Böylece, bu fiil ve ondan önceki gelmiştir. **المجمل**’de olan: yalnız "اغضالت"tir. **اللسان** ve **القاموس**’ta: hemzeyle "اغضألت".

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الغضب: ثوران دم القلب إرادة الانتقام، ولذلك قال عليه السلام: (اتقوا الغضب فإنه جمرة توقد في قلب ابن آدم، ألم تروا إلى انتفاخ أوداجه وحمرة عينيه) (الحديث عن أبي سعيد الخدري عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: (ألا وإن الغضب جمرة في قلب ابن آدم، أما رأيتم إلى حمرة عينيه، وانتفاخ أوداجه، فمن أحس بشيء من ذلك فليلصق بالأرض).
أخرجه الترمذي من حديث طويل، وقال: حسن صحيح (انظر: كتاب الفتن في عارضة الأحوذي 9/43) ؛ وتخريج أحاديث الإحياء 4/1802؛ ومسند أحمد 3/19؛ وعبد الرزاق في المصنف 11/347)، وإذا وصف الله تعالى به فالمراد به الانتقام دون غيره. قال: ﴿فباءوا بغضب على غضب﴾ [البقرة/ 90]، ﴿وباءوا بغضب من الله﴾ [آل عمران/112]، وقال: ﴿ومن يحلل عليه غضبي﴾ [طه/81]، ﴿غضب الله عليهم﴾ [المجادلة/14] وقوله: ﴿غير المغضوب عليهم﴾ [الفاتحة/7]، قيل: هم اليهود (أخرجه أحمد والترمذي وحسنه وابن حبان في صحيحه عن عدي بن حاتم قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: (إن المغضوب عليهم اليهود، وإن الضالين النصارى). مسند أحمد 4/378؛ وعارضة الأحوذي 11/75؛ وانظر: الدر المنثور 1/42). والغضبة كالصخرة، والغضوب: الكثير الغضب. وتوصف به الحية والناقة الضجور، وقيل: فلان غضبة: سريع الغضب (قال ابن دريد: ورجل غضبة: إذا كان كثير الغضب. انظر: الجمهرة 1/303)، وحكي أنه يقال: غضبت لفلان: إذا كان حيا وغضبت به إذا كان ميتا (؟؟؟).

##### Türkçe

- **الغضب**: kalp kanının kaynaması, intikam istemesidir; bundan dolayı -aleyhi’s-selâm- dedi ki: “**اتقوا الغضب فإنه جمرة توقد في قلب ابن آدم، ألم تروا إلى انتفاخ أوداجه وحمرة عينيه**” (Ebû Sa‘îd el-Hudrî’den, Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-’den hadis: “**ألا وإن الغضب جمرة في قلب ابن آدم، أما رأيتم إلى حمرة عينيه، وانتفاخ أوداجه، فمن أحس بشيء من ذلك فليلصق بالأرض**”.
Tirmizî onu uzun bir hadisten çıkardı ve dedi ki: hasen sahih (bak: **كتاب الفتن** içinde **عارضة الأحوذي** 9/43); ve **تخريج أحاديث الإحياء** 4/1802; ve **مسند أحمد** 3/19; ve Abdürrezzâk **المصنف**’te 11/347), Allah Teâlâ onunla vasfedildiğinde, onunla murad edilen, başkası değil, intikamdır. Dedi ki: ﴿**فباءوا بغضب على غضب**﴾ [el-Bakara/90], ﴿**وباءوا بغضب من الله**﴾ [Âl-i İmrân/112], ve dedi ki: ﴿**ومن يحلل عليه غضبي**﴾ [Tâhâ/81], ﴿**غضب الله عليهم**﴾ [el-Mücâdele/14] ve O’nun sözü: ﴿**غير المغضوب عليهم**﴾ [el-Fâtiha/7]; denildi: onlar Yahudilerdir (onu Ahmed ve Tirmizî çıkardı ve onu hasen saydı; ve İbn Hibbân sahihinde, Adiyy b. Hâtim’den: dedi ki: Resûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- dedi ki: “**إن المغضوب عليهم اليهود، وإن الضالين النصارى**”. **مسند أحمد** 4/378; ve **عارضة الأحوذي** 11/75; ve bak: **الدر المنثور** 1/42). Ve **الغضبة** kaya gibidir; ve **الغضوب**: çok öfkeli olandır. Onunla yılan ve huysuz deve vasfedilir. Ve denildi: falan **غضبة**: çabuk öfkelenen (İbn Düreyd dedi ki: ve adam **غضبة**: eğer çok öfkeli ise. bak: **الجمهرة** 1/303). Ve hikâye edildi ki denilir: **غضبت لفلان**: eğer diri ise; ve **غضبت به**: eğer ölü ise (؟؟؟).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

غ ض ب
قالوا‏:‏ غضبت لفلان إذا كان حياً وغضبت به إذا كان ميتاً‏.‏
وأنشدوا لدريد ابن الصمة‏:‏ فإن تعقب الأيام والدهر تعلموا بني قاربٍ أنّا غضاب بمعبد وللشماخ‏:‏ وقد أتاني بأن قد كنت تغضب لي ووقعة منك حق غير إبراق وتقول‏:‏ فلان من المغضوب عليهم أي من اليهود‏.‏
ومن المجاز‏:‏ قول أبي النجم‏:‏ يغضب أحياناً على اللجام كغضب النار على الضرام وقوله‏:‏ غضبت له قوائم عوج

##### Türkçe

غ ض ب
Dediler ki: **غضبت لفلان**; eğer diri ise. Ve **غضبت به**; eğer ölü ise.
Düreyd İbnü’ṣ-Ṣımme’den şu şiiri okudular:
“Eğer günlerin ve dehrin ardınca giderseniz, Benî Ḳārib öğrenir ki biz **غضاب**ız Maʿbed’e karşı”
Ve eş-Şemmâḫ’a ait:
“Ve bana geldi ki sen benim için **تغضب** ediyordun; ve senden bir vuruş haktır, parıltı olmaksızın”
Ve dersin ki: Falan **من المغضوب عليهم**dandır; yani Yahudilerdendir.
Ve mecazdan: Ebû’n-Necm’in sözü:
“Bazen gem üzerine **يغضب** eder; ateşin tutuşturucuya öfkesi gibi”
Ve onun sözü: **غضبت له قوائم عوج**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الغَضَبُ: نَقِـيضُ الرِّضَا. وقد غَضِبَ عليه غَضَباً ومَغْضَبَةً، وأَغْضَبْتُه أَنا فَتَغَضَّبَ. وغَضِبَ له: غَضِبَ على غيره من أَجله، وذلك إِذا كان حَيّاً، فإِن كان ميتاً قلت: غَضِبَ به؛ قال دُرَيْدُ بنُ الصِّمَّة يَرْثِـي أَخاه عَبْدَاللّه: فإِن تُعْقِب الأَيامُ والدَّهْرُ، فاعْلَمُوا، *  بني قَارِبٍ، أَنـَّا غِضَابٌ بمَعْبَدِ(2) (2 قوله «فاعلموا» كذا أنشده في المحكم وأنشده في الصحاح والتهذيب تعلموا.) وإِنْ كانَ عبدُاللّه خَلَّى مَكانَه، *  فما كانَ طَيَّاشاً ولا رَعِشَ اليَدِ قوله مَعْبد يعني عبدَاللّه، فاضْطُرَّ. ومَعْبَدٌ: مشتق من العَبْدِ، فقال: بمَعْبَدٍ، وإِنما هو عَبْدُاللّه ابن الصِّمَّة أَخوه. وقوله تعالى: غير الـمَغْضوبِ عليهم يعني اليهود. قال ابن عرفة: الغَضَبُ، من المخلوقين، شيءٌ يُداخِل قُلُوبَهم؛ ومنه محمود ومذموم، فالمذموم ما كان في غير الحق، والمحمود ما كان في جانب الدين والحق؛ وأَما غَضَبُ اللّه فهو إِنكاره على من عصاه، فيعاقبه. وقال غيره: المفاعيل، إِذا وَلِـيَتْها الصفاتُ، فإِنك تُذَكِّر الصفات وتجمعها وتؤنثها، وتترك المفاعيل على أَحوالها؛ يقال: هو مَغْضُوبٌ عليه، وهي مَغْضُوبٌ عليها. وقد تكرر الغضب في الحديث مِن اللّه ومِن الناس، وهو مِن اللّه سُخْطُه على مَن عَصاه، وإِعْراضُه عنه، ومعاقبته له. ورجلٌ غَضِبٌ، وغَضُوبٌ، وغُضُبٌّ، بغير هاء، وغُضُبَّة وغَضُبَّة؛ بفتح الغين وضمها وتشديد الباء، وغَضْبانُ: يَغْضَبُ سريعاً، وقيل: شديد الغَضَب. والأُنثى غَضْبَى وغَضُوبٌ؛ قال الشاعر: هَجَرَتْ غَضُوبُ وحَبَّ مَنْ يَتَجَنَّبُ(1)
(1 قوله «وحب من إلخ» ضبط في التكملة حب بفتح الحاء ووضع عليها صح.) والجمع: غِضَابٌ وغَضَابَـى، عن ثعلب؛ وغُضابَـى مثل سَكْرَى وسُكارى؛ قال: فإِنْ كُنْتُ لم أَذكُرْكِ، والقومُ بَعْضُهُمْ *  غُضَابَـى على بَعْضٍ، فَما لي وذَائِمُ وقال اللحياني: فلانٌ غَضْبانُ إِذا أَردتَ الحالَ، وما هو بغَاضِبٍ عليك أَن تَشْتِمَهُ. قال: وكذلك يقال في هذه الحروف، وما أَشبهها، إِذا أَردتَ افْعَلُ ذاك، إِن كنتَ تُرِيدُ أَن تفعل. ولغة بني أَسد: امرأَةٌ غَضْبَانةٌ ومَلآنة، وأَشباهُها. وقد أَغْضَبَه، وغاضَبْتُ الرجلَ أَغْضَبْتُه، وأَغْضَبَنِـي، وغَاضَبه: راغَمه. وفي التنزيل العزيز: وذا النُّون إِذ ذَهَبَ مُغَاضِـباً؛ قيل: مُغاضِـباً لربه، وقيل: مُغاضِـباً لقومه. قال ابن سيده: والأَوَّل أَصَحُّ لأَن العُقُوبة لم تَحِلَّ به إِلاَّ لـمُغاضَبَتِه رَبَّه؛ وقيل: ذَهَبَ مُراغِماً لقومه. وامرأَةٌ غَضُوبٌ أَي عَبُوس. وقولهم: غَضَبَ الخَيْلِ على اللُّجُم؛ كَنَوْا بغَضَبِها، عن عَضِّها على اللُّجُم، كأَنها إِنما تَعَضُّها لذلك؛ وقوله أَنشده ثعلب: تَغْضَبُ أَحْياناً على اللِّجامِ،  *  كغَضَبِ النارِ على الضِّرَامِ فسره فقال: تَعَضُّ على اللِّجامِ من مَرَحِها، فكأَنها تَغْضَبُ، وجَعَلَ للنار غَضَباً، على الاستعارة، أَيضاً، وإِنما عَنى شِدَّةَ التهابها، كقوله تعالى: سَمِعُوا لها تَغَيُّظاً وزَفيراً؛ أَي صَوْتاً كصَوْتِ الـمُتَغَيِّظ، واستعاره الراعي للقِدْرِ، فقال: إِذا أَحْمَشُوها بالوَقودِ تَغَضَّبَتْ *  على اللَّحْمِ، حتى تَتْرُكَ العَظْمَ بادِيا وإِنما يريد: أَنها يَشتَدُّ غَلَيانُها، وتُغَطْمِطُ فيَنضَجُ ما فيها حتى يَنْفَصِلَ اللحمُ من العظم. وناقة غَضُوبٌ: عَبُوسٌ، وكذلك غَضْبى؛ قال عنترة: يَنْباعُ من ذِفْرى غَضُوبٍ جَسْرَةٍ، *  زَيَّافةٍ مِثلِ الفَنِـيقِ الـمُقْرَمِ وقال أَيضاً:
هِرٌّ جَنِـيبٌ، كـلَّما عَطَفَتْ له *  غَضْبـى، اتَّقاها باليَدَيْنِ وبالفَمِ والغَضُوبُ: الـحَيَّة الخبيثة.
والغُضابُ: الجُدَرِيُّ، وقيل: هو داء آخر يَخرُجُ وليس بالجُدَرِيِّ. وقد غَضِبَ جِلدُه غَضَباً، وغُضِبَ؛ كلاهما عن اللحياني، قال: وغُضِبَ، بصيغة فعل المفعول، أَكثر. وانه لَـمَغْضُوبُ البَصَر أَي الجِلدِ، عنه. وأَصْبَح جِلدُه غَضَبةً واحدةً، وحكى اللحياني: غَضَبةً واحدةً وغَضْبةً واحدةً أَي أَلبَسَه الجُدَرِيُّ. الكسائي: إِذا أَلبَسَ الجُدَرِيُّ جِلدَ الـمَجدُورِ، قيل: أَصبحَ جِلدُه غَضْبةً واحدةً؛ قال شمر: روى أَبو عبيد هذا الحرف، غَضْنةً، بالنون، والصحيح غَضْبةً بالباء، وجَزْم الضاد؛ وقال ابن الأَعرابي: الـمَغْضُوبُ الذي قَد رَكِـبَه الجُدَرِيُّ.وغُضِبَ بَصَرُ فلان إِذا انْتَفَخَ من داءٍ يُصيبه، يقال له: الغُضابُ والغِضابُ. والغَضْبةُ بَخْصةٌ تكون في الجَفْنِ الأَعْلى خِلْقةً. وغَضِبَتْ عينُه وغُضِـبَتْ (1)
(1 قوله وغضبت عينه وغضبت» أي كسمع وعني كما في القاموس وغيره.): وَرِمَ ما حَوْلها. الفراء: الغُضابيُّ الكَدِرُ في مُعاشَرته ومُخالَقته، مأْخوذ من الغُضاب، وهو القَذَى في العينين.
والغَضْبةُ: الصَّخْرةُ الصُّلْبةُ الـمُرَكَّبةُ في الجَبلِ، الـمُخالِفَةُ له؛ قال: أَو غَضْبة في هَضْبةٍ ما أَرْفَعا
وقيل: الغَضْبُ والغَضْبةُ صَخْرة رقيقة؛ والغَضْبةُ: الأَكَمة؛ والغَضْبة: قِطْعةٌ من جِلْدِ البعير، يُطْوَى بعضُها إِلى بعض، وتُجْعَلُ شبيهاً بالدَّرَقة. التهذيب: الغَضْبةُ جُنَّة تُتَّخذ من جُلود الإِبل، تُلْبَسُ للقتال. والغَضْبةُ: جِلْدُ الـمُسِنِّ من الوُعُول، حين يُسْلَخ؛ وقال البُرَيْقُ الـهُذَليُّ: فَلَعَمْرُ عَرْفِكَ ذِي الصُّماحِ، كما *  غَضِبَ الشِّفارُ بغَضْبةِ اللِّهْمِ ورجل غُضَابٌ: غَلِـيظُ الجِلْدِ.
والغَضْبُ: الثَّوْرُ. والغَضْبُ: الأَحمر الشديد الـحُمْرة. وأَحمرُ غَضْبٌ: شديدُ الـحُمْرة؛ وقيل هو الأَحْمر في غِلَظٍ؛ ويُقَوِّيه ما أَنشده ثعلب:
أَحْمَرُ غَضْبٌ لا يُبالي ما اسْتَقَى، *  لا يُسْمِـعُ الدَّلْوَ، إِذا الوِرْدُ التَقَى قال: لا يُسْمِـعُ الدَّلْوَ: لا يُضَيِّقُ فيها حتى تَخفَّ، لأَنه قَوِيٌّ على حَمْلها. وقيل: الغَضْبُ الأَحْمَرُ من كل شيء. وغَضُوبُ والغَضُوبُ: اسم امرأَة؛ وأَنشد بيت ساعدة بن جؤية: هَجَرَتْ غَضُوبُ، وحَبَّ من يَتَجَنَّبُ، *  وعَدَتْ عَوادٍ دُونَ وَلْيِـكَ تَشْعَبُ وقال:
شابَ الغُرابُ، ولا فُؤَادُكَ تارِكٌ *  ذِكْرَ الغَضُوبِ، ولا عِتابك يُعْتِبُ فمَن قال غَضُوب، فعلى قولِ مَنْ قال حارث وعَبَّاس، ومَن قال الغَضُوب، فعلى من قال الحارث والعباس. ابن سيده: وغَضْبَـى اسم للمائة من الإِبل، حكاه الزجاجي في نوادره، وهي معرفة لا تُنوَّن، ولا يَدخلُها الأَلف واللام؛ وأَنشد ابن الأَعرابي: ومُسْتَخْلِفٍ، من بَعْدِ غَضْبَـى، صَريمةً، *  فأَحْرِ به لِطُولِ فَقْرٍ وأَحْرِيا وقال: أَراد النون الخفيفة فوقف. ووجدت في بعض النسخ حاشية: هذه الكلمة تصحيف مِن الجوهري ومِن جماعة، وأَنها غَضْيا، بالياءِ المثناة من تحتها مقصورة، كأَنها شبهت في كثرتها بمنبت، ونسب هذا التشبيه ليعقوب. وعن أَبي عمرو: الغَضْيا، واستشهد بالبيت أَيضاً. والغِضَابُ: مكان بمكة؛ قال ربيعة بنُ الـحَجْدَر الهذلي: أَلا عادَ هذا القلبَ ما هو عائدُه، *  وراثَ، بأَطْرافِ الغِضابِ، عَوائدُه

##### Türkçe

**الغَضَبُ**: **الرِّضَا**’nın karşıtıdır. Ve ona karşı **غَضِبَ**; **غَضَباً** ve **مَغْضَبَةً** (ile). Ve ben onu **أَغْضَبْتُ** da o **فَتَغَضَّبَ** (öfkelenir oldu). Ve **غَضِبَ له**: onun yüzünden başkasına **غَضِبَ**; bu, o diri olduğu zaman böyledir; eğer ölü ise: **غَضِبَ به** dersin; **دُرَيْدُ بنُ الصِّمَّة** kardeşi **عَبْدَاللّه** için mersiye söylerken dedi:

فإِن تُعْقِب الأَيامُ والدَّهْرُ، فاعْلَمُوا، *  بني قَارِبٍ، أَنـَّا غِضَابٌ بمَعْبَدِ(2)

(2 “**فاعلموا**” sözü: **المحكم**’de onu böyle inşad etti; **الصحاح** ve **التهذيب**’de ise **تعلموا** (diye) inşad etti.)

وإِنْ كانَ عبدُاللّه خَلَّى مَكانَه، *  فما كانَ طَيَّاشاً ولا رَعِشَ اليَدِ

Onun “**مَعْبد**” sözü, **عبدَاللّه** demektir; böylece (şiirde) zorlandı. Ve **مَعْبَدٌ**: **العَبْدِ**’den türemiştir; bu yüzden: **بمَعْبَدٍ** dedi; hâlbuki o, ancak kardeşi **ابن الصِّمَّة** olan **عَبْدُاللّه**’dir. Ve Yüce Allah’ın sözü: **غير الـمَغْضوبِ عليهم**; yani Yahudiler.

İbn ʿArafa dedi: **الغَضَبُ**, yaratılmışlardan (olanlarda), kalplerine giren bir şeydir; ondan övülen de yerilen de vardır; yerilen, hak olmayan yerde olanıdır; övülen ise din ve hak tarafında olanıdır. Allah’ın **غَضَبُ**’ına gelince: O’na isyan edeni inkâr etmesidir; böylece onu cezalandırır. Başkası dedi: **المفاعيل**, sıfatlar ona bitiştiği zaman, sen sıfatları müzekker yaparsın, çoğul yaparsın, müennes yaparsın; **المفاعيل**’i ise hâlleri üzere bırakırsın; denir ki: **هو مَغْضُوبٌ عليه** ve **هي مَغْضُوبٌ عليها**. Ve hadiste Allah’tan ve insanlardan **الغضب** tekrar etmiştir; o, Allah’tan (olunca) O’na isyan edene karşı O’nun **سُخْطُه**’udur, ondan yüz çevirmesidir ve onu cezalandırmasıdır. Ve bir adam: **غَضِبٌ**, ve **غَضُوبٌ**, ve **غُضُبٌّ** (ه’siz), ve **غُضُبَّة** ve **غَضُبَّة**; غ’nin fethi ve zammı ve ب’nin şeddelenmesiyle. Ve **غَضْبانُ**: çabuk **يَغْضَبُ**; denildi ki: şiddetli **الغَضَب** (sahibi). Dişisi: **غَضْبَى** ve **غَضُوبٌ**; şair dedi:

هَجَرَتْ غَضُوبُ وحَبَّ مَنْ يَتَجَنَّبُ(1)

(1 “**وحب من** …” sözü: **التكملة**’de **حب** (ح’nın fethiyle) ضبط edildi ve üzerine “صح” kondu.)

Çoğulu: **غِضَابٌ** ve **غَضَابَـى**, Saʿleb’den; ve **غُضابَـى**, **سَكْرَى** ve **سُكارى** gibi; dedi ki:

فإِنْ كُنْتُ لم أَذكُرْكِ، والقومُ بَعْضُهُمْ *  غُضَابَـى على بَعْضٍ، فَما لي وذَائِمُ

Ve el-Lihyânî dedi: **فلانٌ غَضْبانُ**; hâli kastettiğin zaman; ve o, sana sövmen gereken bir **غَاضِبٍ** değildir. Dedi: Aynı şekilde bu harflerde ve benzerlerinde de söylenir; **افْعَلُ**’ı kastettiğin zaman: eğer yapmak istiyorsan, “yaparsın”. Benî Esed’in dili: **امرأَةٌ غَضْبَانةٌ** ve **مَلآنة** ve benzerleri.

Ve onu **أَغْضَبَه**; ve **غاضَبْتُ الرجلَ**: onu **أَغْضَبْتُ**; ve o beni **أَغْضَبَنِـي**; ve onu **غَاضَبه**: ona **راغَمه** (inatla karşı koydu). Aziz tenzilde: **وذا النُّون إِذ ذَهَبَ مُغَاضِـباً**; denildi ki: Rabbine karşı **مُغاضِـباً**; denildi ki: kavmine karşı **مُغاضِـباً**. İbn Sîde dedi: Birincisi daha sahih; çünkü ceza ona ancak Rabbine **مُغاضَبَتِه** sebebiyle indi. Denildi ki: kavmine **مُراغِماً** olarak gitti. Ve bir kadın **غَضُوبٌ**: yani **عَبُوس**.

Onların sözü: **غَضَبَ الخَيْلِ على اللُّجُم**; onun **غَضَبِها**’sıyla, **اللُّجُم**’a ısırmasını kinaye ettiler; sanki o, bunun için onu ısırır. Ve Saʿleb’in inşad ettiği sözü:

تَغْضَبُ أَحْياناً على اللِّجامِ،  *  كغَضَبِ النارِ على الضِّرَامِ

Onu açıkladı ve dedi ki: şımarıklığından **اللِّجامِ**’a ısırır; sanki o **تَغْضَبُ** eder. Ve ateşe de, istiâre yoluyla, **غَضَباً** kıldı; yani onun alevlenmesinin şiddetini kastetti; Yüce Allah’ın sözü gibi: **سَمِعُوا لها تَغَيُّظاً وزَفيراً**; yani öfkelenenin sesi gibi bir ses. Ve çoban (şair) bunu tencereye istiâre etti, şöyle dedi:

إِذا أَحْمَشُوها بالوَقودِ تَغَضَّبَتْ *  على اللَّحْمِ، حتى تَتْرُكَ العَظْمَ بادِيا

Ancak istediği: kaynamasının şiddetlenmesidir; ve homurdanır; içindekiler pişer, ta ki et kemikten ayrılıncaya kadar. Ve **ناقة غَضُوبٌ**: **عَبُوسٌ**; aynı şekilde **غَضْبى**; ʿAntara dedi:

يَنْباعُ من ذِفْرى غَضُوبٍ جَسْرَةٍ، *  زَيَّافةٍ مِثلِ الفَنِـيقِ الـمُقْرَمِ

Ve yine dedi:

هِرٌّ جَنِـيبٌ، كـلَّما عَطَفَتْ له *  غَضْبـى، اتَّقاها باليَدَيْنِ وبالفَمِ

Ve **الغَضُوبُ**: kötü (habis) yılandır.

Ve **الغُضابُ**: çiçek hastalığıdır; denildi ki: o, başka bir hastalıktır; çıkar, çiçek hastalığı değildir. Ve derisi **غَضِبَ**; **غَضَباً** (ile); ve **غُضِبَ**; ikisi de el-Lihyânî’dendir. Dedi: **وغُضِبَ**, mef’ûl fiil sigasıyla, daha çoktur. Ve o, **لَـمَغْضُوبُ البَصَر**; yani deridir; ondan (rivayetle). Ve derisi bir tek **غَضَبةً** oldu. El-Lihyânî nakletti: **غَضَبةً واحدةً** ve **غَضْبةً واحدةً**; yani çiçek hastalığı onu giydirdi (kapladı). el-Kisâî: çiçek hastalığı, çiçekli kimsenin derisini kapladığı zaman: “derisi bir tek **غَضْبةً واحدةً** oldu” denir. Şemmer dedi: Ebû ʿUbeyd bu harfi **غَضْنةً** (ن ile) rivayet etti; doğrusu **غَضْبةً** (ب ile) ve ض’nin cezmi iledir. İbnü’l-Aʿrâbî dedi: **الـمَغْضُوبُ**, çiçek hastalığının ona bindiği (tuttuğu) kimsedir. Ve falanın görmesi **غُضِبَ**; ona isabet eden bir hastalıktan şiştiği zaman; ona **الغُضابُ** ve **الغِضابُ** denir.

Ve **الغَضْبةُ**: üst göz kapağında yaratılıştan olan bir çukurluktur. Ve gözü **غَضِبَتْ** ve **غُضِـبَتْ**(1): çevresi şişti.

(1 “**وغضبت عينه وغضبت**”: yani **كسمع وعني** gibi; **القاموس** ve başkalarında olduğu üzere.)

el-Ferrâ: **الغُضابيُّ**, beraberliğinde ve ahlâkında bulanık (kaba) olandır; **الغُضاب**’dan alınmıştır; o da gözlerdeki çapaktır.

Ve **الغَضْبةُ**: dağda, ona aykırı olan, dağın içine yerleşmiş, sert, bileşik kayadır; dedi ki:

أَو غَضْبة في هَضْبةٍ ما أَرْفَعا

Denildi ki: **الغَضْبُ** ve **الغَضْبةُ**, ince bir kayadır. Ve **الغَضْبةُ**: tepeciktir. Ve **الغَضْبة**: devenin derisinden bir parçadır; bir kısmı bir kısmına doğru katlanır ve kalkan benzeri yapılır. **التهذيب**: **الغَضْبةُ**, deve derilerinden yapılan bir kalkandır; savaş için giyilir. Ve **الغَضْبةُ**: yaşlı dağ keçilerinin derisi; yüzüldüğü zaman. el-Burayk el-Huzelî dedi:

فَلَعَمْرُ عَرْفِكَ ذِي الصُّماحِ، كما *  غَضِبَ الشِّفارُ بغَضْبةِ اللِّهْمِ

Ve bir adam **غُضَابٌ**: derisi kalın olandır.

Ve **الغَضْبُ**: boğadır. Ve **الغَضْبُ**: şiddetli kızıl (kırmızı) olandır. Ve **أَحمرُ غَضْبٌ**: şiddetli kızıllıktır; denildi ki: kalınlık içinde olan kızıldır. Saʿleb’in inşad ettiği şey onu güçlendirir:

أَحْمَرُ غَضْبٌ لا يُبالي ما اسْتَقَى، *  لا يُسْمِـعُ الدَّلْوَ، إِذا الوِرْدُ التَقَى

Dedi: “**لا يُسْمِـعُ الدَّلْوَ**”: onu hafiflesin diye daraltmaz; çünkü onu taşımaya güçlüdür. Denildi ki: **الغَضْبُ**, her şeyden kızıl olandır. Ve **غَضُوبُ** ve **الغَضُوبُ**: bir kadının adıdır. Ve Sâʿide b. Cüeyye’nin beytini inşad etti:

هَجَرَتْ غَضُوبُ، وحَبَّ من يَتَجَنَّبُ، *  وعَدَتْ عَوادٍ دُونَ وَلْيِـكَ تَشْعَبُ

Ve dedi:

شابَ الغُرابُ، ولا فُؤَادُكَ تارِكٌ *  ذِكْرَ الغَضُوبِ، ولا عِتابك يُعْتِبُ

Kim **غَضُوب** derse, **حارث** ve **عَبَّاس** diyenin sözü üzeredir; kim **الغَضُوب** derse, **الحارث** ve **العباس** diyenin sözü üzeredir. İbn Sîde: **غَضْبَـى**, develerden yüz (tane) için bir addır; ez-Zeccâcî onu **نوادر**’inde nakletti; o, marifedir; tenvinlenmez; ona **الأَلف واللام** girmez. İbnü’l-Aʿrâbî inşad etti:

ومُسْتَخْلِفٍ، من بَعْدِ غَضْبَـى، صَريمةً، *  فأَحْرِ به لِطُولِ فَقْرٍ وأَحْرِيا

Dedi: hafif nûn’u kastetti de durdu. Bazı nüshalarda bir haşiye buldum: Bu kelime, el-Cevherî’den ve bir topluluktan bir tashiftir; ve onun **غَضْيا** olduğu, alttan iki noktalı ي ile, maksûre olduğu; sanki çokluğunda bir bitki yetişme yerine benzetilmiş; bu benzetmeyi Yaʿkûb’a nispet etti. Ebû ʿAmr’dan: **الغَضْيا**; ve beytle de istişhad etti. Ve **الغِضَابُ**: Mekke’de bir yerdir; Rabîʿa b. el-Hacdâr el-Huzelî dedi:

أَلا عادَ هذا القلبَ ما هو عائدُه، *  وراثَ، بأَطْرافِ الغِضابِ، عَوائدُه

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* غ ض ب * * غَضِبَ * عليه من باب طرِب و * مَغْضَبَةً * أيضا كمتربة ورجل * غَضْبَانٌ * وامرأة * غَضْبَى * وفي لغة بني أسد * غَضْبَانَةٌ * وملآنة وأشباههما وقوم * غَضْبَى * و * غَضَابَى * كسَكْرى وسَكارى ورجل * غُضُبَّةٌ * بضم الغين والضاد وتشديد الباء يغضب سريعا و * غَضِبَ * لفلان إذا كان حيا وغِب به إذا كان ميتا و * غاضَبَهُ * راغمه وقوله تعالى ﴿* مُغَاضِباً *﴾ أي مُراغما لقومه وامرأة * غَضُوبٌ * أي عبُوس و * الغَضْبُ * الأحمر الشديد الحُمرة يقال احمرُ غَضْبٌ

##### Türkçe

* غ ض ب * **غَضِبَ** ona karşı, **طرِب** bâbından ve **مَغْضَبَةً** da (vardır); ayrıca **متربة** gibi. Ve bir erkek **غَضْبَانٌ**, bir kadın **غَضْبَى**. Benî Esed’in dilinde **غَضْبَانَةٌ**; ve **ملآنة** ve ikisinin benzerleri. Ve bir kavim **غَضْبَى** ve **غَضَابَى**; **سَكْرى** ve **سَكارى** gibi. Ve bir erkek **غُضُبَّةٌ**; **الغين** ve **الضاد**’ın zammesiyle ve **الباء**’ın şeddelenmesiyle; çabuk öfkelenir. Ve **غَضِبَ** falan kimse için, eğer diri ise; eğer ölü ise onunla **غِب**. Ve **غاضَبَهُ**: ona karşı inatlaştı. Yüce Allah’ın sözü: ﴿**مُغَاضِباً**﴾ yani kavmine karşı inatlaşan. Ve bir kadın **غَضُوبٌ**; yani asık suratlı. Ve **الغَضْبُ**: kırmızı; şiddetli kızıllık. Denir: **غَضْبٌ** kızardı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الغضب بفتح فسكون: الثور، والأسد، كالغضوب. و الغضب: الشديد الحمرة أو الأحمر من كل شيء. والغليظ. و الغضب: صخرة صلبة مستديرة كالغضبة بالهاء قال رؤبة:
  قال الحوازي وأبى أن ينشعا
  أشرية في قرية ما أشفعـا
  وغضبة في هضبة ما أمنعا وقيل: هي المركبة في الجبل المخالفة له. الغضب بالتحريك: ضد الرضا وقد اختلفوا في حده، فقيل: هو ثوران دم القلب لقصد الانتقام، وقيل: الألم على كل شيء يمكن فيه غضب، وعلى ما لا يمكن فيه أسف، قيل: هو يجمع الشر كله، لأنه ينشأ عن الكبر. قال شيخنا: ولذلك أوصى النبي صلى الله عليه وسلم الرجل الذي قال له أوصني بقوله: لا تغضب وقيل: الغضب معه طمع في الوصول إلى الانتقام، والغم معه يأس من ذلك. كالمغضبة وقد غضب، تسمع عليه وغضب له: غضب على غيره من أجله، وذلك إذا كان حيا. يقال: غضب به، إذا كان ميتا، وقال ابن عرفة: الغضب منه محمود ومذموم. فالمذموم: ما كان في غير الحق، والمحمود: ما كان في جانب الدين والحق، وأما غضب الله فهو إنكاره على من عصاه فيعاقبه.، وقال الله تعالى: غير المغضوب عليهم يعني اليهود. وهو غضب ككتف وغضوب كصبور وغضب كعتل وغضبة بزيادة الهاء وغضبة بفتح الغين مع ضم الضاد وغضبة بفتحهما مع تشديد الموحدة، هكذا في النسخ المصححة، ونقله الصاغاني هكذا عن أبي زيد، وضبطه شيخنا كهمزة، وهو خطأ وغضبان، وهذا الأخير هو المتفق عليه بين أرباب اللغة والتصريف. يقال: رجل غضب وغضب إلى آخر ما ذكر، أي يغضب سريعا، وقيل: شديد الغضب. وقد نقل الجوهري بعض هذه الألفاظ عن الأصمعي. وهي أي الأنثى غضبى كسكرى ويوجد في بعض النسخ بالمد، وهو شاذ، والصواب بالقصر، كما في نسختنا. وغضوب مبالغة. ويستوي فيه المذكر والمؤنث، وسيأتي أنه اسم غضبانة وملآنة وأشباههما، وهي لغة قليلة، صرح به ابن مالك وابن هشام وأبو حيان، ج غضاب، بالكسر. قال دريد بن الصمة يرثي أخاه عبد الله:

  فإن تعقب الأيام والدهر تعلموا                      بني قارب أنا غضاب بمعبـد قال ابن منظور: قوله بمعبد يعني عبد الله، فاضطر. وغضابى بالفتح، كندامى ويضم أوله، وهو الأكثر، مثل سكرى وسكارى. وأنشد الجوهري:
  فإن كنت لم أذكرك والقوم بعضهم                      غضابى على بعض فمالي وذائم وقد أغضبه غيره فتغضب، وغاضبته: راغمته، وبه فسر قوله تعالى وذا النون إذ ذهب مغاضبا أي مراغما لقومه. غاضبت فلانا: أغضبته وأغضبني وهو على حقيقة المفاعلة. والغضوب: الحية الخبيثة، والعبوس من النوق وكذل غضبى قال عنترة:
  ينباع من ذفرى غضوب جسرة                      زيافة مثل الفنيق الـمـقـرم الغضوب: جماعة النساء و غضوب. والغضوب: اسم امرأة. قال ساعدة بن جؤية:
  هجرت غضوب وحب من يتجنب                      وعدت عواد دون وليك تشعـب وقال:
  شاب الغراب ولا فؤادك تارك                      ذكر الغضوب ولا عتابك يعتب فمن قال: غضوب، فعلى قول من قال حارث وعباس، ومن قال الغضوب فعلى من قال الحارث والعباس. والغضبة جلد المسن من الوعول. الغضبة: جنة شبه الدرقة، محركة، وهي الترس تتخذ من جلد البعير يطوى بعضها على بعض للقتال. الغضبة: بخصة، بالموحدة والخاء المعجمة والصاد المهملة: نتو فوق العينين أو تحتهما كهيئة القمحة تكون بالجفن الأعلى من العين خلقة كذا في المحكم. الغضبة: جلدة الحوت، نقله الصاغاني. وجلدة الرأس نقله الصاغاني أيضا وجلدة ما بين قرني الثور، نقله الصاغاني أيضا. والغضاب، بالكسر وبالضم: القذى في العين وفي أخرى في العينين، بالتثنية الغضاب: داء آخر يخرج بالجلد وليس بالجدري. يقال منه: غضب بصر فلان، إذا انتفخ من الغضاب ما حوله أو هو الجدري. ويقال للمجدور: المغضوب، وفعله كسمع وعني والثاني أكثر، والأخير نقله الصاغاني. يقال: غضبت عينه، وغضبت، بالفتح والكسر. الغضاب ككتاب: ع بالحجاز قال ربيعة بن الجحدر الهذلي:
  ألا عاد هذا القلب ما هو عـائده                      وارث بأطراف الغضاب عوائده والأغضب: ما بين الذكر إلى الفخذ نقله الصاغاني. وغضبان: جبل بالشام في أطرافه. وغضبى، كسكرى: اسم فرس خيبري بياء النسبة ابن الحصين الكلبي. وقول الجوهري كما قاله الصاغاني وهو قول ابن سيده أيضا غضبى أي كسكرى: اسم مائة من الإبل وحكاه أيضا الزجاجي في نوادره، وهي معرفة أي بالعلمية ولا تدخلها أل. قال شيخنا: أي لأنها من أدوات التعريف، وقد حصل لها في العلمية، وهم يمنعون من اجتماع معرفين على معرف واحد وإن كان المحقق الرضي في شرح الكافية جوز ذلك، وقال: ما المانع من اجتماع المعرفين على معرف واحد إذا كان أحدهما يفيد غير ما يفيده الآخر؛ ولذلك جوز إضافة العلم كقوله:
  علا زيدنا يوم النقا رأس زيدكم وهو ظاهر قوي، لكن الأكثر على منعه لا يدخلها التنوين قال شيخنا: أي لكونها علما، فتكون ممنوعة من الصرف للعلمية والتأنيث، وهذا غير محتاج إليه. لأن ألف التأنيث تمنع من الصرف مطقا سواء كان مدخولها معرفة أو نكرة، كما في الخلاصة وشروحها وغيرها من دواوين النحو. وفي الصحاح: أنشد ابن الأعرابي:

  ومستخلف من بعد غضبى صريمة                      فأحر به لطول فـقـر وأحـريا وقال: أراد النون الخفيفة فوقف، وهو تصحيف من الجوهري، وقد قدمنا أنه قول ابن سيده والزجاجي. وقال ابن مكرم: ووجدت في بعض النسخ حاشية أن هذه الكلمة تصحيف من الجوهري ومن جماعة والصواب غضيا، بالمثناة من تحت مقصورة كأنها شبهت في كثرتها بمنبت الغضى، ونسب هذا التشبيه ليعقوب. قلت: وهو قول أبي عمرو، وإليه مال ابن بري في الحواشي، والصاغاني في التكملة، ونقل شيخنا عن شرح التسهيل للشيخ أبي حيان أنه نقل عن ابن ولاد أنها بالنون، وهذا أغربها، فإنه لا يعرف في الدواوين. والغضابي، كغرابي: الرجل الكدر في معاشرته ومخالفته كأنه نسب إلى الغضاب، وهو القذى. ومن المجاز: غضبت الفرس على اللجام، كنوا بغضبها عن عضها على اللجم. قال أبو النجم:
  تغضب أحيانا على اللجام
  كغضب النار على الضرام فسره فقال: تعض على اللجام من مرحها، فكأنها تغضب، وجعل للنار غضبا على الاستعارة أيضا، وإنما عنى شدة التهابها كقوله، تعالى: سمعوا لها تغيظا وزفيرا أي صوتا كصوت المتغيظ، واستعاره الراعي للقدر، فقال:
  إذا أحمشوها بالوقود تغـضـبـت                      على اللحم حتى تترك العظم باديا وإنما يريد أنها يشتد غليانها وتغطمط فينضج ما فيها حتى ينفصل اللحم من العظم. وقال الفراء: أصبح جلده غضبة واحدة من الجدري، أي قطعة. وأغضبت العين إذا قذفت ما فيها. ورجل غضاب، كغراب: غليظ الجلد، نقله الصاغاني. والمغضوب: الذي ركبه الجدري. وبنوا غضوبة: بطن من العرب. وغضب بن كعب في سليم بن منصور. وفي الأنصار غضب بن جشم بن الخزرج.

##### Türkçe

**الغضب** fetha ile sonra sükûn ile: boğa; ve aslan; **الغضوب** gibi. Ve **الغضب**: her şeyden şiddetli kızıllık yahut kırmızı olan. Ve kalın/iri. Ve **الغضب**: **الغضبة** gibi (sonunda **الهاء** ile) sert, yuvarlak bir kaya. Rü’be dedi ki:
  الحوازي dedi ve “yükselmesinler” diye diretti
  bir köyde bir **أشرية**; “ne şefaatçi oldular”
  ve bir **غضبة** bir tepecikte; “ne engelleyici oldular”
Ve denildi: o, dağda yerleştirilmiş, ona aykırı olandır. **الغضب** hareke ile: rızânın zıddı; ve onun haddinde ihtilaf ettiler. Denildi ki: o, intikamı kastetmek için kalp kanının kaynamasıdır. Ve denildi ki: o, içinde öfke mümkün olan her şey üzerine acıdır; ve içinde esef mümkün olmayan şeye (dair) (de). Denildi ki: o, bütün şerri toplar; çünkü kibirden doğar. Şeyhimiz dedi ki: bu yüzden Peygamber صلى الله عليه وسلم, kendisine “bana vasiyet et” diyen adama “öfkelenme” sözüyle vasiyet etti. Ve denildi: **الغضب** ile birlikte intikama ulaşmaya dair bir tamah vardır; **الغم** ile birlikte ise bundan ümit kesme vardır. **المغضبة** gibi. Ve **غضب** etti; ona (hakkında) işitirsin. Ve **غضب له**: onun sebebiyle başkasına öfkelendi; bu, o diri ise olur. “**غضب به**” denir; o ölü ise. İbn ‘Arefe dedi ki: ondan olan **الغضب** övülen ve yerilen olur. Yerilen: hak dışında olan. Övülen: din ve hak tarafında olan. Allah’ın **غضب**’ı ise: kendisine isyan edeni inkâr etmesi, sonra onu cezalandırmasıdır. Ve Allah تعالى dedi ki: **غير المغضوب عليهم** yani Yahudiler. Ve o, **غضب** ( **كتف** gibi) ve **غضوب** ( **صبور** gibi) ve **غضب** ( **عتل** gibi) ve **غضبة** ( **الهاء**’nın artırılmasıyla) ve **غضبة** ( **الغين**’in fethası ile **الضاد**’ın zammı ile) ve **غضبة** (ikisinin fethası ile **الموحدة**’nın şeddelenmesiyle); tashih edilmiş nüshalarda böyledir. Sâğânî bunu Ebû Zeyd’den böyle nakletti. Şeyhimiz onu **همزة** gibi ضبط etti; o hatadır. Ve **غضبان**; ve bu sonuncusu, lugat ve sarf erbabı arasında üzerinde ittifak edilendir. “Adam **غضب** ve **غضب** …” denir, zikrettiğinin sonuna kadar; yani çabuk öfkelenir. Ve denildi: şiddetli öfkelidir. Cevherî bu lafızların bir kısmını Asma‘î’den nakletmiştir. Ve o (yani dişi) **غضبى** ( **سكرى** gibi). Bazı nüshalarda med ile bulunur; o şâzdır. Doğrusu kasr iledir; bizim nüshamızda olduğu gibi. Ve **غضوب** mübalağadır. Müzekker ve müenneste eşit olur. Ve ileride gelecektir ki o, **غضبانة** ve **ملآنة** ve benzerlerinin ismidir; bu az bir lugattır; İbn Mâlik, İbn Hişâm ve Ebû Hayyân bunu açıkça söylemiştir. Çoğulu: **غضاب** (kesre ile). Düreyd b. es-Sımme, kardeşi Abdullah’a mersiye söylerken dedi ki:

  Eğer günler ve dehrin ardınca gelirseniz bilirsiniz                      Benî Kârib, biz **غضاب**’ız, **بمعبد** ile
İbn Manzûr dedi ki: “**بمعبد**” sözüyle Abdullah’ı kastediyor; zaruret yaptı. Ve **غضابى** fetha ile, **ندامى** gibi; ve evveli zamm edilir; o daha çoktur; **سكرى** ve **سكارى** gibi. Cevherî şu beyti okuttu:
  Eğer seni anmadıysam ve kavimden bir kısmı                      bir kısmına **غضابى** iken, bana ne ve ayıplayanlar (ne)
Ve başkası onu öfkelendirdi de o öfkelendi. Ve **غاضبته**: ona rağmen davrandım. Ve bununla Allah تعالى’nın sözü tefsir edildi: **وذا النون إذ ذهب مغاضبا** yani kavmine rağmen giden. “**غاضبت** falancayı” (demek): onu öfkelendirdim ve o beni öfkelendirdi; bu, mufâ‘ale hakikati üzeredir. Ve **الغضوب**: habis yılan; ve develerden **العبوس**; ve bunun gibi **غضبى**. ‘Antere dedi ki:
  **ذفرى**’dan fışkırır, **غضوب** bir **جسرة**                      **زيافة**; **الفنيق الـمـقـرم** gibi
**الغضوب**: kadınlar topluluğu; ve **غضوب**. Ve **الغضوب**: bir kadının adıdır. Sâ‘ide b. Cüeyye dedi ki:
  **غضوب**’u terk ettim; ve uzak duran kimsenin sevgisini                      ve senin velînin dışında ayrılanları geri çevirdim
Ve dedi ki:
  Karga ihtiyarladı; fakat senin gönlün terk edici değil                      **الغضوب**’un zikrini; ve senin kınaman kınanır değil
Kim “**غضوب**” derse, **حارث** ve **عباس** diyenin sözü üzerinedir; kim “**الغضوب**” derse, **الحارث** ve **العباس** diyenin sözü üzerinedir. Ve **الغضبة**: dağ keçilerinden yaşlı olanın derisi. **الغضبة**: kalkan benzeri bir zırh; harekeli; o, deve derisinden yapılan, savaş için bir kısmı bir kısmı üzerine katlanan kalkandır. **الغضبة**: **بخصة**; **الموحدة** ile ve **الخاء المعجمة** ile ve **الصاد المهملة** ile: iki gözün üstünde yahut altında, buğday tanesi heyeti gibi bir kabarıklık; gözün üst kapağında yaratılıştan olur; **المحكم**’de böyle. **الغضبة**: balığın derisi; Sâğânî nakletti. Ve baş derisi; Sâğânî bunu da nakletti. Ve boğanın iki boynuzu arasındaki deri; Sâğânî bunu da nakletti. Ve **الغضاب** (kesre ile ve zamme ile): gözde çapak; ve başka bir rivayette iki gözde; tesniye ile **الغضاب**. **الغضاب**: deride çıkan başka bir hastalık; çiçek değildir. Ondan denir: “Falancanın görmesi **غضب** etti” yani çevresindeki **الغضاب**’dan şişti; yahut o çiçektir. Ve çiçekliye **المغضوب** denir. Fiili **سمع** gibi ve **عني** gibi; ikincisi daha çoktur. Sonuncuyu Sâğânî nakletti. “Gözü **غضبت** etti” denir; ve **غضبت**; fetha ile ve kesre ile. **الغضاب** ( **كتاب** gibi): Hicaz’da bir yer. Rebî‘a b. el-Cahder el-Hüzelî dedi ki:
  Dönmez mi bu kalp, dönüşü nedir                      **الغضاب**’ın uçlarında, dönüşleri miras kalan
Ve **الأغضب**: erkeklik uzvu ile uyluk arası; Sâğânî nakletti. Ve **غضبان**: Şam’da bir dağ; uçlarında. Ve **غضبى** ( **سكرى** gibi): Hayberî bir atın adı; nisbet **ياء**’sı ile; İbnü’l-Husayn el-Kelbî. Ve Cevherî’nin sözü, Sâğânî’nin dediği gibi; bu, İbn Sîde’nin de sözüdür: **غضبى** yani **سكرى** gibi: yüz deveden oluşan bir sürünün adı; Zecâcî de **نوادر**’inde bunu hikâye etti. Ve o, marifedir; yani alem oluşla; ona **أل** girmez. Şeyhimiz dedi ki: yani çünkü o, tarif edatlarından biridir; ve ona alemiyette (tarif) hâsıl olmuştur. Onlar, bir marifeye iki tarif edicinin birleşmesini men ederler; her ne kadar muhakkik Radî, **شرح الكافية**’de bunu caiz görmüş ve demiştir: tarif edicilerden biri diğerinin fayda ettiğinden başka bir şey fayda ediyorsa, bir marifeye iki tarif edicinin birleşmesinin engeli nedir? Bu yüzden alemin izafesini caiz gördü; şu sözü gibi:
  **زيدنا** yükseldi, **النقا** gününde, sizin **زيدكم**’un başı üzerine
Bu, zahir ve kuvvetlidir; fakat çoğunluk men üzerinedir. Ona tenvin girmez. Şeyhimiz dedi ki: yani alem olduğu için; böylece alemiyet ve müenneslik sebebiyle gayr-i munsarif olur; buna ihtiyaç yoktur. Çünkü müenneslik elifi, içine gireni mutlak olarak gayr-i munsarif kılar; marife olsun nekre olsun; **الخلاصة** ve şerhleri ve diğer nahiv divanlarında olduğu gibi. **الصحاح**’ta: İbnü’l-A‘râbî şu beyti okuttu:

  **غضبى**’dan sonra bir **صريمة**’dan halef kılınmış                      o hâlde ona, uzun fakirlik sebebiyle, daha layık ve daha layık
Ve dedi ki: hafif **النون**’u kastetti de vakf etti; bu, Cevherî’den bir tashiftir. Biz daha önce bunun İbn Sîde ve Zecâcî’nin sözü olduğunu öne aldık. İbn Mekrem dedi ki: bazı nüshalarda bir hâşiye buldum: bu kelime Cevherî’den ve bir cemaatten tashiftir; doğrusu **غضيا**’dır; alttan **المثناة** ile, maksûre; sanki çokluğunda **الغضى** bitkiliğine benzetildi; bu benzetmeyi Yakub’a nisbet etti. Dedim ki: bu, Ebû ‘Amr’un sözüdür; İbn Berrî hâşiyelerde buna meyletti; Sâğânî de **التكملة**’de. Şeyhimiz, Şeyh Ebû Hayyân’ın **شرح التسهيل**’inden nakletti ki o, İbn Velâd’dan onun **النون** ile olduğunu nakletmiş; bu, onların en garibidir; çünkü divanlarda bilinmez. Ve **الغضابي** ( **غرابي** gibi): geçiminde ve muhalefetinde bulanık olan adam; sanki **الغضاب**’a nisbet edilmiştir; o da çerçöptür. Mecazdan: “At, gem üzerine **غضبت** etti”; onun **غضب**’ı ile gemleri ısırmasını kinaye ettiler. Ebû’n-Necm dedi ki:
  Bazen gem üzerine **تغضب** eder
  **غضب**’ı gibi, ateşin tutuşmuş odun üzerine
Onu tefsir etti ve dedi ki: şımarıklığından gemi ısırır; sanki öfkelenir. Ateşe de istiare ile **غضب** kıldı. O ancak onun alevlenmesinin şiddetini kastetti; Allah تعالى’nın sözü gibi: **سمعوا لها تغيظا وزفيرا** yani öfkelenenin sesi gibi bir ses. Çoban (şair) bunu kazana istiare etti; dedi ki:
  Onu yakıtla kızıştırdıklarında **تغضبت** eder                      et üzerine; ta ki kemiği açıkta bırakıncaya dek
O ancak şunu ister: kaynaması şiddetlenir ve homurdanır; içindekini pişirir; ta ki et kemikten ayrılıncaya dek. Ferrâ dedi ki: “Derisi çiçekten tek bir **غضبة** oldu” yani bir parça. “Göz **أغضبت** etti” (denir) içindekini attığında. Ve “adam **غضاب**” ( **غراب** gibi): derisi kalın; Sâğânî nakletti. Ve **المغضوب**: çiçeğin bindiği kimse. Ve Benû **غضوبة**: Araplardan bir batın. Ve Süleym b. Mansûr’da **غضب** b. Ka‘b. Ensâr’da da **غضب** b. Cüşem b. el-Hazrec.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

غَضِبَ عَلَيْهِ
1 غَضِبَ عَلَيْهِ ذ , (S, Msb, K,) [aor. غَضَبَ ,] inf. n. غَضَبْ (S, Msb, K *) and مَغْضَبَةٌ, (S, K, *) He was angry with him; (MA, K, * PS, &c.;) and ↓ تغضّب عليه signifies the same. (Msb.) [See الغَضَبُ below.] And غَضِبَ مِنْ لَاشَىْءٍ i. e. [He was angry] for nothing; meaning, for no cause. (Msb. [لاشىء, in a case of this kind, is regarded as one word, and is therefore as above, not لَا شَىْءِ: see p. 1626, third col.]) ― -b2- غَضِبَ لَهُ (meaning He was angry with another person for his sake, or on his account, TA) is said when the person [on whose account the anger is excited] is living: and غَضِبَ بِهِ, when he is dead: (S, A, Msb, K:) so says El-Umawee, and El-Ahmar says the like. (S.) ― -b3- [And you say, غَضِبَ فِى اللّٰهِ He was angry for the sake of God.] ― -b4- And غَضِبَتِ الفَرَسُ عَلَى اللِّجَامِ (tropical:) The mare champed upon the bit. (TA.) Abu-n-Nejm says,
تَغْضَبُ أَحْيَانًا عَلَيا للِّجَامِ
كَغَضَبِ النَّارِ عَلَى الضِّرَامِ
(tropical:) [She champs, sometimes, upon the bit, like the fierce burning of the fire upon the quickly-kindling fragments of firewood]. (A, TA.) [See also 5, last sentence.] -A2- غُضِبَ, like عُنِىَ [pass. in form]; and غَضِبَ; (K, TA;) the former of which is the more usual; (TA;) He had the disease termed غُِضَاب [q. v.]. (K, TA.) ― -b2- And غضبت عَيْنُهُ, with fet-h and kesr [i. e., app., غَضِبَتْ; or “ with fet-h and kesr ” may be a mistranscription for “ with damm and kesr, ” so that the verb may be غُضِبَتْ; His eye had in it what are termed غُِضَاب]. (TA.)

غَاضَبْتُهُ
3 غَاضَبْتُهُ ذ I made him angry, he also making me angry. (K.) ― -b2- And I broke off from him, or quitted him, in anger, or enmity. (S, K.) ذَهَبَ مُغَاضِبًا, in the Kur [xxi. 87], means He went away, breaking off from his people, or quitting them, in anger, or enmity. (S.)

اغضبهُ
4 اغضبهُ ذ He angered him, or made him angry. (S, * Msb, * K.)

تغضّب
5 تغضّب ذ He became angered or angry: (S:) or he was angry somewhat after [having been so] somewhat. (Ham p. 522.) See also 1, first sentence. ― -b2- And تغضّبت القِدْرُ (tropical:) The cooking-pot boiled fiercely عَلَى اللَّحْمِ [upon the flesh-meat]. (TA.)

غَضْبٌ
غَضْبٌ ذ (S, K) Red (S) intense in redness: (S, K:) you say أَحْمَرُ غَضْبٌ: so says ISk: (S:) or غَضْبٌ signifies أَحْمَرُ غَضْبٌ (K) i. e. red that is dense, or deep: (TK:) or أَحْمَرُ [i. e. red], applied to anything: and غَلِيظٌ [i. e. thick, &c.]. (TA.) -A2- Also, and ↓ غَضْبَةٌ, A hard rock (K, TA) set, or fixed, in a mountain, and differing therefrom: (TA:) or the latter signifies thus: or a hard, round, rock. (O.) -A3- And الغَضْبُ signifies The lion: and the bull: as also [in the latter sense, or perhaps in both senses,] ↓ الغَضُوبُ. (K.)

غَضَبٌ
غَضَبٌ ذ an inf. n. of غَضِبَ [q. v.]. (S, Msb, K.) الغَضَبُ is The contr. of الرِّضَى: (K, TA:) it is variously defined: some say that it is a state of excitement of the blood of the heart for the purpose of revenge: some say that pain on account of anything reparable is غَضَب; and for anything irreparable, أَسَف: some say that it [is a passion which] includes all that is evil; wherefore the Prophet, to a man who asked of him a precept, said, لَا تَغْضَبْ: and some say that الغَضَب is [a passion] accompanied by an eagerness to obtain revenge; and الغَمّ is accompanied by despair of obtaining it: (TA: [see also غَيْظٌ:]) there is a غَضَب that is commended, and a غَضَب that is discommended; the former being that which is for the sake of religion and truth, or right; and the latter being that which is in a wrong case: and the غَضَب of God is his disapproving of the conduct of him who disobeys Him, and whom He will therefore punish. (Ibn- 'Arafeh, TA.)

غَضِبٌ
غَضِبٌ ذ : see غَضْبَانُ.

غَضْبَةٌ
غَضْبَةٌ ذ A single fit of غَضَب [or anger]. (O.) -A2- See also غَضْبٌ. ― -b2- Also An [eminence of the kind termed] أَكَمَة. (L, TA.) ― -b3- And A بَخَصَة (K, TA, in the CK بَخْصَة), or protuberance [of flesh], above, or beneath, the eyes, in the form of a flatulent tumour, (TA,) or in the upper eyelid, produced by nature: (K, TA:) so in the M. (TA.) ― -b4- And A thing resembling a دَرَقَة, (K, TA,) i. e. a shield, (TA,) of the hide of the camel, (K, TA,) one part of which is folded over another. (TA.) ― -b5- And A [garment of the kind called] جُبَّة made of the hides of camels, and worn for fighting. (O.) ― -b6- Also The skin of a mountain-goat advanced in age. (K.) The skin of a fish. (K.) The skin of the head. (K.) And The skin of the part between the horns of a bull. (K.) ― -b7- And A patch of the small-pox: so in the saying, أَصْبَحَ وَاحِدَةً مِنَ الجُدَرِىِّ جِلْدُهُ غَضْبَةً [His skin became one patch of the small-pox]: (O:) like غَضْنَةٌ. (S in art. غضن.)

غُضَبَةٌ
غُضَبَةٌ ذ : see غَضْبَانُ.

غَضْبَى
غَضْبَى ذ fem. of غَضْبَانُ [q. v.]: (S, Msb, K:) and pl. thereof. (S.) [See also غَضُوبٌ.] -A2- It is also said by J, (K, TA,) and [before him] by EzZejjلjee, and also [after him] by ISd, (TA,) to be a name for A hundred camels, and not to have tenween, nor the article ال: but this is a mistake for غَضْيَا. (K, TA.)

القُوَّةُ الغَضَبِيَّةُ
القُوَّةُ الغَضَبِيَّةُ ذ [The irascible faculty]. (KT, in explanation of التَّهَوُّرُ.)

غَضْبَانُ
غَضْبَانُ ذ (S, Msb, K) [and, in the dial. of BenooAsad, as is implied by the fem. in that dial. mentioned in what follows, غَضْبَانٌ,] and ↓ غَضِبٌ and ↓ غَضُوبٌ [which is both masc. and fem.] and ↓ غُضُبٌّ (K) and ↓ غُضُبَّةٌ (S, K) and ↓ غَضُبَّةٌ and ↓ غَضَبَّةٌ, (K,) or the last, accord. to MF, is ↓ غُضَبَةٌ, (TA,) are epithets applied to an angry man: (K:) [the first seems often to signify simply Angry, like غَضِبٌ; but accord. to SM,] all these epithets signify quickly, or soon, angry [as غُضُبَّةٌ is said in the S to signify, on the authority of As]: (TA:) the fem. of the first word is غَضْبَى, (S, Msb, K,) and (in the dial. of Benoo-Asad, S) غَضْبَانَةٌ, (S, K,) which is seldom used; (K;) and غَضُوبٌ is also used as a fem. epithet [as stated above], (K,) and has an intensive signification: (TA:) pl. (of the first word, Msb) غِضَابٌ (Msb, K) and (likewise of the first) غَضْبَى (S) and غُضَابَى (S, K) and غَضَابَى. (Msb, K.)

غُضُبٌّ
غُضُبٌّ ذ : see the next preceding paragraph.

غُضُبَّةٌ
غُضُبَّةٌ ذ and غَضُبَّةٌ and غَضَبَّةٌ: see غَضْبَانُ.

غِضَابٌ
غِضَابٌ ذ and غُضَابٌ Motes (قَذًى) in the eye: (K, TA:) or, as in one copy of the K, [and in the O,] in the eyes. (TA.) ― -b2- And A certain disease; (K, TA;) or so the latter word; (O;) an eruption in the skin; but not small-pox: (TA:) or (so accord. to the TA, but in the CK “ and ”) small-pox. (K, TA.)

غَضُوبٌ
غَضُوبٌ ذ : see غَضْبَانُ. ― -b2- Also Stern, or austere, in look, or countenance; applied to a woman: (S, O, K:) and in like manner applied to a she-camel: (O, K:) or thus applied to a she-camel: and also signifying a company of women. (TA.) ― -b3- And A malignant serpent. (O, K.) ― -b4- See also غَضْبٌ.

غُضَابِىٌّ
غُضَابِىٌّ ذ A man (TA) perturbed (كَدِرٌ) in social intercourse and in comportment. (K. [For وَالمُخَالَفَةِ in some copies of the K, I read وَالمُخَالَقَةِ, as in other copies.])

الأَغْضَبُ
الأَغْضَبُ ذ The part between the penis and the thing. (K.)

مَغْضُوبٌ عَلَيْهِ
مَغْضُوبٌ عَلَيْهِ ذ [An object of anger]. By المَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ in the Kur [ch. i. last verse], are meant The Jews. (O, TA.) -A2- مَغْضُوبٌ also signifies Having [the disease called غِضَاب, i. e.] the smallpox. (O, TA.)

##### Türkçe

**غَضِبَ عَلَيْهِ**
1 **غَضِبَ عَلَيْهِ** ذ, (S, Msb, K,) [muzâri‘i **غَضَبَ**,] mastar ismi **غَضَبْ** (S, Msb, K *) ve **مَغْضَبَةٌ**, (S, K, *) O, ona öfkelendi; (MA, K, * PS, &c.;) ve ↓ **تغضّب عليه** aynı şeye delâlet eder. (Msb.) [Aşağıda **الغَضَبُ**’a bak.] Ve **غَضِبَ مِنْ لَاشَىْءٍ** yani [o, öfkelendi] boş yere; mânâsı, bir sebep olmaksızın. (Msb. [**لاشىء**, bu tür bir durumda tek kelime sayılır; bu yüzden yukarıdaki gibidir, **لَا شَىْءِ** değil: s. 1626, üçüncü sütuna bak.]) ― -b2- **غَضِبَ لَهُ** (mânâsı: onun hatırı için, yahut onun hesabına, başka bir kimseye öfkelendi, TA) denir; kişi [uğruna öfkenin uyarıldığı kimse] hayatta iken: ve **غَضِبَ بِهِ**, o ölü iken: (S, A, Msb, K:) El-Umawee böyle söyler; El-Ahmar da bunun benzerini söyler. (S.) ― -b3- [Ve dersin ki, **غَضِبَ فِى اللّٰهِ** Allah’ın hatırı için öfkelendi.] ― -b4- Ve **غَضِبَتِ الفَرَسُ عَلَى اللِّجَامِ** (mecazen:) Kısrak gemi çiğnedi. (TA.) Abu-n-Nejm der ki,
تَغْضَبُ أَحْيَانًا عَلَيا للِّجَامِ
كَغَضَبِ النَّارِ عَلَى الضِّرَامِ
(mecazen:) [O, bazen gemi çiğner; ateşin, çabuk tutuşan odun parçaları üzerindeki şiddetli yanışı gibi]. (A, TA.) [Ayrıca 5’e, son cümleye de bak.] -A2- **غُضِبَ**, **عُنِىَ** gibi [şekilce meçhul]; ve **غَضِبَ**; (K, TA;) bunlardan birincisi daha yaygındır; (TA;) onda **غُِضَاب** denilen hastalık vardı [bk.]. (K, TA.) ― -b2- Ve **غضبت عَيْنُهُ**, fetḥa ve kesra ile [yani, görünüşe göre, **غَضِبَتْ**; yahut “fetḥa ve kesra ile” ifadesi “ḍamme ve kesra ile”nin yanlış yazımı olabilir; böylece fiil **غُضِبَتْ** olur; onun gözünde **غُِضَاب** denilen şeyler vardı]. (TA.)

**غَاضَبْتُهُ**
3 **غَاضَبْتُهُ** ذ Onu öfkelendirdim; o da beni öfkelendirerek. (K.) ― -b2- Ve ondan ayrıldım, yahut onu terk ettim; öfke ile yahut düşmanlıkla. (S, K.) **ذَهَبَ مُغَاضِبًا**, Kur’ân’da [xxi. 87], mânâsı: kavminden ayrılarak, yahut onları terk ederek, öfke ile yahut düşmanlıkla gitti. (S.)

**اغضبهُ**
4 **اغضبهُ** ذ Onu öfkelendirdi, yahut onu kızdırdı. (S, * Msb, * K.)

**تغضّب**
5 **تغضّب** ذ Öfkelenmiş yahut kızmış oldu: (S:) yahut biraz [öfkelenmiş] olduktan sonra biraz öfkelendi. (Ham s. 522.) Ayrıca 1’in ilk cümlesine de bak. ― -b2- Ve **تغضّبت القِدْرُ** (mecazen:) Tencere **عَلَى اللَّحْمِ** [et üzerinde] şiddetle kaynadı. (TA.)

**غَضْبٌ**
**غَضْبٌ** ذ (S, K) Kırmızı (S) kırmızılıkta şiddetli: (S, K:) dersin ki **أَحْمَرُ غَضْبٌ**: ISk böyle söyler: (S:) yahut **غَضْبٌ**, **أَحْمَرُ غَضْبٌ** demektir (K) yani yoğun, yahut derin, kırmızı: (TK:) yahut **أَحْمَرُ** [yani kırmızı], herhangi bir şeye uygulanır: ve **غَلِيظٌ** [yani kalın, vb.]. (TA.) -A2- Ayrıca, ve ↓ **غَضْبَةٌ**, Dağda yerleşmiş yahut sabit, ondan farklı, sert bir kaya: (K, TA) (TA:) yahut ikincisi bu mânâyı ifade eder: yahut sert, yuvarlak bir kaya. (O.) -A3- Ve **الغَضْبُ** Aslan demektir: ve boğa: ayrıca [ikinci mânâda, yahut belki her iki mânâda da] ↓ **الغَضُوبُ**. (K.)

**غَضَبٌ**
**غَضَبٌ** ذ **غَضِبَ**’in mastar ismidir [bk.]. (S, Msb, K.) **الغَضَبُ**, **الرِّضَى**’nın zıddıdır: (K, TA:) çeşitli biçimlerde tarif edilmiştir: bazıları der ki o, intikam maksadıyla kalp kanının coşması hâlidir: bazıları der ki telâfisi mümkün olan bir şeyden dolayı acı **غَضَب**’dır; telâfisi mümkün olmayan bir şeyden dolayı ise **أَسَف**: bazıları der ki o, kötülüğün hepsini içine alan [bir tutkudur]; bu yüzden Peygamber, kendisinden bir öğüt isteyen bir adama, **لَا تَغْضَبْ** dedi: bazıları der ki **الغَضَب**, intikamı elde etmeye yönelik bir iştiyakla birlikte olan [bir tutkudur]; **الغَمّ** ise onu elde etmeye ümitsizlikle birlikte olandır: (TA: [ayrıca **غَيْظٌ**’a da bak:]) övülen bir **غَضَب** vardır ve yerilen bir **غَضَب** vardır; birincisi din ve hakikat, yahut hak, uğruna olandır; ikincisi ise haksız bir durumda olandır: Allah’ın **غَضَب**’ı ise, O’na isyan eden kimsenin davranışını hoş görmemesidir; bu sebeple onu cezalandıracaktır. (Ibn- ‘Arafeh, TA.)

**غَضِبٌ**
**غَضِبٌ** ذ : **غَضْبَانُ**’a bak.

**غَضْبَةٌ**
**غَضْبَةٌ** ذ **غَضَب**’ın [yahut öfkenin] tek bir nöbeti. (O.) -A2- Ayrıca **غَضْبٌ**’a da bak. ― -b2- Ayrıca [**أَكَمَة** denilen türden] bir yükselti. (L, TA.) ― -b3- Ve **بَخَصَة** (K, TA, CK’de **بَخْصَة**), yahut gözlerin üstünde yahut altında, yellenme tümörü biçiminde bir çıkıntı [et çıkıntısı], (TA,) yahut tabiatça meydana gelen üst göz kapağında: (K, TA:) M’de de böyledir. (TA.) ― -b4- Ve **دَرَقَة**’ye benzeyen bir şey, (K, TA,) yani bir kalkan, (TA,) devenin derisinden, (K, TA,) bir parçası diğerinin üzerine katlanmış. (TA.) ― -b5- Ve savaş için giyilen, deve derilerinden yapılmış [**جُبَّة** denilen türden] bir giysi. (O.) ― -b6- Ayrıca yaşlanmış bir dağ keçisinin derisi. (K.) Bir balığın derisi. (K.) Başın derisi. (K.) Ve bir boğanın boynuzları arasındaki kısmın derisi. (K.) ― -b7- Ve çiçek hastalığının bir yaması: şu sözde olduğu gibi, **أَصْبَحَ وَاحِدَةً مِنَ الجُدَرِىِّ جِلْدُهُ غَضْبَةً** [Onun derisi çiçek hastalığından tek bir yama oldu]: (O:) **غَضْنَةٌ** gibi. (S, madde **غضن**’da.)

**غُضَبَةٌ**
**غُضَبَةٌ** ذ : **غَضْبَانُ**’a bak.

**غَضْبَى**
**غَضْبَى** ذ **غَضْبَانُ**’un müennesi [bk.]: (S, Msb, K:) ve onun çoğulu. (S.) [Ayrıca **غَضُوبٌ**’a da bak.] -A2- J tarafından da, (K, TA,) ve [ondan önce] EzZejjلjee tarafından, ve ayrıca [ondan sonra] ISd tarafından, (TA,) yüz deve için bir ad olduğu; tenvin ve **ال** takısı almadığı da söylenmiştir: fakat bu, **غَضْيَا** yerine bir hatadır. (K, TA.)

**القُوَّةُ الغَضَبِيَّةُ**
**القُوَّةُ الغَضَبِيَّةُ** ذ [Öfke kuvvesi]. (KT, **التَّهَوُّرُ**’ün açıklamasında.)

**غَضْبَانُ**
**غَضْبَانُ** ذ (S, Msb, K) [ve BenooAsad lehçesinde, aşağıda anılan o lehçedeki müennesin ima ettiği üzere, **غَضْبَانٌ**,] ve ↓ **غَضِبٌ** ve ↓ **غَضُوبٌ** [ki hem müzekker hem müennestir] ve ↓ **غُضُبٌّ** (K) ve ↓ **غُضُبَّةٌ** (S, K) ve ↓ **غَضُبَّةٌ** ve ↓ **غَضَبَّةٌ**, (K,) yahut sonuncusu, MF’ye göre, ↓ **غُضَبَةٌ**’dir, (TA,) öfkeli bir adama uygulanan sıfatlardır: (K:) [birincisi çoğu kez **غَضِبٌ** gibi sadece “öfkeli” mânâsına görünür; fakat SM’ye göre,] bu sıfatların hepsi çabuk, yahut tez, öfkelenen mânâsına gelir [nitekim **غُضُبَّةٌ**’nin S’de As’ın rivayetiyle bu mânâya geldiği söylenir]: (TA:) birinci kelimenin müennesi **غَضْبَى**’dır, (S, Msb, K,) ve (Benoo-Asad lehçesinde, S) **غَضْبَانَةٌ**, (S, K,) ki az kullanılır; (K;) ve **غَضُوبٌ** da müennes bir sıfat olarak kullanılır [yukarıda belirtildiği üzere], (K,) ve mübalağa mânâsı vardır: (TA:) çoğul (birinci kelimenin, Msb) **غِضَابٌ** (Msb, K) ve (yine birincinin) **غَضْبَى** (S) ve **غُضَابَى** (S, K) ve **غَضَابَى**. (Msb, K.)

**غُضُبٌّ**
**غُضُبٌّ** ذ : bir önceki paragrafa bak.

**غُضُبَّةٌ**
**غُضُبَّةٌ** ذ ve **غَضُبَّةٌ** ve **غَضَبَّةٌ**: **غَضْبَانُ**’a bak.

**غِضَابٌ**
**غِضَابٌ** ذ ve **غُضَابٌ** Gözde (قَذًى) çapak kırıntıları: (K, TA:) yahut K’nın bir nüshasında, [ve O’da,] gözlerde. (TA.) ― -b2- Ve belli bir hastalık; (K, TA;) yahut ikinci kelime böyledir; (O;) deride bir döküntü; fakat çiçek hastalığı değil: (TA:) yahut (TA’ya göre böyle; fakat CK’de “ve”dir) çiçek hastalığı. (K, TA.)

**غَضُوبٌ**
**غَضُوبٌ** ذ : **غَضْبَانُ**’a bak. ― -b2- Ayrıca bakışta yahut yüzde sert, yahut haşin; bir kadına uygulanır: (S, O, K:) ve aynı şekilde bir dişi deveye uygulanır: (O, K:) yahut bir dişi deveye böyle uygulanır: ve ayrıca bir kadınlar topluluğu mânâsına gelir. (TA.) ― -b3- Ve habis bir yılan. (O, K.) ― -b4- Ayrıca **غَضْبٌ**’a da bak.

**غُضَابِىٌّ**
**غُضَابِىٌّ** ذ Sosyal ilişkide ve davranışta kederli/berbat (كَدِرٌ) bir adam. (K. [K’nın bazı nüshalarındaki **وَالمُخَالَفَةِ** yerine, diğer nüshalarda olduğu gibi, **وَالمُخَالَقَةِ** okurum.])

**الأَغْضَبُ**
**الأَغْضَبُ** ذ Erkeklik uzvu ile şey arasındaki kısım. (K.)

**مَغْضُوبٌ عَلَيْهِ**
**مَغْضُوبٌ عَلَيْهِ** ذ [Öfkeye uğratılmış kimse]. Kur’ân’da [sûre i, son âyet] **المَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ** ile kastedilenler Yahudilerdir. (O, TA.) -A2- **مَغْضُوبٌ** ayrıca [**غِضَاب** denilen hastalığa, yani] çiçek hastalığına sahip olan mânâsına da gelir. (O, TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

غَضِبَ
غَضِبَ A ( n. ac. غَضَب 4 ,  مَغْضَبَة 17t )
a.  [ 'Ala ], Was angry with, was irritated, incensed, exasperated, embittered against.

b.  [ La ], Defended, protected, championed.

c.  [ Bi ], Defended ( one dead ).

d.  [ Fī ], Was angry for the sake of, jealous of the honour of.

e.  [ Min ], Was angry, offended about.

غَاْضَبَ
غَاْضَبَ III ,
a.  Angered, provoked, irritated, enraged, exasperated, incenesed.

b.  Was angry with.

أَغْضَبَ
أَغْضَبَ IV ,
a.  see III (a) .

تَغَضَّبَ
تَغَضَّبَ V ,
a.  Became angry, enraged; lost his temper, flew into a passion.

اِسْتَغْضَبَ
اِسْتَغْضَبَ X ,
a.  see V .

غَضْب
غَضْب 1 ,
a.  Intense redness.

b.  Hard rock.

c.  Lion.

غَضْبَة
غَضْبَة 1t ,
a.  Fit of anger, rage, temper, passion.

b.  Hide, skin; shield.

c.  see 1 (b) .

غَضْبَى
غَضْبَى 1ya ,
a.  fem. of غَضْبَاْنُ 33 .

غَضَب
غَضَب 4 ,
a.  Anger, wrath; indignation; ire; rage; fury.

غَضِب
غَضِب 5 ,
a.  see 33 .

غَضُب
غَضُب 6 ,
a.  see 33 .

غُضَبَة
غُضَبَة 9t ,
a.  see 13t .

غُضُبّ
غُضُبّ 13 ,
a.  see 13t .

غُضُبَّة
غُضُبَّة 13t ,
a.  Irritable,irascible, hasty, quick-tempered, choleric, passaionate.

غِضَاْب
غِضَاْب 23 ,  غُضَاْب 24 ,
a.  Motes in the eye.

b.  Cutaneous eruption.

غُضَاْبِيّ
غُضَاْبِيّ 24yi ,
a.  Morose, snappish, testy, quarrelsome, unacccommodating, disagreeable.

غَضُوْب
غَضُوْب 26 ,
a.  see 33 .

غَضْبَاْنُ
غَضْبَاْنُ 33 , ( pl. غَضْبَى 1ya ,  غَضَاْبَى 22ya ,  غِضَاْب 23 ,  غِضَاْبَى 23ya ),
a.  Angry, wrathful, irate; ireful; provoked, exasperated, incensed.

b.  Fierce, grim, forbidding; stern, severe.

غَضْبَاْنَة
غَضْبَاْنَة 33t ,
a.  fem. of غَضْبَاْنُ 33 .

غَُضَبَّة
غَُضَبَّة
a.  see 13t .

مَغْضُوْب عَلَيْهِ
مَغْضُوْب عَلَيْهِ
a.  Object of anger.

##### Türkçe

**غَضِبَ**
**غَضِبَ** A ( i. ac. **غَضَب** 4, **مَغْضَبَة** 17t )
a. [ ‘Ala ], -e karşı öfkelendi, -e kızdı; -e karşı hiddetlendi, öfkelendi, bıktırıcı derecede kızdı, -e karşı acılaştı.

b. [ La ], savundu, korudu, himaye etti.

c. [ Bi ], savundu (bir ölüyü).

d. [ Fī ], uğruna öfkelendi; şerefinin namusunu kıskandı.

e. [ Min ], hakkında öfkelendi, hakkında gücendi.

**غَاْضَبَ**
**غَاْضَبَ** III,
a. öfkelendirdi, kışkırttı, kızdırdı, öfkelendirdi, bıktırıcı derecede kızdırdı, öfkelendirdi.

b. -e öfkelendi.

**أَغْضَبَ**
**أَغْضَبَ** IV,
a. bk. III (a).

**تَغَضَّبَ**
**تَغَضَّبَ** V,
a. öfkelendi, hiddetlendi; öfkesine yenildi, bir öfke nöbetine kapıldı.

**اِسْتَغْضَبَ**
**اِسْتَغْضَبَ** X,
a. bk. V.

**غَضْب**
**غَضْب** 1,
a. şiddetli kızarıklık.

b. sert kaya.

c. aslan.

**غَضْبَة**
**غَضْبَة** 1t,
a. öfke nöbeti, hiddet, öfke, tutku.

b. deri, post; kalkan.

c. bk. 1 (b).

**غَضْبَى**
**غَضْبَى** 1ya,
a. **غَضْبَاْنُ** 33’ün müennesi.

**غَضَب**
**غَضَب** 4,
a. öfke, gazap; hiddetlenme; öfke; hiddet; şiddetli öfke.

**غَضِب**
**غَضِب** 5,
a. bk. 33.

**غَضُب**
**غَضُب** 6,
a. bk. 33.

**غُضَبَة**
**غُضَبَة** 9t,
a. bk. 13t.

**غُضُبّ**
**غُضُبّ** 13,
a. bk. 13t.

**غُضُبَّة**
**غُضُبَّة** 13t,
a. çabuk öfkelenen, huysuz, aceleci, çabuk kızan, safralı, tutkulu.

**غِضَاْب**
**غِضَاْب** 23, **غُضَاْب** 24,
a. gözdeki çapaklar.

b. deri döküntüsü.

**غُضَاْبِيّ**
**غُضَاْبِيّ** 24yi,
a. somurtkan, tersleyen, huysuz, kavgacı, uzlaşmaz, sevimsiz.

**غَضُوْب**
**غَضُوْب** 26,
a. bk. 33.

**غَضْبَاْنُ**
**غَضْبَاْنُ** 33, ( çoğ. **غَضْبَى** 1ya, **غَضَاْبَى** 22ya, **غِضَاْب** 23, **غِضَاْبَى** 23ya ),
a. öfkeli, gazaplı, hiddetli; öfke dolu; kışkırtılmış, bıktırıcı derecede kızdırılmış, öfkelendirilmiş.

b. sert, haşin, ürkütücü; katı, şiddetli.

**غَضْبَاْنَة**
**غَضْبَاْنَة** 33t,
a. **غَضْبَاْنُ** 33’ün müennesi.

**غَُضَبَّة**
**غَُضَبَّة**
a. bk. 13t.

**مَغْضُوْب عَلَيْهِ**
**مَغْضُوْب عَلَيْهِ**
a. öfkenin nesnesi.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

غضب
غَضِبَ - يَغْضَبُ - غَضَب - مًغْضُوْب عليه - غَضْبان - غَاضَبَ - يُغَاضِبُ - مُغَاضِب - مُغَاضِباً
غَضِبَ - يَغْضَبُ + الكائن: يشعر بالغضب: يشعر بعدم الرضا الشديد مع ميل لإحداث الأذى والضر الشديدين بمن كان سبباً بذلك
غَضِبَ - يَغْضَبُ + كائن + على كائن: يشعر بالغضب بتأثير كائن ما، فيتوجه ضده بالميل الشديد لإحداث الأذى والضر فيه
غَضَب: اسم فعل " غَضِبَ - يَغْضَبُ ": الشعور في النفس بالغضب
غَضْبَان: اسم فاعل مبالغة على وزن " فَعْلان " صفة مشبهة من " غَضِبَ - يَغْضَبُ ": من تظهر عليه علامات الشعور بالغضب الشديد تجاه أمر ما
مَغْضُوْب عليه: اسم مفعول " غَضِبَ - يَغْضَبُ ": من وقع عليه فعل " غَضِبَ - يَغْضَبُ ": من يتجه إليهم الغضبان بالميل لإحداث الأذى والضر
مَغْضُوْب عليهم: جمع " مَغْضوب عليه  "
غَاضَبَ - يُغَاضِبُ: على وزن " فَاعَلَ " من " غَضِبَ - يَغْضَبُ ": تبادل فعل" غَضِبَ - يَغْضَبُ " مع آخر: غضب على آخر وجعله يغضب عليه أيضاَ
مُغَاضِب: اسم فاعل صفة مشبهة من فعل " غَاضَبَ - يُغَاضِبُ "
مَغَاضِباً: حال من " مُغاضِب ": وهو مغاضب
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " السخط والغضب والنقمة وعدم الرضى  لانتهاء أمر بعكس المراد والمتمنى"، وهي:
نَقَمَ - يَنْقِمُ، غَضِبَ - يَغْضَبُ، شَمِتَ - يَشْمَتُ، لَعَنَ - يَلْعَنُ، سَخِطَ - يَسْخَطُ، حَدَّ - يَحِدُ
غضب عليهم - وغضب عليه
 	﴿قل ياأهل الكتاب هل تنقمون منا إلا أن آمنا بالله وما أنزل إلينا وما أنزل من قبل وأن أكثركم فاسقون(59) قل هل أنبئكم بشر من ذلك مثوبة عند الله من لعنه الله وغضب عليه وجعل منهم القردة والخنازير وعبد الطاغوت أولئك شر مكانا وأضل عن سواء السبيل(60)﴾ المائدة
 	﴿ألم ترى إلى الذين تولوا قوما غضب الله عليهم ما هم منكم ولا منهم ويحلفون على الكذب وهم يعلمون(14)﴾ المجادلة ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تتولوا قوما غضب الله عليهم قد يئسوا من الآخرة كما يئس الكفار من أصحاب القبور(13)﴾ الممتحنة
 	﴿ويعذب المنافقين والمنافقات والمشركين والمشركات الظانين بالله ظن السوء عليهم دائرة السوء وغضب الله عليهم ولعنهم وأعد لهم جهنم وساءت مصيرا (6)﴾ الفتح
 	﴿والخامسة أن غضب الله عليها إن كان من الصادقين (9)﴾ النور
 	﴿والذين يحاجون في الله من بعد ما استجيب له حجتهم داحضة عند ربهم وعليهم غضب ولهم عذاب شديد (16)﴾ الشورى
 	﴿ومن يقتل مؤمنا متعمدا فجزاؤه جهنم خالدا فيها وغضب الله عليه ولعنه وأعد له عذابا عظيما (93)﴾ النساء
 	﴿والذين يجتنبون كبائر الإثم والفواحش وإذا ما غضبوا هم يغفرون(37)﴾ الشورى
غضبان
 ﴿ولما رجع موسى إلى قومه غضبان أسفا قال بئسما خلفتموني من بعدي أعجلتم أمر ربكم وألقى الألواح وأخذ برأس أخيه يجره إليه قال ابن أم إن القوم استضعفوني وكادوا يقتلونني فلا تشمت بي الأعداء ولا تجعلني مع القوم الظالمين(150)﴾ الأعراف ﴿فرجع موسى إلى قومه غضبان أسفا قال ياقوم ألم يعدكم ربكم وعدا حسنا أفطال عليكم العهد أم أردتم أن يحل عليكم غضب من ربكم فأخلفتم موعدي(86)﴾ طه
المغضوب عليهم
 ﴿صراط الذين أنعمت عليهم غير المغضوب عليهم ولا الضالين(7)﴾ الفاتحة
غَضَبٌ
باءوا بغضب - يحل عليهم غضب - سينالهم غضب
(1) الذين يكفرون بآيات الله (2) ويقتلون النبيين بغير الحق   (3) ذلك بما عصوا (4) وكانوا يعتدون﴿وإذ قلتم ياموسى لن نصبر على طعام واحد فادع لنا ربك يخرج لنا مما تنبت الأرض من بقلها وقثائها وفومها وعدسها وبصلها قال أتستبدلون الذي هو أدنى بالذي هو خير اهبطوا مصرا فإن لكم ما سألتم وضربت عليهم الذلة والمسكنةوباءوا بغضب من الله ذلك بأنهم كانوا يكفرون بآيات الله ويقتلون النبيين بغير الحق ذلك بما عصوا وكانوا يعتدون(61)﴾ البقرة ﴿ضربت عليهم الذلة أين ما ثقفوا إلا بحبل من الله وحبل من الناس وباءوا بغضب من الله وضربت عليهم المسكنة ذلك بأنهم كانوا يكفرون بآيات الله ويقتلون الأنبياء بغير حق ذلك بما عصوا وكانوا يعتدون(112)﴾ آل عمران
(5) يكفروا بما أنزل الله بغيا أن ينزل الله من فضله على من يشاء من عباده	﴿بئسما اشتروا به أنفسهم أن يكفروا بما أنزل الله بغيا أن ينزل الله من فضله على من يشاء من عباده فباءوا بغضب على غضب وللكافرين عذاب مهين(90)﴾ البقرة
(6) من كفر بالله من بعد إيمانه وشرح بالكفر صدرا	﴿من كفر بالله من بعد إيمانه إلا من أكره وقلبه مطمئن بالإيمان ولكن من شرح بالكفر صدرا فعليهم غضب من الله ولهم عذاب عظيم (106)﴾ النحل
(7) المنافقين والمنافقات والمشركين والمشركات الظانين بالله ظن السوء	﴿ويعذب المنافقين والمنافقات والمشركين والمشركات الظانين بالله ظن السوء عليهم دائرة السوء وغضب الله عليهم ولعنهم وأعد لهم جهنم وساءت مصيرا (6)﴾ الفتح
(8) الفرار من القتال	﴿ومن يولهم يومئذ دبره إلا متحرفا لقتال أو متحيزا إلى فئة فقد باء بغضب من الله ومأواه جهنم وبئس المصير (16)﴾ الأنفال
(9) الذين اتخذوا العجل	﴿إن الذين اتخذوا العجل سينالهم غضب من ربهم وذلة في الحياة الدنيا وكذلك نجزي المفترين(152)﴾ الأعراف ﴿فرجع موسى إلى قومه غضبان أسفا قال ياقوم ألم يعدكم ربكم وعدا حسناأفطال عليكم العهد أم أردتم أن يحل عليكم غضب من ربكم فأخلفتم موعدي(86)﴾ طه
(10) أتجادلونني في أسماء سميتموها أنتم وآباؤكم ما نزل الله بها من سلطان	﴿قال قد وقع عليكم من ربكم رجس وغضب أتجادلونني في أسماء سميتموها أنتم وآباؤكم ما نزل الله بها من سلطانفانتظروا إني معكم من المنتظرين(71)﴾ الأعراف ﴿والذين يحاجون في الله من بعد ما استجيب له حجتهم داحضة عند ربهم وعليهم غضب ولهم عذاب شديد (16)﴾ الشورى
(11) من يقتل مؤمنا متعمدا	﴿ومن يقتل مؤمنا متعمدا فجزاؤه جهنم خالدا فيها وغضب الله عليه ولعنه وأعد له عذابا عظيما (93)﴾ النساء
(12) الطغيان في أكل الطيبات	﴿كلوا من طيبات ما رزقناكم ولا تطغوا فيه فيحل عليكم غضبي ومن يحلل عليه غضبي فقد هوى (81)﴾ طه
(13) من يحلف اليمين الكاذبة	﴿والخامسة أن غضب الله عليها إن كان من الصادقين (9)﴾ النور
الغضب
 ﴿ولما سكت عن موسى الغضب أخذ الألواح وفي نسختها هدى ورحمة للذين هم لربهم يرهبون(154)﴾ الأعراف
مغاضبا
 ﴿وذا النون إذ ذهب مغاضبا فظن أن لن نقدر عليه فنادى في الظلمات أن لا إله إلا أنت سبحانك إني كنت من الظالمين(87)﴾ الأنبياء
مختار الصحاح
● [غضب] غ ض ب: غَضِبَ عليه من باب طرِب و مَغْضَبَةً أيضا كمتربة ورجل غَضْبَانٌ وامرأة غَضْبَى وفي لغة بني أسد غَضْبَانَةٌ وملآنة وأشباههما وقوم غَضْبَى و غَضَابَى كسَكْرى وسَكارى ورجل غُضُبَّةٌ بضم الغين والضاد وتشديد الباء يغضب سريعا و غَضِبَ لفلان إذا كان حيا وغِب به إذا كان ميتا و غاضَبَهُ راغمه وقوله تعالى ﴿مُغَاضِباً﴾ أي مُراغما لقومه وامرأة غَضُوبٌ أي عبُوس و الغَضْبُ الأحمر الشديد الحُمرة يقال احمرُ غَضْبٌ
الراغب
غضب
- الغضب: ثوران دم القلب إرادة الانتقام، ولذلك قال عليه السلام: (اتقوا الغضب فإنه جمرة توقد في قلب ابن آدم، ألم تروا إلى انتفاخ أوداجه وحمرة عينيه) (الحديث عن أبي سعيد الخدري عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: (ألا وإن الغضب جمرة في قلب ابن آدم، أما رأيتم إلى حمرة عينيه، وانتفاخ أوداجه، فمن أحس بشيء من ذلك فليلصق بالأرض).
أخرجه الترمذي من حديث طويل، وقال: حسن صحيح (انظر: كتاب الفتن في عارضة الأحوذي 9/43) ؛ وتخريج أحاديث الإحياء 4/1802؛ ومسند أحمد 3/19؛ وعبد الرزاق في المصنف 11/347)، وإذا وصف الله تعالى به فالمراد به الانتقام دون غيره. قال: }فباءوا بغضب على غضب﴿[البقرة/ 90]،﴾وباءوا بغضب من الله﴿[آل عمران/112]، وقال:﴾ومن يحلل عليه غضبي﴿[طه/81]،﴾غضب الله عليهم﴿[المجادلة/14] وقوله:﴾غير المغضوب عليهم{ [الفاتحة/7]، قيل: هم اليهود (أخرجه أحمد والترمذي وحسنه وابن حبان في صحيحه عن عدي بن حاتم قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: (إن المغضوب عليهم اليهود، وإن الضالين النصارى). مسند أحمد 4/378؛ وعارضة الأحوذي 11/75؛ وانظر: الدر المنثور 1/42). والغضبة كالصخرة، والغضوب: الكثير الغضب. وتوصف به الحية والناقة الضجور، وقيل: فلان غضبة: سريع الغضب (قال ابن دريد: ورجل غضبة: إذا كان كثير الغضب. انظر: الجمهرة 1/303)، وحكي أنه يقال: غضبت لفلان: إذا كان حيا وغضبت به إذا كان ميتا (؟؟؟).
ملخص اللسان:
1.     غَضِبَ يَغْضَبُ: الغَضَبُ: نَقِـيضُ الرِّضَا. غَضَبُ اللّه فهو إِنكاره على من عصاه، فيعاقبه.
2.      وغَضْبانُ: يَغْضَبُ سريعاً، وقيل: شديد الغَضَب.
3.     وغاضَبْتُ الرجلَ أَغْضَبْتُه، وأَغْضَبَنِـي،
4.     والغَضُوبُ: الـحَيَّة الخبيثة.
5.     والغُضابُ: الجُدَرِيُّ،
6.     والغَضْبةُ: الصَّخْرةُ الصُّلْبةُ الـمُرَكَّبةُ في الجَبلِ،
7.      والغَضْبُ: الثَّوْرُ.
8.      والغَضْبُ: الأَحمر الشديد الـحُمْرة.
لسان العرب
● - غضب: الغَضَبُ: نَقِـيضُ الرِّضَا. وقد غَضِبَ عليه غَضَباً ومَغْضَبَةً، وأَغْضَبْتُه أَنا فَتَغَضَّبَ. وغَضِبَ له: غَضِبَ على غيره من أَجله، وذلك إِذا كان حَيّاً، فإِن كان ميتاً قلت: غَضِبَ به؛ قال دُرَيْدُ بنُ الصِّمَّة يَرْثِـي أَخاه عَبْدَاللّه:  فإِن تُعْقِب الأَيامُ والدَّهْرُ، فاعْلَمُوا، *  بني قَارِبٍ، أَنـَّا غِضَابٌ بمَعْبَدِ(2)  (2 قوله «فاعلموا» كذا أنشده في المحكم وأنشده في الصحاح والتهذيب تعلموا.)  وإِنْ كانَ عبدُاللّه خَلَّى مَكانَه، *  فما كانَ طَيَّاشاً ولا رَعِشَ اليَدِ  قوله مَعْبد يعني عبدَاللّه، فاضْطُرَّ. ومَعْبَدٌ: مشتق من العَبْدِ،  فقال: بمَعْبَدٍ، وإِنما هو عَبْدُاللّه ابن الصِّمَّة أَخوه. وقوله تعالى: غير الـمَغْضوبِ عليهم يعني اليهود.  \<ص:649>  قال ابن عرفة: الغَضَبُ، من المخلوقين، شيءٌ يُداخِل قُلُوبَهم؛ ومنه محمود ومذموم، فالمذموم ما كان في غير الحق،  والمحمود ما كان في جانب الدين والحق؛ وأَما غَضَبُ اللّه فهو إِنكاره على من عصاه، فيعاقبه. وقال غيره: المفاعيل، إِذا  وَلِـيَتْها الصفاتُ، فإِنك تُذَكِّر الصفات وتجمعها وتؤنثها، وتترك المفاعيل على أَحوالها؛ يقال: هو مَغْضُوبٌ عليه، وهي مَغْضُوبٌ عليها. وقد تكرر الغضب في الحديث مِن اللّه ومِن الناس، وهو مِن اللّه سُخْطُه على مَن عَصاه، وإِعْراضُه عنه، ومعاقبته له. ورجلٌ غَضِبٌ، وغَضُوبٌ، وغُضُبٌّ، بغير هاء، وغُضُبَّة وغَضُبَّة؛ بفتح الغين وضمها وتشديد الباء، وغَضْبانُ: يَغْضَبُ سريعاً، وقيل: شديد الغَضَب. والأُنثى غَضْبَى وغَضُوبٌ؛ قال الشاعر:  هَجَرَتْ غَضُوبُ وحَبَّ مَنْ يَتَجَنَّبُ(1)  (1 قوله «وحب من إلخ» ضبط في التكملة حب بفتح الحاء ووضع عليها صح.)  والجمع: غِضَابٌ وغَضَابَـى، عن ثعلب؛ وغُضابَـى مثل سَكْرَى وسُكارى؛ قال:  فإِنْ كُنْتُ لم أَذكُرْكِ، والقومُ بَعْضُهُمْ *  غُضَابَـى على بَعْضٍ، فَما لي وذَائِمُ  وقال اللحياني: فلانٌ غَضْبانُ إِذا أَردتَ الحالَ، وما هو بغَاضِبٍ  عليك أَن تَشْتِمَهُ. قال: وكذلك يقال في هذه الحروف، وما أَشبهها، إِذا أَردتَ افْعَلُ ذاك، إِن كنتَ تُرِيدُ أَن تفعل. ولغة بني أَسد: امرأَةٌ غَضْبَانةٌ ومَلآنة، وأَشباهُها.  وقد أَغْضَبَه، وغاضَبْتُ الرجلَ أَغْضَبْتُه، وأَغْضَبَنِـي، وغَاضَبه:  راغَمه. وفي التنزيل العزيز: وذا النُّون إِذ ذَهَبَ مُغَاضِـباً؛ قيل:  مُغاضِـباً لربه، وقيل: مُغاضِـباً لقومه. قال ابن سيده: والأَوَّل  أَصَحُّ لأَن العُقُوبة لم تَحِلَّ به إِلاَّ لـمُغاضَبَتِه رَبَّه؛ وقيل: ذَهَبَ مُراغِماً لقومه. وامرأَةٌ غَضُوبٌ أَي عَبُوس.  وقولهم: غَضَبَ الخَيْلِ على اللُّجُم؛ كَنَوْا بغَضَبِها، عن عَضِّها  على اللُّجُم، كأَنها إِنما تَعَضُّها لذلك؛ وقوله أَنشده ثعلب:  تَغْضَبُ أَحْياناً على اللِّجامِ،  *  كغَضَبِ النارِ على الضِّرَامِ  فسره فقال: تَعَضُّ على اللِّجامِ من مَرَحِها، فكأَنها تَغْضَبُ،  وجَعَلَ للنار غَضَباً، على الاستعارة، أَيضاً، وإِنما عَنى شِدَّةَ التهابها، كقوله تعالى: سَمِعُوا لها تَغَيُّظاً وزَفيراً؛ أَي صَوْتاً كصَوْتِ الـمُتَغَيِّظ، واستعاره الراعي للقِدْرِ، فقال:  إِذا أَحْمَشُوها بالوَقودِ تَغَضَّبَتْ *  على اللَّحْمِ، حتى تَتْرُكَ العَظْمَ بادِيا  وإِنما يريد: أَنها يَشتَدُّ غَلَيانُها، وتُغَطْمِطُ فيَنضَجُ ما فيها حتى يَنْفَصِلَ اللحمُ من العظم. وناقة غَضُوبٌ: عَبُوسٌ، وكذلك غَضْبى؛ قال عنترة:  يَنْباعُ من ذِفْرى غَضُوبٍ جَسْرَةٍ، *  زَيَّافةٍ مِثلِ الفَنِـيقِ الـمُقْرَمِ  وقال أَيضاً:  هِرٌّ جَنِـيبٌ، كـلَّما عَطَفَتْ له *  غَضْبـى، اتَّقاها باليَدَيْنِ وبالفَمِ  والغَضُوبُ: الـحَيَّة الخبيثة.  والغُضابُ: الجُدَرِيُّ، وقيل: هو داء آخر يَخرُجُ وليس بالجُدَرِيِّ.  \<ص:650>  وقد غَضِبَ جِلدُه غَضَباً، وغُضِبَ؛ كلاهما عن اللحياني، قال: وغُضِبَ، بصيغة فعل المفعول، أَكثر. وانه لَـمَغْضُوبُ البَصَر أَي الجِلدِ، عنه. وأَصْبَح جِلدُه غَضَبةً واحدةً، وحكى اللحياني: غَضَبةً واحدةً وغَضْبةً واحدةً أَي أَلبَسَه الجُدَرِيُّ. الكسائي: إِذا أَلبَسَ الجُدَرِيُّ جِلدَ الـمَجدُورِ، قيل: أَصبحَ جِلدُه غَضْبةً واحدةً؛ قال شمر: روى أَبو عبيد هذا الحرف، غَضْنةً، بالنون، والصحيح غَضْبةً بالباء، وجَزْم الضاد؛ وقال ابن الأَعرابي: الـمَغْضُوبُ الذي قَد رَكِـبَه الجُدَرِيُّ.وغُضِبَ بَصَرُ فلان إِذا انْتَفَخَ من داءٍ يُصيبه، يقال له: الغُضابُ والغِضابُ.  والغَضْبةُ بَخْصةٌ تكون في الجَفْنِ الأَعْلى خِلْقةً. وغَضِبَتْ عينُه  وغُضِـبَتْ (1)  (1 قوله وغضبت عينه وغضبت» أي كسمع وعني كما في القاموس وغيره.): وَرِمَ ما حَوْلها.  الفراء: الغُضابيُّ الكَدِرُ في مُعاشَرته ومُخالَقته، مأْخوذ من  الغُضاب، وهو القَذَى في العينين.  والغَضْبةُ: الصَّخْرةُ الصُّلْبةُ الـمُرَكَّبةُ في الجَبلِ، الـمُخالِفَةُ له؛ قال:  أَو غَضْبة في هَضْبةٍ ما أَرْفَعا  وقيل: الغَضْبُ والغَضْبةُ صَخْرة رقيقة؛ والغَضْبةُ: الأَكَمة؛  والغَضْبة: قِطْعةٌ من جِلْدِ البعير، يُطْوَى بعضُها إِلى بعض، وتُجْعَلُ شبيهاً بالدَّرَقة. التهذيب: الغَضْبةُ جُنَّة تُتَّخذ من جُلود الإِبل، تُلْبَسُ للقتال. والغَضْبةُ: جِلْدُ الـمُسِنِّ من الوُعُول، حين يُسْلَخ؛ وقال البُرَيْقُ الـهُذَليُّ:  فَلَعَمْرُ عَرْفِكَ ذِي الصُّماحِ، كما *  غَضِبَ الشِّفارُ بغَضْبةِ اللِّهْمِ  ورجل غُضَابٌ: غَلِـيظُ الجِلْدِ.  والغَضْبُ: الثَّوْرُ. والغَضْبُ: الأَحمر الشديد الـحُمْرة. وأَحمرُ  غَضْبٌ: شديدُ الـحُمْرة؛ وقيل هو الأَحْمر في غِلَظٍ؛ ويُقَوِّيه ما  أَنشده ثعلب:  أَحْمَرُ غَضْبٌ لا يُبالي ما اسْتَقَى، *  لا يُسْمِـعُ الدَّلْوَ، إِذا الوِرْدُ التَقَى  قال: لا يُسْمِـعُ الدَّلْوَ: لا يُضَيِّقُ فيها حتى تَخفَّ، لأَنه قَوِيٌّ على حَمْلها. وقيل: الغَضْبُ الأَحْمَرُ من كل شيء. وغَضُوبُ والغَضُوبُ: اسم امرأَة؛ وأَنشد بيت ساعدة بن جؤية:  هَجَرَتْ غَضُوبُ، وحَبَّ من يَتَجَنَّبُ، *  وعَدَتْ عَوادٍ دُونَ وَلْيِـكَ تَشْعَبُ  وقال:  شابَ الغُرابُ، ولا فُؤَادُكَ تارِكٌ *  ذِكْرَ الغَضُوبِ، ولا عِتابك يُعْتِبُ  فمَن قال غَضُوب، فعلى قولِ مَنْ قال حارث وعَبَّاس، ومَن قال الغَضُوب، فعلى من قال الحارث والعباس. ابن سيده: وغَضْبَـى اسم للمائة من الإِبل، حكاه الزجاجي في نوادره، وهي معرفة لا تُنوَّن، ولا يَدخلُها الأَلف واللام؛ وأَنشد ابن الأَعرابي:  ومُسْتَخْلِفٍ، من بَعْدِ غَضْبَـى، صَريمةً، *  فأَحْرِ به لِطُولِ فَقْرٍ وأَحْرِيا  وقال: أَراد النون الخفيفة فوقف. ووجدت في بعض النسخ حاشية: هذه الكلمة تصحيف مِن الجوهري ومِن جماعة، وأَنها غَضْيا، بالياءِ المثناة من تحتها مقصورة، كأَنها شبهت في كثرتها بمنبت، ونسب هذا التشبيه ليعقوب. وعن أَبي عمرو: الغَضْيا،  \<ص:651>  واستشهد بالبيت أَيضاً. والغِضَابُ: مكان بمكة؛ قال ربيعة بنُ الـحَجْدَر الهذلي:  أَلا عادَ هذا القلبَ ما هو عائدُه، *  وراثَ، بأَطْرافِ الغِضابِ، عَوائدُه
مقاييس اللغة:
(غضب) الغين والضاد والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على شدَّة وقُوّة. يقال: إنَّ الغَضْبة: الصَّخرة الصُّلبة. قالوا: ومنه اشتُقَّ الغَضَب، لأنَّه اشتدادُ السُّخط. يقال: غَضِب يَغْضَبُ غَضَباً، وهو غضبانُ وغَضُوب. ويقال: غَضِبْتُ لفلانٍ، إذا كان حيّاً؛ وغضبت به، إذا كان ميّتاً. قال دُرَيد:
* أنَّا غِضابٌ بمعبدِ([6]) *
ويقال: إنَّ الغَضُوب: الحيَّة العظيمة.
القاموس المحيط:
الغَضْبُ الثَّوْرُ، والْأَسَدُ، كالغَضُوبِ، والشَّديدُ الحُمْرَةِ، أو الْأَحْمَرُ الغَليظُ، وصَخْرَةٌ صُلْبَةٌ،
كالغَضْبَةِ، وبالتَّحْريكِ: ضِدُّ الرِّضا، كالمَغْضَبَةِ. غَضِبَ، كَسَمِعَ، عليه، ولَهُ: إذا كانَ حَيًّا، وغَضِبَ به: إذا كانَ مَيِّتاً، وهو غَضِبٌ وغَضوبٌ وغُضُبٌّ وغُضُبَّةٌ وغَضُبَّةُ وغَضَبَّةٌ وغَضْبانُ، وهي غَضْبَى وغَضُوبٌ، وغَضْبانَةٌ قَليلَةٌ، ج: غِضابٌ وغَضَابَى، ويُضَمُّ، وقد أغْضَبَهُ غَيْرُهُ. وغاضَبْتُهُ: راغَمْتُهُ، وفُلاناً: أغْضَبْتُهُ وأَغْضَبَنِي. والغَضوبُ: الحَيَّةُ الخَبِيثَةُ، والعَبُوسُ من النُّوقِ والنِّساءِ، واسْمُ امْرَأَةٍ. والغَضْبَةُ: جِلْدُ المُسِنِّ مِنَ الوُعُولِ، وشِبْهُ الدَّرَقَةِ من جِلْد البَعيرِ، وبَخْصَةٌ تكونُ بالجَفْنِ الْأَعْلى خِلْقَةً، وجِلْدَةُ الحُوتِ، وجِلْدَةُ الرأسِ، وجِلْدَةُ ما بَيْنَ قَرْنَي الثَّوْرِ. والغِضَابُ، بالكسرِ، وبالضمِّ: القَذَى في العَيْنِ، وداءٌ، أو الجُدَرِيُّ، وفِعلُهُ: كَسَمِعَ وعُنِيَ. وكَكتابٍ: ع بالحِجازِ. والْأَغْضَبُ: ما بَيْنَ الذَّكَرِ إلى الفَخِذِ. وغَضْبانُ: جَبَلٌ بالشَّامِ.
وغَضْبَى، كَسَكْرَى: فَرَسُ خَيْبَرِيِّ بنِ الحُصَيْنِ. وقَوْلُ الجَوْهَريِّ: غَضْبَى: اسْمُ مِئَةٍ من الإِبِلِ، وهي مَعْرِفَةٌ ولا تَدْخُلُها الْ والتَّنْوينُ، تَصْحِيفٌ، والصَّوابُ: غَضْيَا بالمُثَنَّاةِ تَحْتُ. والغُضابِيُّ، كغُرابِيٍّ: الكَدِرُ في مُعاشرَتِهِ ومُخَالَفَتِهِ.
تاج العروس:
غضب
الغَضْبُ بفَتْح فَسُكُون : الثَّوْرُ والأَسَدُ كالغَضُوبِ . وَ الغَضْبُ : الشَّدِيدُ الحُمْرَةِ أَوِ الأَحْمَرُ من كُلِّ شَيْء . والغَلِيظُ . و الغَضْبُ : صَخْرَةٌ صُلْبَةٌ مُسْتَدِيرَةٌ كالغَضْبَةِ بالهاء قال رُؤْبَةُ :
" قال الحَوَازِي وأَبَى أَنْ يُنْشَعَا
" أَشَرْيَةٌ في قَرْيَة ما أَشْفَعَا
" وغَضْبَةٌ في هَضْبَةٍ ما أَمْنَعَا وقِيل : هي المُرَكَّبةُ في الجَبَل المُخَالفَةُ له . الغَضَبُ بالتَّحْرِيكِ : ضِدُّ الرِّضَا وقد اخْتَلَفُوا في حَدِّه فقِيل : هو ثُوُرُانُ دمِ القَلْبِ لقَصْدِ الانْتِقَام وقيل : الأَلَم على كُلِّ شَيء يُمْكِن فيه غَضَب وعلى مَا لاَ يُمْكِن فيه أَسف قيل : هو يَجْمَعُ الشَّرّ كُلَّه لأَنه يَنْشَأُ عن الكِبْر . قال شَيْخُنا : ولذلك أَوْصَى النَّبيُّ صَلَّى الله عليه وسلم الرجلَ الَّذِي قال له أَوْصِنِي بقَوْله : لا تَغْضَب وقيل : الغَضَب معه طمع في الوُصُولِ إِلى الانْتِقَام والغَمُّ مَعَه يَأْسٌ من ذلك . كالمُغْضَبَة وقد غَضِب تسمع عليه وغضب له : غضب على غَيْرِه من أَجْله وذلِك إِذَا كَانَ حَيّاً . يقال : غَضِبَ بِهِ إِذَا كَانَ مَيِّتاً وقال ابن عَرَفَة : الغَضَب منه محمُود ومَذْمُوم . فالمَذْمُوم : ما كان في غَيْرِ الحَقِّ والمَحْمود : ما كان في جَانِب الدِّين والحَقِّ وأَما غَضَب الله فهو إِنكَارُه على مَنْ عَصَاه فيُعَاقِبه . وقال اللهُ تعَالَى : غَيْرِ المَغْضُوبِ عَلَيْهِم يَعْنِي اليَهُودَ . وهو غَضِبٌ كَكَتِفٍ وغَضُوبٌ كَصبُور وغُضُبٌّ كعُتُلٍّ وغُضُبَّةٌ بزِيَادَةِ الهَاءِ وغَضُبَّةٌ بفَتْحِ الغَيْنِ مع ضَمِّ الضَّادِ وغَضَبَّةٌ بفَتْحِهِمَا مَع تَشْدِيد المُوَحَّدَة هكَذا في النُّسَخ المُصَحَّحَة ونقله الصَّاغَانِيُّ هكذا عن أَبِي زَيْد وضَبَطَه شيخُنا كَهُمَزَة وهو خَطَأٌ وغَضْبَانُ وهذا الأَخِير هو المُتَّفَق عليه بَيْن أَربَابِ اللُّغَة والتَّصْرِيف . يقال : رجل غَضِبٌ وغُضُبٌّ إِلى آخر ما ذكر أَي يَغْضَبُ سَرِيعاً وقيل : شَدِيدُ الغَضَب . وقد نقل الجوهَريُّ بعضَ هَذِه الأَلفاظ عن الأَصْمَعِيّ . وَهِي أَي الأَنْثَى غَضْبَى كسَكْرَى ويُوجَدُ في بَعْضِ النُّسَخ بالمَدّ وهو شَاذٌّ والصَّوَابُ بالقَصْرِ كما في نُسْخَتِنَا . وغَضُوبٌ مُبالَغة . ويستوي فيه المُذَكَّرُ والمُؤَنَّث وسيَأْتِي أَنَّه اسمُ غَضْبَانَةٌ وملآنَةٌ وأَشْباهُهُما وهي لُغَةٌ قَلْيلَةٌ صرَّح به ابنُ مَالِك وابنُ هشَام وأَبُو حَيَّان ج غضَابٌ بالكَسْر . قال دُرَيْدُ بْنُ الصِّمَّة يَرْثِي أَخَاه عَبْدَ الله :
فإِن تُعْقِب الأَيَّامُ والدَّهْرُ تَعلَمُوا ... بَنِي قَارِبٍ أَنَّا غِضَابٌ بمَعْبَدِ قال ابنُ مَنْظُور : قولُه بمَعْبَد يَعْنِي عَبْدَ اللهِ فاضْطُرَّ . وغَضَابَى بالفَتْح كَنَدَامَى ويُضمّ أَوَّلُه وهو الأَكْثرُ مثل سَكْرى وسُكارى . وأَنْشَد الجَوْهَرِيّ :
فإِن كُنْتُ لمْ أَذْكُرْك والقوْمُ بَعْضُهمْ ... غُضابَى على بَعْضٍ فمَالِي وَذائِمُ وقد أَغْضَبَه غَيْرُه فتَغَضَّبَ وغَاضَبْتُه : رَاغَمْتُه وبه فُسِّر قولُه تَعَالى وَذَا النُّونِ إِذْ ذَهَبَ مُغَاضِباً أَي مُراغِماً لقومه . غاضَبْتُ فُلاَناً : أَغْضَبْتُه وأَغْضَبَنِي وهو على حقِيقَةِ المُفَاعَلَةِ . والغَضُوبُ : الحَيَّةُ الخَبِيثَةُ والعَبُوسُ مِنَ النُّوقِ وكذَلَِ غَضْبَى قال عَنْتَرَةُ :
يَنْبَاعُ من ذِفْرَى غَضُوبٍ جَسْرَةٍ ... زَيَّافَةٍ مِثْلِ الفَنِيقِ المُقْرَمِ الغَضُوب : جَماعة النّسَاء و غضوب . والغَضُوب : اسْمُ امْرَأَة . قال ساعدة بن جُؤَيَّة :
هَجَرَتْ غَضُوبُ وحُبَّ مَنْ يَتَجَنَّبُ ... وَعَدت عَوَادٍ دُونَ وَلْيِك تَشْعَبُ وقال :
شَاب الغُرَابُ ولا فؤَادُك تَارِكٌ ... ذِكْر الغَضُوبِ ولا عِتَابُك يُعْتِبُ فَمَنْ قَالَ : غَضُوبُ فَعلى قَوْلِ من قَالَ حَارِث وعَبَّاس ومن قَالَ الغَضُوبَ فعلَى مَنْ قَالَ الحَارث والعَبَّاس . والغَضْبَةُ جِلْدُ المُسْنِّ مِنَ الوُعُولِ . الغَضْبَةُ : جُنَّةٌ شِبْهُ الدَّرْقَةِ محركة وهي التُّرْس تُتَّخَذُ مِنْ جِلْدِ البِعيرِ يُطْوَى بعْضُها على بَعْض للقِتَالِ . الغَضْبَةُ : بَخْصَةُ بالموحدة والخاء المُعْجَمة والصَّادِ المُهْمَلَة : نُتوّ فَوْق العَيْنَيْن أَو تَحْتهما كهيئة القِمْحَة تَكُونُ بالجَفْنِ الأَعْلَى من العَيْن خِلْقَةً كذا في المُحْكَم . الغَضْبَةُ : جِلْدةُ الحُوتِ نقله الصَّاغَانِيّ . وجِلْدَةُ الرَّأْس نقله الصَّاغَانِيّ أَيضاً وجِلْدَةُ ما بَيْن قَرْنَيِ الثَّوْرِ نقله الصَّاغَانِيُّ أَيضاً . والغُضَابُ بالكَسْرِ وبِالضَّمِ : القَذَى في العَيْنِ وفي أُخْرَى في العَيْنَيْن بالتثنية الغُضَابُ : دَاءٌ آخرُ يَخرج بالجِلْد وليس بالجُدَرِيّ . يقال منه : غُضِب بصَرُ فُلان إِذا انْتَفَخ من الغُضَاب ما حَوْلَه أَو هو الجُدَرِيّ . ويقال للمَجْدُور : المَغْضُوب وفِعْلُه كَسمِع وعُنِيَ والثَّانِي أَكثرُ والأَخِير نقله الصَّاغَانِيّ . يقال : غُضِبَتْ عِينُه وغَضِبَت بِالفَتْح والكَسْرِ . الغِضَابُ كَكِتَاب : ع بالحِجَاز قال رَبِيعَةُ بْنُ الجَحْدرِ الهُذَلِيّ :
أَلا عاد هذَا القلبَ ما هُوَ عَائِدُهْ ... وارثَ بأَطْرَافِ الغِضَابِ عَوَائِدُهْ والأَغْضَب : ما بيْنَ الذَّكَرِ إِلَى الفَخِذ نَقَله الصَّاغَانِيّ . وغَضْبَانُ : جَبَلٌ بالشَّامِ في أَطْرَافِهِ . وغَضْبَى كسَكْرَى : اسم فَرَسِ خَيْبَرِيّ بياء النِّسْبةِ ابْنِ الحُصَيْنِ الكَلْبِي . وقَوْلُ الجَوْهَرِي كما قاله الصَّاغَانِي وَهُو قَولُ ابْنِ سِيدَه أَيضاً غَضْبَى أَي كسَكْرَى : اسمُ مِائَة مِنَ الإِبِل وحكاه أَيضاً الزَّجَاجِيّ في نَوَادِرِه وهي مَعْرِفَةٌ أَي بالعَلَمِية ولا تَدْخُلُها أَلْ . قال شَيْخُنا : أَي لأَنَّهَا من أَدواتِ التَّعْرِيف وقد حَصَل لها في العَلَمِيَّة وهم يَمْنَعُون من اجْتِماع مُعَرَّفَيْن على مُعَرَّف وَاحِد وإِن كان المُحَقِّق الرَّضِيّ في شَرْح الكافية جَوَّز ذَلِك وقال : ما المَانِع من اجْتِمَاع المُعَرَّفَيْن على مُعَرَّفٍ وَاحِدٍ إِذَا كان أَحدُهُما يُفِيد غيرَ ما يُفِيدُه الآخر ؛ ولذلك جَوَّز إِضافَة العَلَم كقَوْلِهِ :
" عَلا زَيْدُنَا يومَ النَّقَا رأْسَ زَيْدِكم وهو ظَاهِرٌ قَوِيٌّ لكن الأَكْثر على مْنعه لا يدخلها التَّنْوِين قال شَيْخُنَا : أَي لكونها عَلَماً فتكون مَمْنوعَةً من الصَّرْف للعَلَمِيَّة والتَّأْنِيث وهذَا غَيرُ مُحتاج إِليه . لأَنَّ أَلف التَّأْنيث تَمْنَع من الصَّرْف مُطقاً سواءٌ كان مَدْخُولُها مَعْرِفةً أَو نكرةً كما في الخُلاَصَة وشُرُوحِهَا وغيرها من دَوَاوين النَّحْو . وفي الصَّحَاح : أَنشَدَ ابنُ الأَعْرَابِيّ :
ومُسْتَخْلِفٍ من بَعْدِ غَضْبَى صَرِيمَةً ... فأَحْرِ به لِطُولِ فَقْرٍ وأَحْرِيَا وقال : أَراد النُّونَ الخَفِيفَة فوقَف وهو تَصْحِيفٌ من الجَوْهَرِيّ وقد قَدَّمنا أَنه قولُ ابْنِ سِيدَه والزَّجَاجِيّ . وقال ابن مُكَرَّم : ووجدتُ في بعضِ النُّسخ حاشِيةً أَنَّ هذه الكَلِمَة تَصْحِيفٌ مِنَ الجَوْهَرِيّ ومِنْ جمَاعَة والصَّوَابُ غَضْيَا بالمُثَنَّاة من تحْت مَقْصُورَة كأَنَّها شُبِّهَت في كَثْرتها بمَنْبِت الغَضَى ونُسِب هذا التَّشْبِيه ليَعْقُوب . قلت : وهو قَوْلُ أَبِي عَمْرو وإِليه مالَ ابنُ بَرِّيّ في الحَوَاشي والصَّاغَانِيّ في التَّكْمِلَة ونقل شيخُنا عن شَرْح التَّسْهِيل للشَّيْخ أَبِي حَيَّان أَنَّه نقل عن ابن ولاَّد أَنَّهَا بالنُّون وهذا أَغْرَبُهَا فإِنه لا يُعْرف في الدَّواوِين . والغُضَابِيُّ كَغُرَابِيّ : الرَّجُلُ الكَدِرُ في مُعَاشَرَتِه ومُخَالَفَتِه كأَنه نُسِبَ إِلَى الغُضابِ وهو القَذَى . ومن المجاز : غَضِبَتِ الفرسُ على اللِّجام كَنَوْا بغَضَبِهَا عن عَضِّها عَلَى اللُّجُم . قال أَبُو النَّجْم :
" تَغْضَبُ أَحْيَاناً على اللَّجَامِ
" كغَضَبِ النَّارِ على الضِّرامِ فسره فقال : تَعَضُّ على اللِّجام من مَرَحِها فكأَنَّها تَغْضَبُ وجَعَل لِلنَّار غَضَباً على الاسْتِعَارة أَيضاً وإِنما عَنَى شِدَّةَ التهابها كقَوْلِهِ تَعَالى : سَمِعُوا لَهَا تَغَيُّظاً وزَفِيراً أَي صَوْتاً كصَوْتِ المُتَغَيِّظ واستعَارَه الرَّاعِي للقِدْر فقال :
إِذَا أَحْمَشُوها بالوَقُودِ تَغَضَّبَتْ ... عَلى اللَّحْمِ حتى تَتْرُكَ العَظْمَ بَادِيا وإِنّما يُرِيدُ أَنَّها يَشتَدُّ غَليانُها وتُغَطْمِطُ فيَنْضَجُ ما فِيهَا حتى يَنْفَصِل اللحمُ من العَظْمِ . وقال الفراءُ : أَصبحَ جِلْدُه غَضْبَةً واحِدَةً من الجُدَرِيّ أَي قِطْعَةً . وأَغضَبَتِ العَيْنُ إِذَا قَذَفَت مَا فِيهَا . ورجُلٌ غُضَابٌ كغُراب : غَلِيظُ الجِلْدِ نقله الصَّاغَانِيُّ . والمَغْضُوبُ : الذي رَكِبَه الجُدَرِيّ . وبَنُوا غَضُوبَةَ : بَطنٌ من العَرَبِ . وغَضْبُ بْنُ كَعْبٍ في سُلَيْم بْنِ مَنْصُور . وفي الأَنْصارِ غَضْبُ بْنُ جُشَم بْنِ الخَزْرَج

##### Türkçe

غضب
**غَضِبَ - يَغْضَبُ - غَضَب - مًغْضُوْب عليه - غَضْبان - غَاضَبَ - يُغَاضِبُ - مُغَاضِب - مُغَاضِباً**
**غَضِبَ - يَغْضَبُ** + varlık: öfkeyi hisseder; şiddetli hoşnutsuzluğu, buna sebep olan kimseye karşı çok şiddetli zarar ve ziyan vermeye meyil ile birlikte hisseder.
**غَضِبَ - يَغْضَبُ** + varlık + على varlık: bir varlığın etkisiyle öfkeyi hisseder; böylece ona karşı, onda zarar ve ziyan meydana getirmeye çok şiddetli meyil ile yönelir.
**غَضَب**: “**غَضِبَ - يَغْضَبُ**” fiilinin adı: nefiste öfkeyi hissetme.
**غَضْبَان**: “**فَعْلان**” vezninde mübalağa ism-i fâili; “**غَضِبَ - يَغْضَبُ**”dan sıfat-ı müşebbehe: bir şeye karşı şiddetli öfke hissinin alâmetleri üzerinde görünen kimse.
**مَغْضُوْب عليه**: “**غَضِبَ - يَغْضَبُ**”ın ism-i mef‘ûlü: “**غَضِبَ - يَغْضَبُ**” fiilinin kendisine vâki olduğu kimse: öfkelenenin, zarar ve ziyan meydana getirmeye meyil ile kendilerine yöneldiği kimseler.
**مَغْضُوْب عليهم**: “**مَغْضوب عليه**”in çoğulu.
**غَاضَبَ - يُغَاضِبُ**: “**فَاعَلَ**” vezninde, “**غَضِبَ - يَغْضَبُ**”dan: “**غَضِبَ - يَغْضَبُ**” fiilini bir başkasıyla karşılıklı yapmak: bir başkasına öfkelendi ve onu da kendisine öfkelendirdi.
**مُغَاضِب**: “**غَاضَبَ - يُغَاضِبُ**” fiilinden sıfat-ı müşebbehe ism-i fâil.
**مَغَاضِباً**: “**مُغاضِب**”den hâl: o, öfkelenen olarak.

Ve lafız, “**السخط والغضب والنقمة وعدم الرضى  لانتهاء أمر بعكس المراد والمتمنى**” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**نَقَمَ - يَنْقِمُ**، **غَضِبَ - يَغْضَبُ**، **شَمِتَ - يَشْمَتُ**، **لَعَنَ - يَلْعَنُ**، **سَخِطَ - يَسْخَطُ**، **حَدَّ - يَحِدُ**

غضب عليهم - وغضب عليه
 	﴿De ki: Ey Kitap ehli, Allah’a iman etmemizden, bize indirilene ve daha önce indirilene iman etmemizden ve sizin çoğunuzun fasık olmasından başka, bizden neyi yadırgıyorsunuz? (59) De ki: Bunun karşılığı olarak Allah katında daha şer olanı size haber vereyim mi? Allah’ın lânetlediği, kendisine öfkelendiği, onlardan maymunlar ve domuzlar kıldığı ve tâğuta kulluk edenler; işte onlar yer bakımından daha şer ve yolun ortasından daha sapıktırlar (60)﴾ المائدة
 	﴿Allah’ın kendilerine öfkelendiği bir kavmi dost edinenleri görmedin mi? Ne sizdendirler ne de onlardandırlar; bile bile yalan üzerine yemin ederler (14)﴾ المجادلة ﴿Ey iman edenler, Allah’ın kendilerine öfkelendiği bir kavmi dost edinmeyin; kabir sahiplerinden kâfirlerin ümit kestiği gibi, onlar da âhiretten ümit kesmişlerdir (13)﴾ الممتحنة
 	﴿Kötü zan zanneden münafık erkeklere ve münafık kadınlara, müşrik erkeklere ve müşrik kadınlara azap eder; kötülük dairesi onların üzerinedir; Allah onlara öfkelendi, onları lânetledi ve onlara cehennemi hazırladı; ne kötü varış yeridir (6)﴾ الفتح
 	﴿Ve beşincisi: eğer doğrulardan ise, Allah’ın öfkesinin onun üzerine olmasıdır (9)﴾ النور
 	﴿Kendisine icabet edildikten sonra Allah hakkında mücadele edenler: onların hüccetleri Rableri katında bâtıldır; onların üzerinde öfke vardır ve onlar için şiddetli azap vardır (16)﴾ الشورى
 	﴿Kim bir mümini kasten öldürürse, onun cezası, içinde ebedî kalıcı olarak cehennemdir; Allah ona öfkelendi, onu lânetledi ve ona büyük bir azap hazırladı (93)﴾ النساء
 	﴿Ve onlar ki büyük günahlardan ve fuhşiyattan kaçınırlar; öfkelendikleri vakit, onlar bağışlarlar (37)﴾ الشورى

غضبان
 ﴿Musa kavmine öfkeli, kederli olarak döndüğünde dedi ki: Benden sonra bana ne kötü halef oldunuz! Rabbinizin emrinde acele mi ettiniz? Levhaları attı ve kardeşinin başından tutup onu kendine doğru çekiyordu. Dedi ki: Ey anamın oğlu, kavim beni zayıf gördü ve neredeyse beni öldüreceklerdi; bana karşı düşmanları sevindirme ve beni zalimler kavmiyle birlikte kılma (150)﴾ الأعراف ﴿Musa kavmine öfkeli, kederli olarak döndü; dedi ki: Ey kavmim, Rabbiniz size güzel bir vaadde bulunmadı mı? Üzerinize süre mi uzadı, yoksa Rabbinizden bir öfkenin üzerinize inmesini mi istediniz de bana verdiğiniz sözden döndünüz? (86)﴾ طه

المغضوب عليهم
 ﴿Kendilerine nimet verdiklerinin yolu; kendilerine öfke uğramışların yolu değil ve sapmışların yolu değil (7)﴾ الفاتحة

**غَضَبٌ**
**باءوا بغضب** - **يحل عليهم غضب** - **سينالهم غضب**
(1) Allah’ın âyetlerini inkâr edenler (2) peygamberleri haksız yere öldürenler (3) bu, isyan etmeleri sebebiyledir (4) ve haddi aşarlardı ﴿Ve hani dediniz ki: Ey Musa, tek bir yemeğe sabredemeyiz; Rabbine dua et de bize yerin bitirdiklerinden: sebzesinden, hıyarından, sarımsağından, mercimeğinden ve soğanından çıkarsın. Dedi ki: Daha hayırlı olanı daha aşağı olanla mı değiştiriyorsunuz? Bir şehre inin; istediğiniz sizindir. Üzerlerine zillet ve miskinlik vuruldu ve Allah’tan bir öfke ile döndüler; bu, Allah’ın âyetlerini inkâr etmeleri ve peygamberleri haksız yere öldürmeleri sebebiyledir; bu, isyan etmeleri ve haddi aşmaları sebebiyledir (61)﴾ البقرة ﴿Nerede bulunurlarsa bulunsunlar üzerlerine zillet vuruldu; ancak Allah’tan bir ip ve insanlardan bir ip ile (müstesna); Allah’tan bir öfke ile döndüler ve üzerlerine miskinlik vuruldu; bu, Allah’ın âyetlerini inkâr etmeleri ve peygamberleri haksız yere öldürmeleri sebebiyledir; bu, isyan etmeleri ve haddi aşmaları sebebiyledir (112)﴾ آل عمران
(5) Allah’ın kullarından dilediğine fazlından indirmesine kıskançlık ederek Allah’ın indirdiğini inkâr etmeleri ﴿Kendileriyle nefislerini sattıkları şey ne kötüdür: Allah’ın indirdiğini inkâr etmeleri; Allah’ın kullarından dilediğine fazlından indirmesine kıskançlık ederek; böylece öfke üzerine öfke ile döndüler; kâfirler için alçaltıcı azap vardır (90)﴾ البقرة
(6) imanından sonra Allah’ı inkâr eden ve küfre göğsünü açan ﴿İmanından sonra Allah’ı inkâr eden kimse; ancak zorlanan ve kalbi imanla mutmain olan müstesna; fakat kim küfre göğsünü açarsa, onların üzerinde Allah’tan bir öfke vardır ve onlar için büyük azap vardır (106)﴾ النحل
(7) kötü zan zanneden münafık erkekler ve münafık kadınlar, müşrik erkekler ve müşrik kadınlar ﴿Kötü zan zanneden münafık erkeklere ve münafık kadınlara, müşrik erkeklere ve müşrik kadınlara azap eder; kötülük dairesi onların üzerinedir; Allah onlara öfkelendi, onları lânetledi ve onlara cehennemi hazırladı; ne kötü varış yeridir (6)﴾ الفتح
(8) savaştan kaçış	﴿Kim o gün onlara arkasını dönerse; ancak savaş için yanaşan yahut bir topluluğa katılmak üzere çekilen müstesna; muhakkak Allah’tan bir öfke ile dönmüştür; onun barınağı cehennemdir; ne kötü varış yeridir (16)﴾ الأنفال
(9) buzağıyı edinenler	﴿Buzağıyı edinenler: Rablerinden bir öfke ve dünya hayatında bir zillet onlara erişecektir; iftiracıları böyle cezalandırırız (152)﴾ الأعراف ﴿Musa kavmine öfkeli, kederli olarak döndü; dedi ki: Ey kavmim, Rabbiniz size güzel bir vaadde bulunmadı mı? Üzerinize süre mi uzadı, yoksa Rabbinizden bir öfkenin üzerinize inmesini mi istediniz de bana verdiğiniz sözden döndünüz? (86)﴾ طه
(10) sizin ve babalarınızın adlandırdığı isimler hakkında benimle tartışıyor musunuz; Allah onlara dair bir delil indirmedi ﴿Dedi ki: Rabbinizden üzerinize bir pislik ve bir öfke vâki olmuştur; sizin ve babalarınızın adlandırdığı isimler hakkında benimle tartışıyor musunuz; Allah onlara dair bir delil indirmedi; bekleyin, ben de sizinle birlikte bekleyenlerdenim (71)﴾ الأعراف ﴿Kendisine icabet edildikten sonra Allah hakkında mücadele edenler: onların hüccetleri Rableri katında bâtıldır; onların üzerinde öfke vardır ve onlar için şiddetli azap vardır (16)﴾ الشورى
(11) kim bir mümini kasten öldürürse	﴿Kim bir mümini kasten öldürürse, onun cezası, içinde ebedî kalıcı olarak cehennemdir; Allah ona öfkelendi, onu lânetledi ve ona büyük bir azap hazırladı (93)﴾ النساء
(12) temiz şeyleri yemede azgınlık	﴿Size rızık verdiğimiz temiz şeylerden yiyin ve onda azgınlık etmeyin; yoksa öfkem üzerinize iner; kimin üzerine öfkem inerse, muhakkak düşmüştür (81)﴾ طه
(13) yalan yemin eden kimse	﴿Ve beşincisi: eğer doğrulardan ise, Allah’ın öfkesinin onun üzerine olmasıdır (9)﴾ النور

الغضب
 ﴿Musa’dan öfke sükût edince, levhaları aldı; onun nüshasında, Rablerinden korkanlar için hidayet ve rahmet vardı (154)﴾ الأعراف

مغاضبا
 ﴿Ve **ذا النون**; öfkelenen olarak gitti; kendisine güç yetiremeyeceğimizi zannetti; karanlıklar içinde nida etti: Senden başka ilâh yoktur; seni tenzih ederim; muhakkak ben zalimlerden oldum (87)﴾ الأنبياء

مختار الصحاح

● [**غضب**] غ ض ب: **غَضِبَ** ona, **طرِب** bâbından ve **مَغْضَبَةً** da (ayrıca) **متربة** gibi; ve bir adam **غَضْبَانٌ**, bir kadın **غَضْبَى**; Benî Esed’in dilinde **غَضْبَانَةٌ** ve **ملآنة** ve bunların benzerleri; ve bir kavim **غَضْبَى** ve **غَضَابَى**, **سَكْرى** ve **سَكارى** gibi; ve bir adam **غُضُبَّةٌ** (ğayn ve dâdın dammesiyle ve bâ’nın şeddelenmesiyle): çabuk öfkelenir; ve **غَضِبَ** falan kimse için, eğer diri ise; ve **غِب** onunla, eğer ölü ise; ve **غاضَبَهُ**: ona karşı inatlaştı; ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿**مُغَاضِباً**﴾ yani kavmine karşı inatlaşan; ve bir kadın **غَضُوبٌ** yani asık suratlı; ve **الغَضْبُ**: kırmızı, şiddetli kızıllık; denir: **احمرُ غَضْبٌ**.

الراغب
غضب
- **الغضب**: intikam isteme (iradesiyle) kalp kanının kabarmasıdır; bu sebeple (aleyhisselâm) dedi ki: “**اتقوا الغضب فإنه جمرة توقد في قلب ابن آدم، ألم تروا إلى انتفاخ أوداجه وحمرة عينيه**” (hadis: Ebû Saîd el-Hudrî’den, Nebî sallallahu aleyhi ve sellem’den: “**ألا وإن الغضب جمرة في قلب ابن آدم، أما رأيتم إلى حمرة عينيه، وانتفاخ أوداجه، فمن أحس بشيء من ذلك فليلصق بالأرض**”. Tirmizî uzun bir hadisten çıkarmıştır ve dedi ki: hasen sahih (bkz.: **كتاب الفتن** içinde **عارضة الأحوذي** 9/43); ve **تخريج أحاديث الإحياء** 4/1802; ve **مسند أحمد** 3/19; ve Abdürrezzâk **المصنف**’te 11/347); ve eğer Yüce Allah bununla vasfedilirse, bununla kastedilen, başkası değil, intikamdır. Dedi ki: }**فباءوا بغضب على غضب**﴿[البقرة/ 90]،﴾**وباءوا بغضب من الله**﴿[آل عمران/112]، ve dedi:﴾**ومن يحلل عليه غضبي**﴿[طه/81]،﴾**غضب الله عليهم**﴿[المجادلة/14] ve O’nun sözü:﴾**غير المغضوب عليهم**{ [الفاتحة/7]، denildi: onlar Yahudilerdir (Ahmed ve Tirmizî çıkarmıştır ve onu hasen saymıştır; ve İbn Hibbân sahihinde; Adiyy b. Hâtim’den: dedi ki: Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem dedi ki: “**إن المغضوب عليهم اليهود، وإن الضالين النصارى**”. **مسند أحمد** 4/378; **عارضة الأحوذي** 11/75; ve bkz.: **الدر المنثور** 1/42). Ve **الغضبة** kaya gibidir; ve **الغضوب**: çok öfkelenen. Ve bununla yılan ve huysuz deve vasfedilir; ve denildi: falan kimse **غضبة**: çabuk öfkelenen (İbn Düreyd dedi ki: ve bir adam **غضبة**: eğer çok öfkeli ise. bkz.: **الجمهرة** 1/303); ve nakledildi ki denir: **غضبت لفلان**: eğer diri ise; ve **غضبت به**: eğer ölü ise (؟؟؟).

ملخص اللسان:
1.     **غَضِبَ يَغْضَبُ**: **الغَضَبُ**: **الرِّضَا**’nın zıddı. Allah’ın **غَضَبُ**’ı: O’na isyan edeni inkâr etmesidir; böylece onu cezalandırır.
2.      Ve **غَضْبانُ**: çabuk öfkelenir; ve denildi: şiddetli **الغَضَب**.
3.     Ve **غاضَبْتُ** adamı: onu **أَغْضَبْتُ**; ve o beni **أَغْضَبَنِـي**,
4.     Ve **الغَضُوبُ**: habis yılan.
5.     Ve **الغُضابُ**: çiçek hastalığı,
6.     Ve **الغَضْبةُ**: dağda yerleşik, bileşik, sert kaya,
7.      Ve **الغَضْبُ**: boğa.
8.      Ve **الغَضْبُ**: şiddetli kızıllıkta kırmızı.

لسان العرب
● - **غضب**: **الغَضَبُ**: **الرِّضَا**’nın zıddı. Ve ona **غَضِبَ** **غَضَباً** ve **مَغْضَبَةً**; ve ben onu **أَغْضَبْتُه** de o **فَتَغَضَّبَ**. Ve onun için **غَضِبَ**: onun yüzünden başkasına öfkelendi; bu, eğer diri ise; eğer ölü ise dedin: onunla **غَضِبَ**; Düreyd b. es-Sımme, kardeşi Abdullah için mersiye söylerken dedi:
فإِن تُعْقِب الأَيامُ والدَّهْرُ، فاعْلَمُوا، * بني قَارِبٍ، أَنـَّا غِضَابٌ بمَعْبَدِ(2)
(2 “**فاعلموا**” sözü: muhkem’de böyle inşad etti; صحاح ve تهذيب’de “**تعلموا**” diye inşad etti.)
وإِنْ كانَ عبدُاللّه خَلَّى مَكانَه، * فما كانَ طَيَّاشاً ولا رَعِشَ اليَدِ
**مَعْبد** sözü: Abdullah’ı kastediyor; böylece zaruret oldu. Ve **مَعْبَدٌ**: **العَبْدِ**’den türemiştir; böylece “**بمَعْبَدٍ**” dedi; hâlbuki o, kardeşi es-Sımme’nin oğlu Abdullah’tır. Ve Yüce Allah’ın sözü: **غير الـمَغْضوبِ عليهم** yani Yahudiler.  \<ص:649>  İbn Arafe dedi ki: **الغَضَبُ**, yaratılmışlardan, kalplerine giren bir şeydir; ondan övülen ve yerilen vardır; yerilen, hak olmayan yerde olandır; övülen ise din ve hak tarafında olandır; Allah’ın **غَضَبُ**’ına gelince: O’na isyan edeni inkâr etmesidir; böylece onu cezalandırır. Ve başkası dedi ki: mef‘ûller, sıfatlar onlara bitiştiğinde, sen sıfatları müzekker yapar, çoğul yapar ve müennes yaparsın; ve mef‘ûlleri hâlleri üzere bırakırsın; denir: o **مَغْضُوبٌ عليه**, o (kadın) **مَغْضُوبٌ عليها**. Ve hadiste Allah’tan ve insanlardan öfke tekrar etmiştir; o, Allah’tan olunca, O’na isyan edene karşı O’nun hoşnutsuzluğu, ondan yüz çevirmesi ve onu cezalandırmasıdır. Ve bir adam **غَضِبٌ**, ve **غَضُوبٌ**, ve **غُضُبٌّ** (hâ’sız), ve **غُضُبَّة** ve **غَضُبَّة**; ğaynın fethi ve dammesiyle ve bâ’nın şeddelenmesiyle; ve **غَضْبانُ**: çabuk öfkelenir; ve denildi: şiddetli **الغَضَب**. Dişisi **غَضْبَى** ve **غَضُوبٌ**; şair dedi ki:
هَجَرَتْ غَضُوبُ وحَبَّ مَنْ يَتَجَنَّبُ(1)
(1 “**وحب من إلخ**” sözü: tekmilede **حب** hâ’nın fethiyle ضبط edildi ve üzerine **صح** kondu.)
Çoğulu: **غِضَابٌ** ve **غَضَابَـى**, Sa‘leb’den; ve **غُضابَـى** **سَكْرَى** ve **سُكارى** gibi; dedi ki:
فإِنْ كُنْتُ لم أَذكُرْكِ، والقومُ بَعْضُهُمْ * غُضَابَـى على بَعْضٍ، فَما لي وذَائِمُ
Ve Lihyânî dedi ki: falan kimse **غَضْبانُ**, eğer hâli kast edersen; ve o sana karşı **غَاضِبٍ** değildir, ona sövmen (gerekir). Dedi ki: bu harflerde ve benzerlerinde de böyle denir; eğer “şunu yap”ı kast edersen; eğer yapmayı istiyorsan. Benî Esed’in dili: bir kadın **غَضْبَانةٌ** ve **مَلآنة** ve benzerleri. Ve onu **أَغْضَبَه**; ve **غاضَبْتُ** adamı: onu **أَغْضَبْتُ**; ve o beni **أَغْضَبَنِـي**; ve ona **غَاضَبه**: ona karşı inatlaştı. Aziz tenzilde: **وذا النُّون إِذ ذَهَبَ مُغَاضِـباً**; denildi: Rabbine karşı **مُغاضِـباً**; ve denildi: kavmine karşı **مُغاضِـباً**. İbn Sîde dedi ki: birincisi daha sahih; çünkü ceza ona ancak Rabbine karşı **مُغاضَبَتِه** sebebiyle indi; ve denildi: kavmine karşı **مُراغِماً** olarak gitti. Ve bir kadın **غَضُوبٌ** yani asık suratlı. Ve onların sözü: **غَضَبَ الخَيْلِ على اللُّجُم**; onun **غَضَبِها** ile, gemleri ısırmasını kinaye ettiler; sanki o, bunun için onları ısırır; ve Sa‘leb’in inşad ettiği sözü:
تَغْضَبُ أَحْياناً على اللِّجامِ، * كغَضَبِ النارِ على الضِّرَامِ
Onu tefsir etti ve dedi ki: şımarıklığından gemi ısırır; sanki o öfkelenir; ve ateşe de öfke kıldı, istiâre yoluyla da; yani alevlenmesinin şiddetini kastetti; Yüce Allah’ın sözü gibi: **سَمِعُوا لها تَغَيُّظاً وزَفيراً**; yani öfkelenenin sesi gibi bir ses. Ve Râ‘î bunu kazana istiâre etti, şöyle dedi:
إِذا أَحْمَشُوها بالوَقودِ تَغَضَّبَتْ * على اللَّحْمِ، حتى تَتْرُكَ العَظْمَ بادِيا
Ancak şunu ister: kaynaması şiddetlenir ve homurdanır; içindekiler pişer, ta ki et kemikten ayrılıncaya kadar. Ve bir deve **غَضُوبٌ**: asık suratlı; ve aynı şekilde **غَضْبى**; Antere dedi ki:
يَنْباعُ من ذِفْرى غَضُوبٍ جَسْرَةٍ، * زَيَّافةٍ مِثلِ الفَنِـيقِ الـمُقْرَمِ
Ve yine dedi ki:
هِرٌّ جَنِـيبٌ، كـلَّما عَطَفَتْ له * غَضْبـى، اتَّقاها باليَدَيْنِ وبالفَمِ
Ve **الغَضُوبُ**: habis yılan. Ve **الغُضابُ**: çiçek hastalığı; ve denildi: o, başka bir hastalıktır; çıkar ve çiçek hastalığı değildir.  \<ص:650>  Ve derisi **غَضِبَ** **غَضَباً**, ve **غُضِبَ**; ikisi de Lihyânî’den; dedi ki: **غُضِبَ**, meçhul fiil sigasıyla, daha çoktur. Ve o, **لَـمَغْضُوبُ البَصَر** yani deridir; ondan. Ve derisi tek bir **غَضَبةً** oldu; ve Lihyânî nakletti: tek bir **غَضَبةً** ve tek bir **غَضْبةً**; yani çiçek hastalığı onu giydirdi. Kisâî: çiçek hastalığı, çiçekli kimsenin derisini giydirince, denir: derisi tek bir **غَضْبةً** oldu; Şemmer dedi ki: Ebû Ubeyd bu harfi **غَضْنةً** (nûn ile) rivayet etti; doğrusu **غَضْبةً** (bâ ile) ve dâdın cezmiyle. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الـمَغْضُوبُ**: çiçek hastalığının bindiği kimsedir. Ve falanın görmesi **غُضِبَ**: ona isabet eden bir hastalıktan şiştiği zaman; ona denir: **الغُضابُ** ve **الغِضابُ**. Ve **الغَضْبةُ**: üst göz kapağında yaratılıştan olan bir çukur. Ve gözü **غَضِبَتْ** ve **غُضِـبَتْ** (1)
(1 “**وغضبت عينه وغضبت**”: yani **سمع** ve **عني** gibi; kamus ve başkalarında olduğu üzere.): çevresi şişti. Ferrâ: **الغُضابيُّ**: beraberliğinde ve ahlâkında bulanık olan; **الغُضاب**’dan alınmıştır; o da gözlerdeki çapaktır. Ve **الغَضْبةُ**: dağda yerleşik, sert, bileşik kaya; ona muhalif olan; dedi ki:
أَو غَضْبة في هَضْبةٍ ما أَرْفَعا
Ve denildi: **الغَضْبُ** ve **الغَضْبةُ** ince bir kayadır; ve **الغَضْبةُ**: tepecik; ve **الغَضْبة**: devenin derisinden bir parçadır; bir kısmı bir kısmına katlanır ve kalkan benzeri yapılır. **التهذيب**: **الغَضْبةُ**: deve derilerinden yapılan bir kalkandır; savaş için giyilir. Ve **الغَضْبةُ**: yaşlı dağ keçilerinin derisi; yüzülünce; ve el-Burayk el-Hüzelî dedi ki:
فَلَعَمْرُ عَرْفِكَ ذِي الصُّماحِ، كما * غَضِبَ الشِّفارُ بغَضْبةِ اللِّهْمِ
Ve bir adam **غُضَابٌ**: derisi kalın. Ve **الغَضْبُ**: boğa. Ve **الغَضْبُ**: şiddetli kızıllıkta kırmızı. Ve **أَحمرُ غَضْبٌ**: şiddetli kızıllık; ve denildi: o, kalınlıkta kırmızıdır; ve bunu, Sa‘leb’in inşad ettiği şu güçlendirir:
أَحْمَرُ غَضْبٌ لا يُبالي ما اسْتَقَى، * لا يُسْمِـعُ الدَّلْوَ، إِذا الوِرْدُ التَقَى
Dedi ki: “**لا يُسْمِـعُ الدَّلْوَ**”: onu hafiflesin diye daraltmaz; çünkü onu taşımaya kuvvetlidir. Ve denildi: **الغَضْبُ** her şeyden kırmızı olandır. Ve **غَضُوبُ** ve **الغَضُوبُ**: bir kadının adıdır; ve Sa‘ide b. Cüeyye’nin beytini inşad etti:
هَجَرَتْ غَضُوبُ، وحَبَّ من يَتَجَنَّبُ، * وعَدَتْ عَوادٍ دُونَ وَلْيِـكَ تَشْعَبُ
Ve dedi ki:
شابَ الغُرابُ، ولا فُؤَادُكَ تارِكٌ * ذِكْرَ الغَضُوبِ، ولا عِتابك يُعْتِبُ
Kim **غَضُوب** derse, **حارث** ve **عَبَّاس** diyenin sözü üzeredir; kim **الغَضُوب** derse, **الحارث** ve **العباس** diyenin sözü üzeredir. İbn Sîde: ve **غَضْبَـى** develerden yüzün adıdır; Zecâcî bunu **نوادر**’inde nakletti; o, marifedir; tenvinlenmez; ve ona elif-lâm girmez; ve İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
ومُسْتَخْلِفٍ، من بَعْدِ غَضْبَـى، صَريمةً، * فأَحْرِ به لِطُولِ فَقْرٍ وأَحْرِيا
Ve dedi ki: hafif nûnu kastetti, sonra vakf etti. Ve bazı nüshalarda bir hâşiye buldum: bu kelime, Cevherî’den ve bir topluluktan tashiftir; ve onun **غَضْيا** olduğu; alttan iki noktalı yâ ile, maksûre; sanki çokluğunda bir bitkiye benzetildi; ve bu benzetmeyi Yakub’a nispet etti. Ebû Amr’dan: **الغَضْيا**;  \<ص:651>  ve beyt ile de istişhâd etti. Ve **الغِضَابُ**: Mekke’de bir yerdir; Rabîa b. el-Hacder el-Hüzelî dedi ki:
أَلا عادَ هذا القلبَ ما هو عائدُه، * وراثَ، بأَطْرافِ الغِضابِ، عَوائدُه

مقاييس اللغة:
(**غضب**) ğayn, dâd ve bâ, şiddet ve kuvvete delâlet eden sahih bir asıldır. Denir: **الغَضْبة**: sert kaya. Dediler: bundan **الغَضَب** türetildi; çünkü o, hoşnutsuzluğun şiddetlenmesidir. Denir: **غَضِب** **يَغْضَبُ** **غَضَباً**; ve o **غضبانُ** ve **غَضُوب**’dur. Ve denir: **غَضِبْتُ لفلانٍ**: eğer diri ise; ve **غضبت به**: eğer ölü ise. Düreyd dedi ki:
* أنَّا **غِضابٌ** بمعبدِ([6]) *

Ve denilir: Şüphesiz **الغَضُوب**: büyük yılandır.

**القاموس المحيط**:
**الغَضْبُ** öküzdür ve aslandır; **الغَضُوب** gibi; ve şiddetli kızıllıktır; yahut her şeyden kalın kırmızıdır; ve sert bir kayadır;
**الغَضْبَة** gibi; ve hareke ile: rızânın zıddıdır; **المَغْضَبَة** gibi. **غَضِبَ** ( **سَمِعَ** gibi), ona ve onun için: diri ise; ve **غَضِبَ به**: ölü ise. Ve o, **غَضِبٌ** ve **غَضوبٌ** ve **غُضُبٌّ** ve **غُضُبَّةٌ** ve **غَضُبَّةُ** ve **غَضَبَّةٌ** ve **غَضْبانُ**dur; ve o (dişisi) **غَضْبَى**dır ve **غَضُوبٌ**dur; ve **غَضْبانَةٌ** azdır; çoğulu: **غِضابٌ** ve **غَضَابَى**; ve (ilk harfi) dammelenir; ve başkası onu **أغْضَبَهُ**. Ve **غاضَبْتُهُ**: ona inatla karşı koydum; ve falancayı: onu öfkelendirdim ve beni öfkelendirdi. Ve **الغَضوبُ**: habis yılandır; ve develerden ve kadınlardan asık suratlı olandır; ve bir kadının adıdır. Ve **الغَضْبَةُ**: yaşlı dağ keçisinin derisidir; ve devenin derisinden kalkan benzeri (şey)dir; ve üst göz kapağında yaratılıştan bulunan bir çöküklüktür; ve balığın derisidir; ve başın derisidir; ve öküzün iki boynuzu arasındaki deridir. Ve **الغِضَابُ**, kesre ile ve damme ile: gözdeki çapaktır; ve bir hastalıktır; yahut çiçek hastalığıdır; ve fiili: **سَمِعَ** ve **عُنِيَ** gibi. Ve **كِتابٍ** gibi: Hicaz’da bir yer adıdır. Ve **الْأَغْضَبُ**: erkeklik uzvu ile uyluk arasındaki (yerdir). Ve **غَضْبانُ**: Şam’da bir dağdır.
Ve **غَضْبَى**, **سَكْرَى** gibi: **خَيْبَرِيِّ بنِ الحُصَيْنِ**’in atıdır. Ve Cevherî’nin sözü: **غَضْبَى**: develerden yüzün adıdır; ve o marifedir ve ona **ال** ve tenvin girmez; tashiftir; doğrusu: alttan ikili (harf) ile **غَضْيَا**’dır. Ve **الغُضابِيُّ**, **غُرابِيٍّ** gibi: beraberliğinde ve muhalefetinde bulanık (huylu) olandır.

**تاج العروس**:
**غضب**
**الغَضْبُ** fetha ile sonra sükûn ile: öküz ve aslandır, **الغَضُوبِ** gibi. Ve **الغَضْبُ**: şiddetli kızıllıktır yahut her şeyden kırmızı olandır. Ve kalın olandır. Ve **الغَضْبُ**: **الغَضْبَةِ** gibi, **الهاء** ile, yuvarlak sert bir kayadır. Rü’be dedi ki:
" **قال الحَوَازِي وأَبَى أَنْ يُنْشَعَا**
" **أَشَرْيَةٌ في قَرْيَة ما أَشْفَعَا**
" **وغَضْبَةٌ في هَضْبَةٍ ما أَمْنَعَا**
Ve denildi: o, dağda (ona) aykırı olan, dağa yerleştirilmiş (kaya)dır. **الغَضَبُ** hareke ile: rızânın zıddıdır; ve onun haddinde ihtilaf ettiler: denildi ki o, intikamı kastetmek için kalp kanının kabarmasıdır; ve denildi ki: öfkenin mümkün olduğu her şey üzerine acıdır; ve mümkün olmadığı şey üzerine ise eseftir. Denildi ki: o, bütün şerri toplar; çünkü kibirden doğar. Şeyhimiz dedi: bunun için Peygamber (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun), kendisine “Bana vasiyet et” diyen adama “Öfkelenme” sözüyle vasiyet etti. Ve denildi ki: öfke ile birlikte intikama ulaşma ümidi vardır; gam ile birlikte ise bundan ümitsizlik vardır. **المُغْضَبَة** gibi. Ve **غَضِب** ( **تسمع** gibi) ona; ve **غضب له**: onun yüzünden başkasına öfkelendi; ve bu, diri ise. Denilir: **غَضِبَ بِهِ** ölü ise. Ve İbn ‘Arefe dedi: öfke ondan (iki türlüdür): övülen ve yerilen. Yerilen: hak dışında olan; övülen: din ve hak tarafında olan. Allah’ın öfkesi ise: kendisine isyan edeni inkâr etmesi, böylece onu cezalandırmasıdır. Allah Teâlâ dedi: **غَيْرِ المَغْضُوبِ عَلَيْهِم**; yani Yahudiler. Ve o, **غَضِبٌ** ( **كَكَتِفٍ** gibi) ve **غَضُوبٌ** ( **كَصبُور** gibi) ve **غُضُبٌّ** ( **كعُتُلٍّ** gibi) ve **غُضُبَّةٌ** **الهَاءِ**’nin ziyadesiyle; ve **غَضُبَّةٌ** **الغَيْنِ**’in fethası ile, **الضَّادِ**’ın dammesiyle; ve **غَضَبَّةٌ** ikisinin fethası ile, **المُوَحَّدَة**’nin şeddelenmesiyle; tashih edilmiş nüshalarda böyle; ve Sâgânî bunu Ebû Zeyd’den böyle nakletti; ve şeyhimiz onu **كَهُمَزَة** gibi ضبط etti ve o hatadır. Ve **غَضْبَانُ**; ve bu sonuncu, lugat ve tasrif erbabı arasında üzerinde ittifak edilendir. Denilir: adam **غَضِبٌ** ve **غُضُبٌّ** … zikrettiğinin sonuna kadar; yani çabuk öfkelenir; ve denildi: şiddetli öfkelidir. Cevherî bu lafızların bir kısmını Asma‘î’den nakletmiştir. Ve o, yani dişisi, **غَضْبَى**dır, **سَكْرَى** gibi; bazı nüshalarda med ile bulunur ve o şâzdır; doğrusu kısaltma iledir, nüshamızda olduğu gibi. Ve **غَضُوبٌ** mübalağadır. Ve onda müzekker ve müennes eşit olur; ve gelecektir ki o, **غَضْبَانَةٌ** ve **ملآنَةٌ** ve benzerlerinin ismidir; ve o az bir lugattır; bunu İbn Mâlik ve İbn Hişâm ve Ebû Hayyân açıkça söylemiştir. Çoğulu: **غضَابٌ** kesre ile. Düreyd b. Sımme, kardeşi Abdullah’ı mersiye ederken dedi:
فإِن تُعْقِب الأَيَّامُ والدَّهْرُ تَعلَمُوا ... بَنِي قَارِبٍ أَنَّا غِضَابٌ بمَعْبَدِ
İbn Manzûr dedi: “**بمَعْبَد**” sözüyle Abdullah’ı kastediyor; zaruret yaptı. Ve **غَضَابَى** fetha ile, **كَنَدَامَى** gibi; ve evveli dammelenir ve o daha çoktur; **سَكْرى** ve **سُكارى** gibi. Ve Cevherî şu beyti okudu:
فإِن كُنْتُ لمْ أَذْكُرْك والقوْمُ بَعْضُهمْ ... غُضابَى على بَعْضٍ فمَالِي وَذائِمُ
Ve başkası onu **أَغْضَبَه** de, o da **تَغَضَّبَ** etti. Ve **غَاضَبْتُه**: ona inatla karşı koydum; ve bununla, Yüce Allah’ın sözü **وَذَا النُّونِ إِذْ ذَهَبَ مُغَاضِباً** tefsir edildi; yani kavmine inatla karşı koyan olarak. **غاضَبْتُ فُلاَناً**: onu öfkelendirdim ve beni öfkelendirdi; ve o, mufâ‘ale hakikati üzerinedir. Ve **الغَضُوبُ**: habis yılandır; ve develerden asık suratlı olandır; ve yine böyle **غَضْبَى**. ‘Antere dedi:
يَنْبَاعُ من ذِفْرَى غَضُوبٍ جَسْرَةٍ ... زَيَّافَةٍ مِثْلِ الفَنِيقِ المُقْرَمِ
**الغَضُوب**: kadınlar topluluğudur; ve **غضوب**. Ve **الغَضُوب**: bir kadının adıdır. Sâ‘ide b. Cüeyye dedi:
هَجَرَتْ غَضُوبُ وحُبَّ مَنْ يَتَجَنَّبُ ... وَعَدت عَوَادٍ دُونَ وَلْيِك تَشْعَبُ
Ve dedi:
شَاب الغُرَابُ ولا فؤَادُك تَارِكٌ ... ذِكْر الغَضُوبِ ولا عِتَابُك يُعْتِبُ
Kim **غَضُوبُ** derse, **حَارِث** ve **عَبَّاس** diyenin sözü üzerinedir; kim **الغَضُوبَ** derse, **الحَارث** ve **العَبَّاس** diyenin üzerinedir. Ve **الغَضْبَةُ**: yaşlı dağ keçisinin derisidir. **الغَضْبَةُ**: harekeli, kalkan benzeri bir zırhtır; o, deve derisinden yapılan kalkandır; savaş için bir kısmı bir kısmı üzerine katlanır. **الغَضْبَةُ**: **بَخْصَةُ**; **الموحدة** ve **الخاء المُعْجَمة** ve **الصَّادِ المُهْمَلَة** ile: gözlerin üstünde yahut altında, buğday tanesi gibi bir çıkıntıdır; gözün üst kapağında yaratılıştan olur; **المُحْكَم**’de böyle. **الغَضْبَةُ**: balığın derisidir; Sâgânî nakletti. Ve başın derisi; Sâgânî bunu da nakletti. Ve öküzün iki boynuzu arasındaki deri; Sâgânî bunu da nakletti. Ve **الغُضَابُ** kesre ile ve damme ile: gözdeki çapaktır; ve başka bir (rivayette) iki gözde, tesniye ile. **الغُضَابُ**: deride çıkan başka bir hastalıktır ve çiçek hastalığı değildir. Denilir: ondan, falancanın görmesi **غُضِب** oldu; yani çevresinde **الغُضَاب**’dan şişti; yahut o çiçek hastalığıdır. Ve çiçekli olana **المَغْضُوب** denilir. Ve fiili **كَسمِع** ve **عُنِيَ** gibidir; ikincisi daha çoktur; ve sonuncuyu Sâgânî nakletti. Denilir: gözü **غُضِبَتْ** oldu; ve fetha ve kesre ile **غَضِبَت**. **الغِضَابُ** **كِتَاب** gibi: Hicaz’da bir yer adıdır. Rebî‘a b. Cehder el-Hüzelî dedi:
أَلا عاد هذَا القلبَ ما هُوَ عَائِدُهْ ... وارثَ بأَطْرَافِ الغِضَابِ عَوَائِدُهْ
Ve **الأَغْضَب**: erkeklik uzvu ile uyluk arasındaki (yerdir); Sâgânî nakletti. Ve **غَضْبَانُ**: Şam’da, uçlarında (bulunan) bir dağdır. Ve **غَضْبَى** **كسَكْرَى**: **خَيْبَرِيّ**’nin, nisbe **الياء**’sı ile, **ابْنِ الحُصَيْنِ الكَلْبِي**’nin atının adıdır. Ve Cevherî’nin sözü, Sâgânî’nin dediği gibi, ve o İbn Sîde’nin sözü de: **غَضْبَى** yani **كسَكْرَى**: develerden yüzün adıdır; Zecâcî de bunu **نَوَادِر**’inde hikâye etti; ve o marifedir, yani alem oluşla; ve ona **أَلْ** girmez. Şeyhimiz dedi: yani çünkü o, tarif edatlarından biridir; ve ona alemiyette (tarif) hâsıl olmuştur; ve onlar, iki tariflinin bir tek tarifli üzerinde toplanmasını men ederler; her ne kadar muhakkik Radî, **شرح الكافية**’de bunu caiz görmüş ve demiştir: iki tariflinin bir tek tarifli üzerinde toplanmasına ne engel var, eğer ikisinden biri diğerinin ifade etmediğini ifade ediyorsa; bunun için alemin izafesini caiz gördü; onun sözü gibi:
" عَلا زَيْدُنَا يومَ النَّقَا رأْسَ زَيْدِكم
Ve o, açık ve kuvvetlidir; fakat çoğunluk, men‘i üzerinedir. Ona tenvin girmez. Şeyhimiz dedi: yani çünkü o bir alemdir; böylece alemiyet ve te’nîs sebebiyle sarftan men olunur; ve buna ihtiyaç yoktur. Çünkü te’nîs **أَلف**’i, mutlak olarak sarftan men eder; ister girdiği (kelime) marife olsun ister nekre; **الخُلاَصَة**’de ve onun şerhlerinde ve nahiv divanlarının diğerlerinde olduğu gibi. Ve **الصَّحَاح**’ta: İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
ومُسْتَخْلِفٍ من بَعْدِ غَضْبَى صَرِيمَةً ... فأَحْرِ به لِطُولِ فَقْرٍ وأَحْرِيَا
Ve dedi: hafif **النُّون**’u kastetti, sonra vakf etti; ve o, Cevherî’den bir tashiftir; ve daha önce, onun İbn Sîde’nin ve Zecâcî’nin sözü olduğunu takdim etmiştik. Ve İbn Mükerrem dedi: bazı nüshalarda bir hâşiye buldum ki bu kelime, Cevherî’den ve bir cemaatten tashiftir; doğrusu, alttan ikili (harf) ile, kısaltılmış olarak **غَضْيَا**’dır; sanki çokluğunda **الغَضَى**’nın bitim yerine benzetilmiştir; ve bu benzetme Ya‘kûb’a nisbet edilmiştir. Dedim: ve o, Ebû ‘Amr’un sözüdür; ve ona İbn Berrî hâşiyelerde meyletti; ve Sâgânî **التَّكْمِلَة**’de (de). Ve şeyhimiz, **شرح التَّسْهِيل**’den, şeyh Ebû Hayyân’dan nakletti ki o, İbn Vellâd’dan, onun **النُّون** ile olduğunu nakletmiştir; ve bu, onların en garibidir; çünkü divanlarda bilinmez. Ve **الغُضَابِيُّ** **كَغُرَابِيّ**: beraberliğinde ve muhalefetinde bulanık (huylu) adamdır; sanki **الغُضاب**’a nisbet edilmiştir; ve o, çapaktır. Ve mecazdan: at, gem üzerine **غَضِبَت**; onun **غَضَبِهَا**’sı ile, gemleri ısırmasından kinaye ettiler. Ebû’n-Necm dedi:
" تَغْضَبُ أَحْيَاناً على اللَّجَامِ

“**غَضَبِ النَّارِ**’ın **الضِّرامِ** üzerine (olanı) gibi”; onu tefsir etti de şöyle dedi: “Onun azgınlığından **اللِّجام**’ı ısırır; sanki o, öfkeleniyor gibidir.” Ve **النَّار** için de istiâre yoluyla bir **غَضَب** kıldı; ancak kastettiği, onun tutuşmasının şiddetidir; Yüce’nin sözü gibi: “Ona bir **تَغَيُّظاً** ve bir **زَفِيراً** işittiler”; yani öfkelenenin sesi gibi bir ses. Ve onu **الرَّاعِي** **القِدْر** için istiâre etti de şöyle dedi:

Eğer onu yakıtla kızıştırırlarsa, öfkelenir...
Etin üzerine, kemiği açıkta bırakıncaya kadar.

Ancak muradı, onun kaynamasının şiddetlenmesi ve homurdanmasıdır; içindekiler pişer de et kemikten ayrılıncaya kadar. Ve **الفراءُ** dedi: “**الجُدَرِيّ**’den onun derisi bir tek **غَضْبَةً** oldu”; yani bir parça. Ve **العَيْنُ** içindekini fırlattığı zaman **أَغضَبَتِ**. Ve bir adam **غُضَابٌ** ( **غُراب** gibi): derisi kalın; bunu **الصَّاغَانِيُّ** nakletti. Ve **المَغْضُوبُ**: ona **الجُدَرِيّ** binen (kimse)dir. Ve **غَضُوبَةَ** oğulları: Araplardan bir batındır. Ve **غَضْبُ بْنُ كَعْبٍ** , **سُلَيْم بْنِ مَنْصُور**’dadır. Ve **الأَنْصارِ** içinde **غَضْبُ بْنُ جُشَم بْنِ الخَزْرَج** (vardır).
