# غضر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%B6%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: غضر

الغَضَارُ: الطّين الحُرّ. ابن سيده وغيره: الغَضارةُ الطين الحر، وقيل: الطين اللاَّزب الأَخضر. والغَضارُ: الصَّحْفة المتخذة منه. والغُضْرة والغَضْراء: الأَرض الطَّيّبة العَلِكة الخَضراء، وقيل: هي أَرض فيها طين حُرٌّ. يقال: أَنْبَطَ فلانٌ بئرَه في غَضْراءَ، وقيل: قول العرب أَنبَطَ في غَضْراءَ أَي استخرَج الماء من أَرض سهلة طيّبة التُّربة عَذْبة الماء، وسمي النَّبَطُ نَبَطاً لاستنباطهم ما يخرج من الأَرضين. ابن الأَعرابي: الغَضْراء المكان ذو الطين الأَحمر، والغَضْراء طينةٌ خضراء عَلِكة، والغَضَارُ خَزَفٌ أَخضر يُعَلَّق على الإِنسان يَقي العَين؛ وأَنشد:
ولا يُغْني تَوَقِّي المَرْء شيئاً،
ولا عُقَدُ التَّميم، ولا الغَضارُ
إِذا لاقى مَنِيَّتَه فأَمْسى
يُساقُ به، وقد حَقَّ الحِدارُ
والغَضْراء: طين حرٌّ. شمر: الغَضارةُ الطين الحر نفسه ومنه يتخذ الخزف الذي يسمى الغَضارَ. والغَضْراءُ والغُضْرة: أَرض لا ينبت فيها النخل حتى تُحْفَر وأَعلاها كَذّان أَبْيض. والغَضْوَرُ: طِينٌ لَزِجٌ يلتزق بالرِّجْل لا تكاد تذهب الرّجْلُ فيه. والغَضارة: النّعْمة والسَّعة في العيش. وقولهم في الدعاء: أَبادَ اللّه خضراءَهم؛ ومنهم من يقول: غَضْراءَهم وغَضارَتَهم أَي نِعْمَتهم وخيرَهم وخِصْبَهم وبَهْجَتَهم وسعة عيشهم، من الغَضارة، وقيل: طِينَتهم التي منها خُلقوا. قال الأَصمعي: ولا يقال أَبادَ الله خَضْراءَهم ولكن أَبادَ اللّه غَضْراءَهم أَي أَهْلَك خيرَهم وغَضارتهم؛ وقول الشاعر:
بخالِصة الأَرْدانِ خُضْرِ المَناكِبِ
عنى بخُضْرِ المناكب ما هم فيه من الخِصْب. وقال ابن الأَعرابي: أَبادَ ا خَضْراءَهم أَي سوادَهم. وقال أَحمد بن عبيد: أَبادَ اللّه خَضْراءَهم وغَضْراءَهم أَي جماعتهم.
وغَضِرَ الرجل بالمال والسَّعةِ والأَهلِ غَضراً: أَخصب بعد إِقطارٍ ؛ وغَضَره اللّه يَغْضُره غَضْراً. ورجل مَغْضورٌ: مُبارَك. وقوم مَغْضورون إذا كانوا في خير ونِعْمة. وعَيْشٌ غَضِرٌ مَضِرٌ؛ فغَضرٌ ناعمٌ رافِةٌ، ومَضِرٌ إِتباع. وإِنهم لفي غَضارةٍ من العيش وفي غَضْراءَ من العَيْشِ وفي غَضارةِ عَيْش أَي في خصب وخير. والغَضارةُ: طِيبُ العيش؛ تقول منه: بنو فلان مغضورون. وفي حديث ابن زِمْل: الدُّنْيا وغَضارَةَ عيشها أَي طِيبها وَلَذّتها. وهم في غَضارةٍ من العيْش أَي في خِصْبٍ وخير. ويقال: إِنه لفي غَضْراءِ عَيْشٍ وخَضْراءِ عَيْشٍ أَي في خِصْب. وإِنه لفي غَضْراءَ من خَيْرٍ، وقد غَضَرَهم اللّه يَغْضُرهم. واخْتُضِرَ الرجلُ واغْتُضِرَ إذا مات شابًّا مُصَحَّحاً. والغَضيرُ: الناعم من كل شيء، وقد غَضُرَ غَضارةً؛ ونَبات غَضيرٌ وغَضِرٌ وغاضِرٌ. قال أَبو عمرو:الغَضِير الرَّطْبُ الطَّرِيّ؛ قال أَبو النجم:
مِنْ ذابِلِ الأَرْضِ ومِنْ غَضيرِها
والغَضارةُ: القَطاةُ؛ قال الأَزهري: ولا أَعرفه. وما نام لِغَضْرٍ أَي لم يكد ينام؛ وغَضَر عنه يَغْضِر، وغَضِر، وتَغَضَّر: انْصَرَفَ وعدل عنه. ويقال: ما غَضَرْتُ عن صَوْبي أَي ما جُرْتُ عنه؛ قال ابن أَحمر يصف الجواري:
تَواعَدْنَ أَن لا وَعْيَ عن فَرْجِ راكِسٍ،
فَرُحْنَ ولم يَغْضِرْنَ ، عن ذاكَ ، مَغْضَرا
أَي لم يَعْدِلن ولم يجرن. ويقال: غَضَرَه أَي حبسه ومنعه. وحَمَل فما غَضَرَ أَي ما كذب ولا قَصَّر.وما غَضَرَ عن شتمي أَي ما تأَخّر ولا كذَب. وغَضَرَ عليه يَغْضِر غضراً: عطف. وغَضَر له من ماله: قَطَعَ له قِطْعة منه.
والغاضِرُ: الجِلْد الذي أُجِيدَ دباغُه. وجلد غاضِرٌ: جيد الدباغ؛ عن أَبي حنيفة، والغَضِير: مثل الخَضير؛ قال الراجز:
من ذابل الأَرْطى ومن غضيرها
والغَضْرةُ. نَبْتٌ. والغَضْوَرةُ: شجرة غبراء تَعْظُم، والجمع غَضْوَرٌ، وقيل: الغَضْوَرُ نبات لا يعقد عليه شحم، وقيل: هو نبات يَشْبِه الضَّعَةَ والثُّمامَ. ويقال في مَثَلٍ: هو يأْكل غَضْرةً ويربض جَحْرةً. والغَضْوَرُ، بتسكين الضاد: نبت يشبه السّبَط؛ قال الراعي يصف حُمُراً: تَثِير الدواجِنَ في قَصَّة
عِراقِيّة ، حَوْلها الغَضْوَرُ
وغَضْوَر: ثنيَّة بين المدينة وبلاد خزاعة، وقيل: هو ماء لطيِّء؛ قال امرؤ القيس:
كأَثْلٍ من الأَعْراضِ من دون بِئشة
ودُونَ الغَمِير، عامداتٍ لِغَضْوَرا
وقال الشماخ:
كأَنَّ الشبابَ كانَ رَوْحةَ راكبٍ،
قضى حاجةً من سُقْفَ في آلِ غَضْوَرا
والغاضِرُ: المانِعُ، وكذلك العاضِرُ، بالعين والغين. أَبو عمرو: الغاضِرُ المانع والغاضِرُ الناعم والغاضِرُ المُبَكِّرُ في حوائجه. ويقال: أَردت أَن آتيكَ فَغَضَرَني أَمرٌ أَي منعني.
والغَواضِرُ: في قيس. وغاضِرة: قبيلة في بني أَسد وحيٌّ من بني صَعْصَعَة، وبطن من ثَقِيف وفي بني كِنْدة. ومسجدُ غاضِرةَ: مسجدٌ بالبصرة منسوب إِلى امرأَة. وغُضَيْرٌ وغَضْران: اسمان.

### Türkçe

**الغَضَارُ**: serbest kil. İbn Sîde ve başkası: **الغَضارةُ** serbest kildir; ve denildi: yapışkan yeşil kildir. Ve **الغَضَارُ**: ondan yapılmış tabaktır. Ve **الغُضْرة** ve **الغَضْراء**: iyi, yapışkan, yeşil topraktır; ve denildi: içinde serbest kil bulunan topraktır. Denilir: falan, kuyusunu **غَضْراءَ** içinde **أَنْبَطَ** etti; ve denildi: Arapların “**أَنبَطَ** في **غَضْراءَ**” sözü, yani kolay, iyi topraklı, suyu tatlı olan bir yerden suyu çıkardı; ve **النَّبَطُ** “**نَبَطاً**” diye adlandırıldı, yerlerden çıkan şeyi **استنباط** etmelerinden dolayı. İbnü’l-A‘râbî: **الغَضْراء** kırmızı killi yer; ve **الغَضْراء** yapışkan yeşil bir kil; ve **الغَضَارُ** insana asılan, göze karşı koruyan yeşil bir çömlektir; ve inşad etti:

Ve kişinin sakınması hiçbir şeyi gidermiyor,
ne **التَّميم** düğümleri, ne de **الغَضارُ**
Eğer ölümüne rastlarsa, akşamlar
onunla sürülür; ve gerçekten **الحِدارُ** hak olmuştur

Ve **الغَضْراء**: serbest kil. Şemmer: **الغَضارةُ** serbest kilin kendisidir; ve ondan **الغَضارَ** diye adlandırılan çömlek yapılır. Ve **الغَضْراءُ** ve **الغُضْرة**: içinde hurma bitmeyen, ta ki kazılıncaya kadar; ve üstü beyaz **كَذّان** olan topraktır. Ve **الغَضْوَرُ**: ayağa yapışan, ayağın içinde neredeyse gitmediği yapışkan çamurdur. Ve **الغَضارة**: nimet ve yaşayışta genişliktir. Ve onların duada sözleri: “Allah onların **خضراءَهم**’ini yok etsin”; ve onlardan kimisi “**غَضْراءَهم** ve **غَضارَتَهم**” der; yani nimetlerini, hayırlarını, bolluklarını, sevinçlerini ve yaşayış genişliklerini; **الغَضارة**’dan. Ve denildi: yaratıldıkları hamurlarıdır. el-Asma‘î dedi: “Allah onların **خَضْراءَهم**’ini yok etsin” denilmez; fakat “Allah onların **غَضْراءَهم**’ini yok etsin” denir; yani hayırlarını ve **غَضارتهم**’ini helâk etsin; ve şairin sözü:

Saf etekli, omuzları yeşil olanlarla

**خُضْرِ المَناكِبِ** ile, içinde bulundukları bolluğu kastetti. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: “Allah onların **خَضْراءَهم**’ini yok etsin” yani siyahlıklarını. Ve Ahmed b. Ubeyd dedi: “Allah onların **خَضْراءَهم**’ini ve **غَضْراءَهم**’ini yok etsin” yani cemaatlerini.

Ve adam, mal ile, genişlik ile ve aile ile **غَضِرَ** olur, **غَضراً**: kıtlıktan sonra bolluğa erdi; ve Allah onu **غَضَره**; onu **يَغْضُره**; **غَضْراً**. Ve **مَغْضورٌ** adam: mübarektir. Ve **مَغْضورون** kavim: hayır ve nimet içinde olduklarında. Ve **عَيْشٌ غَضِرٌ مَضِرٌ**; artık **غَضرٌ** yumuşak, nazik; ve **مَضِرٌ** tâbidir (peşinden getirilen). Ve gerçekten onlar yaşayıştan bir **غَضارةٍ** içindedirler ve yaşayıştan bir **غَضْراءَ** içindedirler ve **غَضارةِ عَيْش** içindedirler; yani bolluk ve hayır içindedirler. Ve **الغَضارةُ**: yaşayışın hoşluğudur; ondan dersin: falanın oğulları **مغضورون**dur. Ve İbn Ziml hadîsinde: dünya ve onun yaşayışının **غَضارَةَ**’si; yani onun hoşluğu ve lezzeti. Ve onlar yaşayıştan bir **غَضارةٍ** içindedirler; yani bolluk ve hayır içindedirler. Ve denilir: gerçekten o, bir **غَضْراءِ عَيْشٍ** ve bir **خَضْراءِ عَيْشٍ** içindedir; yani bolluk içindedir. Ve gerçekten o, hayırdan bir **غَضْراءَ** içindedir; ve Allah onları **غَضَرَ**; onları **يَغْضُرهم**. Ve adam **اخْتُضِرَ** ve **اغْتُضِرَ**: genç ve sıhhatli iken öldüğünde. Ve **الغَضيرُ**: her şeyin yumuşağıdır; ve gerçekten o, **غَضُرَ**; **غَضارةً**. Ve **نَبات غَضيرٌ** ve **غَضِرٌ** ve **غاضِرٌ**. Ebû Amr dedi: **الغَضِير** yaş, taze olandır; Ebû’n-Necm dedi:

Kurumuş yerden ve onun **غَضيرِ**’inden

Ve **الغَضارةُ**: **القَطاةُ**’dır; el-Ezherî dedi: onu bilmem. Ve **وما نام لِغَضْرٍ**: yani neredeyse uyumadı. Ve ondan **غَضَر**; **يَغْضِر**; ve **غَضِر**; ve **تَغَضَّر**: döndü ve ondan saptı. Ve denilir: **ما غَضَرْتُ عن صَوْبي** yani ondan sapmadım; İbn Ahmer, cariyeleri vasfederek dedi:

Bir tekmeleyenin ferci hakkında bir gevşeklik olmamasına sözleştiler,
derken gittiler; ve bundan, bir **مَغْضَرا** olarak, **يَغْضِرْنَ** olmadılar

Yani eğrilmediler ve sapmadılar. Ve denilir: **غَضَرَه** yani onu hapsetti ve engelledi. Ve taşıdı da **فما غَضَرَ**: yani yalan söylemedi ve eksik bırakmadı. Ve **وما غَضَرَ عن شتمي**: yani gecikmedi ve yalan söylemedi. Ve **غَضَرَ عليه**; **يَغْضِر**; **غضراً**: şefkat etti. Ve **غَضَر له من ماله**: ondan ona bir parça kesti (ayırdı).

Ve **الغاضِرُ**: tabaklaması iyi yapılmış deridir. Ve **جلد غاضِرٌ**: tabaklaması iyi (olan) deridir; Ebû Hanîfe’den. Ve **الغَضِير**: **الخَضير** gibidir; râciz dedi:

Kurumuş **الأَرْطى**’dan ve onun **غَضيرِ**’inden

Ve **الغَضْرةُ**: bir bitkidir. Ve **الغَضْوَرةُ**: büyüyen boz bir ağaçtır; çoğulu **غَضْوَرٌ**dur. Ve denildi: **الغَضْوَرُ** üzerine yağ bağlanmayan bir bitkidir. Ve denildi: o, **الضَّعَةَ** ve **الثُّمامَ**’a benzeyen bir bitkidir. Ve bir meselde denilir: “O, bir **غَضْرةً** yer ve bir **جَحْرةً** çöker.” Ve **الغَضْوَرُ** (ضاد sakin kılınarak): **السّبَط**’a benzeyen bir bitkidir; er-Râ‘î, yaban eşeklerini vasfederek dedi:

Irakî bir **قَصَّة** içinde evcil hayvanları kaldırır,
çevresinde **الغَضْوَرُ** vardır

Ve **غَضْوَر**: Medine ile Huzâa beldeleri arasında bir geçittir; ve denildi: o, Tayy’a ait bir sudur; İmru’ul-Kays dedi:

**بِئشة**’nin berisinde, **الأَعْراض**’dan bir **أَثْل** gibi,
ve **الغَمِير**’in berisinde, **غَضْوَرا**’ya yönelmişler

Ve eş-Şemmâh dedi:

Sanki gençlik, bir binicinin gidişi idi;
**آلِ غَضْوَرا** içinde **سُقْفَ**’tan bir ihtiyacını giderdi

Ve **الغاضِرُ**: engelleyendir; ve **العاضِرُ** da böyledir; **العين** ve **الغين** ile. Ebû Amr: **الغاضِرُ** engelleyendir; ve **الغاضِرُ** yumuşaktır; ve **الغاضِرُ** ihtiyaçlarında erken davranandır. Ve denilir: “Sana gelmek istedim de bir iş beni **فَغَضَرَني**”; yani beni engelledi.

Ve **الغَواضِرُ**: Kays içinde (bir koldur). Ve **غاضِرة**: Benî Esed’de bir kabile; ve Benî Sa‘saa‘a’dan bir hay; ve Sakîf’te bir batın; ve Benî Kind(e) içinde (bir koldur). Ve **مسجدُ غاضِرةَ**: Basra’da bir mescittir; bir kadına nispet edilmiştir. Ve **غُضَيْرٌ** ve **غَضْران**: iki isimdir.
