# غضف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%B6%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غضف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: غضف

غضف العود والشيء يغضفه غضفا: كسره فلم ينغم كسره، نقله الجوهري، وهو قول ابن الفرج رواه عن بعضهم. وغضف الكلب أذنه يغضفها غضفا: أرخاها وكسرها نقله الجوهري، وقال غيره: غضف الكلب أذنه غضفانا، وغضفانا: إذا لواها، وكذلك إذا لوتها الريح. وغضفت الأتان تغضف غضفا: إذا أخذت الجري أخذا قال أمية بن أبي عائذ الهذلي:
  يغض ويغضفن مـن ريق                      كشؤبوب ذي برد وانسحال

  كذا في العباب، وفسره السكري بالأخذ والغرف. وقال الأصمعي: غضف بها وخضف بها: إذا ضرط. والغضف، محركة: شجر بالهند كالنخل سواء، غير أن نواه مقشر بغير لحاء، ومن أسفله إلى أعلاه سعف أخضر مغشى عليه، قاله الليث، وقال أبو حنيفة: هو نبات يشبه نبات النخل سواء، ولكنه لا يطول، له سعف كثير وشوك، وخوص من أصلب الخوص، تعمل منه الجلال العظام، فتقوم مقام الجوالق، يحمل فيها المتاع في البر والبحر، ويخرج في رؤوسها بسرا بشعا لا يؤكل، قال: وتتخذ من خوصه حصر أمثال البسط، وتفترش الواحدة عشرين سنة. والغضف: استرخاء في الأذن وتكسر. وقد غضف، كفرح: إذا صار مسترخي الأذن: كما في الصحاح. ويقال: كلب أغضف، من كلاب غضف بالضم، وقيل: غضفت الأذن غضفا، وهي عضفاء: طالت واسترخت وتكسرت، وقيل: أقبلت على الوجه، وقيل: أدبرت إلى الرأس وانكسر طرفها، وقيل: هي التي تتثنى أطرافها على باطنها، وهي في الكلاب: إقبال الأذن على القفا، وفي التهذيب: الغضف: استرخاء أعلى الأذنين على محارتها من سعتها وعظمها وقال ذو الرمة:
  غضف مهرته الأشداق ضـارية                      مثل السراحين في أعناقها العذب والأغضف من السهام: الغليظ الريش وهو خلاف الأصمع. والأغضف من الليالي: المظلم يقال: ليل أغضف: إذا ألبس ظلامه، قال ذو الرمة.

  قد أعسف النازح المجهول معسفه                      في ظل أغضف يدعو هامه البوم والأغضف من العيش: الناعم الرغد الرخي الخصيب. والأغضف من الأسد: المتثني الأذنين، وهو قول أبي سهل الهروي، ونصه: وأما الأغضف: فهو الأسد المتثني الأذنين، وهو أخبث له أو المسترخيهما قال النابغة الجعدي رضي الله عنه:
  إذا ما رأى قرنا مـدلا هـوى لـه                      جريئا على الأقران أغضف ضاريا أو المسترخي أجفانه العليا على عينيه غضبا أو كبرا وهذا قول ابن شميل، قال: ويقال: الغضف في الأسد: كثرة أوبارها وتثني جلودها، وقال الليث: الأغضف من السباع: الذي انكسر أعلى أذنه، واسترخى أصله. والغاضف: الناعم البال. والغاضف: الناعم من العيش نقلهما الجوهري، وشاهده الأول:
  كم اليوم مغبوط بخيرك بـائس                      وآخر لم يغبط بخيرك غاضف

  وقد غضف غضوفا. قال ابن الأعرابي: الغاضف من الكلاب: المنكسر أعلى أذنيه إلى مقدمه، والغاضف: إلى خلفه ومن ذلك سميت كلاب الصيد غضفا، صفة غالبة. والغضفة، محركة: طائر، أو هي القطاة الجونية عن ابن دريد والجمع غضف، قال ابن بري: وقول الجوهري: الغضف: القطا الجون، صوابه: الغضف: القطا الجوني. والغضفة: الأكمة نقله الصاغاني. وغضيف، كزبير: ابن الحارث الكندي أو هو الحارث بن غضيف هكذا ذكره أرباب المعاجم في الموضعين الثمالي وفي بعض نسخ المعجم: اليماني أو السكوني صحابي نزل حمص، وقيل: إنه يماني، فقوله: الثمالي تحريف من المصنف، وهم إنما اختلفوا في الكندي: والسكوني، وفي كونه حمصيا أو يمانيا، فتأمل ذلك، قال أبو عمر: وروى عنه ابنه عياض، وفيه اضطراب، أو الصواب بالطاء كما سيأتي. وأغضف الليل: أظلم واسود نقله الجوهري، وليل أغضف، وقد غضف غضفا كما ذكر. وأغضفت النخل: كثر سعفها وساء ثمرها فهي مغضف، ومغضفة. وثمرة مغضفة: تقاربت من الإدراك ولما تدرك قاله شمر، وقال غيره: إذا لم يبد صلاحها، وقال أبو عمرو: هي المتدلية في شجرها، المسترخية، رواه عنه أبو عبيد. أو أغضفت النخل: إذا أوقرت قال أبو عدنان: هكذا قالت لي الحنظلية. وأغضفت السماء: إذا أخالت للمطر وذلك إذا لبسها الغيم. وأغضف العطن: كثر نعمه وعلى هذه اللغة قول أحيحة بن الجلاح:
  إذا جمادى منعت قطرهـا                      زان جنابي عطن مغضف أراد بالعطن هنا نخيله الراسخة في الماء الكثيرة الحمل، ورواه ابن السكيت معصف بالعين والصاد المهملتين، وقد ذكر الاختلاف فيه في ع ص ف . والتغضيف: التدلية نقله الصاغاني. والتغضف: التغضن مثل التغيف، نقله الأزهري والميل والتثني والتكسر يقال: تغضف عليه: إذا مال وتثنى وتكسر. والتغضف: تهدم أجوال البئر وقد تغضفت. وتغضف علينا الليل: ألبسنا قال الفرزدق:
  قلفنا الحصى عنه الذي فوق ظهره                      بأحلام جهال إذا ما تغـضـفـوا وتغضفت علينا الدنيا إذا كثر خيرها، وأقبلت. وتغضفت الحية: تلوت قال أبو كبير الهذلي:
  إلا عواسل كالمراط معيدة                      بالليل مورد أيم متغضف وانغضفوا في الغبار: دخلوا فيه. وانغضفت البئر: انهارت وتهدمت أجوالها، قال العجاج:
  وانغضفت في مرجحن أغضفا شبه ظلمة الليل بالغبار. وغنضف كجعفر: اسم والنون زائدة.
 ومما يستدرك عليه: غضفه تغضيفا: كسره، فانغضف: انكسر، وتغضف.
 وكل متثن مسترخ: أغضف، والأنثى غضفاء. والغضفاء من المعز: المنحطة أطراف الأذنين من طولهما. والمغضف كالأغضف. والأغضف: من أسماء الأسد. وانغضفت أذنه: إذا انكسرت من غير خلقة. وغضفت: إذا كانت خلقة. وانغضف الضباب: تراكم بعضه على بعض، قال:
  لما تآزينا إلى دفء الكـنـف
  في يوم ريح وضباب منغضف

  ويقال: في أشفاره غضف وغطف بمعنى واحد. وقال ابن الأعرابي: سنة غضفاء: إذا كانت مخضبة. وغضف الفرس وغيره: أخذ في الجري من غير حساب. وقال السكري: الغضف: أخذ وغرف وقال مرة أخرى: هو أخذ في سمح، يقال: غضف فلان من طعام لين. وغضيف، كزبير: موضع.

### Türkçe

**غضف**: **العود**u ve şeyi **يغضفه** **غضفا**: onu kırdı da kırması tam olmadı; bunu el-Cevherî nakletti; bu, İbnü’l-Ferec’in sözüdür, onu bazılarından rivayet etti. Ve **غضف** köpek kulağını **يغضفها** **غضفا**: onu salıverdi ve kırdı; bunu el-Cevherî nakletti. Ve başkası dedi: **غضف** köpek kulağını **غضفانا** ve **غضفانا**: onu büktüğü zaman; rüzgâr onu büktüğü zaman da böyledir. Ve **غضفت** dişi eşek **تغضف** **غضفا**: koşuyu bir alışla aldığı zaman. Ümeyye b. Ebî Âiz el-Hüzelî dedi:
  **يغض** ve **يغضفن** tükürükten                      soğuk ve akış sahibi bir sağanak gibi

  **العباب**’da böyledir; es-Sukkerî onu “alma ve kepçeleme” ile tefsir etti. El-Asmaî dedi: **غضف** onunla ve **خضف** onunla: osurduğu zaman. Ve **الغضف** (harekeli): Hind’de hurma gibi bir ağaçtır, eşittir; ancak çekirdeği kabuklu, kabuksuz (lif/kabuk olmaksızın) soyulmuştur; altından üstüne kadar yeşil yaprak (sa‘f) vardır, onunla örtülmüştür; bunu el-Leys söyledi. Ebû Hanîfe dedi: O, hurma bitkisine benzer bir bitkidir, eşittir; fakat uzamaz; onun çok sa‘fi ve dikeni vardır; ve en sert yapraktan (خوص) yaprakları vardır; ondan büyük **الجلال** yapılır; böylece **الجوالق** yerine geçer; içinde eşya karada ve denizde taşınır; ve başlarında yenmeyen çirkin bir **بسرا** çıkar. Dedi: Ve onun yaprağından (خوص) döşekler gibi hasırlar yapılır; bir tanesi yirmi yıl serilir. Ve **الغضف**: kulakta gevşeklik ve kırılmadır. Ve **غضف** ( **كفرح** vezninde): kulağı gevşek hâle geldiği zaman; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve denir: **كلب أغضف**; **غضف** (ضم ile) köpeklerden. Ve denildi: kulak **غضفا** **غضفت**; o da **عضفاء**dır: uzadı, gevşedi ve kırıldı. Ve denildi: yüze doğru yöneldi. Ve denildi: başa doğru döndü ve ucu kırıldı. Ve denildi: uçları iç tarafına doğru katlanan kulaktır; köpeklerde ise: kulağın enseye doğru yönelmesidir. Ve **التهذيب**’de: **الغضف**: genişliği ve büyüklüğü sebebiyle iki kulağın üst kısmının, kulak kepçesi üzerine gevşekçe sarkmasıdır. Zû’r-Rumme dedi:
  **غضف** kısrağının dudak kenarları yırtıcı                      boyunlarında tatlı (su) bulunan su içen develer gibi

Ve oklardan **الأغضف**: tüyü kalın olandır; bu, el-Asmaî’nin hilâfınadır. Ve gecelerden **الأغضف**: karanlık olandır; denir: **ليل أغضف**: karanlığını giydirdiği zaman; Zû’r-Rumme dedi:

  uzak, bilinmeyen (yolcu) zorlukla sürer                      **أغضف** bir gölgede; baykuş onun başını çağırır

Ve yaşayıştan **الأغضف**: yumuşak, bolluklu, gevşek, bereketli olandır. Ve aslandan **الأغضف**: kulakları katlanan olandır; bu, Ebû Sehl el-Herevî’nin sözüdür; metni: “**الأغضف**’e gelince: o, kulakları katlanan aslandır; yahut ikisini gevşek bırakanıdır.” en-Nâbiga el-Ca‘dî (Allah ondan razı olsun) dedi:
  bir boynuz (rakip) gördüğünde, sarkık (boynuzlu) ona yönelir                      akranlara karşı cesur, **أغضف** yırtıcı

Yahut iki gözü üzerine üst göz kapaklarını öfke yahut kibirden gevşek bırakan; bu, İbn Şümeyl’in sözüdür. Dedi: Ve denir: aslanda **الغضف**: onun kıllarının çokluğu ve derilerinin katlanmasıdır. El-Leys dedi: yırtıcılardan **الأغضف**: kulağının üstü kırılan ve kökü gevşeyen kimsedir. Ve **الغاضف**: gönlü yumuşak olan. Ve **الغاضف**: yaşayıştan yumuşak olan; ikisini el-Cevherî nakletti. Birincisinin şahidi:
  bugün nice kimse senin hayrınla gıpta edilen, yoksul                      ve bir başkası, senin hayrınla gıpta edilmemiş, **غاضف**

  Ve **غضف** **غضوفا**. İbnü’l-A‘râbî dedi: köpeklerden **الغاضف**: iki kulağının üstü ön tarafına doğru kırılan; ve **الغاضف**: arka tarafına doğrudur. Bundan dolayı av köpeklerine **غضفا** adı verildi; baskın bir sıfat olarak. Ve **الغضفة** (harekeli): bir kuştur; yahut İbn Düreyd’e göre o, **القطاة الجونية**’dir; çoğulu **غضف**. İbn Berrî dedi: el-Cevherî’nin “**الغضف**: **القطا الجون**” sözü; doğrusu: **الغضف**: **القطا الجوني**’dir. Ve **الغضفة**: tepecik; es-Sâgânî nakletti. Ve **غضيف** ( **كزبير** vezninde): el-Hâris el-Kindî’nin oğludur; yahut o, el-Hâris b. **غضيف**’tir; sözlük sahipleri onu iki yerde böyle zikretti: **الثمالي**. Ve sözlüğün bazı nüshalarında: **اليماني** yahut **السكوني**; bir sahâbîdir, Humus’a indi. Ve denildi: o Yemenlidir; şu hâlde onun “**الثمالي**” sözü, musanniften bir tahriftir; onlar ancak **الكندي** ile **السكوني** hakkında ve onun Humuslu mu Yemenli mi olduğu hakkında ihtilaf ettiler; bunu düşün. Ebû Ömer dedi: O’ndan oğlu İyâz rivayet etti; bunda karışıklık vardır; yahut doğrusu, ileride geleceği üzere **بالطاء** iledir. Ve **أغضف** gece: karardı ve siyahlaştı; el-Cevherî nakletti. Ve **ليل أغضف**; ve zikredildiği gibi **غضف** **غضفا**. Ve **أغضفت** hurmalar: sa‘fi çoğaldı ve meyvesi kötüleşti; o hâlde o **مغضف** ve **مغضفة**’dir. Ve **ثمرة مغضفة**: olgunlaşmaya yaklaştı da henüz olgunlaşmadı; bunu Şemmer söyledi. Ve başkası dedi: olgunluğu belirmediği zaman. Ebû Amr dedi: o, ağacında sarkmış, gevşek olandır; Ebû Ubeyd ondan rivayet etti. Yahut **أغضفت** hurmalar: yük taşıdığı (meyve bağladığı) zaman. Ebû Adnân dedi: el-Hanzaliyye bana böyle dedi. Ve **أغضفت** gök: yağmur için bulutlanır gibi göründüğü zaman; bu, bulut onu giydirdiği zamandır. Ve **أغضف** **العطن**: nimeti çoğaldı. Bu lugat üzere Uhaybe b. el-Cellâh’ın sözü:
  Cemâdâ yağmurunu engellediğinde                      avlumun süsü **عطن مغضف** oldu

Burada **العطن** ile, suda kökleşmiş, yükü çok olan hurmalıklarını kastetti. İbnü’s-Sikkît onu **معصف** (ayn ve sâd مهملتين ile) rivayet etti; onda ihtilaf **ع ص ف**’ta zikredilmiştir. Ve **التغضيف**: sarkıtma; es-Sâgânî nakletti. Ve **التغضف**: **التغضن**; **التغيف** gibi; el-Ezherî nakletti. Ve eğilme, katlanma ve kırılma: denir: **تغضف عليه**: eğildi, katlandı ve kırıldı. Ve **التغضف**: kuyunun **أجوال**’ının yıkılmasıdır; ve **تغضفت**. Ve **تغضف** gece üzerimize: bize giydirdi. el-Ferezdak dedi:
  sırtının üstündeki çakılı ondan soyduk                      cahillerin akıllarıyla, **تغضفوا** olduklarında

Ve dünya üzerimize **تغضفت**: hayrı çoğaldığı ve yöneldiği zaman. Ve yılan **تغضفت**: kıvrıldı. Ebû Kebîr el-Hüzelî dedi:
  ancak yeniden dönen, merât gibi arılar                      geceleyin suya varan, dul bir dişi, **متغضف**

Ve **انغضفوا** tozun içinde: onun içine girdiler. Ve kuyu **انغضفت**: çöktü ve **أجوال**’ı yıkıldı. el-Accec dedi:
  ve **أغضفا** bir sallantılı yerde **انغضفت**

Gecenin karanlığını toza benzetti. Ve **غنضف** ( **كجعفر** vezninde): bir isimdir; **النون** ziyadedir.

Ve ona ek olarak istidrâk edilenlerdendir: **غضفه** **تغضيفا**: onu kırdı; böylece **انغضف**: kırıldı; ve **تغضف**.

Ve her katlanan gevşek: **أغضف**; dişisi **غضفاء**. Ve keçilerden **الغضفاء**: iki kulağının uçları, uzunluklarından dolayı aşağı sarkan olandır. Ve **المغضف** tıpkı **الأغضف** gibidir. Ve **الأغضف**: aslanın isimlerindendir. Ve kulağı **انغضفت**: yaratılış olmaksızın kırıldığı zaman. Ve **غضفت**: yaratılış olduğu zaman. Ve sis **انغضف**: bir kısmı bir kısmı üzerine yığıldı. Dedi:
  ısınacak sığınağın sıcaklığına yanaştığımızda
  rüzgâr günü ve **ضباب منغضف**

  Ve denir: kirpiklerinde **غضف** ve **غطف**; ikisi bir mânâdadır. İbnü’l-A‘râbî dedi: **سنة غضفاء**: boyalı (kınalı) olduğu zaman. Ve at ve başkası **غضف**: hesapsızca koşuya girişti. Es-Sukkerî dedi: **الغضف**: alma ve kepçelemedir. Ve bir başka defa dedi: o, yumuşaklık içinde almaya girişmektir; denir: falan kimse yumuşak yemekten **غضف**. Ve **غضيف** ( **كزبير** vezninde): bir yerdir.
