# غضن (غ-ض-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%B6%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: غ - ض - ن
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين والضاد والنون معهما
ض غ ن، غ ض ن، ن غ ض مستعملات ضغن: الضَّغْنُ والضَّغينةُ: الحقد، ضَغِنَ عليه أي: حقد. وسللت ضَغينتَه وضِغْنَه أي: طلبت مرضاته، قال:
وأحملُ في ليلي لقومٍ ضَغينةً
والضِّغْنُ: التواء وعسر في الدابة. ودابةٌ ضَغنةً إذا نزعت إلى وطنها، قال الشماخ:
تسائلُ أسماءُ الرفـاق عَـشِـيَّةً		تسائل عن ضِغْن النساء النواكحِ
وقال الشاعر
والضِّغنُ من تتابع الأشواطِ
والضَّغَنُ: العوج، وقناةٌ ضَغِنَةٌ، قال الشاعر:
إن قَناتي من صَليبات القَنَا		ما زادها التثقيف إلا ضَغَنا
وضَغِنَ إلى الدنيا أي: ركن.
والاضْطِغانُ: الدوك بالكلكلِ.
الاضْطِان كالشيء تأخذه تحت حضنك، قال:
كأنه مُضْطَغِنٌ صبيا
غضن:
الغَضْنُ والغُضُون: مكاسر جلدِ الجبين والنصيل والكم والدرع، قال:
تَرَى فوقَ النِّطاق لها غُضُونا
والأغُضَنُ: الكاسر العَيْنَيْنِ خِلْقةً، قال رؤبة:
يا أيُّها الكاسِرُ عين الأغضَنِ
والمُغاضَنَةُ: المكاسرة بالعَيْنَيْنِ.
وغَضَّنَتِ النّاقةُ: ألقت ولدها قبل أن ينبت الشعر، وهي الغِضانُ.
والمُغَضَّنُ: شيء يتخذ من عجينٍ طبقاً على طبقٍ.
نغض: النُّغْضُ: غرضوف الكتف.
والنَّغَضانُ: تَنَغُّضُ الرأس والأسنان في ارتجاف، نَغَضَت أي رجفت. وفلانٌ يُنِغضُ رأسه نحو صاحبه أي يحركه، ومنه قوله تعالى: "فسَيُنْغِضُونَ إليك رُؤوسَهم". ونَغَضَ الغَيْمُ إذا كثف ثم مَخَضَ حيث تراه يَتَحَّركُ بعضه في بعضٍ متحيراً ولا يسير، قال:
برق سرى في عارضٍ نَغّاضِ
والنَّغْضُ: الظليم الجوال. ويقال: بل هو الذي يُنْغِضُ رأسه كثيراً.

##### Türkçe

باب **العين** ve **الضاد** ve **النون**’un onlarla birlikte olanı

**ض غ ن**، **غ ض ن**، **ن غ ض** kullanımdadırlar. **ضغن**: **الضَّغْنُ** ve **الضَّغينةُ**: kin; **ضَغِنَ** عليه yani: kin tuttu. Ve **سللت ضَغينتَه** ve **ضِغْنَه** yani: onun rızasını istedim, dedi ki:
Ve gecemde bir kavim için **ضَغينةً** taşırım

Ve **الضِّغْنُ**: binek hayvanda bükülme ve zorluktur. Ve bir binek hayvanı **ضَغنةً**; yurduna meylettiği zaman, **الشماخ** dedi ki:
**أسماءُ** yoldaşların adlarını akşamleyin sorar		nikâhlı kadınların **ضِغْن**’i hakkında sorar

Ve şair dedi:
Ve **الضِّغنُ** koşuların ard arda gelmesindendir

Ve **الضَّغَنُ**: eğrilik; ve bir mızrak **ضَغِنَةٌ**, şair dedi ki:
Benim mızrağım mızrakların sert olanlarındandır		düzeltme onu ancak **ضَغَنا** olarak artırdı

Ve **ضَغِنَ** إلى الدنيا yani: dayandı.

Ve **الاضْطِغانُ**: göğüsle yoğurma.

**الاضْطِان**: koynunun altına aldığın şey gibi, dedi ki:
Sanki bir çocuğu **مُضْطَغِنٌ**’dir

**غضن**:
**الغَضْنُ** ve **الغُضُون**: alın derisinin, kılıcın ağzının, kolun ve zırhın kırışıklıklarıdır; dedi ki:
Onun için kuşağın üstünde **غُضُونا** görürsün

Ve **الأغُضَنُ**: yaratılışça iki gözü kırışık olan; **رؤبة** dedi ki:
Ey **الأغضَن**’in gözünü kırıştıran

Ve **المُغاضَنَةُ**: iki gözle kırıştırmadır.

Ve **غَضَّنَتِ** deve: tüy bitmeden önce yavrusunu attı; o **الغِضانُ**’dır.

Ve **المُغَضَّنُ**: hamurdan tabaka üzerine tabaka olarak yapılan bir şeydir.

**نغض**: **النُّغْضُ**: omuz kıkırdağıdır.

Ve **النَّغَضانُ**: titremede başın ve dişlerin **تَنَغُّضُ**’udur; **نَغَضَت** yani titredi. Ve falan kimse başını arkadaşına doğru **يُنِغضُ** yani onu hareket ettirir; ondan Yüce Allah’ın sözü: “فَسَيُنْغِضُونَ إليك رُؤوسَهم”. Ve **نَغَضَ** bulut; yoğunlaştığı sonra da çalkalandığı zaman; onu görürsün ki bir kısmı bir kısmının içinde şaşkın olarak hareket eder ve yürümez, dedi ki:
Bir şimşek yürüdü **نَغّاضِ** bir bulut parçasında

Ve **النَّغْضُ**: dolaşan devekuşudur. Ve denilir ki: bilakis o, başını çokça **يُنْغِضُ** edendir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

غَضَنْت الرجل غَضْناً: حبسته. يقال: ما غَضَنَكَ عنَّا، أي ما عاقك عنا. وأغْضَنَتِ السماء: دامَ مطرُها. والتَغْضينُ: التَشنيجُ؛ يقال: غَضَّنْتُه فتَغَضَّنَ. والتَغْضينُ أيضاً: الرجاع. والغَضْنُ والغَضَنُ: واحد الغُضونِ، وهي مكاسر الجلد والدرع وغيرهما. والمُغاضَنَةُ: مُكاسرة العينين. وغَضَنُ العين: جلدتها الظاهرة. ويقال: للمجدور إذا ألبس الجدريُّ جلده: أصبح جلده غَضْنَةً واحدةً. وقد يقال بالباء.

##### Türkçe

**غَضَنْت** adamı **غَضْناً**: onu hapsettim. Denir: **ما غَضَنَكَ عنَّا**, yani seni bizden alıkoyan şey nedir. Ve **أغْضَنَتِ السماء**: yağmuru devam etti. Ve **التَغْضينُ**: buruşuklaştırmadır; denir: **غَضَّنْتُه** de o da **فتَغَضَّنَ**. Ve **التَغْضينُ** ayrıca: geri dönüştür. Ve **الغَضْنُ** ile **الغَضَنُ**: **الغُضونِ**’un bir tanesidir; o da derinin, zırhın ve başkalarının kırışıklıklarıdır. Ve **المُغاضَنَةُ**: iki gözün kırıştırılmasıdır. Ve **غَضَنُ العين**: onun dış derisidir. Ve denir: çiçek hastalığına yakalanmış kimse için, çiçek hastalığı derisini giydirdiği zaman: derisi tek bir **غَضْنَةً** oldu. Ve bazen **ب** ile de denir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ض ن
غضن ، نغض ، ضغن
استعمل من وجوهه : غضن نغض ضغن .
غضن : قال الليث : الغَضْنُ والغُضُونُ : مكاسِرُ الجِلدِ في الجَبينِ والنَّصيلِ ، وكذلِكَ غُضُونُ الكُمِّ ، وغضُونُ دِرع الحديدِ ، وأنشد :
ترى فوقَ النِّطاقِ لَها غُضُونَا
أبو زيد : غُضُونُ الأذن واحِدُهَا غَضْنٌ وهي مثانيها .
قال : والأغْضُنُ : الذي يكسرُ عينيه خِلقةً .
قال رؤبة :
يا أيُّهَا الكاسرُ عينَ الأغضَنِ
والمغاضَنَةُ : مكاسرةٌ بالعينين ، قال : وإذا ألقت الناقةُ ولدها قبل أن ينبت الشعر عليه ، قيل : قد غَضَّنَتْ ، وهو الغِضانُ .
وقال أبو زيد : يقالُ : لذلك الولد غضِينٌ .
وقال الأصمعيُّ : أغضنَتِ السماءُ : دام مطرها إغضاناً .
وقال أبو زيد : تقولُ العرب للرجل تُوعده : لأمُدَّنَّ غَضَنَكَ : أي : لأطيلنَّ عناءك ، ويقال : غَضْنَكَ ، وأنشد :
أَرَيْتَ إنْ سُقنا سِيَاقاً حسنَا
نمُدُّ من آباطهنّ الغضَنا
أبو عبيد عن الكسائيِّ : غَضَنَنِي الشيءُ يغضِنُنِي غَضناً : أي : حَبَسني .
وأخبرني المنذريُّ عن ثَعْلب عن ابن الأعرابي ، قال : غَضنَنِي عن حاجَتي
يَغْصِنني بالصّاد ولا أدْري أهُما لُغتانِ بالضَّاد والصادِ أم الصوابُ بالضَّاد .
ضغن : قال الليث : الضِّغْنُ : الْحِقدُ ، وكذلك الضغينة ويقال : سللت ضِغْنَ فلانٍ وضَغِينَتهُ : إذا طلبت مرضاته ، والضِّغْنُ في الدابَّة التواؤه وعَسَرُهُ .
وأنشد :
والضغْنُ من تَتَابع الأسواط
والضغَنُ : العوج ، تقولُ : قناةُ ضَغِنة ، وأنشد :
إنَّ قناتي من صليبات القَنا
ما زادَها التَّثقيفُ إلاَّ ضَغَنَا
ويقال : ضَغِنَ إلى الدُّنيَا : أي : رَكَنَ إليها ، وقال الشاعر :
إن الذين إلى لذَّاتها ضَغِنوا
وكان فيها لهمْ عيش ومُرْتفقُ
وأخبرني المنذري عن ثعلب عن ابن الأعرابي : ضَغِنتُ إلى فلان : ملت إليه ، كما يَضغَنُ البعيرُ إلى وَطَنه .
وقال الليث : الاضْطِغانُ : الدَّوكُ بالكلكل ، وأنشد :
وأضطغنُ الأقوامَ حتى كأنهم
ضَغابيسُ تشكُو الغم تحت لَبانِيا
أبو عبيد عن الأحمر : الاضْطغانُ : الاشتمال ، وأنشد :
كأنه مُضطَغِنٌ صبيا
قال : وقال أبو عمرو : اضْطَغنتُ الشيء تحت حِضنِي ، وقال ابن مقبل :
حتى اضْطَغَنتُ سَلاحي عندَ مَغرضها
ومرْفَقٍ كرئاس السيف إذ شسفَا
وفي ( النوادر ) : هذا ضِغْنُ الْجَبلِ وإبطُهُ بمعْنى واحدٍ .
وقال الفراء في قول الله جلَّ وعزَّ : ( تَبْخَلُواْ وَيُخْرِجْ ) ( محمد : 37 ) معناه : إنْ يسألكموها الله فَيُحْفِكم أي : يجهدكم ويخرج أضغانكم ، يخرج ذلك البخلُ عداوتكم ، ويكون : ويخرج الله أضغانكم ، وأحفيتُ الرجل : أجْهدتُهُ .
ويقال : اضْطَغَنَ فلانٌ على فلان ضغينةً : إذا اضطَمرها .
أبو عبيدة : فرسٌ ضغونٌ : الذَّكَرُ والأنثى سواءٌ ، وهو الذي يجري كأنما يرجعُ القَهْقَرَى .
وقال أبو زيد : ضَغِنَ الرَّجلُ يَضْغَنُ ضَغَناً وضِغْناً : إذا وَغِرَ صدرُهُ ودَوِيَ ، وضَغِنَ فلانٌ إلى الصُّلح إذا مال إليه ، وامرأةٌ ذَاتُ ضِغْنٍ على زوْجها إذا أبْغَضَتْهُ .
نغض : روى شعبة عن عاصم عن عبد الله بن سَرْجِسَ ، قال : نظرتُ إلى ناغِضِ كتفِ رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) الأيمن والأيسرِ فإِذا كَهَيْئَةِ الجُمْع عليه الثَّآليلُ .
قال شمرٌ : النَّاغِضُ من الإنسان : أصلُ العُنُقِ حيث يَنْغُضُ رأسُهُ ، ونُغْضُ الكَتِفِ
هو العظمُ الرَّقيقُ على طرفها .
قال الليث : النُّغْضُ : غُرْضُوفُ الكتِفِ ، والنَّغْضانُ : تَنَغُّضُ الرَّأسِ والأسنان في ارتجافٍ إذا رَجَفَتْ ، تقول : نغضَتْ .
وقال الله جلَّ وعزَّ : ( فَسَيُنْغِضُونَ إِلَيْكَ رُؤُوسَهُمْ ) ( الإسراء : 51 ) .
قال الفراء : يقال : أنْغَضَ رأسَهُ إذا حركه إلى فوق أو إلى أسفل .
قال : والرَّأْسُ يَنْغِضُ ويَنْغُضُ لغتان ، والثَّنيَّة إذا تحرَّكتْ ، قيل : نَغَضَتْ سِنُّهُ ، وإنما سُمَّيَ الظَّليمُ نَغْضاً لأنه إذا عَجَّل مِشيَتُه ارتفعَ وانخفض .
وقال أبو الهيثم : يقال للرَّجُلِ إذا حُدِّثَ بشيءٍ فحرَّكَ رأسه إنكاراً له : قد أنْغَضَ رَأسه .
وقال الليث : يقال للغَيْمِ إذا كَثُفَ ثم تمخض : قد نَغَضَ ، حيث تراهُ يتَحرَّكُ بعضُه في بعضٍ مُتَحَيِّراً ولا يسيرُ .
وقال رؤبة :
بَرْقٌ سَرَى في عارِضٍ نَغَّاضِ
قال : والنَّغْضُ : الظَّليمُ الجَوَّال ، ويقال : بل هو الذي يُنْغِضُ رأسه كثيراً .

##### Türkçe

غ ض ن
**غضن** ، **نغض** ، **ضغن**
Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **غضن** **نغض** **ضغن**.

**غضن**: Leys dedi: **الغَضْنُ** ve **الغُضُونُ**: alın ve **النَّصيلِ**de derinin kırışıklarıdır; aynı şekilde **غُضُونُ الكُمِّ** ve **غضُونُ دِرع الحديدِ**. Şiir okudu:
ترى فوقَ النِّطاقِ لَها غُضُونَا

Ebû Zeyd: **غُضُونُ الأذن**in teki **غَضْنٌ**dür; onlar onun kıvrımlarıdır.
Dedi: **الأغْضُنُ**: yaratılışça iki gözünü kıran kimsedir.
Ru’be dedi:
يا أيُّهَا الكاسرُ عينَ الأغضَنِ

**المغاضَنَةُ**: iki gözle kırıştırmadır. Dedi: Dişi deve yavrusunu, üzerinde kıl bitmeden önce düşürürse: “**غَضَّنَتْ**” denir; o da **الغِضانُ**dur.
Ebû Zeyd dedi: O yavru için **غضِينٌ** denir.
Asma’î dedi: **أغضنَتِ السماءُ**: yağmuru **إغضاناً** olarak devam etti (yağmuru sürdü).
Ebû Zeyd dedi: Araplar, tehdit ettiğin adama: “**لأمُدَّنَّ غَضَنَكَ**” derler; yani: “sıkıntını uzatacağım”; “**غَضْنَكَ**” da denir. Şiir okudu:
أَرَيْتَ إنْ سُقنا سِيَاقاً حسنَا
نمُدُّ من آباطهنّ الغضَنا

Ebû Ubeyd, Kisâî’den: “**غَضَنَنِي** الشيءُ **يغضِنُنِي** **غَضناً**”: yani: beni alıkoydu.
Münzirî bana, Sa’leb’den, İbnü’l-A’râbî’den haber verdi; dedi: “**غَضنَنِي** عن حاجَتي
**يَغْصِنني** بالصّاد” ve bilmiyorum: ikisi **بالضَّاد** ve **الصادِ** ile iki lugat mıdır, yoksa doğru olan **بالضَّاد** ile midir.

**ضغن**: Leys dedi: **الضِّغْنُ**: kindir; aynı şekilde **الضغينة**. Ve denir: “**سللت ضِغْنَ** falanın ve **ضَغِينَتهُ**”: eğer onun rızasını talep ettiysen. Ve **الضِّغْنُ** binek hayvanda: onun bükülmesi ve zorluğudur.
Şiir okudu:
والضغْنُ من تَتَابع الأسواط

Ve **الضغَنُ**: eğriliktir; dersin ki: **قناةُ ضَغِنة**. Şiir okudu:
إنَّ قناتي من صليبات القَنا
ما زادَها التَّثقيفُ إلاَّ ضَغَنَا

Ve denir: “**ضَغِنَ إلى الدُّنيَا**”: yani: ona yaslandı. Şair dedi:
إن الذين إلى لذَّاتها ضَغِنوا
وكان فيها لهمْ عيش ومُرْتفقُ

Münzirî bana, Sa’leb’den, İbnü’l-A’râbî’den haber verdi: “**ضَغِنتُ إلى فلان**”: ona meylettim; tıpkı devenin vatanına **يَضغَنُ** etmesi gibi.
Leys dedi: **الاضْطِغانُ**: **بالكلكل** ile itmedir. Şiir okudu:
وأضطغنُ الأقوامَ حتى كأنهم
ضَغابيسُ تشكُو الغم تحت لَبانِيا

Ebû Ubeyd, Ahmer’den: **الاضْطغانُ**: bürünmedir. Şiir okudu:
كأنه مُضطَغِنٌ صبيا

Dedi: Ebû Amr dedi: “**اضْطَغنتُ** الشيء تحت **حِضنِي**.” İbn Mukbil dedi:
حتى اضْطَغَنتُ سَلاحي عندَ مَغرضها
ومرْفَقٍ كرئاس السيف إذ شسفَا

Ve (**النوادر**)de: “Bu, **ضِغْنُ الْجَبلِ** ve **إبطُهُ**” bir mânâda birdir.
Ferrâ, Allah جلَّ وعزَّ’in sözü hakkında: (**تَبْخَلُواْ وَيُخْرِجْ**) (Muhammed: 37): mânâsı: Allah onu sizden isterse, size **فَيُحْفِكم**; yani: sizi yorar ve **أضغانكم**ı çıkarır; o cimrilik sizin düşmanlığınızı çıkarır. Ve şöyle olur: “Allah **أضغانكم**ı çıkarır.” Ve “**أحفيتُ** الرجل”: onu yordum.
Ve denir: “**اضْطَغَنَ** falan, falana karşı **ضغينةً**”: eğer onu içinde gizlediyse.
Ebû Ubeyde: **فرسٌ ضغونٌ**: erkek ve dişi eşittir; o, sanki geri geri dönüyormuş gibi koşandır.
Ebû Zeyd dedi: “**ضَغِنَ** adam **يَضْغَنُ** **ضَغَناً** ve **ضِغْناً**”: eğer göğsü kinle doldu ve hastalandıysa. Ve “**ضَغِنَ** falan **إلى الصُّلح**”: eğer ona meylettiyse. Ve “kadın, kocasına karşı **ذَاتُ ضِغْنٍ**”: eğer ondan nefret ettiyse.

**نغض**: Şu’be, Âsım’dan, Abdullah b. Serces’ten rivayet etti; dedi: Resûlullah’ın ( صلى الله عليه وسلم ) sağ ve sol omzunun **ناغِضِ**ine baktım; bir de ne göreyim, üzerinde **الجُمْع** heyeti gibi **الثَّآليلُ**.
Şemr dedi: İnsandan **النَّاغِضُ**: boynun aslıdır; başı orada **يَنْغُضُ** eder. Ve **نُغْضُ الكَتِفِ**: onun ucundaki ince kemiktir.
Leys dedi: **النُّغْضُ**: omzun kıkırdağıdır. Ve **النَّغْضانُ**: başın ve dişlerin titremede **تَنَغُّضُ**udur; titrediklerinde; dersin ki: “**نغضَتْ**.”
Allah جلَّ وعزَّ dedi: (**فَسَيُنْغِضُونَ إِلَيْكَ رُؤُوسَهُمْ**) (İsrâ: 51).
Ferrâ dedi: “**أنْغَضَ** başını” denir; eğer onu yukarıya yahut aşağıya hareket ettirdiyse.
Dedi: Baş **يَنْغِضُ** ve **يَنْغُضُ**: iki lugattır. Ve **الثَّنيَّة** hareket edince: “**نَغَضَتْ** dişi” denir. Ve **الظَّليمُ**e ancak **نَغْضاً** adı verildi; çünkü yürüyüşünü hızlandırınca yükselir ve alçalır.
Ebû’l-Heysem dedi: Bir adama bir şey anlatılınca onu inkâr ederek başını hareket ettirirse: “**قد أنْغَضَ رَأسه**” denir.
Leys dedi: Buluta, yoğunlaşıp sonra kabarıp hareketlenince: “**قد نَغَضَ**” denir; onu, bir kısmı bir kısmı içinde şaşkın halde hareket ederken görürsün ve yürümez.
Ru’be dedi:
بَرْقٌ سَرَى في عارِضٍ نَغَّاضِ

Dedi: **النَّغْضُ**: dolaşan **الظَّليمُ**dir; ve denir: bilakis o, başını çokça **يُنْغِضُ** edendir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الغين والضاد وما يثلثهما)
(غضف) الغين والضاد والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على استرخاءٍ وتهدُّم وتغَشٍّ. من ذلك الأغْصَف من السِّباع: ما استرخت أذُنه. ومن الباب: ليلٌ أغضَفُ، أي أسودُ يغشَى بظلامه. قال ذو الرُّمَّة:
قد أعسِفُ النَّازحَ المجهولَ مَعْسِفُه *** في ظلِّ أغضَفَ يدعو هامَهُ البومُ([1])
ويقولون: عيشٌ غاضِف، أي ناعم، كأنَّه قد غَشِيَ بخيره([2]) وغَضَارته. *والغُضْف([3]) : القَطا الجُون، وهذا على التَّشبيه بالليل وسَوادِه. ويقال: تغضَّفَت البِئر، إذا تهدَّمت أَجوالُها فغَشِيَتْ ما تحَتَها. ويقال: غَضَفت الأُتن تَغْضِفُ، إذا أخذَتْ الجريَ أخْذاً. وهذا لأنَّها تَغْشَى الأرض بجريها. قال:
يَغُضُّ ويَغْضِفْن من ريِّقٍ  *** كشُؤبوبِ ذي بَرَدٍ وانسجال([4])
(غضن) الغين والضاد والنون أصلٌ صحيح يدلُّ على تثنٍّ وتكسُّر. من ذلك الغُضُون: مَكاسر الجِلْد، ومَكاسِر كلِّ شيء غُضون. وتغضَّنَ جِلدُه. والمغاضَنَة: مكاسَرة العينين. ومن الباب قولهم: ماغَضَنك عن كذا، أي ما عاقك عنه. وغَضَن العَينِ: جلدُها الظّاهر، سمِّي لتكسُّرٍ فيه.
ومما شذَّ عن هذا الباب قولهم: "غَضَنت النّاقةُ بولدها، إذا ألقَتْه قبل أن يُنْبِت.
(غضر) الغين والضاد والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على حُسنٍ ونَعْمة ونَضرة. من ذلك الغَضَارة: طيبُ العَيش: ويقولون في الدُّعاء: أبادَ الله تعالى غَضراءهم، أي خَيرهم وغضارتهم. قال عبد الله بن مُسلم: أصل الغَضْراء طِينةٌ خضراءُ عَلِكة. يقال: أَنْبَطَ بئرَه في غَضْراءَ، ويقال: دابّةٌ غَضِرةُ النَّاصية. إذا كانت مباركة.
ومن الباب: الغاضر: الجلد الذي أُجِيد دبغُه.
ومما شذَّ عن هذا الباب قولُهم: لم يَغْضِرْ عن ذلك، أي لم يَعْدِل عنه. قال ابنُ أحمر:
* ولم يَغْضِرْنَ عن ذاك مَغْضَرا([5]) *
والغَضْوَر: نَبْت.
(غضب) الغين والضاد والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على شدَّة وقُوّة. يقال: إنَّ الغَضْبة: الصَّخرة الصُّلبة. قالوا: ومنه اشتُقَّ الغَضَب، لأنَّه اشتدادُ السُّخط. يقال: غَضِب يَغْضَبُ غَضَباً، وهو غضبانُ وغَضُوب. ويقال: غَضِبْتُ لفلانٍ، إذا كان حيّاً؛ وغضبت به، إذا كان ميّتاً. قال دُرَيد:
* أنَّا غِضابٌ بمعبدِ([6]) *
ويقال: إنَّ الغَضُوب: الحيَّة العظيمة.
(غضل) الغين والضاد واللام. يقولون: أَغْضَلَتِ الشَّجرة واغضالَّتْ([7]) ، إذا كثُرت أغصانها.
(غضا) الغين والضاد والحرف المعتلّ كلمتان: فالأولى: الإغضاء: إدناء الجُفون. وهذا مشتقٌّ من اللَّيلة الغاضِية، وهي الشَّديدة الظُّلمة.
والكلمة الأخرى: الغَضَا، وهو شجرٌ معروف. يقال: أرضٌ غَضْيَاء: كثيرة الغَضَا. ويقال: إبلٌ غَضِيَةٌ: اشتكَتْ عن أكل الغَضَا.
--------------ــ
([1]) سبق إنشاده في (بوم، ظل، عسف).
([2]) في الأصل: "لخيره".
([3]) وكذا ورد ضبطه في المجمل. وفي اللسان: "قال ابن بري: صوابه والغَضَف: القطا الجوني. غيره: والغَضَفة: ضرب من الطير قيل إنها القطاة الجونية، والجمع غضف".
([4]) لأمية بن أبي عائذ الهذلي في ديوان الهذليين (2: 180) وفي الديوان: "وانسحال". والانسجال والانسحال: الانصباب.
([5]) البيت بتمامه كما في اللسان (غضر) وإصلاح المنطق 430:
تواعدن أن لا وعي عن فرج راكس  *** فرحن ولم يغضرن عن ذاك مغضرا
([6]) البيت بتمامه كما في الأصمعيات 23 ليبسك واللسان (غضب):
فإن تعقب الأيام والدهر فاعلموا  *** بني قارب أنا غضاب بمعبد
 ([7]) كذا ورد هذا الفعل والذي قبله. والذي في المجمل: "اغضالت" فقط. وفي اللسان والقاموس: "اغضألت" بالهمزة.

ـ

##### Türkçe

(غayn ve **ضاد** ve ikisini üçleyen(ler) babı)
(**غضف**) **الغين** ve **الضاد** ve **الفاء** sahih bir asıldır; gevşekliğe, yıkılıp-çökmeye ve örtülmeye delâlet eder. Bundan: yırtıcılardan **الأغصف**: kulağı gevşemiş olan. Ve babdandır: **ليلٌ أغضفُ**, yani siyah; karanlığıyla örter. **ذو الرُّمَّة** dedi:
قد أعسِفُ النَّازحَ المجهولَ مَعْسِفُه *** في ظلِّ أغضَفَ يدعو هامَهُ البومُ([1])
Ve derler: **عيشٌ غاضِف**، yani yumuşak; sanki hayrıyla([2]) ve tazeliğiyle örtülmüş gibidir. Ve **الغُضْف**([3]) : kara **القَطا**; bu, geceye ve onun siyahlığına benzetme üzerinedir. Ve denir: **تغضَّفَت البِئر**، eğer onun çevreleri yıkılıp-çöktü de altındakini örttü ise. Ve denir: **غَضَفت الأُتن تَغْضِفُ**، eğer koşmayı bir alışla aldı ise. Bu, çünkü koşmasıyla yeri örter. Dedi:
يَغُضُّ ويَغْضِفْن من ريِّقٍ  *** كشُؤبوبِ ذي بَرَدٍ وانسجال([4])
(**غضن**) **الغين** ve **الضاد** ve **النون** sahih bir asıldır; kıvrılmaya ve kırılıp-bükülmeye delâlet eder. Bundan: **الغُضُون**: derinin kırışıkları; her şeyin kırışıkları **غُضون**dur. Ve **تغضَّنَ جِلدُه**. Ve **المغاضَنَة**: iki gözün kırıştırılması. Ve babdandır onların sözü: **ماغَضَنك عن كذا**، yani seni ondan ne alıkoydu. Ve **غَضَن العَينِ**: onun dış derisi; onda bir kırılıp-bükülme bulunduğu için adlandırıldı.
Ve bu babdan şâz olan şeylerden onların sözü: "**غَضَنت النّاقةُ بولدها**، eğer onu, bitki bitirmeden önce attı ise."
(**غضر**) **الغين** ve **الضاد** ve **الراء** sahih bir asıldır; güzelliğe ve nimete ve tazeliğe delâlet eder. Bundan: **الغَضَارة**: yaşayışın hoşluğu. Ve duada derler: Allah Teâlâ onların **غَضراء**larını helâk etti; yani hayırlarını ve tazeliklerini. **عبد الله بن مُسلم** dedi: **الغَضْراء**ın aslı, yapışkan yeşil bir çamurdur. Denir: **أَنْبَطَ بئرَه في غَضْراءَ**. Ve denir: **دابّةٌ غَضِرةُ النَّاصية**، eğer bereketli oldu ise.
Ve babdandır: **الغاضر**: tabaklanması iyi yapılmış deri.
Ve bu babdan şâz olan şeylerden onların sözü: **لم يَغْضِرْ عن ذلك**، yani ondan dönmedi. **ابنُ أحمر** dedi:
* ولم يَغْضِرْنَ عن ذاك مَغْضَرا([5]) *
Ve **الغَضْوَر**: bir bitki.
(**غضب**) **الغين** ve **الضاد** ve **الباء** sahih bir asıldır; şiddete ve kuvvete delâlet eder. Denir: **الغَضْبة**: sert kaya. Dediler: Ondan **الغَضَب** türetildi; çünkü o, öfkenin şiddetlenmesidir. Denir: **غَضِب يَغْضَبُ غَضَباً**; o **غضبانُ** ve **غَضُوب**tur. Ve denir: **غَضِبْتُ لفلانٍ**، eğer diri oldu ise; ve **غضبت به**، eğer ölü oldu ise. **دُرَيد** dedi:
* أنَّا غِضابٌ بمعبدِ([6]) *
Ve denir: **الغَضُوب**: büyük yılan.
(**غضل**) **الغين** ve **الضاد** ve **اللام**. Derler: **أَغْضَلَتِ الشَّجرة واغضالَّتْ**([7]) ، eğer dalları çoğaldı ise.
(**غضا**) **الغين** ve **الضاد** ve illetli harf iki kelimedir: birincisi: **الإغضاء**: göz kapaklarını yaklaştırma. Bu, **اللَّيلة الغاضِية**den türetilmiştir; o, şiddetli karanlık olan(dır).
Diğer kelime: **الغَضَا**; o, bilinen bir ağaçtır. Denir: **أرضٌ غَضْيَاء**: **الغَضَا**sı çok. Ve denir: **إبلٌ غَضِيَةٌ**: **الغَضَا** yemekten şikâyet etti.
--------------ــ
([1]) (بوم، ظل، عسف)’te daha önce inşad edildi.
([2]) Asılda: "لخيره".
([3]) Böylece, ضبطu **المجمل**’de vârid oldu. **اللسان**’da: "İbn Berrî dedi: doğrusu **والغَضَف**: **القطا الجوني**. Başkası: **والغَضَفة**: kuş türlerinden bir tür; onun **القطاة الجونية** olduğu söylendi; çoğulu **غضف**".
([4]) **أمية بن أبي عائذ الهذلي**’nindir; **ديوان الهذليين** (2: 180)’de; ve divanda: "وانسحال". **الانسجال** ve **الانسحال**: akıp-dökülme.
([5]) Beyit, **اللسان** (غضر) ve **إصلاح المنطق** 430’da tamamıyla şöyledir:
تواعدن أن لا وعي عن فرج راكس  *** فرحن ولم يغضرن عن ذاك مغضرا
([6]) Beyit, **الأصمعيات** 23 (Lîbsek) ve **اللسان** (غضب)’da tamamıyla şöyledir:
فإن تعقب الأيام والدهر فاعلموا  *** بني قارب أنا غضاب بمعبد
 ([7]) Böylece, bu fiil ve ondan önceki vârid oldu. **المجمل**’de olan: yalnız "اغضالت". **اللسان** ve **القاموس**’ta: hemze ile "اغضألت".

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

غ ض ن
يقال في الوعيد ‏"‏ لأمدّن غضنك ‏"‏‏.‏
قال‏:‏ أنازل أنت فخابز لنا وتغضنت الدرع على لابسها‏:‏ تثنّت عليه‏.‏
وتحت غضون الدّرع ليث خفيّة‏.‏
ورجل ذو غضون إذا كان في جبهته وصكّ وجهي بجبهته‏.‏
وغاض المرأة‏:‏ غازلها بمكاسرة العينين‏.‏

##### Türkçe

غ ض ن
Tehditte şöyle denir: “Mutlaka **غضنك**’ini uzatacağım”.

Dedi: “Ben inerim; sen de bize ekmek pişir”; ve **تغضنت** zırh, onu giyenin üzerinde: onun üzerine kıvrıldı.

Zırhın **غضون**’larının altında gizli bir aslan.

Alnında kırışıklıklar bulunduğu zaman **ذو غضون** bir adam; ve alnıyla yüzüme vurdu.

**وغاض** kadını: gözleri kırpıştırarak onunla cilveleşti.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الغَضْنُ والغَضَنُ: الكَسْرُ في الجِلْد والثوب والدرع وغيرها، وجمعه غُضُون؛ قال كعب بن زهير:
إذا ما انْتَحاهُنَّ شُؤْبُوبُه،
رأَيتَ لجاعِرَتَيْه غُضُونا.
التهذيب: الغُضُون مكاسِرُ الجلد في الجَبين والنَّصِيلِ، وكذلك غُضُون الكُمِّ وغُضُونُ درع الحديد؛ وأَنشد:
تَرَى فوقَ النِّطاقِ لها غُضُونا.
وغُضُونُ الأُذُنِ: مَثانِيها، وكل تَثَنٍّ في ثوب أَو جلد غَضْنٌ وغَضَنٌ. وقال اللحياني: الغُضُون والتَّغْضِينُ التَّشَنُّجُ؛ وأَنشد: خَريعَ النَّعْوِ مُضْطَرِبَ النَّواحي،
كأَخلاقِ الغَرِيقَةِ، ذا غُضُونِ.
واحدها غَضْنٌ وغَضَنٌ؛ قال: وهذا ليس بشيء لأَنه عبر عن الغُضُون بالتَّشَنُّج الذي هو المصدر، والمصدر ليس يُجْمع فيكون له واحد. وقد تَغَضَّنَ، وغَضَّنْتُه فتَغَضَّنَ. والتَّغْضِينُ أَيضاً: الرِّجاعُ. والمُغاضَنَة: المُكاسَرة بالعينين للرِّيبة. والأَغْضَنُ: الكاسِرُ عَيْنَه خِلْقةً أَو عداوة أَو كِبْراً؛ قال:
يا أَيُّها الكاسِرُ عَيْنَ الأَغْصَنِ.
والغَضَنُ: تَثَنِّي العُود وتَلَوِّيه. وغَضَنُ العَيْنِ: جِلْدَتُها الظاهرة. ويقال للمَجْدُور إذا أَلْبَسَ الجُدْرِيُّ جلدَه: أَصبح جلده غَضْنَة واحدة، وقد يقال بالباء. ولأُطِيلَنَّ غَضَنَك أَي عَناءَك. الأَزهري: أَبو زيد تقول العرب للرجل تُوعِدُه لأَمُدَّنَّ غَضَنك أَي لأُطيلَنَّ عناءك، ويقال غَضْنك؛ وأَنشد:
أَرَيْتَ إن سُقْنا سِياقاً حَسَنا،
نَمُدُّ من آباطِهِنَّ الغَضَنا.
وغَضَنَه يَغْضِنُه ويَغْضُنُه غَضْناً: حبسه. ويقال: ما غَضَنك عنا أَي ما عاقك عنا. ابن الأَعرابي: غَصَننِي عن حاجتي يَغْصِنُني، بالصاد، وهو غلط، والصواب غَضَنَني يَغْضِنُني لا غير. وغَضَنَتِ الناقة بولدها وغَضَّنَتْ: أَلقتْه لغير تمام قبل أَن ينبت الشعر عليه ويَسْتَبِينَ خَلْقُه. قال أَبو زيد: يقال لذلك الولد غَضِينٌ، والاسم الغِضانُ. وغَضَّنَتِ السماءُ وأَغْضَنَت السماء إِغْضاناً: دام مطرها. وأَغْضَنَتْ عليه الحُمَّى: دامت وأَلَحَّتْ؛ عن ابن الأَعرابي.

##### Türkçe

**الغَضْنُ** ve **الغَضَنُ**: deri, elbise, zırh ve başkalarında kırılma (kırışma); çoğulu **غُضُون**’dur; Ka‘b b. Zuhayr dedi ki:

Eğer onların üzerine sağanağı yöneltirse,
iki yanağında kırışıklıklar görürsün.

**التهذيب**: **الغُضُون** alın ve **النَّصِيلِ**’deki derinin kırılmalarıdır; aynı şekilde kol yeninin kırışıklıkları ve demir zırhın kırışıklıklarıdır; ve şu beyit okundu:

Onun için kuşağın üstünde kırışıklıklar görürsün.

Kulağın kırışıklıkları: onun kıvrımlarıdır; ve elbisede yahut deride her kıvrılma **غَضْنٌ** ve **غَضَنٌ**’dır. el-Lihyânî dedi ki: **الغُضُون** ve **التَّغْضِينُ** kasılmadır; ve şu beyit okundu:

Çürük tabutlu, yanları çalkantılı,
boğulmuşun paçavraları gibi, kırışıklık sahibi.

Onun teki **غَضْنٌ** ve **غَضَنٌ**’dır; dedi ki: Bu bir şey değildir; çünkü **الغُضُون**’u, mastar olan kasılma ile ifade etti; mastar çoğul yapılmaz ki onun bir teki olsun. Ve **تَغَضَّنَ** olmuştur; ben onu **غَضَّنْتُه** de yaptım, o da **تَغَضَّنَ** oldu. Ve **التَّغْضِينُ** ayrıca: geri gelmedir. Ve **المُغاضَنَة**: şüphe için gözlerle birbirini kırıştırarak bakışmadır. Ve **الأَغْضَنُ**: yaratılıştan yahut düşmanlıktan yahut kibirden gözünü kısan (kıran)dır; dedi ki:

Ey **الأَغْصَنِ**’in gözünü kıran!

Ve **الغَضَنُ**: dalın kıvrılması ve bükülmesidir. Ve gözün **غَضَنُ**’u: onun dıştaki derisidir. Ve cüzzamlıya, çiçek hastalığı derisini giydirdiği zaman: derisi tek bir **غَضْنَة** oldu denir; ve bazen **باء** ile de söylenir. Ve mutlaka senin **غَضَنَك**’ını uzatacağım; yani senin zahmetini.

el-Ezherî: Ebû Zeyd: Araplar bir adamı tehdit ettiklerinde ona **لأَمُدَّنَّ غَضَنك** derler; yani mutlaka senin zahmetini uzatacağım; ve **غَضْنك** da denir; ve şu beyit okundu:

Gördün mü, eğer güzel bir sürüşle sürdüysek,
onların koltuk altlarından **الغَضَنا**’yı uzatırız.

Onu **غَضَنَه**: onu **يَغْضِنُه** ve **يَغْضُنُه** **غَضْناً**: onu hapsetti. Ve denir: Bizi ondan alıkoyan şey nedir; yani bizi ondan alıkoyan şey nedir. İbnü’l-A‘râbî: Beni ihtiyacımdan **غَصَننِي** eder, beni **يَغْصِنُني** eder, **الصاد** ile, dedi; bu yanlıştır; doğrusu yalnızca beni **غَضَنَني** eder, beni **يَغْضِنُني** eder. Ve dişi deve yavrusuyla **غَضَنَتْ** ve **غَضَّنَتْ**: üzerinde tüy bitmeden ve yaratılışı belirginleşmeden önce, tamamlanmadan onu attı (düşürdü). Ebû Zeyd dedi ki: O yavruya **غَضِينٌ** denir; isim **الغِضانُ**’dır. Ve gök **غَضَّنَتِ** ve gök **أَغْضَنَت** **إِغْضاناً**: yağmuru devam etti. Ve ona humma **أَغْضَنَتْ**: devam etti ve ısrar etti; İbnü’l-A‘râbî’den.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

( غَضَنَهُ يَغْضِنُه ويَغْضُنُه ) ، من حَدَّيْ ضَرَبَ ونَصَرَ ، غَضْناً : ( حَبَسَهُ .
( و ) يقالُ : ما غاضَنَه عَنْك : أَي ما ( عاقَهُ ) .
ووَقَعَ في نوادِرِ ابنِ الأعْرابيِّ : غَصَنَني عن حاجَتِي يَغْصِنُني ، بالصَّاد وهو غَلَطٌ ، والصَّوابُ : غَضَنَني يَغْضِنُني ، كما قالَهُ شَمِرٌ وغيرُهُ .
( و ) غَضَنَتِ ( النَّاقَةُ بولَدِها : أَلْقَتْه لغيرِ تَمامٍ ) قبْلَ أَن ينْبتَ عليه الشَّعَرُ ويَسْتَبِينَ خَلْقُه ، ( كغَضَّنَتْ ) ، بالتَّشْديدِ .
قالَ أَو زيْدٍ : يقالُ لذلِكَ الولدِ الغَضِينُ ؛ ( والاسمُ ) الغِضانُ ، ( ككِتابٍ والغَضْنُ ) ، بالفتْحِ ( ويُحَرَّكُ : كلُّ تَثَنَ في ثَوْبٍ أَو جِلْدٍ أَو دِرْعٍ ) وغيرِها ، ( ج غُضونٌ ) ؛ قالَ كعبُ بنُ زهيرٍ :

إذا ما انْتَحاهُنَّ شُؤْبُوبُهرأَيتَ لجَاعِرَتَيْه غُضُونا ( و ) الغَضْنُ ، بالفتحِ والتَّحْريكِ : ( العَناءُ والتَّعَبُ ) . تقولُ العَرَبُ للرَّجلِ تُوعِدُه : لأُطيلَنَّ غَضَنَك ، أَي عَناءَك ، نَقَلَه الأزْهرِيُّ عن أَبي زيْدٍ ، وأَنْشَدَ :
أَرَيْتَ إن سُقْنا سِياقاً حَسَنانَمُدُّ من آباطِهِنَّ الغَضَنا ( والمُغاضَنَةُ : مُكاسَرَةُ العَيْنَيْنِ ) للرِّيبةِ .
وفي الأساسِ : غاضَنَ المرْأَةَ : غازَلَها بمُكاسَرَةِ العَيْنَيْنِ .
( وغُضُونُ الأُذُنِ : مَثانِيها .
( والأَغْضَنُ : الكاسِرُ عَيْنَهُ خِلْقَةً أَو عَدَاوَةً أَو كِبْراً ) ؛ قالَ :
يا أَيُّها الكاسِرُ عَيْنَ الأَغْضَنِ وممَّا يُسْتدركُ عليه :
الغُضُونُ والتَّغْضِينُ : التَّشَنُّجُ ، عن اللّحْيانيّ ؛ وقد تَغَضَّنَ وغَضَّنَه .
ورجُلٌ ذُو غُضُونٍ في جبْهَتِه ؛ تَكَسّرٌ . يقالُ : دَخَلْتُ عليه فغضَّنَ لي مِن جبْهَتِه .
وتَغَضَّنَتِ الدِّرْعُ على لابِسِها : تَثَنَّتْ .
والغَضَنُ : تَثَنِّي العُودُ تَلَوِّيه .
وغَضَنُ العَيْنِ : جِلْدَتُها الظاهِرَةُ .
ويقالُ للمَجْدُور إذا أَلْبَسَ الجُدْرِيُّ جلْدَة : أَصْبَحَ جلْدُه غَضْنةً واحِدَةً .
وأَغْضَنَتِ السَّماءُ : دامَ مَطَرُها ، كغَضَّنَتْ .
وأَغْضَنَتْ عليه الحُمَّى : دامَتْ وأَلَحَّتْ ؛ عن ابنِ الأعْرابيِّ .
وأَغْضَنَ عليه اللّيْلُ : أَظْلَمَ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :

غ ف ن كما في التهْذِيبِ : .

##### Türkçe

( **غَضَنَهُ يَغْضِنُه ويَغْضُنُه** ) ، **ضَرَبَ** ve **نَصَرَ**’ın iki haddinden, **غَضْناً**: ( onu hapsetti. )
( ve ) denilir: **ما غاضَنَه عَنْك**: yani onu senden ( alıkoyan ) ne oldu.
Ve İbnü’l-A‘râbî’nin nevâdirinde vâki olmuştur: **غَصَنَني عن حاجَتِي يَغْصِنُني**، **بالصَّاد** ile; ve o yanlıştır; doğrusu: **غَضَنَني يَغْضِنُني**’dir; Şemir’in ve başkasının dediği gibi.
( ve ) **غَضَنَتِ** ( **النَّاقَةُ بولَدِها**: onu tam olmadan başkasına attı ) üzerine kıl bitmeden ve yaratılışı belirginleşmeden önce; ( **كغَضَّنَتْ** ) , şeddeli olarak.
Ebû Zeyd dedi: o yavruya **الغَضِينُ** denilir; ( isim ) **الغِضانُ**’dır; ( **ككِتابٍ** ve **الغَضْنُ** ) fetha ile; ( ve harekelenir: elbisede yahut deride yahut zırhta ve başkalarında her kıvrım ) ; ( çoğulu **غُضونٌ** ) ; Ka‘b b. Zuheyr dedi:

إذا ما انْتَحاهُنَّ شُؤْبُوبُهرأَيتَ لجَاعِرَتَيْه غُضُونا

( ve ) **الغَضْنُ** , fetha ve harekeleme ile: ( sıkıntı ve yorgunluk ) . Arap, bir adamı tehdit ederek ona der: **لأُطيلَنَّ غَضَنَك**, yani sıkıntını; Ezherî bunu Ebû Zeyd’den nakletti ve inşâd etti:
أَرَيْتَ إن سُقْنا سِياقاً حَسَنانَمُدُّ من آباطِهِنَّ الغَضَنا
( ve **المُغاضَنَةُ**: şüphe için ( iki gözü kırıştırma )dır. )
Ve **الأساس**’ta: **غاضَنَ المرْأَةَ**: iki gözü kırıştırmakla ona cilve yaptı.
( ve **غُضُونُ الأُذُنِ**: onun kıvrımlarıdır. )
( ve **الأَغْضَنُ**: yaratılıştan yahut düşmanlıktan yahut kibirden gözünü kıran kimsedir ) ; dedi ki:
يا أَيُّها الكاسِرُ عَيْنَ الأَغْضَنِ
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**الغُضُونُ** ve **التَّغْضِينُ**: kasılmadır; Lihyânî’den; ve gerçekten **تَغَضَّنَ** oldu ve onu **غَضَّنَه**.
Ve alnında **غُضُونٍ** sahibi bir adam: kırışma. Denilir: onun yanına girdim de alnından bana **غضَّنَ** etti.
Ve **تَغَضَّنَتِ الدِّرْعُ** onu giyen üzerinde: kıvrıldı.
Ve **الغَضَنُ**: dalın bükülmesi, onu dolamasıyla kıvrılmasıdır.
Ve **غَضَنُ العَيْنِ**: onun dıştaki derisidir.
Ve cüderî bir deri giydirdiği zaman çiçek hastalığına tutulmuş kimseye denilir: derisi tek bir **غَضْنةً** oldu.
Ve **أَغْضَنَتِ السَّماءُ**: yağmuru sürdü; **كغَضَّنَتْ** gibi.
Ve **أَغْضَنَتْ عليه الحُمَّى**: sürdü ve ısrar etti; İbnü’l-A‘râbî’den.
Ve **أَغْضَنَ عليه اللّيْلُ**: karardı.
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:

**غ ف ن** , **التهْذِيب**’de olduğu gibi: .

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

غَضَنَهُ
1 غَضَنَهُ ذ , (S, K,) aor. غَضِنَ and غَضُنَ , (K,) inf. n. غَضْنٌ, (S,) He, or it, (a man, and a thing, S,) withheld, restrained, hindered, or diverted, him. (S, K.) One says, مَا غَضَنَكَ عَنَّا What withheld, hindered, or diverted, or has withheld, &c., thee from us? (S.) In the “ Nawلdir ” of IAar, this verb, which is correctly thus, with ض, is erroneously with ص. (TA.) -A2- غَضَنَتْ بِوَلَدِهَا, and ↓ غَضّنت, She (a camel) cast her young one, or fœtus, in an imperfect state, (K, TA.) before the hair had grown upon it and its make had become [perfectly apparent. (TA. [See also خَدَجَتْ.]) [This is what is meant in the S where, after the mention of a signification of ↓ التَّغْضِين which will be found below, it is said that this word signifies also الرِّجَاعُ (??) رَجَعَتْ, q. v.): hence, app., (though referring to the K as his authority,) Freytag has given to غضّنت, as said of a she-camel, besides the signification mentioned above, another, which is also assigned to رَجَعَتْ; (??) she falsely indicated her bring pregnant, by raising (??) &c.] -A3- See also 5, in form places: -A4- and see 4

غَضَّنْتُهُ
2 غَضَّنْتُهُ ذ , inf. n. تَغْضِينٌ, I wrinkled, shrivelled, or puckered, it syn. of the inf. n. تَشْنِيجٌ. (S.) One says. دَخَلْتُ عَلَيْهِ فَغَضَّنَ لِى مِنْ جَبْهَتِه [I went in to him and be wrinkled to me a portion of his (??)] (TA) ― -b2- See also 5 -A2- and see 1 in two places -A3- and 4

المَغَاضَنَةُ
3 المَغَاضَنَةُ ذ signifies مُكَاسَرَةُ العَيْنيْنِ [The contracting of the (??) as to wrinkle the lids], (S, K, TA,) by reason of (??), or suspicion. (TA.) One says, غَاضَنَ المَرْأَةَ, meaning غَازَلَهَا بِمُكَاسَرَةِ العَيْنَيْنِ [i. e. He talked, or act, with the woman, in an amatory and enticing manner, with the contracting of the (??) so as to wrinkle the lids] (A. TA.)

اغضنت السَّمَآءُ
4 اغضنت السَّمَآءُ ذ The sky rained continually; (S, TA;) as also غضنت [perhaps ↓ غَضَنَت, but more probably, I think, ↓ غَضَّنَت] (TA.) And غضنت السَّحَابَةُ [The (??) continually]. (S and TA in explanation of رَيَّمَت.) ― -b2- And اغضن عَلَيْهِ الحُمَّى The fever continued upon him persistently. (IAar, TA.) ― -b3- اغضن عَلَيْهِ اللَّيْلُ The night became dark upon him. (TA.)

تغضّن
5 تغضّن ذ It was, or became, wrinkled, shrivelled, or puckered; syn. تَشَنَّجَ; (S, MA, TA;) as also ↓ غَضِنَ, inf. n. غَضَنٌ [and app. غُضُونٌ, like قُبُولٌ as an inf. n. of قَبِلَ. though this requires consideration, as will be shown by what follows]. said of the face as having this signification, or as signifying it was, or became, wrinkled and speckled; (MA;) [and so, perhaps, ↓ غضّن, for] التغضين [if not a mistranscription for التَّغَضُّنُ], as also ↓ الغُضُونُ, is syn. with التَّشَنُّجُ; and one says فِى جَبْهَتِهِ ↓ رَجُلٌ ذُو غُضُونٍ meaning تَكَسُّرٍ [i. e. a man having a wrinkling in his forehead; but غُضُون may be here used as pl. of غَضْنٌ, and thus meaning wrinkles]: and ↓ غَضَنٌ signifies a bending (تَثَنٍّ and تَلَوٍّ) of a branch or twig or the like. (TA.) One says also, تَغَضَّنَتِ الدِّرْعُ عَلَى لَابِسِهَا The coat of mail became folded, [or it hung, or sat, with folds,] upon its wearer. (TA.)

غَضْنٌ
غَضْنٌ ذ and ↓ غَضَنٌ A wrinkle, crease, fold, ply, plait. or pucker, (S, Mgh, Msb, K,) of the skin, (S, Mgh, Msb,) and of anything, (Msb,) or in a garment, and in a skin, (K,) and in a coat of mail, (S, K,) &c. (S:) pl. غُضُونٌ, S Mgh, Msb, K,) occurring in a verse cited in art. شأب (TA.) ― -b2- [Hence,] one says, كَانَ ذٰلِكَ فِى غُضُونِ كَذَا [lit. That was within the folds, meaning in the midst, of such a thing, or such an affair or event]; like فِى أَثْنَآءِ كذا (TA in art. ثنى ― -b3- غُضُونُ الأُذُنِ means The places of fold the case; syn. مَثَانِيهَا. K, TA. in the CK [erroneously] ??.) -A2- Also (i. p. ?? and ↓ ??. TA) Difficulty, distress, or trouble, and (??) or weariness. (K, TA.) The Arabs say (??) man, in threatening him, لَأُطِيلَنَّ غَضْنَكَ or ↓ غَضَنَكَ i. e. [I will assuredly make] thy (??) &c., [to be long (AZ, A, TA)]

غَضَنٌ
غَضَنٌ ذ an inf. n. of غَضِنُ. (MA [See 5, in two places.]) ― -b2- See also غَضْنٌ, in three places, ― -b3- غَضَنُ العَيْنِ signifies The exterior, or apparent جِلْدَة [app. meaning tunic i. e. the (??)] of the eye. (S, TA.)

غَضْنَهٌ
غَضْنَهٌ ذ [A patch of the smallpox] One says of a person whose skin has became covered, or wholly covered, (أُلْبِسَ,) with the smallpox, أُصْبَحَ جِلْدُهُ غَضْنَةً وَاحِدَةً [His skin has became (??) patch of the smallpox]: and some say غَضْبَة (S,)

غِضَانٌ
غِضَانٌ ذ the subst from the verb in the phrase غَضَنَتْ بِوَلَدِهَا [i. e. a subst. signifying The (??) denoted by that phrase. q. v.] (K)

غَضِينٌ
غَضِينٌ ذ A she-camel's young one or fœtus, cast in an imperfect state, before the hair has (??) upon it and its make has become [perfectly] apparent. (TA.)

أَغْضَنُ
أَغْضَنُ ذ Contracting his eye so as to wrinkle the lids, naturally, or by reason of enmity, or (??) pride. (K.)

##### Türkçe

**غَضَنَهُ**
1 **غَضَنَهُ** ذ, (S, K,) muzâri‘i **غَضِنَ** ve **غَضُنَ**, (K,) mastarı **غَضْنٌ**, (S,) o, yahut o (bir adam ve bir şey, S,) onu alıkoydu, engelledi, mani oldu, yahut ondan çevirdi. (S, K.) Denir ki: مَا **غَضَنَكَ** عَنَّا “Seni bizden ne alıkoydu, engelledi, yahut çevirdi, yahut alıkoymuştur, vb.?” (S.) IAar’ın “Nawلdir”inde bu fiil, ki doğrusu böyledir, **ض** ile, hatalı olarak **ص** iledir. (TA.) -A2- **غَضَنَتْ بِوَلَدِهَا**, ve ↓ **غَضّنت**, o (bir deve) yavrusunu, yahut ceninini, eksik bir hâlde attı, (K, TA.) onun üzerinde kıl bitmeden ve yaratılışı [tam olarak belirgin] olmadan önce. (TA. [Ayrıca **خَدَجَتْ**’e de bak.]) [Bu, S’de, aşağıda bulunacak ↓ **التَّغْضِين**’in bir anlamının zikrinden sonra, bu kelimenin ayrıca **الرِّجَاعُ** (??) **رَجَعَتْ**, bkz., anlamına geldiğinin söylenmesiyle kastedilen şeydir): bundan dolayı, görünüşe göre, (otorite olarak K’ye atıfla,) Freytag, **غضّنت**’e, bir dişi deve hakkında, yukarıda zikredilen anlamın yanında, **رَجَعَتْ**’e de nispet edilen başka bir anlam daha vermiştir; (??) o, (??) kaldırarak vb. hamileliğini yalan yere gösterdi.] -A3- Ayrıca 5’e, şekil yerlerinde bak: -A4- ve 4’e bak.

**غَضَّنْتُهُ**
2 **غَضَّنْتُهُ** ذ, mastarı **تَغْضِينٌ**, onu buruşturdum, büzüştürdüm, yahut kırıştırdım; mastar **تَشْنِيجٌ**’in eşanlamlısı. (S.) Denir ki: دَخَلْتُ عَلَيْهِ فَغَضَّنَ لِى مِنْ جَبْهَتِه [Onun yanına girdim de o, alnından bana bir kısmını (??) kırıştırdı]. (TA) ― -b2- Ayrıca 5’e bak. -A2- ve 1’e iki yerde bak. -A3- ve 4’e.

**المَغَاضَنَةُ**
3 **المَغَاضَنَةُ** ذ, **مُكَاسَرَةُ العَيْنيْنِ** [gözlerin (??) büzülmesi, kapakları kırıştıracak şekilde] anlamına gelir, (S, K, TA,) (??) yahut şüphe sebebiyle. (TA.) Denir ki: **غَاضَنَ** **المَرْأَةَ**, yani **غَازَلَهَا بِمُكَاسَرَةِ العَيْنَيْنِ** [yani o, kadınla, gözlerin (??) büzülmesiyle, kapakları kırıştıracak şekilde, sevdalı ve ayartıcı bir tarzda konuştu yahut davrandı]. (A. TA.)

**اغضنت السَّمَآءُ**
4 **اغضنت السَّمَآءُ** ذ Gökyüzü sürekli yağmur yağdırdı; (S, TA;) bunun gibi **غضنت** [belki ↓ **غَضَنَت**, fakat daha muhtemel olarak, zannederim, ↓ **غَضَّنَت**] (TA.) Ve **غضنت السَّحَابَةُ** [(??) sürekli (yağdı)]. (S ve TA, **رَيَّمَت**’in açıklamasında.) ― -b2- Ve **اغضن عَلَيْهِ الحُمَّى** Humma onun üzerinde ısrarla devam etti. (IAar, TA.) ― -b3- **اغضن عَلَيْهِ اللَّيْلُ** Gece onun üzerine karardı. (TA.)

**تغضّن**
5 **تغضّن** ذ O, yahut o şey, buruştu, büzüştü, yahut kırıştı; eşanlamlısı **تَشَنَّجَ**; (S, MA, TA;) bunun gibi ↓ **غَضِنَ**, mastarı **غَضَنٌ** [ve görünüşe göre **غُضُونٌ**, **قُبُولٌ** gibi, **قَبِلَ**’in mastarı olarak; gerçi bu, aşağıda gelecek olanın göstereceği üzere, düşünmeyi gerektirir]. yüz hakkında, bu anlamla söylenir; yahut “buruştu ve beneklendi” anlamında; (MA;) [ve böylece, belki, ↓ **غضّن**, zira] **التغضين** [eğer **التَّغَضُّنُ** için bir yanlış yazım değilse], bunun gibi ↓ **الغُضُونُ**, **التَّشَنُّجُ** ile eşanlamlıdır; ve denir ki: فِى جَبْهَتِهِ ↓ رَجُلٌ ذُو غُضُونٍ yani **تَكَسُّرٍ** [yani alnında kırışıklık bulunan bir adam; fakat **غُضُون** burada **غَضْنٌ**’ün çoğulu olarak kullanılmış olabilir ve böylece “kırışıklıklar” anlamına gelir]: ve ↓ **غَضَنٌ**, bir dalın yahut çubuğun yahut benzerinin bükülmesi (**تَثَنٍّ** ve **تَلَوٍّ**) anlamına gelir. (TA.) Yine denir ki: **تَغَضَّنَتِ الدِّرْعُ عَلَى لَابِسِهَا** Zırh, giyeninin üzerinde katlandı, [yahut katlarla sarktı, yahut katlarla oturdu]. (TA.)

**غَضْنٌ**
**غَضْنٌ** ذ ve ↓ **غَضَنٌ** Deride, (S, Mgh, Msb,) ve herhangi bir şeyde, (Msb,) yahut bir elbisede ve bir deride, (K,) ve bir zırhta, (S, K,) vb. (S:) bir kırışıklık, kıvrım, kat, pile, yahut büzüşme. (S, Mgh, Msb, K,) çoğulu **غُضُونٌ**, (S, Mgh, Msb, K,) شأب maddesinde zikredilen bir beyitte vârid olmuştur. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] denir ki: كَانَ ذٰلِكَ فِى **غُضُونِ** كَذَا [lafzen: “Bu, şu şeyin katları içinde idi”, yani şu şeyin, yahut şu işin veya olayın ortasında]; **فِى أَثْنَآءِ** كذا gibi. (TA, ثنى maddesinde.) ― -b3- **غُضُونُ الأُذُنِ** “kulağın kat yerleri” demektir; eşanlamlısı **مَثَانِيهَا**. (K, TA. CK’de [hatalı olarak] ??.) -A2- Ayrıca (i. p. ?? ve ↓ ??. TA) zorluk, sıkıntı, yahut dert, ve (??) yahut yorgunluk. (K, TA.) Araplar (??) bir adama, onu tehdit ederek, derler ki: لَأُطِيلَنَّ **غَضْنَكَ** veya ↓ **غَضَنَكَ** yani [muhakkak uzatacağım] senin (??) vb., [uzun olmak üzere]. (AZ, A, TA)

**غَضَنٌ**
**غَضَنٌ** ذ, **غَضِنُ**’ün bir mastarıdır. (MA [5’e, iki yerde, bak.]) ― -b2- Ayrıca **غَضْنٌ**’e, üç yerde, bak. ― -b3- **غَضَنُ العَيْنِ**, gözün dış, yahut görünen **جِلْدَة**’si [görünüşe göre “tunik”, yani (??)] anlamına gelir. (S, TA.)

**غَضْنَهٌ**
**غَضْنَهٌ** ذ [çiçek hastalığının bir yaması]. Derisi çiçek hastalığıyla kaplanmış, yahut bütünüyle kaplanmış, (أُلْبِسَ,) bir kimse hakkında denir ki: أُصْبَحَ جِلْدُهُ **غَضْنَةً وَاحِدَةً** [Onun derisi (??) çiçek hastalığının tek bir yaması oldu]: ve bazıları **غَضْبَة** der. (S,)

**غِضَانٌ**
**غِضَانٌ** ذ, **غَضَنَتْ بِوَلَدِهَا** ibaresindeki fiilden türemiş isimdir [yani o ibarenin delâlet ettiği (??) anlamına gelen bir isim; bkz.]. (K)

**غَضِينٌ**
**غَضِينٌ** ذ, üzerinde kıl (??) bitmeden ve yaratılışı [tam olarak] belirgin olmadan önce, eksik bir hâlde atılmış bir dişi devenin yavrusu yahut cenini. (TA.)

**أَغْضَنُ**
**أَغْضَنُ** ذ, gözünü, kapakları kırıştıracak şekilde, tabiatı gereği, yahut düşmanlık sebebiyle, yahut (??) kibir sebebiyle, büzendir. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

غَضَنَ
غَضَنَ I ,  U ( n. ac. غَضْن 1 )
a.  [ acc. &  'An ], Withheld, hindered, kept back from.

b.  Miscarried ( camel ).

c.  see V .

غَضِنَ
غَضِنَ A ( n. ac. غَضَن 4 ),
a.  see V .

غَضَّنَ
غَضَّنَ II ,
a.  Wrinkled, creased, puckered.

غَاْضَنَ
غَاْضَنَ III ,
a.  Leered, winked at, ogled.

أَغْضَنَ
أَغْضَنَ IV ,
a.  Rained continuously.

تَغَضَّنَ
تَغَضَّنَ V ,
a.  Was wrinkled, creased, puckered.

غَضْن
غَضْن 1 , ( pl. غُضُوْن 27 ),
a.  Wrinkle, crease, fold, pucker.

b.  see 4 (c) .

غَضْنَة
غَضْنَة 1t ,
a.  Scab, scar of the smallpox.

غَضَن
غَضَن 4 ,
a.  see 1 (a) .

b.  Sclerotic tunic ( of the eye ).

c.  Difficulty, distress.

غَضَنَة
غَضَنَة 4t ,
a.  see 1t .

غَضِيْن
غَضِيْن 25 ,
a.  Abortion.

غُضُوْن
غُضُوْن 27 ,
a.  Folds ( of the ears ).

فِى غُضُوْن ذَلِك
فِى غُضُوْن ذَلِك
a.  Meanwhile, in the mean time.

غَضَنْفَر
غَضَنْفَر
a.  Big, bulky.

b.  [ art. ], Lion.

##### Türkçe

**غَضَنَ**
**غَضَنَ** I, U (isim-fiil: **غَضْن** 1)
a. [mef‘ûl alır ve **'An** ile], (bir şeyi) alıkoydu, engelledi, geri tuttu, -den geri çevirdi.

b. (deve) yavrusunu düşürdü.

c. V’e bak.

**غَضِنَ**
**غَضِنَ** A (isim-fiil: **غَضَن** 4),
a. V’e bak.

**غَضَّنَ**
**غَضَّنَ** II,
a. Kırıştırdı, buruşturdu, büzdü.

**غَاْضَنَ**
**غَاْضَنَ** III,
a. Yan gözle baktı, göz kırptı, süzdü.

**أَغْضَنَ**
**أَغْضَنَ** IV,
a. Aralıksız yağmur yağdı.

**تَغَضَّنَ**
**تَغَضَّنَ** V,
a. Kırıştı, buruştu, büzüldü.

**غَضْن**
**غَضْن** 1, (çoğulu: **غُضُوْن** 27),
a. Kırışıklık, buruşukluk, kat, büzüşme.

b. 4 (c)’ye bak.

**غَضْنَة**
**غَضْنَة** 1t,
a. Çiçek hastalığının kabuğu, izi.

**غَضَن**
**غَضَن** 4,
a. 1 (a)’ya bak.

b. (gözün) sert tabakası.

c. Zorluk, sıkıntı.

**غَضَنَة**
**غَضَنَة** 4t,
a. 1t’ye bak.

**غَضِيْن**
**غَضِيْن** 25,
a. Düşük.

**غُضُوْن**
**غُضُوْن** 27,
a. (kulakların) kıvrımları.

**فِى غُضُوْن ذَلِك**
**فِى غُضُوْن ذَلِك**
a. Bu arada, bu esnada.

**غَضَنْفَر**
**غَضَنْفَر**
a. Büyük, iri yapılı.

b. [harf-i tarif ile], aslan.
