# غضب — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%B6%D8%A8/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غضب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: غضب

غ ض ب
غضب ، غبض ، بغض ، ضغب
استعمل من وجوهه : غضب غبض بغض ضغب .
غضب : قال الليث : رجلٌ غَضُوبٌ : شديدُ الغضب .
أبو عبيد عن الفراء : رجلٌ غُضُبَّةٌ وغَضُبَّةٌ بفتح الغين وضمِّها إذا كان يغضب سريعاً ، ويقال : غُضُبٌّ بغير هاءٍ مثله .
وقال الليث : الغضُوبُ : الحَيَّةُ الخبيثة ، والغَضُوبُ : النَّاقةُ العَبُوسُ ، وامرأةٌ غضوبٌ بغير هاءٍ ، وبه سُمِّيَتِ المرأَة غَضوباً ، وأَنشد قول الهذلي :
هجرت غَضُوبُ وحُبَّ من يَتَجنَّبُ
وعدتْ عَوادٍ دون وَلْيكَ تشعب
وقال الليث : الغضْبةُ بخْصَةٌ في الْجَفنِ الأعلى خلقةً ؛ والغَضبةَ : الصخرَةُ الصلبة المركَّبةُ في الجبل المخالفة له .
أبو عبيد عن الكسائي : إذا ألبس الجدريَّ جلدَ المجدور ، قيل : أصبحَ جلده غَضبَةً واحِدَةً .
وقال شمر : روى أبو عبيد هذا الحرف غَضْنَةً بالنون ، والصحيح غضْبةٌ بالباء .
قال : وسمعت ابن الأعرابي يقول : المغضوبُ الذي قد ركبه الجُدرِيُّ .
وقال غيره : الغضبَةُ جُنَّةٌ تتخذُ من جلود الإبل تلبس للقتال ، والغَضْبة : الصخرةُ .
ابنُ السكِّيت : أحمر غَضْبٌ : شديدُ الحمرة .
اللحيانيُّ : غُضِبَ بصر فلان : إذا انتفخَ من داء يصيبه ، يقال له الغُضاب .
ثعلب عن سلمة عن الفراء قال : الغُضابيُّ : الكدر في معاشرته ومخالفته ، مأخوذ من الغُضابِ ، وهو : القذى في العينين .
أبو عبيد عن الأصمعي والأحمر : غَضِبتُ لفلانٍ إذا كان حيّاً ، فإن كان ميتاً قيلَ : غَضِبت بفلانٍ .
وقال دريد بن الصمة :
فإن تُعْقِب الأيامُ والدَّهرُ تعلَموا
بَني قاربٍ أنا غِضابٌ بمعبدِ
فقال : بمعبدِ ، وإنما هو عبد الله بن الصِّمَّةِ أخوه .
غبض : قال الليث : التَّغْبِيضُ : أن يُريد الإنسان البكاء فلا تُجيبه العين .
قلت : وهذا حرفٌ لم أحفظه لغيره ، ولا أدري ما صحتُه .
بغض : قال الليث : البُغْضُ : نَقِيضُ الحُبِّ ، والبِغْضَة والبَغْضَاءُ : شدة البُغْضِ ، ورجُلٌ بَغِيضٌ ، وقد بَغُضَ بَغَاضَةً . قال : وتقول : هو محبوبٌ غير مُبْغَضٍ وغير مُبَغَّضٍ .
وقال أبوحاتم : من كلام الحشوِ : أنا أَبْغَضُ فلاناً وهو يَبْغَضُني ، وهو خطأ إنما يقال : أنا أُبْغِضُ فلاناً .
قال : ويقال : ما أبْغَضَكَ إليَّ وقد بَغُضَ إليَّ إذا صار بَغِيضاً ، وأبْغِضْ به إليَّ ، أي ما أبغضه . وهذا صحيح .
ضغب : قال اللَّيْثُ : الضَّغِيبُ : تَضَوُّرُ الأرْنَبِ عند الأخذ .
أبو عبيد : الضَّغِيبُ : صوت الأرنب ، وقد ضَغَبَ يَضْغَبُ ضَغِيباً .
وقال أبو عمرو : الضَّاغِبُ : الرَّجل يَخْتَبِىء في الخَمر فَيُفْزعُ الإنسان بصوت مثل صوت السباع أو صوت الوحش ، فيقال : ضَغَبَ فهو ضَاغِبٌ ، وأنشد :
يا أيُّها الضَّاغِبُ بالْغُمْلُول
إنَّكَ غُولٌ ولَدَتْكَ غُول

### Türkçe

غ ض ب
**غضب** , **غبض** , **بغض** , **ضغب**
Şu vecihlerinden kullanıldı: **غضب** **غبض** **بغض** **ضغب**.

**غضب**: Leys dedi: **غَضُوبٌ** bir adam: öfkenin şiddetlisi.

Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: **غُضُبَّةٌ** ve **غَضُبَّةٌ** bir adam; **الغين**’in fethası ve zammıyla, çabuk öfkelenir ise; ve onun benzeri olarak **غُضُبٌّ** (هاء’sız) denilir.

Leys dedi: **الغضُوبُ**: habis yılan; **الغَضُوبُ**: asık suratlı dişi deve; ve **غضوبٌ** (هاء’sız) bir kadın; ve bununla kadın **غَضوباً** diye adlandırıldı. Huzelî’nin sözünü inşâd etti:
هجرت غَضُوبُ وحُبَّ من يَتَجنَّبُ
وعدتْ عَوادٍ دون وَلْيكَ تشعب

Leys dedi: **الغضْبةُ**: üst göz kapağında yaratılıştan bir ben; ve **الغَضبةَ**: dağda ona aykırı, dağa yerleşmiş katı birleşik kaya.

Ebû Ubeyd, Kisâî’den: Çiçek hastasına, çiçek hastasının derisi giydirilirse, “Derisi bir tek **غَضبَةً** oldu” denilir.

Şemmer dedi: Ebû Ubeyd bu harfi **غَضْنَةً** (نون ile) rivayet etti; doğrusu **غضْبةٌ** (باء ile)’dir.

Dedi: İbnü’l-A‘râbî’nin şöyle dediğini işittim: **المغضوبُ**: çiçek hastalığının bindiği (tuttuğu) kimsedir.

Başkası dedi: **الغضبَةُ**: deve derilerinden yapılan, savaş için giyilen bir kalkan; ve **الغَضْبة**: kaya.

İbnü’s-Sikkît: **أحمر غَضْبٌ**: kızıllığın şiddetlisi.

Lihyânî: “Falanın görmesi **غُضِبَ** oldu”: ona isabet eden bir hastalıktan şiştiği zaman; ona **الغُضاب** denilir.

Sa‘leme’den, Ferrâ’dan Se‘leb dedi: **الغُضابيُّ**: beraberliğinde ve muhalefetinde bulanıklık; **الغُضاب**’dan alınmıştır; o da: iki gözdeki çapaktır.

Ebû Ubeyd, Asma‘î ve Ahmer’den: **غَضِبتُ لفلانٍ**: diri olduğu zaman; ölü ise **غَضِبت بفلانٍ** denilir.

Düreyd b. es-Sımme dedi:
فإن تُعْقِب الأيامُ والدَّهرُ تعلَموا
بَني قاربٍ أنا غِضابٌ بمعبدِ

Böyle dedi: “**بمعبدِ**”; hâlbuki o, kardeşi es-Sımme’nin oğlu Abdullah’tır.

**غبض**: Leys dedi: **التَّغْبِيضُ**: insanın ağlamak istemesi de gözün ona cevap vermemesidir.

Dedim: Bu, başkası için ezberlemediğim bir harftir; ve sıhhatini bilmiyorum.

**بغض**: Leys dedi: **البُغْضُ**: sevginin zıddıdır; **البِغْضَة** ve **البَغْضَاءُ**: buğzun şiddetidir; ve **بَغِيضٌ** bir adam; ve **بَغُضَ** **بَغَاضَةً** (buğzetti). Dedi: Ve dersin ki: O, **محبوبٌ**dur; **مُبْغَضٍ** değildir ve **مُبَغَّضٍ** değildir.

Ebû Hâtim dedi: Haşvın sözündendir: “Ben falanı **أَبْغَضُ** ederim, o da beni **يَبْغَضُ** eder”; bu hatadır; ancak “Ben falanı **أُبْغِضُ** ederim” denilir.

Dedi: Ve denilir: “Sana karşı ne kadar **أبْغَضَكَ**!”; ve “Bana karşı **بَغُضَ**” (bana karşı buğz oldu), **بَغِيضاً** olduğu zaman; ve “Bana karşı onunla **أبْغِضْ**”, yani: onu ne kadar buğz ediyorum. Bu doğrudur.

**ضغب**: Leys dedi: **الضَّغِيبُ**: yakalama sırasında tavşanın kıvranmasıdır.

Ebû Ubeyd: **الضَّغِيبُ**: tavşanın sesidir; ve **ضَغَبَ** **يَضْغَبُ** **ضَغِيباً** (ses çıkardı).

Ebû Amr dedi: **الضَّاغِبُ**: şarapta saklanan adamdır; sonra insanı, yırtıcıların sesi gibi yahut vahşî hayvanın sesi gibi bir sesle korkutur; “**ضَغَبَ**; o hâlde o **ضَاغِبٌ**’dir” denilir. Ve inşâd etti:
يا أيُّها الضَّاغِبُ بالْغُمْلُول
إنَّكَ غُولٌ ولَدَتْكَ غُول
