# غض (غ-ض) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%B6

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: غ - ض
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الغين مع الضاد
غض ، ضغ : مستعملان .
غض : قالَ الليثُ : الغَضُّ والغَضِيضُ :
الطريُّ . وقال اللّحيانيّ : يقال : شَيْءٌ غضٌّ بضٌّ ، وغاضٌّ باضٌّ .
واختُلفَ في : فَعَلْتَ ، من : غَضَ ، فبعضهُم يقول : غَضِضْتُ تَغَضُّ ، وبعضهُم يقول : غَضَضْتَ : تَغِضُّ .
أبو عُبَيد عن الأصمعيّ إذا بدأ الطَّلع ، فهُوَ الغَضِضُ ، فإِذا اخْضَرّ ، قيل خَضَبَ النخلُ ، ثم : هو البَلَحُ .
ثعلب عن ابنِ الأعرابيّ : يقال للطّلْعِ : الغِيضُ والغَضيضُ والإغْرِيضُ ، قال : ويقال : أنك لَغَضِيضُ الطرفِ ، نقيّ الظّرْفِ .
قال : والظّرفُ : وعاؤُه : يقول : لستَ بِخَائِنٍ .
قال : ويقال : غَضَّضَ ، إذا أكَلَ الغَضَّ ، وهو الطّلع الناعِمُ .
وغَضَّضَ : إذا أصابَتْهُ غضاضَةٌ ، وغَضَّضَ : صار غَضّاً متنعّماً ، وهي : الغُضُوضَةُ .
وقال الليث : الغَضُّ والغَضَاضعةُ : الفُتُورُ في الطَّرْفِ .
ويقال : غَضَّ وأغْضَى ، إذا دَانَى بينَ جَفْنَيهِ ، ولم يلاقِ ، وأنشد :
واحمَقَ عِرّيضٍ عَلَيه غَضَاضَةٌ
تَمَرَّسَ بي مِنْ حيْنِه وأنا الرّقِمْ
( قلتُ : قوله عليه غضاضة ) أي : ذُلٌّ .
ورجلٌ غضيضٌ ، أي ؛ ذَليلٌ بَيِّنُ الغَضَاضَةِ ، ومن قومٍ أغِضَّةٍ وأَغِضَّاءَ ، وهمُ الأدلاّءُ .
ويقالُ : ما أردْتُ بذا غَضِيضَة فلانٍ ، ولا مَغَضَّتَهُ ، كقولك : ما أردتُ نَقِيصَتَه ، ومَنْقَصَتَهُ .
وقالَ اليثُ : الغَضُّ : وزعُ العَذلِ ، وأنشد :
غضَّ الْمَلاَمَةَ إنِّي عَنْكَ مَشْغولُ
ويقالُ : غُضَّ من بَصَرِكَ ، وغُضَّ من صَوْتِكَ ، قالَ الله جلّ وعزّ ) فِى مَشْيِكَ وَاغْضُضْ ) ( لقمان : 19 ) ، أي : إخفِضِ الصوتَ ، ويقال ؛ غُضَّ الطرفَ ، أي : كُفَّ النظَرَ ، وقال جرير .
فَغُضَّ الطَّرْفَ إنّكَ من نُمَيرٍ
فلا كَعْباً بَلَغْتَ وَلا كِلابا
معناهُ : غُضَّ نظَرَكَ ذلاً ومهانة .
ويقال : غُضَّ من لجامِ فرسِكَ ، أي : صَوّبهُ ، وانقُضْ من غربه وحِدَّتِهِ .
ويقال : مَا غَضَضْتُكَ شَيئاً ، وما غِضْتُكَ شيئاً أي : ما نَقَصْتُكَ شيئاً .
وتقول للراكِب ، إذا سألْتَهُ أن يُعَرِّجَ عليك قليلاً : غُضَّ ساعةً ، وقالَ الجعدي :
خَلِيلَيَّ غُضَّا ساعةً وَتَهَجَّرا
أي : غُضّا من سيرِكما ، وعرّجا قليلاً ، ثم روّحا مُهَجِّرِينِ .
ويقال : غَضَغضّتُ الشّيء ، فَتَغَضْغَضَ ، أي : نَقَصْتُه ، فَنَقَصَ .
وقال الأحوص :
هُوَ البَحْرَّ ذو التَّيّارِ لا يَتَغَضْغَضُ
ولما مات عبدُ الرحمانِ بنُ عوفٍ ، قال عمرْو بنُ العاصِ : ( هنيئاً لكَ ابنَ عوفٍ ، خَرَجْتَ من الدُّنيا بِبِطْنَتِكَ لم يَتَغَضْغَضْ منها شَيْءٌ ) .
قلتُ : ضربَ البِطْنَةَ مثلاً ، لوفُورِ أجرهِ الذي استوجَبَهُ بهجرتِه وجهادِه مع النبي ( صلى الله عليه وسلم ) وأنَّه لم يَتَلَبّسْ بشيءٍ من وَلايةٍ وعملٍ ينقُصُ أجورَهُ التي وَجَبَتْ له .
وروى ابن الفَرَجِ عن بعضِهم : غَضَضْتُ الغُصنَ ، وغَضَفْتُه ، إذا كَسَرْتَهُ ، فلم تنْعِمْ كسرَهُ .
وقال أبو عبيدٍ في بابِ : موتِ البخيل ، ومالهُ وافرٌ لم يُعْطِ منه شيئاً : من أمثالهم في هذا : ( ماتَ فلانٌ بِبِطْنَتِهِ لم يَتَغَضْغَضْ منها شيءٌ ) .
قلتُ : والقولُ الأولُ أجودُ ، ( في تفسير حديث ابن عوف ) .
ضغ : سلمة عن الفراء : إذا كان العجينُ رقيقاً ، فهو الضَّغِيغَة والرَّغِيغَةُ .
عمرو عن أبيه : هي الرّوضَةُ والضّغِيغَة والْمَرْغَدَةُ والْمَغْمَغَةُ ، وَالْمَرْغَةُ ، والْحَدِيقَةُ .
وقال ابنُ الأعرابي : تركنا بَني فُلانٍ في ضَغِيغَةٍ من الضغائِغ ، وهي العشبُ الكثيرُ .
وقال الليثُ : الضَّغِيغَةُ : لوكُ الدّرداء .
قال : وتقول : أقمتُ عنده في ضغيغِ دهرِه ، أي : قدرِ تمامهِ .

باب الغين والضاد
غض
ضغبس : قال الأصمعي : الضغابِيسُ : نَبْتٌ يَنْبُتُ في أصلِ الثُّمامِ ، يُشبه الهليون ، يُسْلق ويُجعل بالخَل والزَّيتِ ويؤكلُ ، قال : وقالت امرأة : طعامنا الحارُّ والقَارُّ وإن ذُكرت الضغابِيسُ فإني ضَغِبَةٌ ، قال : وضَغِبَةٌ مشتقٌّ منه ، وفي حديث : ( لا بأس باجْتِناءِ الضغابِيس في الحرمِ ) .
أبو عبيد عن أبي عمرو : الضُّغبُوسُ : الضَّعيفُ .
قال : والضَّغابيسُ : شِبهُ صغارِ القِثاء تؤكلُ ، شُبِّه الرّجلُ الضعيف بها .
وجاء في حديث آخر : ( أهدِي لرسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) ضغَابيسُ ) .
وقال الليث : الضغابيسُ شبهُ العَرَاجين تنبُتُ بالغوْر في أصول الثُّمام طوالٌ حُمرٌ رَخْصَةٌ تؤكلُ .
قال : والضُّغْبوسُ : الرجلُ المهينُ ، والضَّغبُوس : ولدُ الثُّرْمُلة .
ضبغط : قال : والضَّبَغْطَى : شيءٌ يُفزَّع به الصبيُّ ، يقال : اسكتْ لا تأكلكَ الضبَغْطَى .
وقال ابن دريد : هو الضبَغطى والضبَعْطى بالعَينِ والغين .
وقال أبو عمرو : والضبَغطى : ليس بشيءٍ يُعرفُ ولكنها كلمةٌ تستعمل في التخويفِ .
وأنشد لمنظُور الأسدي :
وبَعْلُها زونْزَكٌ زونْزى
يخضِفُ إنْ خُوِّفَ بالضبَغطى
ضرغم : وفي ( نوادر الأعراب ) قال : ضِرْغامةٌ من طينٍ وثَوِيطَةٌ ولَبِيخَةٌ وولِيخَةٌ وهو الوَحَلُ .
وقال الليث : ضرغَدٌ : اسم جبل .
ضرغط : قال : والمُضرَغِطُّ : الكثيرُ اللحم .
غرضف : والغُرْضوفُ : كلُّ عظْمٍ رَخْصٍ يُؤكلُ وداخلُ القُوف غُرْضوفٌ وغضْرُوفٌ ، ومارنُ الأنف غُرْضوفٌ ونقْضُ الكتِفِ غُرْضوفٌ .
ضرغط : ابن السكيت : اضْرَغَطَّ واسْمَأدَّ اضْرِغطاطاً إذا انتَفخَ من الغضب .
غضرم : شمر عن ابن الأعرابي : الغَضْرَمُ : المكان الكثيرُ التُّرابِ اللَّيِّن اللزجُ الغليظ .
وقال غيره : الغضْرَمُ : المكانُ الكذَّان الرِّخْوُ والجِصُّ .
وأنشَد :
يقعَفْنَ قاعاً كفَرَاش الغضْرَم
وقال رؤبة :
مِنا إذا اصْطَكّ تَشَظَّى غضرُمه
قال : فإذا يَبِسَ الغضْرَمُ فهو القِلْفِعُ ، وقد اقلَعَفَّ القاعُ .
ضرغم : أبو عبيد : الضِّرْغامة : اسم الأسد .
وقال الليث : تضرْغمتِ الأبطالُ في ضَرْغمتها بحيث تأتَخِذ في المعركة .
وأنشد :
وقومي إن سألتَ بنو عليّ
متى ترهمْ بضرغمة تفِرُّ
غضفر : وقال الليث : الغَضَنْفَرُ : الأسدُ ، ورجلٌ غضنفَرٌ إذا كان غليظاً . قلت : أصلُه الغضفَرُ ، والنون زائدة ، وفي ( نوادر الأعراب ) : برذَون نغضَلٌ وغَضَنفرٌ ، وقد غضفَر وقندَلَ إذا ثَقُلَ .

##### Türkçe

باب **الغين** مع **الضاد**
**غض** ، **ضغ** : kullanımdadırlar.
**غض** : **الليث** dedi: **الغَضُّ** ve **الغَضِيضُ**:
taze olan. **اللّحيانيّ** dedi: denir: bir şey **غضٌّ بضٌّ** , ve **غاضٌّ باضٌّ**.
Şunda ihtilaf edildi: **فَعَلْتَ** , **غَضَ**’dan; onların bir kısmı der: **غَضِضْتُ تَغَضُّ** , bir kısmı da der: **غَضَضْتَ : تَغِضُّ**.
**أبو عُبَيد**’den, **الأصمعيّ**’den: **الطَّلع** başladığı zaman, o **الغَضِضُ**’dur; yeşerdiği zaman, “hurma ağacı **خَضَبَ** etti” denir; sonra: o **البَلَحُ**’tır.
**ثعلب**’den, **ابنِ الأعرابيّ**’den: **الطّلْع** için denir: **الغِيضُ** ve **الغَضيضُ** ve **الإغْرِيضُ**; dedi: ve denir: sen elbette **غَضِيضُ الطرفِ**’sın, **نقيّ الظّرْفِ**.
Dedi: ve **الظّرفُ**: onun kabıdır; der ki: sen hain değilsin.
Dedi: ve denir: **غَضَّضَ**; **الغَضَّ**’ı yediği zaman; o, yumuşak **الطّلع**’dır.
Ve **غَضَّضَ**: ona bir **غضاضَةٌ** isabet ettiği zaman; ve **غَضَّضَ**: taze, nimet içinde oldu; o: **الغُضُوضَةُ**’dur.
**الليث** dedi: **الغَضُّ** ve **الغَضَاضعةُ**: bakışta gevşekliktir.
Ve denir: **غَضَّ** ve **أغْضَى**; iki göz kapağı arasında yaklaştırdığı ve karşılamadığı zaman; ve inşad etti:
واحمَقَ عِرّيضٍ عَلَيه غَضَاضَةٌ
تَمَرَّسَ بي مِنْ حيْنِه وأنا الرّقِمْ
( Ben dedim: onun “**عليه غضاضة**” sözü ) yani: zillet.
Ve bir adam **غضيضٌ**; yani: zelil, **الغَضَاضَةِ**’si açık olan; ve **أغِضَّةٍ** ve **أَغِضَّاءَ** bir kavimdendir; onlar nazlananlardır.
Ve denir: ben bununla falanın **غَضِيضَة**’sini, ne de onun **مَغَضَّتَهُ**’sini istemedim; senin “onun **نَقِيصَتَه**’sini ve **مَنْقَصَتَهُ**’sini istemedim” demen gibi.
**اليثُ** dedi: **الغَضُّ**: kınamanın geri çevrilmesidir; ve inşad etti:
غضَّ الْمَلاَمَةَ إنِّي عَنْكَ مَشْغولُ
Ve denir: gözünden **غُضَّ** et, sesinden **غُضَّ** et; Allah yüce ve aziz dedi: ( **فِى مَشْيِكَ وَاغْضُضْ** ) (Lokman: 19); yani: sesi alçalt. Ve denir: **غُضَّ الطرفَ**; yani: bakışı tut. Ve **جرير** dedi:
فَغُضَّ الطَّرْفَ إنّكَ من نُمَيرٍ
فلا كَعْباً بَلَغْتَ وَلا كِلابا
Onun manası: zillet ve aşağılanma ile bakışını **غُضَّ** et.
Ve denir: atının geminden **غُضَّ** et; yani: onu aşağı indir; ve onun azgınlığından ve keskinliğinden eksilt.
Ve denir: ben sana bir şey **غَضَضْتُ** etmedim, ve sana bir şey **غِضْتُ** etmedim; yani: sana bir şey eksiltmedim.
Ve binen kimseye, ondan biraz sana doğru sapmasını istediğin zaman: **غُضَّ** bir saat; ve **الجعدي** dedi:
خَلِيلَيَّ غُضَّا ساعةً وَتَهَجَّرا
Yani: ikiniz yürüyüşünüzden **غُضّا** edin ve biraz sapın; sonra öğle sıcağında gidenler olarak dönün.
Ve denir: ben şeyi **غَضَغضّتُ** ettim, o da **فَتَغَضْغَضَ** oldu; yani: onu eksilttim, o da eksildi.
**الأحوص** dedi:
هُوَ البَحْرَّ ذو التَّيّارِ لا يَتَغَضْغَضُ
**عبدُ الرحمانِ بنُ عوفٍ** öldüğü zaman, **عمرْو بنُ العاصِ** dedi: (sana mübarek olsun ey **ابنَ عوفٍ**; dünyadan **بِبِطْنَتِكَ** ile çıktın; ondan bir şey **لم يَتَغَضْغَضْ** olmadı).
Ben dedim: **البِطْنَةَ**’yı, onun hicreti ve Peygamber ile (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) cihadı sebebiyle hak ettiği ecrinin bolluğuna misal yaptı; ve onun, ona vacip olan ecirlerini eksiltecek bir velayet ve işten hiçbir şeyle bulaşmadığını.
**ابن الفَرَجِ** bazılarına dair rivayet etti: ben dalı **غَضَضْتُ** ettim, ve onu **غَضَفْتُ** ettim; onu kırdığım zaman; kırmasını yumuşatmadım.
**أبو عبيدٍ** cimrinin ölümü ve malının bol olup ondan hiçbir şey vermemesi babında dedi: bu hususta onların darb-ı mesellerinden: (falan **بِبِطْنَتِهِ** ile öldü; ondan bir şey **لم يَتَغَضْغَضْ** olmadı).
Ben dedim: birinci söz daha iyidir ( **حديث ابن عوف**’un tefsirinde).
**ضغ** : **سلمة**’den, **الفراء**’dan: hamur ince olduğu zaman, o **الضَّغِيغَة** ve **الرَّغِيغَةُ**’dir.
**عمرو**’dan, babasından: o **الرّوضَةُ** ve **الضّغِيغَة** ve **الْمَرْغَدَةُ** ve **الْمَغْمَغَةُ** ve **الْمَرْغَةُ** ve **الْحَدِيقَةُ**’dır.
**ابنُ الأعرابي** dedi: falan oğullarını **ضَغِيغَةٍ** içinde, **الضغائِغ**’den bıraktık; o, çok ottur.
**الليثُ** dedi: **الضَّغِيغَةُ**: dişsiz ihtiyarın çiğnemesidir.
Dedi: ve dersin: onun yanında, onun zamanının **ضغيغِ**’inde ikamet ettim; yani: tamamının miktarında.

باب **الغين** وال**ضاد**
**غض**
**ضغبس** : **الأصمعي** dedi: **الضغابِيسُ**: **الثُّمام**’ın kökünde biten bir bitkidir; **الهليون**’a benzer; haşlanır, sirke ve zeytinyağı ile yapılır ve yenir. Dedi: ve bir kadın dedi: yiyeceğimiz sıcak ve soğuktur; **الضغابِيسُ** anılırsa, ben elbette **ضَغِبَةٌ**’yim. Dedi: ve **ضَغِبَةٌ** ondan türetilmiştir. Ve bir hadiste: (Haremde **الضغابِيس** toplamada bir sakınca yoktur).
**أبو عبيد**’den, **أبي عمرو**’dan: **الضُّغبُوسُ**: zayıftır.
Dedi: ve **الضَّغابيسُ**: yenilen küçük hıyar yavrularına benzer; zayıf adam ona benzetildi.
Ve başka bir hadiste geldi: (Resulullah’a (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) **ضغَابيسُ** hediye edildi).
**الليث** dedi: **الضغابيسُ**: **العَرَاجين**’e benzer; **الغوْر**’da **الثُّمام**’ın köklerinde biter; uzun, kırmızı, yumuşaktır; yenir.
Dedi: ve **الضُّغْبوسُ**: aşağı adamdır; ve **الضَّغبُوس**: **الثُّرْمُلة**’nin yavrusudur.
**ضبغط** : dedi: ve **الضَّبَغْطَى**: çocukla korkutulan bir şeydir; denir: sus, yoksa seni **الضبَغْطَى** yer.
**ابن دريد** dedi: o, **الضبَغطى** ve **الضبَعْطى**’dır; **العَين** ve **الغين** ile.
**أبو عمرو** dedi: ve **الضبَغطى**: bilinen bir şey değildir; fakat o, korkutmada kullanılan bir kelimedir.
**منظُور الأسدي**’ye ait olarak inşad etti:
وبَعْلُها زونْزَكٌ زونْزى
يخضِفُ إنْ خُوِّفَ بالضبَغطى
**ضرغم** : ve (**نوادر الأعراب**)’da dedi: **ضِرْغامةٌ** çamurdandır; ve **ثَوِيطَةٌ** ve **لَبِيخَةٌ** ve **وولِيخَةٌ**; o, balçıktır.
**الليث** dedi: **ضرغَدٌ**: bir dağın adıdır.
**ضرغط** : dedi: ve **المُضرَغِطُّ**: çok etli olandır.
**غرضف** : ve **الغُرْضوفُ**: yenilen her yumuşak kemiktir; ve **القُوف**’un içi **غُرْضوفٌ** ve **غضْرُوفٌ**’tur; ve burnun kıkırdağı **غُرْضوفٌ**’tur; ve kürek kemiğinin ucu **غُرْضوفٌ**’tur.
**ضرغط** : **ابن السكيت**: **اضْرَغَطَّ** ve **اسْمَأدَّ اضْرِغطاطاً**; öfkeden şiştiği zaman.
**غضرم** : **شمر**’den, **ابن الأعرابي**’den: **الغَضْرَمُ**: yumuşak, yapışkan, kalın toprağı çok olan yerdir.
Başkası dedi: **الغضْرَمُ**: gevşek **الكذَّان** yeri ve alçıdır.
Ve inşad etti:
يقعَفْنَ قاعاً كفَرَاش الغضْرَم
**رؤبة** dedi:
مِنا إذا اصْطَكّ تَشَظَّى غضرُمه
Dedi: **الغضْرَمُ** kuruduğu zaman o **القِلْفِعُ**’dır; ve düz yer **اقلَعَفَّ** etti.
**ضرغم** : **أبو عبيد**: **الضِّرْغامة**: aslanın adıdır.
**الليث** dedi: yiğitler, savaşta yer edindiği yerde, onun **ضَرْغمتها**’sında **تضرْغمتِ** etti.
Ve inşad etti:
وقومي إن سألتَ بنو عليّ
متى ترهمْ بضرغمة تفِرُّ
**غضفر** : ve **الليث** dedi: **الغَضَنْفَرُ**: aslandır; ve bir adam **غضنفَرٌ**; kalın olduğu zaman. Ben dedim: aslı **الغضفَرُ**’dır; **النون** ziyadedir. Ve (**نوادر الأعراب**)’da: **برذَون نغضَلٌ** ve **غَضَنفرٌ**; ve ağırlaştığı zaman **غضفَر** etti ve **قندَلَ** etti.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الغين وما معها في المضاعف والمطابق([1]))
(غف) الغين والفاء كلمةٌ واحدةٌ لا تتفرّع، وهي البُلْغة، ويقال له غُفَّة من العَيش. قال:
* وغُفّةٌ من قِوَام العَيش تَكفِينِي([2]) *
واغتفَّتِ الخيلُ غُفَّة من الرَّبيع، إذا أصابت منه شِبَعاً ولم تستكثِرْ. قال:
وكنَّا إذا ما اغتفَّت الخيلُ غُفَّةً  *** تجرَّد طَلاَّبُ التِّراتِ مُطَلَّبُ([3])

(غق) الغين والقاف ليس بشيء، إنَّما يحكى به الصَّوْتُ يَغْلي، يقال غَقَّ.
(غل) الغين واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تخلل شيءٍ، وثباتِ شيء، كالشيء يُغْرَزُ. من ذلك قول العرب: غَلَلْتُ الشَّيء في الشّيء، إذا أثبتَّه فيه، كأنه غَرزْتَه. قال:
وعينٌ لها حَدْرةٌ بَدْرَةٌ  *** إلى حاجبٍ غُلّ فيه الشُّفُر([4])
والغُلّة والغَليل: العَطَش. وقيل ذلك لأنَّه كالشَّيء ينْغلُّ في الجَوف بحرارة. يقال بَعيرٌ غَلاَّنُ، أي ظَمْآن. والغَلَل: الماء الجاري بين الشَّجر.
ومنه الغُلول في الغُنم([5]) ، وهو أن يخفَى الشَّيء فلا يردَّ إلى القَسْم، كأنَّ صاحبَه قد غَلّه بين ثيابِه.
ومن الباب الغِلُّ، وهو الضِّغْن ينْغَلُّ في الصَّدر.
فأمَّا قول النبي عليه السلام "لا إغْلالَ ولا إسلال" فالإغلال: الخيانة، والقياس فيه واضحٌ. قال النَّمِر([6]) :
جزى الله عنا جمرة ابنةَ نوفلٍ  *** جزاءَ مُغِلٍّ بالأمانة كاذبِ([7])
وأمّا الحديث: "ثلاثٌ لا يُغِلُّ عليهنَّ قلبُ مُؤْمن" فمَنْ قال "لا يُغِلّ" فهو من الإغلال، وهو الخيانة. ومن قال "لا يَغِلّ" فهو من الغِلّ والضِّغن.
ومن الباب الغُلاَّنُ: الأوديةُ الغامضة، واحدها غَالٌّ، وذلك أنَّ سالكَها يَنْغَلُّ فيها. والغِلالَة: شِعارٌ يُلبَس تحت الثُّوب، وبطانةٌ تُلبَس تحت الدِّرع.
ومن الباب الغُلّة، وهو الفِدامُ يكونُ على رأس الإبريق، والجمع غُلَل. قال لَبيد:
لها غُلَلٌ من رازِقيٍّ وكُرْسُفٍ  *** بأيمانِ عُجْمٍ يَنْصُفُون المَقاولا([8])
والغَلغلة: سُرعة السَّير. ورسالةٌ مُغَلغَلة: محمولةٌ من بلدٍ إلى بلد. وهو القياس، لأنّها تتخلّل البلاد وتنغلُّ فيها. قال:
أبلِغْ أبا مالكٍ عنِّي مُغَلْغَلَةً  *** وفي العتابِ حياة بين أقوامِ([9])
ومن الباب الغَليل: النَّوَى يُغَلّ في القَتّ يُخلَطُ به ، تُعلَفُه الإبل. قال:
سُلاّءةٌ كعصا النَّهدِيِّ غُلَّ لها *** [ذو فيئةٍ] من نَوَى قُرَّانَ معجومُ([10])

(غم) الغين والميم أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على تغطية وإطباق. تقول: غَمَمت الشَّيءَ أغُمُّه، أي غطَّيته. والغَمَمُ: أن يُغطِّي الشَّعر القفا والجبهَة في بنائِه. يقال: رجلٌ أغمُّ وجبهةٌ غماء. قال:
فلا تَنكحِي إنْ فرَّقَ الدّهرُ بيننا *** أغمَّ القفا والوجهِ ليس بأنْزعا([11])
ومن الباب: الغمام: جمع غَمامةٍ. وقياسُه واضح. ومنه الغِمامةُ، وهي الخِرقة تُشَدُّ على أنف الناقة شدّاً كي لا تجدَ الرِّيح. قال قومٌ: كلُّ ما سدَّ الأنف فهو غِمامة. وغُمَّ الهلالُ، إذا لم يُرَ. وفي الحديث: "فإن غُمَّ عليكم فاقْدُرُوا له". أي غُطيَ الهلال. ويقال: يومٌ غَمٌّ وليلة غمّة، إذا كانا مظلِمَين. وغمَّهُ الأمرُ يغَمُّه غمَّاً، وهو شيء يَغْشى القلب، معروف. وأما الغَمغمة فهي أصواتُ الثِّيران عند الذُّعر، والأبطالِ *عند الوغى. وقد قلنا إنّ هذه الحكاياتِ لا تكاد يكون لها قياس.
(غن) الغين والنون أُصيلٌ صحيح، وهو يدلُّ على صوتٍ كأنه غير مفهوم، إمَّا لاختلاطِه، وإما لعلّةٍ تصاحبه. من ذلك قولُهم: قريةٌ غَنّاء، يراد بذلك تجمُّع أصواتهم واختلاطُ جَلبتهم. ووادٍ أغَنُّ: ملتَفُّ النَّبات، فتَرى الرِّيح تجري فيه ولها غُنَّة؛ ويكون ذلك من كَثرة ذُبابه. ومنه الغُنَّة في الرَّجُل الأغنِّ، وهو خروجُ كلامِهِ كأنّه بأنفه.
(غي) الغين والياء المشدّدة أو المضاعفة أصلٌ صحيح يدلُّ على إظلالِ الشَّيء لغيره([12]) . وفي الحديث: "تجيء البقرةُ وآلُ عمران يومَ القيامة كأنَّهما غمامتانِ -أو غيايَتان". والجمع غَيايات. قال لبيد:
فتَدلَّيتُ عليه قافلاً  *** وعلى الأرض غياياتُ الطَّفَلْ([13])
(غب) الغين والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على زمانٍ وفَترةٍ فيه. من ذلك الغِبُّ، هو أن تَرِدَ الإِبلُ يوماً وتدعَ يوماً. والمغبَّبة: الشاة تُحلَب يوماً وتُتركُ يوماً. وأغبَبْتُ الزِّيارة من الغِبِّ أيضاً. ومنه أيضاً قولُهم: غبَّبَ في الأمر إذا لم يُبالِغْ فيه، كأنَّه زِيدَتْ([14]) فترة أوقعَهَا فيه.
ومن الباب قولهم: "رُوَيْدَ الشِّعْرِ يَغُبّ"، وذلك أن يُتركَ إنشادُه حتَّى يأتيَ عليه وقت. ويقولون: غَبَّ الأمرُ، إذا بلغ آخِرَه([15]). ولحمٌ غابٌّ، إذا لم يُؤكَلْ لوَقْتِه، بل تُرِك وقتاً وفَتْرةً.
(غت) الغين والتاء ليس بشيء، إنّما هو إبدال تاء من طاء. تقول: غَطَطْتُه وغَتَتُّه. ومنه شَيءٌ يجرِي مَجرى الحِكاية. يقال غَتَّ في الضَّحِك، إذا ضَحِك في خفاءٍ. وغَتَّ: أَتْبَعَ القولَ القولَ، أو الشُّربَ الشُّرب.
(غث) الغين والثاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على فَسادٍ في الشَّيء. من ذلك قولُهم: لبِسْتُ فلاناً على غَثيثةٍ فيه، أي فَسادِ عقلٍ ورأي. والغَثيثة: المِدَّة في الجُرح. ومن ذلك اللَّحم الغَثُّ: ليس بالسّمين. ويقولون: أغَثَّ الحَدِيثُ، أي صار غثَّاً فاسداً. قال:
خَوْد يُغِثُّ الحديثُ ما صَمَتَتْ  *** وهو بفيها ذو لَذةٍ طَرِفُ([16])
ويقال: فلانٌ لا يَغِثُّ عليه شيء، أي لا يمتنع من شيء، حتَّى الغثُّ عندَه سمين.
وأمّا الغَثغَثَة فتجري مَجرى الحكاية، يقال: غَثْغَثْتُ الثُّوبَ، إذا غسلتَه وردَّدْتَه في يديك. ويقال: إنَّ الغَثْغَثَة: القِتالُ الضَّعيف بلا سلاح، شُبِّه بغَثْغثة الثَّوب حين يُغْسَل.
(غد) الغين والدال كلمةٌ، وهي الغُدَّة في اللّحم، معروفة.
قال الرّاجز:
* فهَبْ له حليلةً مِغدَادَا([17]) *
قالوا: هي الدَّائمة الغَضَب، كأنَّ في حَلْقها غدّة.
(غذ) الغين والذال كلمةٌ، وهي إغذاذ السَّير. وذلك ألا يكونَ فيه ونْيَةٌ ولا فَتْرَة. ومنه: غَذَّ الجُرْحُ وأغذَّ، إذا بَرَأَ ولم يسكُنْ نَداه، فهو يَنْدَى أبداً.
(غر) الغين والراء أصولٌ ثلاثةٌ صحيحة: الأوّل المِثال، والثاني النقصان، والثالث العِتْق والبيَاضُ والكرَم.
فالأوّل: الغِرار: المِثال الذي يُطبَع عليه السِّهام. ويقال: وَلَدَتْ فلانة أولادَها على غرار واحد، أي جاءت بهم واحداً بعد واحدٍ على مِثال واحد. وأصل
هذا الغُرُّ، وهو الكَسْرُ في الثَّوب. يقال: اطوِ الثَّوْبَ على غَرِّهِ، أي كَسرهِ ومِثالِه الأوَّل. والغُرَّة: سُنَّة الإنسان، وهي وجهه، ثم يعبَّر عن الجسم كلِّه به. من ذلك: "في الجنين غُرَّةٌ: عبد أو أمةٌ"، أي عليه في دِيتَه نَسَمَةٌ: عبدٌ أو أمة. قال:
كلُّ قتيلٍ في كُليبٍ غرَّهْ  *** حتَّى يَنال القتلَُ آلُِ مُرَّهْ([18])

ومن الباب: الغَرِير، وهو الضَّمين، يقال: أنا غريرُك من فلانٍ، أي كفيلُك. وإنما سمِّيَ غريراً لأنّه مِثَالُ المضمونِ عنه، يؤخذ بالمال مثلَ ما يؤخذ المضمون عنه. ومحتملٌ أن يكون غِرَارُ السَّيف، وهو حدُّه، من هذا. وكلُّ شيء له حَدٌّ فَحَدُّه غِرَارٌ؛ لأنه شيء إليه انتهى طَبْعُ السَّيف ومثالُه.
وأمَّا النقصان *فيقال: غارّت النّاقةُ تُغارُّ غِراراً، إذا نَقَصَ لبنُها. وفي الحديث: "لا غِرارَ في صلاةٍ ولا تسليم". فالغِرار في الصَّلاة: ألاَّ يتمَّ ركوعَها أو سجودَها. والغِرار في السَّلام: أن يقول السَّلام عليك، أو يرُدَّ فيقول: وعليك. ومنه الغِرار، وهو النَّوم القَليل. قال الشاعر([19]) :
إنَّ الرَّزِيَّةَ من ثقيفٍ هالكٌ  *** تَركَ العُيونَ فنومُهُنَّ غِرَارُ([20])
وقال جرير:
ما بالُ نومِك في الفِراش غِرارا  *** لو كان قلبُك يستطيع لطارا([21])
ومن الباب: بيع الغَرَر، وهو الخَطَر الذي لا يُدْرَى أيكون أم لا، كبيع العبدِ الآبِق، والطّائرِ في الهواء. فهذا ناقصٌ لا يتمُّ البيع فيه أبداً. وغَرَّ الطائرُ فرخَه، إذا زَقَّه، وذلك لقلّته ونُقصانِ ما معه.
والأصل الثالث: الغُرَّة. وغرَّة كلِّ شيءٍ: أكرمُه. والغُرّة: البياض. وكل أبيضَ أغرُّ. ويقال لثلاثِ ليالٍ من أوّل الشهر غُرّة.
ومن الباب: الغَرِير، وهو الخُلُق الحَسَن. يقولون للشيخ: أدبَرَ غَريرهُ وأقبَلَ هريرُه.
ومما يقارب هذا: الغَرارة، وهي كالغَفْلة، وذلك أنَّها من كَرَم الخلُق، قد تكون في كلِّ كريم. فأمَّا المذموم من ذلك فهو من الأصل الذي قَبلَ هذا؛ لأنّه من نقصان الفِطْنة.
ومما شذَّ عن هذه الأصول إن صحَّ، شيء ذكره الشَّيبانيُّ: أنّ الغِرْغِر: دَجاج الحَبَش، واحدتها غِرْغرة. وأنشد:
ألُفُّهمُ بالسَّيف من كلِّ جانبٍ  *** كما لفّتِ العِقبانُ حِجْلَى وغِرْغِرا([22])
(غز) الغين والزاء ليس فيها شيء. وغَزَّةُ: بلدٌ.
(غس) الغين والسين ليس فيه إلاّ قولُهم: رجل غُسٌّ، إذا كان ضعيفاً. ومنه قول أوس:
مُخَلَّفُونَ ويَقضِي الناسُ أمرَهُم  *** غُسُّو الأمانةِ صُنْبُورٌ فصنبورُ([23])
(غش) الغين والشين أصولٌ تدلُّ على ضّعفٍ في الشيء واستعجال([24]) فيه. من ذلك الغِشُّ. ويقولون: [الغِشُّ: أ] لاّ تمحَضَ النصيحة([25]) . وشُربٌ غِشاشٌ: قليل. وما نامَ إلاّ غِشاشاً، أي قليلاً، ولقيتُه غِشاشاً، وذلك عند مُغَيْربان الشَّمس.
(غص) الغين والصاد ليس فيه إلاَّ الغَصَص بالطَّعام، ويقال رجلٌ غَصَّانُ. قال:
لو بِغَيْرِ الماءِ حلقي شَرِقٌ  *** كنت كالغَصَّانِ بالماء اعتصارِي([26])
(غض) الغين والضاد أصلانِ صحيحانِ، يدلُّ أحدُهما على كفٍّ ونَقْص، والآخر على طراوة.
فالأوّل الغَضّ: غضُّ البصر. وكلُّ شيءٍ كففتَه فقد غَضَضْته. ومنه قولهم: تلحقُه في ذلك غَضَاضةٌ، أي أمر يَغُضُّ لـه بصرَه. والغَضْغَضة: النُّقْصان. وفي الحديث: "لقد مرَّ من الدُّنيا بِبطنته لم يُغَضْغَض([27]) ". ويقولون: هو بحرٌ لا يُغَضْغَض. وغَضْغَضْت السِّقَاءَ: نقصتُه. وكذلك الحقّ.
والأصل الآخر: الغَضُّ: الطريُّ من كلِّ شيء. ويقال للطَّلْع حين يطلُعُ: غَضيض.
(غط) الغين والطاء أُصيلٌ صحيح فيه معنيان: أحدُهما صوتٌ، والآخر وقتٌ من الأوقات.
فالأوّل: غطِيط الإنسانِ في نَومه. ومنه الغَطاط، وهي القَطا، سمِّيت لصوتها غَطاطاً. قال:
فأثار فارِطُهم غَطَاطاً جُثَّماً  *** أصواتُه كتَرَاطُنِ الفُرْسِ([28])
والأصل الآخر الغُطَاط، قال قومٌ: هو الصُّبح. وأنشدوا:
* قام إلى حمراءَ في الغطَاطِ([29]) *
وقال آخرون: هو سَدَف الظلام. وقالوا في بيتِ ابن أحمر([30]) :
* أُولَى الوَعَاوِعِ كالغُطاط المقْبلِ([31]) *
من فَتَحَ شبَّههم بالقَطَا، ومن ضمَّ فإنّه شبَّههم بسواد السّدَف كثرة. وأمَّا غَطَطْتُه في الماء فممكنٌ أن يكون ذلك الصَّوْت الذي يكون من الماء عندها، وممكنٌ أن يكون من سَدَف الظّلام، كأنّه سترتَه بالماء وغطّيته.
---------------------ـــ
([1]) في الأصل: "باب الغين والفاء وما يثلثهما"، وهي غفلة من الناسخ، وأثبت مألوف عبارة ابن فارس في مثل ذلك.
([2]) لثابت قطنة، كما في تهذيب إصلاح المنطق للتبريزي 50. وحماسة البحتري 202. وصدره كما في إصلاح المنطق 50 واللسان (غفف):
* لا خير في طمع يدني إلى طبع * وفي الحماسة: "يدنى لمنقصة".
([3]) لطفيل الغنوي في ديوانه 26 واللسان (غفف). وفي الأصل: "التراب"، صوابه فيهما.
([4]) لامرئ القيس في ديوانه 16. وعجزه في الديوان: "فشقت مآقيهما من أخر"، وتطابقه رواية اللسان (حدر، بدر)، لكن فيها (شقت) بالخرم.
([5]) في المجمل: "في المغنم".
([6]) في الأصل: "النمري"، تحريف. وهو النمر بن تولب بن أقيش بن عبد كعب بن عوف بن الحارث بن عوف بن وائل بن قيس بن عكل بن عبد مناف. الأغاني (19: 157). والبيت التالي منسوب إليه في الأغاني (159: 19) وإصلاح المنطق 295 واللسان (غلل) والحيوان (1: 15).
([7]) في اللسان والحيوان: "حمزة ابنة نوفل"، وصوابه بالجيم والراء، كما في سائر المصادر.
([8]) ديوان لبيد 22 طبع 1881 واللسان (غلل، رزق، نصف).
([9]) البيت لهمام الرقاشي في البيان (2: 316/ 4: 85). وأنشده في اللسان (غلل) بدون نسبة مطابقاً في الرواية. ورواية الجاحظ: "أبلغ أبا مسمع".
([10]) البيت لعلقمة بن عبدة الفحل في ديوانه 131 والحيوان (2: 236). والبيان (3: 120). والمفضليات (2: 204). واللسان (سلأ، غلل، فيأ، قرر، عجم). والتكملة موضعها بياض في الأصل. وقد أكملت هذا النقص على الرواية المشهورة في البيت. ويروى بدلها: "منظم".
([11]) البيت لهدبة بن الخشرم في اللسان (نزع، غمم) والبيان (4: 10).
([12]) في الأصل: "كالغيرة".
([13]) سبق البيت في (أيي، طفل)، وروي في الموضع الأول: "وتاتيت".
([14]) في الأصل: "أربدت".
([15]) في اللسان: "صار إلى آخره".
([16]) لقيس بن الخطيم في ديوانه 17 ليبسك.
([17]) سبق البيت وتخريجه مع قرينين له في (حد).
([18]) الرجز لمهلهل، كما في الأغاني (4: 144). وأنشده في اللسان (غرر) بدون نسبة.
([19]) هو الفردزق يرثي الحجاج ديوانه 365 واللسان (غرر).
([20]) في الأصل: "ونومهن غرارا"، صوابه من الديوان. وفي اللسان: "فنومهن غرار".
([21]) ديوان جرير 226 برواية: "بالفراش غراراً لو أن قلبك يستطيع".
([22]) أنشده ثعلب في مجالسه 567 والإسكافي في مبادئ اللغة 202 وابن منظور في اللسان (غرر).
([23]) ديوان أوس بن حجر 9 واللسان (صنبر، غشش) برواية: "غُشُّ الأمانة". وفي (غسس): "غُسّ" . ونبه في هذا الموضع الأخير على روايته بجمع المكسر: "غُشُّ" و "غُشَّ" بالنصب على الذم، وبجمع التصحيح "غُسّو الأمانة" بالرفع والإضافة، و "غُسِّي" بالنصب والإضافة لما بعده.
([24]) في الأصل: "واستفهام".
([25])في الأصل: "الضبحة"، وتصحيحه والتكملة قبله من المجمل.
([26]) لعدي بن زيد العبادي، في اللسان (عصر، غصص) والحيوان (5: 138، 593).
([27]) في اللسان: "ولما مات عبد الرحمن بن عوف قال عمرو بن العاص: هنيئاً لك يا ابن عوف، خرجت من الدنيا ببطنتك ولم يتغضغض منها شيء. قال الأزهري: ضرب البطنة مثلاً لوفور أجره الذي استوجبه بهجرته وجهاده مع النبي صلى الله عليه وسلم، وأنه لم يتلبس بشيء من ولاية ولا عمل ينقص أجوره التي وجبت له".
([28]) البيت لطرفة، كما في اللسان (غطط، رطن)، وليس في ديوانه. وقد مضى في (رطن).
([29]) أنشده في اللسان (غطط) برواية: "قام إلى أدماء". وبعده:
* يمشي بمثل قائم الفسطاط *
([30]) ومثل هذه النسبة أيضاً عند الجوهري. وخطأه ابن بري، قال: هو لأبي كبير الهذلي وانظر ديوان الهذليين (2: 91).
([31]) صدره في ديوان الهذليين واللسان (غطط، وعع):
* لا يجفلون عن المضاف إذا رأوا *

ـ

##### Türkçe

(غayn ve onunla birlikte olanların, ikizlenmiş ve mutâbıkta olan babı([1]))
(غف) **الغين** ve **الفاء** tek bir kelimedir; dallanıp budaklanmaz; o, **البُلْغة**’dır; ve ona, geçimden **غُفَّة** denir. Dedi:
* Ve geçimin kıvamından bir **غُفّة** bana yeter([2]) *
Ve atlar, bahardan bir **غُفَّة** **اغتفَّت**; ondan bir doyum elde ettiğinde ve çoğaltmadığında. Dedi:
Ve biz, atlar bir **غُفَّة** **اغتفَّت** mi  *** **التِّرات**’ın talipleri soyunur, istenen (şey) istenir([3])

(غق) **الغين** ve **القاف** bir şey değildir; ancak onunla kaynayan bir ses taklit edilir; **غَقَّ** denir.
(غل) **الغين** ve **اللام** sahih bir asıldır; bir şeyin araya nüfuz etmesine ve bir şeyin sabit olmasına delâlet eder; tıpkı bir şeyin saplanması gibi. Bundan, Arapların sözü: **غَلَلْتُ** bir şeyi bir şeyin içine, onu onun içinde sabitlediğimde; sanki onu saplamışım gibi. Dedi:
Ve bir göz; onun için bir çöküklük, bir çıkıklık vardır  *** bir kaşa (kadar); onda kirpikler **غُلّ** edilmiştir([4])
Ve **الغُلّة** ve **الغَليل**: susuzluktur. Ve bunun, sıcaklıkla iç boşlukta araya nüfuz eden bir şey gibi olmasından dolayı olduğu söylenmiştir. **بَعيرٌ غَلاَّنُ** denir; yani susuz. Ve **الغَلَل**: ağaçlar arasında akan sudur.
Ve ondan, koyunlarda **الغُلول**([5]) vardır; o, şeyin gizlenmesi ve paylaştırmaya geri verilmemesidir; sanki sahibi onu elbiseleri arasında **غَلّه** etmiştir.
Ve babdan **الغِلُّ** vardır; o, göğüste araya nüfuz eden kindir.
Nebi’nin (aleyhisselâm) “**لا إغْلالَ ولا إسلال**” sözüne gelince: **الإغلال** hıyanettir; ve onda kıyas açıktır. **النَّمِر**([6]) dedi:
Allah, bize **جمرة** bint **نوفل**’den  *** emanete hıyanet eden yalancı birinin cezasını versin([7])
Ve hadise gelince: “Üç (şey) vardır ki müminin kalbi onlar üzerine **يُغِلُّ** etmez”; “**لا يُغِلّ**” diyen, **الإغلال**’dandır; o da hıyanettir. “**لا يَغِلّ**” diyen ise **الغِلّ** ve kin’dendir.
Ve babdan **الغُلاَّنُ** vardır: kapalı vadiler; onun teki **غَالّ**’dır; bu, onun yolcusunun onda araya nüfuz etmesindendir. Ve **الغِلالَة**: elbisenin altında giyilen bir içlik; ve zırhın altında giyilen bir astardır.
Ve babdan **الغُلّة** vardır; o, ibrikin başında bulunan **الفِدام**’dır; çoğulu **غُلَل**. **لَبيد** dedi:
Onun için **رازِقيّ** ve pamuktan **غُلَل** vardır  *** konuşanları yarıya indiren acemlerin sağ elleriyle([8])
Ve **الغَلغلة**: yürüyüşün süratidir. Ve **رسالةٌ مُغَلغَلة**: bir beldeden bir beldeye taşınmış (mektup). Ve bu kıyastır; çünkü o beldelerin arasına girer ve onların içinde araya nüfuz eder. Dedi:
Benden **أبا مالك**’e **مُغَلْغَلَةً** ulaştır  *** ve azarlamada, kavimler arasında bir hayat vardır([9])
Ve babdan **الغَليل** vardır: **النَّوَى**’nın **القَتّ** içine **يُغَلّ** edilmesi; onunla karıştırılır; develer onu yemlenir. Dedi:
**النَّهدِيّ**’nin asası gibi bir **سُلاّءة**; ona **غُلَّ** edilmiştir *** [gölgelik sahibi] **قُرَّان** çekirdeklerinden, ezilmiş (olan)([10])

(غم) **الغين** ve **الميم** tek bir sahih asıldır; örtmeye ve kapatmaya delâlet eder. Dersin: **غَمَمتُ** şeyi **أغُمُّه**; yani onu örttüm. Ve **الغَمَمُ**: saçın, yapısında enseyi ve alnı örtmesidir. **رجلٌ أغمُّ** ve **جبهةٌ غماء** denir. Dedi:
Öyleyse nikâhlanma; eğer zaman bizi ayırırsa  *** ensesi **أغمّ** olan ve yüzü (öyle olan), **أنزع** olmayan([11])
Ve babdan: **الغمام**; **غَمامة**’nın çoğuludur. Ve onun kıyası açıktır. Ve ondan **الغِمامةُ** vardır; o, devenin burnuna, rüzgârı bulmasın diye sıkıca bağlanan bezdir. Bir kavim dedi: Burnu tıkayan her şey **غِمامة**’dır. Ve hilâl **غُمَّ** edildi; görülmediğinde. Hadiste: “Eğer size **غُمَّ** edilirse, onun için **فاقْدُرُوا**.” Yani hilâl örtüldü. Ve **يومٌ غَمٌّ** ve **ليلة غمّة** denir; karanlık olduklarında. Ve iş onu **غمَّهُ**; onu **يَغَمُّه** **غمّاً**; o, kalbi kaplayan bir şeydir; bilinen (şey). **الغَمغمة** ise, korku anında öküzlerin sesleridir; ve yiğitlerin *savaşta (çıkan sesleri). Ve biz, bu taklitlerin neredeyse kıyası olmayacağını söylemiştik.
(غن) **الغين** ve **النون** sahih bir asıldır; o, sanki anlaşılmayan bir sese delâlet eder; ya karışıklığından, ya da ona eşlik eden bir arızadan dolayı. Bundan onların sözü: **قريةٌ غَنّاء**; bununla, seslerinin toplanması ve gürültülerinin karışması kastedilir. Ve **وادٍ أغَنُّ**: bitkisi dolaşık (vadi); rüzgârın onda aktığını görürsün ve onun için bir **غُنَّة** vardır; ve bu, sineğinin çokluğundan olur. Ve ondan, **الرَّجُل الأغنِّ**’de **الغُنَّة** vardır; o, sözünün sanki burnundan çıkmasıdır.
(غي) şeddeli yahut ikizlenmiş **الغين** ve **الياء** sahih bir asıldır; bir şeyin başkasına gölge etmesine delâlet eder([12]). Hadiste: “Kıyamet günü **البقرة** ve **آلُ عمران** gelir; sanki ikisi iki **غمامتانِ** -yahut iki **غيايَتان** gibidir.” Çoğulu **غَيايات**. **لبيد** dedi:
Ona, dönerken sarktım  *** ve yer üzerinde çocuğun **غياياتُ**’ı (vardı)([13])
(غب) **الغين** ve **الباء** sahih bir asıldır; onda bir zaman ve bir fetreye delâlet eder. Bundan **الغِبُّ**: develerin bir gün suya gelip bir gün bırakmasıdır. Ve **المغبَّبة**: bir gün sağılıp bir gün bırakılan koyundur. Ve ziyareti de **الغِبِّ**’den **أغبَبْتُ**. Ve ondan da onların sözü: işte **غبَّبَ** etti; onda aşırıya gitmediğinde; sanki ona bir fetre([14]) artırılmıştır; onu onun içine düşürmüştür.
Ve babdan onların sözü: “**رُوَيْدَ الشِّعْرِ يَغُبّ**”; bu, onun inşadının, üzerinden bir vakit gelinceye kadar bırakılmasıdır. Ve derler: iş **غَبَّ** etti; sonuna ulaştığında([15]). Ve **لحمٌ غابٌّ**: vaktinde yenmediğinde; bilakis bir vakit ve bir fetre bırakıldığında.
(غت) **الغين** ve **التاء** bir şey değildir; ancak **طاء**’dan **تاء**’nın ibdâlidir. Dersin: **غَطَطْتُه** ve **غَتَتُّه**. Ve ondan, taklit yolunda yürüyen bir şey vardır. Gülmede **غَتَّ** denir; gizlice güldüğünde. Ve **غَتَّ**: sözü söze, yahut içişi içişe ekledi.
(غث) **الغين** ve **الثاء** sahih bir asıldır; şeyde bir bozulmaya delâlet eder. Bundan onların sözü: onda akıl ve görüş bozukluğu; yani onda bir **غَثيثة** üzere falanı giydim. Ve **الغَثيثة**: yarada irin. Ve bundan **اللَّحم الغَثُّ**: semiz olmayan. Ve derler: **أغَثَّ الحَدِيثُ**; yani bozuk, **غثّ** oldu. Dedi:
Bir genç kız; sustuğunda söz **يُغِثُّ** eder  *** ve o, ağzında lezzet sahibi, taze (bir şey)dir([16])
Ve denir: falana karşı hiçbir şey **يَغِثُّ** etmez; yani hiçbir şeyden çekinmez; hatta **الغثُّ** onun yanında semizdir.
Ve **الغَثغَثَة** ise taklit yolunda yürür; **غَثْغَثْتُ** elbiseyi denir; onu yıkadığında ve onu ellerinde tekrar tekrar çevirdiğinde. Ve denir: **الغَثْغَثَة**: silahsız zayıf çarpışmadır; elbise yıkanırkenki **غَثْغثة**’ye benzetilmiştir.
(غد) **الغين** ve **الدال** bir kelimedir; o, etteki **الغُدَّة**’dir; bilinen (şey).
**الرّاجز** dedi:
* Öyleyse ona, **مِغدَادَا** bir eş ver([17]) *
Dediler: O, sürekli öfkeli olandır; sanki boğazında bir **غدّة** vardır.
(غذ) **الغين** ve **الذال** bir kelimedir; o, yürüyüşün **إغذاذ**’ıdır. Bu, onda ne gevşeklik ne de fetre olmamasıdır. Ve ondan: yara **غَذَّ** etti ve **أغذَّ**; iyileştiğinde ve akıntısı durmadığında; o, daima ıslanır.
(غر) **الغين** ve **الراء** üç sahih asıldır: birincisi örnek, ikincisi eksilme, üçüncüsü eskilik, beyazlık ve kerem.
Birincisi: **الغِرار**: okların üzerine basıldığı örnektir. Ve denir: falanca, çocuklarını tek bir **غرار** üzere doğurdu; yani onları bir örnek üzere birbiri ardınca getirdi. Ve bunun aslı **الغُرُّ**’dur; o, elbisedeki kırmadır. Elbiseyi **غَرِّهِ** üzerine katla denir; yani onun kırması ve ilk örneği üzerine. Ve **الغُرَّة**: insanın **سُنَّة**’sidir; o, yüzüdür; sonra onunla bütün beden ifade edilir. Bundan: “Ceninde bir **غُرَّةٌ** vardır: bir köle yahut bir cariye”; yani onun diyetinde bir **نَسَمَةٌ** vardır: bir köle yahut bir cariye. Dedi:
**كُليب**’de her öldürülen, onun **غرَّهْ**’sidir  *** ta ki öldürme, **آلُ مُرَّهْ**’ye erişsin([18])

Ve babdan: **الغَرِير**; o, **الضَّمين**’dir; “Ben, falandan sana **غريرُك**’um” denir; yani senin kefilinim. Ancak ona **غرير** denildi; çünkü o, hakkında garanti verilenin örneğidir; onunla, hakkında garanti verilenden alındığı gibi mal ile alınır. Ve muhtemeldir ki **غِرَارُ السَّيف**; yani onun keskin yanı, bundan olsun. Ve her sınırı olan şeyin sınırı **غِرَارٌ**’dır; çünkü o, kılıcın tabiatının ve örneğinin kendisine vardığı bir şeydir.
Eksilmeye gelince: **غارّت** deve **تُغارُّ غِراراً** denir; sütü eksildiğinde. Hadiste: “**لا غِرارَ في صلاةٍ ولا تسليم**.” Namazda **الغِرار**: rükûunu yahut secdesini tamamlamamasıdır. Selâmda **الغِرار**: “**السَّلام عليك**” demesi; yahut karşılık verip “**وعليك**” demesidir. Ve ondan **الغِرار**: az uykudur. Şair([19]) dedi:
**ثقيف**’ten (olan) musibet, helâk edicidir  *** gözleri bıraktı; onların uykusu **غِرَارُ**’dur([20])
Ve **جرير** dedi:
Yatağında uykun neden **غِرارا**  *** eğer kalbin güç yetirseydi, uçardı([21])
Ve babdan: **بيع الغَرَر**; o, olup olmayacağı bilinmeyen tehlikedir; kaçak kölenin ve havadaki kuşun satımı gibi. Bu, eksiktir; onda satış asla tamam olmaz. Ve kuş, yavrusunu **غَرَّ** etti; onu gagasıyla beslediğinde; bu, yanındaki şeyin azlığı ve eksikliği sebebiyledir.
Üçüncü asıl: **الغُرَّة**. Her şeyin **غرَّة**’si: onun en kerim olanıdır. Ve **الغُرّة**: beyazlıktır. Ve her beyaz, **أغرُّ**’dur. Ve ayın başından üç geceye **غُرّة** denir.
Ve babdan: **الغَرِير**; o, güzel huydur. Yaşlıya: onun **غَريرهُ**’i geri döndü ve onun **هريرُه**’i öne geldi, derler.
Ve buna yakın olanlardan: **الغَرارة**; o, gaflet gibidir; bu, huyun keremindendir; her kerimde bulunabilir. Ama bunun yerilen olanı, bundan önceki asıldandır; çünkü o, fıtratın eksilmesindendir.
Bu asıllardan şâz olanlardan, eğer sahihse: **الشَّيبانيُّ**’nin zikrettiği bir şey: **الغِرْغِر** Habeş tavuğudur; onun teki **غِرْغرة**. Ve inşad etti:
Onları, her yandan kılıçla sararım  *** tıpkı kartalların **حِجْلَى** ve **غِرْغِرا**’yı sarması gibi([22])
(غز) **الغين** ve **الزاء**’da bir şey yoktur. Ve **غَزَّةُ**: bir beldedir.
(غس) **الغين** ve **السين**’de, onların “**رجل غُسٌّ**” sözü dışında bir şey yoktur; zayıf olduğunda. Ve ondan **أوس**’un sözü:
Geri bırakılmışlardır; insanlar işlerini görür  *** emanetin **غُسُّو**’ları; bir **صُنْبُورٌ**, sonra bir **صنبورُ**([23])
(غش) **الغين** ve **الشين**; şeyde bir zayıflığa ve onda aceleciliğe([24]) delâlet eden asıllardır. Bundan **الغِشُّ**. Ve derler: **الغِشُّ**: nasihatin saf olmamasıdır([25]). Ve **شُربٌ غِشاشٌ**: azdır. Ve ancak **غِشاشاً** uyudu; yani az. Ve onu **غِشاشاً** gördüm; bu, güneşin batıvermesi vaktindedir.
(غص) **الغين** ve **الصاد**’da, yemekte **الغَصَص** dışında bir şey yoktur; ve **رجلٌ غَصَّانُ** denir. Dedi:
Eğer su dışında boğazım **شَرِقٌ** olsaydı  *** suyla sıkışmada **الغَصَّانِ** gibi olurdum([26])
(غض) **الغين** ve **الضاد** iki sahih asıldır; ikisinden biri bir tutma ve eksilmeye, diğeri tazeliğe delâlet eder.
Birincisi **الغَضّ**: bakışı kısmaktır. Ve her şeyi tuttuysan onu **غَضَضْته** etmişsindir. Ve ondan onların sözü: onda ona bir **غَضَاضةٌ** yetişir; yani onun için bakışını kısan bir iş. Ve **الغَضْغَضة**: eksilmedir. Hadiste: “Dünyadan, karnıyla geçti; **يُغَضْغَض** edilmedi([27]).” Ve derler: o, **بحرٌ**dür; **يُغَضْغَض** edilmez. Ve **غَضْغَضْت** kırbayı: onu eksilttim. Hak da böyledir.
Diğer asıl: **الغَضُّ**: her şeyin tazesi. Ve **الطَّلْع** çıktığında ona **غَضيض** denir.
(غط) **الغين** ve **الطاء** sahih bir asıldır; onda iki mânâ vardır: birisi ses, diğeri vakitlerden bir vakittir.
Birincisi: insanın uykusundaki **غطِيط**’idir. Ve ondan **الغَطاط**; o, **القَطا**’dır; sesinden dolayı ona **غَطاطاً** ad verilmiştir. Dedi:
Onların öncüsü, **غَطَاطاً**’ı ürküttü; çömelmiş (halde)  *** onun sesleri, Farsların gevezeliği gibidir([28])
Diğer asıl **الغُطَاط**’tır; bir kavim dedi: o, sabah vaktidir. Ve inşad ettiler:
* **الغطَاطِ**’ta kızıl (deveye) kalktı([29]) *
Ve başkaları dedi: o, karanlığın **سَدَف**’idir. Ve **ابن أحمر**’in([30]) beytinde dediler:
* İlk **الوَعَاوِعِ**, gelen **الغُطاط** gibi([31]) *
Kim fetha ile okursa, onları **القَطَا**’ya benzetmiştir; kim damme ile okursa, onları **السّدَف**’in siyahlığına, çokluk (sebebiyle) benzetmiştir. Ve “Onu suda **غَطَطْتُ**”ya gelince: bu, onun yanında sudan olan ses olabilir; ve karanlığın **سَدَف**’inden de olabilir; sanki onu suyla örtmüş ve kapatmışsın gibi.
---------------------ـــ
([1]) Asılda: “**باب الغين والفاء وما يثلثهما**”; bu, müstensihin bir gafletidir; ve bunun benzerinde İbn Fâris’in alışılmış ibaresi sabit kılındı.
([2]) Sâbit **قطنة**’nindir; **تهذيب إصلاح المنطق**’ta **للتبريزي** 50’de. Ve **حماسة البحتري** 202’de. Ve onun صدر’ı, **إصلاح المنطق** 50’de ve **اللسان** (**غفف**)’te olduğu üzere:
* Yaklaştıran bir tamahta hayır yoktur; tab’a (yaklaştırır) * ve **الحماسة**’de: “**يدنى لمنقصة**”.
([3]) **طفيل الغنوي**’nindir; divanında 26 ve **اللسان** (**غفف**). Asılda: “**التراب**”; ikisinde de doğrusu odur.
([4]) **امرئ القيس**’indir; divanında 16. Ve onun عجز’ı divanda: “**فشقت مآقيهما من أخر**”; ve **اللسان** (**حدر، بدر**) rivayetiyle mutabıktır; fakat onda, hazf ile (**شقت**) vardır.
([5]) **المجمل**’de: “**في المغنم**”.
([6]) Asılda: “**النمري**”; tahriftir. O, **النمر بن تولب بن أقيش بن عبد كعب بن عوف بن الحارث بن عوف بن وائل بن قيس بن عكل بن عبد مناف**’tır. **الأغاني** (19: 157). Ve sonraki beyit, ona nispet edilmiştir: **الأغاني** (159: 19) ve **إصلاح المنطق** 295 ve **اللسان** (**غلل**) ve **الحيوان** (1: 15).
([7]) **اللسان** ve **الحيوان**’da: “**حمزة ابنة نوفل**”; doğrusu **الجيم** ve **الراء** iledir; diğer kaynaklarda olduğu gibi.
([8]) **ديوان لبيد** 22, 1881 baskısı ve **اللسان** (**غلل، رزق، نصف**).
([9]) Beyit, **همام الرقاشي**’nindir; **البيان** (2: 316/ 4: 85). Ve **اللسان** (**غلل**)’de nisbesiz, rivayette mutabık olarak inşad edilmiştir. **الجاحظ**’ın rivayeti: “**أبلغ أبا مسمع**”.
([10]) Beyit, **علقمة بن عبدة الفحل**’indir; divanında 131 ve **الحيوان** (2: 236). Ve **البيان** (3: 120). Ve **المفضليات** (2: 204). Ve **اللسان** (**سلأ، غلل، فيأ، قرر، عجم**). Ve tekmile, asılda boşluk yerindedir. Bu eksikliği, beyitte meşhur rivayet üzere tamamladım. Onun yerine “**منظم**” rivayet edilir.
([11]) Beyit, **هدبة بن الخشرم**’indir; **اللسان** (**نزع، غمم**) ve **البيان** (4: 10).
([12]) Asılda: “**كالغيرة**”.
([13]) Beyit, (أيي، طفل)’de geçti; ve birinci yerde şu rivayet edildi: “**وتاتيت**”.
([14]) Asılda: “**أربدت**”.
([15]) **اللسان**’da: “**صار إلى آخره**”.
([16]) **قيس بن الخطيم**’indir; divanında 17, **ليبسك**.
([17]) Beyit ve onun tahrici, onunla birlikte iki قرين ile (حد)’de geçti.
([18]) Recez, **مهلهل**’indir; **الأغاني** (4: 144)’te olduğu gibi. Ve **اللسان** (**غرر**)’de nisbesiz inşad edilmiştir.
([19]) O, **الفردزق**’tur; **الحجاج**’ı mersiye eder; divanı 365 ve **اللسان** (**غرر**).
([20]) Asılda: “**ونومهن غرارا**”; doğrusu divandandır. Ve **اللسان**’da: “**فنومهن غرار**”.
([21]) **ديوان جرير** 226; şu rivayetle: “**بالفراش غراراً لو أن قلبك يستطيع**”.
([22]) Onu **ثعلب** meclislerinde 567’de ve **الإسكافي** **مبادئ اللغة** 202’de ve **ابن منظور** **اللسان** (**غرر**)’de inşad etti.
([23]) **ديوان أوس بن حجر** 9 ve **اللسان** (**صنبر، غشش**) şu rivayetle: “**غُشُّ الأمانة**”. Ve (غسس)’te: “**غُسّ**”. Ve bu son yerde, onun kırık çoğul ile rivayetine dikkat çekti: “**غُشُّ**” ve “**غُشَّ**” zemm üzere nasb ile; ve sahih çoğul ile “**غُسّو الأمانة**” ref‘ ve izafet ile; ve “**غُسِّي**” nasb ve izafet ile ondan sonrakine.
([24]) Asılda: “**واستفهام**”.
([25]) Asılda: “**الضبحة**”; tashihi ve ondan önceki tekmile **المجمل**’dendir.
([26]) **عدي بن زيد العبادي**’nindir; **اللسان** (**عصر، غصص**) ve **الحيوان** (5: 138، 593).
([27]) **اللسان**’da: “**ولما مات عبد الرحمن بن عوف قال عمرو بن العاص: هنيئاً لك يا ابن عوف، خرجت من الدنيا ببطنتك ولم يتغضغض منها شيء. قال الأزهري: ضرب البطنة مثلاً لوفور أجره الذي استوجبه بهجرته وجهاده مع النبي صلى الله عليه وسلم، وأنه لم يتلبس بشيء من ولاية ولا عمل ينقص أجوره التي وجبت له**”.
([28]) Beyit, **طرفة**’nindir; **اللسان** (**غطط، رطن**)’da olduğu gibi; ve divanında değildir. Ve (رطن)’da geçti.
([29]) Onu **اللسان** (**غطط**)’da şu rivayetle inşad etti: “**قام إلى أدماء**”. Ve ondan sonra:
* **يمشي بمثل قائم الفسطاط** *
([30]) Bu nisbe gibi olan, **الجوهري** yanında da vardır. **ابن بري** onu hatalı saydı; dedi: o, **أبي كبير الهذلي**’nindir; ve **ديوان الهذليين** (2: 91)’e bak.
([31]) Onun صدر’ı, **ديوان الهذليين** ve **اللسان** (**غطط، وعع**)’dedir:
* **لا يجفلون عن المضاف إذا رأوا** *

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الغض: النقصان من الطرف، والصوت، وما في الإناء. يقال: غض وأغض. قال تعالى: ﴿قل للمؤمنين يغضوا من أبصارهم﴾ [النور/30]، ﴿وقل للمؤمنات يغضضن﴾ [النور/31]، ﴿وأغضض من صوتك﴾ [لقمان/19]، وقول الشاعر:
*فغض الطرف إنك من نمير*
(الشطر لجرير، وعجزه:
*فلا كعبا بلغت ولا كلابا*
وهو من قصيدة يهجو بها الراعي، ومطلعها:
أقلي اللوم عاذل والعتابا * وقولي إن أصبت لقد أصابا
وهو في ديوانه ص 61)
فعلى سبيل التهكم، وغضضت السقاء: نقصت مما فيه، الطري الذي لم يطل مكثه.

##### Türkçe

- **الغض**: uçtan, sesten ve kapta olandan eksiltmedir. Denir ki: **غض** ve **أغض**. Yüce Allah dedi ki: ﴿قل للمؤمنين يغضوا من أبصارهم﴾ [النور/30]، ﴿وقل للمؤمنات يغضضن﴾ [النور/31]، ﴿وأغضض من صوتك﴾ [لقمان/19]، ve şairin sözü:
*فغض الطرف إنك من نمير*
(mısra‘ Cerîr’indir; onun ikinci yarısı:
*فلا كعبا بلغت ولا كلابا*
ve o, onunla er-Râ‘î’yi hicvettiği bir kasidedendir; onun başlangıcı:
أقلي اللوم عاذل والعتابا * وقولي إن أصبت لقد أصابا
ve o, onun divanında s. 61’dedir)
Böylece alay (yollu) üzere; ve **غضضت السقاء**: içinde olandan eksilttim; (yani) taze olan, kalışı uzun sürmemiş olan.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

غَضَّ طَرْفَهُ
1 غَضَّ طَرْفَهُ ذ , (S, A, Msb, K,) aor. يَغُضُّ, (Msb, * TA,) [and يَغْضُضْ may be used, in the dial. of El-Hijلz, instead of its contracted form يَغُضَّ,] imp. غُضَّ, (S, A,) in the dial. of Nejd, (S,) and اُغْضُضْ, in the dial. of El-Hijلz, (S,) inf. n. غَضٌّ (Msb, K) and غِضَاضٌ, with kesr, (A, K,) and غَضَاضٌ and غَضَاضَةٌ, with fet-h, (K,) He lowered his eye, or eyes; (S, A, Msb, K;) as also غَضَّ مِنْ طَرْفِهِ; (Msb;) [the من being redundant, accord. to some; but see what is said on this point below:] and he contracted his eye, or eyes; syn. كَسَرَهُ; [so as to wrinkle the lids;] or he blinked; i. e. he contracted his eyelids, or drew them near together, and looked: [this signification is very common:] and he contracted (كَسَرَ) his eye, or eyes, and looked towards the ground, not opening his eye [or eyes]: and sometimes it indicates a state of abasement. (TA.) Also غَضَّ alone, inf. n. غَضَاضَةٌ, He contracted his eyelids; like أَغْضَى: he looked languishingly. (TA.) It is said in the Kur [xxiv. 30], قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ, in which some of the grammarians hold من to be redundant; but the meaning is obvious, i. e. [Say thou to the believers] that they shall abridge their look, or view, from what is prohibited to them: (Sgh:) or that they shall restrain somewhat of their look, or view. (TA.) ― -b2- [And hence,] (assumed tropical:) He bore with forgiveness and silence what was disagreeable, or hateful, or evil. (S, A, K.) ― -b3- غَضَّ صَوْتَهُ, (Msb,) or مِنْ صَوْتِهِ, (S, TA,) or both, (Msb,) in like manner signifies He lowered his voice. (S, Msb.) It is said in the Kur [xxxi. 18], وَاغْضُضْ مِنْ صَوْتِكَ, (S, A,) i. e. And lower thy voice: or diminish the loudness of thy voice. (TA.) ― -b4- غَضَّ مِنْ لِجَامِ فَرَسِهِ He lowered the rein of his horse, in order to lessen his sharpness of temper. (A, TA. *) ― -b5- غَضَّ مِنْهُ, (S, Msb, K,) aor. يَغُضُّ, (S, TA,) inf. n. غَضٌّ (Msb, TA) and غَضَاضَةٌ, (Msb,) He lowered and lessened his estimation, dignity, or rank: (S, K, TA:) or he detracted from his reputation; or attributed or imputed to him, charged him with, or accused him of, a vice, fault, or the like: (Msb:) and, inf. n. غَضَاضَةٌ, he disdained it, or scorned it; as also مِنْهُ ↓ اغتضّ. ('Alee Ibn-Hamzeh, TA.) ― -b6- Also غَضَّهُ, (K,) aor. as above, inf. n. غَضٌّ, (TA,) He lessened it, diminished it, or made it defective or deficient; (K, TA;) and so ↓ غَضْغَضَهُ, (K,) inf. n. غَصْغَضَةٌ. (TA.) You say غَضَضْتُ السِّقَآءَ I lessened, diminished, or made defective or deficient, [the contents of] the skin. (Msb.) And المَآءَ ↓ غَضْغَضْتُ I lessened, &c., the water. (S.) And ↓ فُلَانٌ بَحْرٌ لَا يُغَضْغَضُ Such a one is a sea, or great river, that will not be lessened, &c.: (S:) or that will not become exhausted. (Har p. 418.) [See also R. Q. 1 below, and R. Q. 2.] And [you make the former verb doubly trans., saying,] مَا غَضَضْتُكَ شَيْئًا I have not abridged thee, deprived thee, or defrauded thee, of anything. (TA.) And لَا أَغُضُّكَ دِرْهَمًا I will not abridge thee, deprive thee, or defraud thee, of a dirhem. (TA.) You also say, غَضَّ مِنَ الشَّعَرِ He shortened the hair. (M in art. قصر.) And [in like manner] one says, غَضَّ مِنْ رَأْسِهِ, i. q. طَمَّ رَأْسَهُ. (K voce طَمَّ, q. v.) ― -b7- Also He broke it (i. e. a branch, or stick, or the like,) but did not break it thoroughly; (L, K, TA;) and so ↓ غضّضهُ. (L, TA.) ― -b8- And غَضَضْتُهُ also signifies I withheld, restrained, or prevented, it; whatever it were. (S.) [Hence the phrase in the Kur xxiv, 30, accord. to an explanation given above.] You say غَضَّ العَذْلَ, or المَلَامَةَ, aor. as above, inf. n. غَصٌّ, He withheld blame. (Lth.) And you say to a rider, in asking him to stop a little where you are, غُضَّ سَاعَةً, (TA,) and اُغْضُضْ لِى سَاعَةً, (A, TA,) i. e. Restrain for me thy beast, and stop, or pause, where I am, a while. (A, TA.) -A2- غَضَّ, [first pers. غَضَضْتُ,] aor. يَغِضُّ; (Msb;) or the first pers. is غَضِضْتُ and غَضَضْتُ, (S, K,) and the aor. of each is يَغَضُّ; (K;) or, accord. to the T, some say غَضِضْتَ, aor. تَغَضُّ, and some say غَضَضْتَ, aor. تَغَضُّ: (IB, TA;) but the latter of these requires consideration; (TA;) inf. n. غُضُوضَةٌ (IAar, S, K) and غَضَاضَةٌ; (S, K;) or the former only, accord to Alee Ibn- Hamzeh; but the saying بَضَاضَةٌ and بُضُوضَةٌ, to denote the quality of that which is termed بَضٌّ, strengthens what J says [in the S] with respect to غَضَاضَةٌ; (IB;) It (a thing) was, or became, fresh, juicy, sappy, moist, not flaccid. (S, Msb:) or flourishing and fresh; or luxuriant: (IAar:) or beautiful and bright: (K:) and غَضَّتْ, aor. تَغِضُّ and تَغَضُّ, inf. n. غَضَاضَةٌ and غُضُوضَةٌ, said of a woman, (tropical:) she was, or became, fine-skinned, or thin-skinned, so that the blood appeared [through the skin]. (Lh, TA.)

غضّض
2 غضّض ذ : see 1, latter half. -A2- Also, inf. n. تَغْضِيضٌ, He ate what is termed غَضّ, (K, TA,) i. e. the طَلْع [or spadix of a palm-tree]: (TA:) or he became thin-skinned, and plump, and soft, or tender: (O, K:) or he became affected with languor and abasement; (K, TA;) or, as in the Tekmileh, with softness, or tenderness. (TA.)

انغضّ الطَّرْفُ
7 انغضّ الطَّرْفُ ذ i. q. انْغَمَضَ: (S, TA:) [or the former more probably signifies The eye, or eyes, became contracted: and the latter, the eye, or eyes, became closed.]

8 اـِغْتَضَ٣َ see 1, near the middle.

غَضْغَضَهُ
R. Q. 1 غَضْغَضَهُ ذ , inf. n. غَضْغَضَةٌ: see 1, near the middle, in three places. -A2- عَضْغَضَ [inf. n. as above] is also intrans. (TA.) See R. Q. 2. ― -b2- It likewise signifies It (for instance a sea, or a large river, TA) became scanty, or little in quantity, and sank into the earth, or disappeared in the earth; or became scanty, or little in quantity; or decreased: (K, TA:) or went away. (TA.) In the TS, the inf. n. is expl. by غَيْظ, which is an abominable mistake for غَيْض. (TA.) ― -b3- And غَضْغَضَةٌ also signifies A man's speaking indistinctly. (TA.) ― -b4- And The boiling of a cooking-pot. (IKtt, TA.)

تغَضْغَضَ
R. Q. 2 تغَضْغَضَ ذ It (water, and a sea, or great river, S) decreased, diminished, lessened, or became defective, or deficient; (S, K;) as also ↓ غَضْغَضَ, (TA,) inf. n. غَضْغَضَةٌ. (Msb.) You say, مَاتَ فُلَانٌ بِبِطْنَتِهِ لَمْ يَتَغَضْغَضْ مِنْهَا شَىْءٌ Such a one died with his property abundant, (S,) or complete; nothing thereof having been given away by him; a prov. relating to the death of the niggard. (A 'Obeyd.) And 'Amr Ibn-El-'As said, alluding to the death of Ibn-'Owf. خَرَجْتَ مِنَ الدُّنْيَا بِبِطْنَتِكَ وَلَمْ تَتَغَضْغَضْ مِنْهَا شَيْئًا, meaning Thou hast died with thy religion unimpaired: (A 'Obeyd:) i. e. he had not been occupied with any office of authority or administration where by his recompense might be diminished. (Az.) You say also مَطَرٌ لَا يَتَغَضْغَضُ Rain that will not cease (TA.)

غَضٌّ
غَضٌّ ذ Fresh; juicy; sappy: moist; not flaccid; (S, Msb, K;) applied to a thing, (S, Msb,) whatever it be; (TA;) as also ↓ غَضِيضً. (S. K,) Hence the trad. مَنْ سَرَّهُ أَنْ يَقْرَأُ القُرْآنَ غَضًّا كَمَا نَزَلَ فَلْيَقْرَأْ قِرَآءَةَ ابْنِ أَمِّ عَبْدٍ [He who is rejoiced or pleased, to read the Kur-an freshly, who as it descended, let him read according to the reading of Ibn-Umm-'Abd]. (TA.) ― -b2- A calf recently born: pl. غِضَاضٌ. (K.) ― -b3- Anything (S) beautiful and bright; (S, K;,) as (assumed tropical:) youth, and the like: (S;) or غَضٌّ applied to youth, and غَضَّةٌ applied to a woman, (tropical:) i. q. بَضٌّ and بَضَّةٌ thinskinned, or fine-skinned, and plump: &c. j: (A:) or the latter, applied to a woman, (tropical:) thin-shinned, or fine-skinned, so that the blood appears [though the skin]; (Lh:) and ↓ غَضِيضَةٌ also is thus applied like غَضَّةٌ. (TA.) You say also, شَىْءٌ بَضٌّ غَضٌّ, and ↓ بَاضٌّ غَاضٌّ A thing fresh, &c., and beautiful and bright; [in a flourishing condition;] not changed, or altered [for the worse]. (TA.) And نَبْتُ غَضٌّ A [fresh and flourishing and] tender plant. (TA.) And ظِلٌّ غَضٌّ (assumed tropical:) Shade which the sun has not reached; like a plant which the sun has not reached. (TA.) ― -b4- The spadix of a palm-tree; syn. طَلْعٌ; as also ↓ غَضِيضٌ: (IAar:) or both signify a tender طَلْع: (K:) or a tender طَلْع when it appears: (TA:) or the latter, a طَلْع when it appears: (As, S:) or the same, fruit when it first comes forth. (TA.)

غُضَّةٌ
غُضَّةٌ ذ : see غَضَاضَةٌ. -A2- Also A sufficiency of the means of subsistence; like غُبَّةٌ. (TA in art. غب.)

غَضِيضٌ
غَضِيضٌ ذ , applied to an eye, or eyes, (طَرْف,) Lowered: (A, TA:) contracted: having the lids contracted, or drawn near together, and so looking: contracted, and looking towards the ground: (TA:) languishing: (K, TA:) and so ↓ مَغْضُوضٌ, in all these senses: (TA:) and the former, so applied, [and app. the latter also,] having the eyelids relaxed, or flaccid. (TA.) You say, ظَبْىٌ غَضِيضُ الطَّرْفِ A gazelle having languishing eyes. (S.) And اـِنَّكَ لغَضِيضُ الطَّرْفِ نَقِىُّ الظرْفِ, meaning (assumed tropical:) [Verily] thou art faithful, not treacherous; by الظَّرْف being meant وِعَاؤُهُ. (TA.) ― -b2- [Lowered and lessened in estimation, dignity, or rank: (see غَضَّ مِنْهُ:)] defective or deficient [in good qualities]; (K;) and, in consequence thereof, (TA,) low, mean, or vile: (A, K:) pl. أَغِضَّةٌ (K) and أَغِضَّآءُ. (TA.) ― -b3- Lessened; diminished; made defective or deficient. (TA.) -A2- See also غَضٌّ, in three places.

غَضَاضَةٌ
غَضَاضَةٌ ذ , [an inf. n., of which the verb is not mentioned in senses agreeing with those here following,] (S, A, K,) and ↓ غَضِيضَةٌ and ↓ مَغَضَّةٌ (IAar, K) and ↓ غُضَّةٌ, (Ibn- 'Abbلd, K,) A defect, an imperfection, a fault, a vice, or the like: and lowness, meanness, or vileness: (S, A, Mgh, K:) and the first, [or all,] languor, or want of power. (TA.) You say, لَيْسَ عَلَيْكَ فِى هٰذَا الأَمْرِ غَضَاضَةٌ There is not, or will not be, charged against thee, in, or with respect to, this affair, lowness, &c.; or any defect, &c.; (S, TA;) or languor, or want of power. (TA.) And ↓ مَا أَرَدْتُ بِدٰلِكَ غَضِيضَةَ فُلَانٍ, and ↓ مَغَضَّتَهُ, I desired not, or meant not, thereby, to attribute any defect, imperfection, fault, vice, or the like, to such a one. (IAar.)

غَضِيضَةٌ
غَضِيضَةٌ ذ : see غَضَاضَةٌ, in two places.

غَاضٌّ
غَاضٌّ ذ : see غَضٌّ.

مَغَضَّةٌ
مَغَضَّةٌ ذ : see غَضَاضَةٌ, in two places.

مَغْضُوضٌ
مَغْضُوضٌ ذ : see غَضِيضٌ.

##### Türkçe

غَضَّ طَرْفَهُ
1 **غَضَّ طَرْفَهُ** ذ , (S, A, Msb, K,) muzâri‘i **يَغُضُّ**, (Msb, * TA,) [ve **يَغْضُضْ** El-Hicâz lehçesinde, onun kısaltılmış şekli **يَغُضَّ** yerine kullanılabilir,] emir **غُضَّ**, (S, A,) Necd lehçesinde, (S,) ve **اُغْضُضْ**, El-Hicâz lehçesinde, (S,) mastarı **غَضٌّ** (Msb, K) ve kesre ile **غِضَاضٌ**, (A, K,) ve fetha ile **غَضَاضٌ** ve **غَضَاضَةٌ**, (K,) Gözünü, yahut gözlerini indirdi; (S, A, Msb, K;) bunun gibi **غَضَّ مِنْ طَرْفِهِ**; (Msb;) [**مِنْ** bazılarına göre زائدedir; fakat bu hususta aşağıda söylenene bak:] ve gözünü, yahut gözlerini kıstı; eş anlamlısı **كَسَرَهُ**; [böylece kapakları buruşturacak şekilde;] yahut göz kırptı; yani göz kapaklarını kıstı, yahut onları birbirine yaklaştırdı, ve baktı: [bu anlam çok yaygındır:] ve gözünü, yahut gözlerini kıstı (**كَسَرَ**) ve yere doğru baktı, gözünü [yahut gözlerini] açmaksızın: ve bazen bir zillet hâline delâlet eder. (TA.) Yalnız **غَضَّ** da, mastarı **غَضَاضَةٌ**, Göz kapaklarını kıstı; **أَغْضَى** gibi: baygın bakışla baktı. (TA.) Kur’ân’da [xxiv. 30] şöyle denilmiştir: **قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ**, bunda nahivcilerin bazısı **مِنْ**’i zâid sayar; fakat mânâ açıktır; yani [müminlere söyle] kendilerine haram kılınmış olandan bakışlarını kısacaklar: (Sgh:) yahut bakışlarının bir kısmını tutacaklar. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] (mecaz kabul edilerek:) Hoş olmayanı, yahut nefret edileni, yahut kötüyü, bağışlama ve susma ile karşıladı. (S, A, K.) ― -b3- **غَضَّ صَوْتَهُ**, (Msb,) yahut **مِنْ صَوْتِهِ**, (S, TA,) yahut ikisi, (Msb,) aynı şekilde, Sesini alçalttı demektir. (S, Msb.) Kur’ân’da [xxxi. 18] şöyle denilmiştir: **وَاغْضُضْ مِنْ صَوْتِكَ**, (S, A,) yani: Sesini alçalt: yahut sesinin yüksekliğini azalt. (TA.) ― -b4- **غَضَّ مِنْ لِجَامِ فَرَسِهِ** Atının dizginini indirdi; huysuzluğunu azaltmak için. (A, TA. *) ― -b5- **غَضَّ مِنْهُ**, (S, Msb, K,) muzâri‘i **يَغُضُّ**, (S, TA,) mastarı **غَضٌّ** (Msb, TA) ve **غَضَاضَةٌ**, (Msb,) Onun itibarını, şerefini yahut mertebesini indirdi ve azalttı: (S, K, TA:) yahut onun şöhretinden eksiltti; yahut ona bir ayıp, kusur veya benzerini nisbet etti yahut yükledi, onu bununla itham etti yahut suçladı: (Msb:) ve mastarı **غَضَاضَةٌ** olarak, onu küçümsedi yahut hor gördü; bunun gibi **اغتضّ** ↓ **مِنْهُ**. ('Alee Ibn-Hamzeh, TA.) ― -b6- Yine **غَضَّهُ**, (K,) muzâri‘i yukarıdaki gibi, mastarı **غَضٌّ**, (TA,) Onu azalttı, eksiltti, yahut onu noksan yahut eksik kıldı; (K, TA;) ve bunun gibi ↓ **غَضْغَضَهُ**, (K,) mastarı **غَصْغَضَةٌ**. (TA.) **غَضَضْتُ السِّقَآءَ** dersin: kırbanın [içindekini] azalttım, eksilttim, yahut noksan yahut eksik kıldım. (Msb.) Ve **المَآءَ** ↓ **غَضْغَضْتُ**: suyu azalttım, vb. (S.) Ve ↓ **فُلَانٌ بَحْرٌ لَا يُغَضْغَضُ**: filân kimse, azaltılmayacak bir denizdir yahut büyük nehirdir, vb.: (S:) yahut tükenmeyecek olandır. (Har p. 418.) [Aşağıda R. Q. 1’e ve R. Q. 2’ye de bak.] Ve [önceki fiili iki mef‘ûle geçişli yaparak şöyle dersin:] **مَا غَضَضْتُكَ شَيْئًا**: seni hiçbir şeyden kısmadım, mahrum etmedim, yahut dolandırmadım. (TA.) Ve **لَا أَغُضُّكَ دِرْهَمًا**: seni bir dirhemden kısmayacağım, mahrum etmeyeceğim, yahut dolandırmayacağım. (TA.) Yine dersin: **غَضَّ مِنَ الشَّعَرِ** Saçı kısalttı. (M, madde **قصر**.) Ve [aynı şekilde] denir: **غَضَّ مِنْ رَأْسِهِ**, **طَمَّ رَأْسَهُ** ile aynı mânâdadır. (K, **طَمَّ** maddesinde, bk.) ― -b7- Yine onu (yani bir dalı, yahut çubuğu, yahut benzerini) kırdı; fakat onu bütünüyle kırmadı; (L, K, TA;) ve bunun gibi ↓ **غضّضهُ**. (L, TA.) ― -b8- Ve **غَضَضْتُهُ** ayrıca, onu her ne ise, alıkoydum, tuttum, yahut engelledim demektir. (S.) [Bundan Kur’ân xxiv, 30’daki ibare, yukarıda verilen bir açıklamaya göre.] **غَضَّ العَذْلَ**, yahut **المَلَامَةَ**, muzâri‘i yukarıdaki gibi, mastarı **غَصٌّ**, Azarı alıkoydu. (Lth.) Ve bir biniciye, bulunduğun yerde biraz durmasını isterken, **غُضَّ سَاعَةً**, (TA,) ve **اُغْضُضْ لِى سَاعَةً**, (A, TA,) dersin; yani: benim için binitini tut ve bulunduğum yerde bir süre dur, yahut bekle. (A, TA.)

-A2- **غَضَّ**, [birinci şahıs **غَضَضْتُ**,] muzâri‘i **يَغِضُّ**; (Msb;) yahut birinci şahıs **غَضِضْتُ** ve **غَضَضْتُ**’dur, (S, K,) ve her birinin muzâri‘i **يَغَضُّ**’dur; (K;) yahut T’ye göre bazıları **غَضِضْتَ**, muzâri‘i **تَغَضُّ**, der; bazıları da **غَضَضْتَ**, muzâri‘i **تَغَضُّ**, der: (IB, TA;) fakat bunların ikincisi düşünmeyi gerektirir; (TA;) mastarı **غُضُوضَةٌ** (IAar, S, K) ve **غَضَاضَةٌ**; (S, K;) yahut yalnız birincisi, Alee Ibn-Hamzeh’e göre; fakat **بَضَاضَةٌ** ve **بُضُوضَةٌ** sözünün, **بَضٌّ** diye adlandırılan şeyin niteliğini göstermek için söylenmesi, J’nin [S’de] **غَضَاضَةٌ** hakkında söylediklerini güçlendirir; (IB;) O (bir şey) taze, sulu, özsulu, nemli, gevşek olmayan oldu yahut oldu: (S, Msb:) yahut gür ve taze; yahut bol: (IAar:) yahut güzel ve parlak: (K:) ve **غَضَّتْ**, muzâri‘i **تَغِضُّ** ve **تَغَضُّ**, mastarı **غَضَاضَةٌ** ve **غُضُوضَةٌ**, bir kadın hakkında söylenir, (mecaz kabul edilerek:) ince derili oldu yahut oldu; öyle ki kan [deriden] görünürdü. (Lh, TA.)

غضّض
2 **غضّض** ذ : 1’e, son yarısına bak. -A2- Yine, mastarı **تَغْضِيضٌ**, **غَضّ** diye adlandırılan şeyi yedi; (K, TA,) yani **طَلْع**’ı [yahut hurma ağacının salkımını]: (TA:) yahut ince derili, ve dolgun, ve yumuşak yahut nazik oldu: (O, K:) yahut baygınlık ve zilletle etkilenmiş oldu; (K, TA;) yahut Tekmileh’te olduğu üzere, yumuşaklık yahut naziklikle. (TA.)

انغضّ الطَّرْفُ
7 **انغضّ الطَّرْفُ** ذ **انْغَمَضَ** ile aynı mânâdadır: (S, TA:) [yahut birincisi daha muhtemelen “göz yahut gözler kısıldı” demektir; ikincisi ise “göz yahut gözler kapandı”.]

8 **اـِغْتَضَ٣َ** 1’e, ortalara yakın yere bak.

غَضْغَضَهُ
R. Q. 1 **غَضْغَضَهُ** ذ , mastarı **غَضْغَضَةٌ**: 1’e, ortalara yakın yere, üç yerde bak. -A2- **عَضْغَضَ** [mastarı yukarıdaki gibi] ayrıca lâzım fiildir. (TA.) R. Q. 2’ye bak. ― -b2- Yine şu mânâya gelir: O (meselâ bir deniz, yahut büyük bir nehir, TA) azaldı yahut miktarca az oldu, ve yere çekildi yahut yerde kayboldu; yahut azaldı yahut miktarca az oldu; yahut eksildi: (K, TA:) yahut gitti. (TA.) TS’de mastar, **غَيْظ** ile açıklanmıştır; bu, **غَيْض** yerine iğrenç bir hatadır. (TA.) ― -b3- Ve **غَضْغَضَةٌ** ayrıca, bir adamın anlaşılmaz konuşması demektir. (TA.) ― -b4- Ve bir tencerenin kaynaması. (IKtt, TA.)

تغَضْغَضَ
R. Q. 2 **تغَضْغَضَ** ذ O (su, ve bir deniz yahut büyük nehir, S) azaldı, eksildi, küçüldü, yahut noksan yahut eksik oldu; (S, K;) bunun gibi ↓ **غَضْغَضَ**, (TA,) mastarı **غَضْغَضَةٌ**. (Msb.) **مَاتَ فُلَانٌ بِبِطْنَتِهِ لَمْ يَتَغَضْغَضْ مِنْهَا شَىْءٌ** dersin: filân kimse malı bol, (S,) yahut tam olarak öldü; ondan hiçbir şey onun tarafından verilmemiş olarak; cimrinin ölümüyle ilgili bir darb-ı meseldir. (A 'Obeyd.) Ve ‘Amr Ibn-El-‘As, İbn-‘Owf’un ölümüne işaret ederek dedi ki: **خَرَجْتَ مِنَ الدُّنْيَا بِبِطْنَتِكَ وَلَمْ تَتَغَضْغَضْ مِنْهَا شَيْئًا**, mânâsı: dinin eksilmemiş olarak öldün: (A 'Obeyd:) yani, karşılığının eksilmesine sebep olacak herhangi bir yetki yahut idare görevinde meşgul olmamıştı. (Az.) Yine dersin: **مَطَرٌ لَا يَتَتَغَضْغَضُ** Kesilmeyecek yağmur. (TA.)

غَضٌّ
**غَضٌّ** ذ Taze; sulu; özsulu: nemli; gevşek olmayan; (S, Msb, K;) bir şeye uygulanır, (S, Msb,) her ne olursa olsun; (TA;) bunun gibi ↓ **غَضِيضً**. (S. K,) Bundan dolayı hadis: **مَنْ سَرَّهُ أَنْ يَقْرَأُ القُرْآنَ غَضًّا كَمَا نَزَلَ فَلْيَقْرَأْ قِرَآءَةَ ابْنِ أَمِّ عَبْدٍ** [Kur’ân’ı indiği gibi taze olarak okumaktan sevinen yahut hoşlanan kimse, İbn Ümm ‘Abd’in kıraatine göre okusun]. (TA.) ― -b2- Yeni doğmuş bir buzağı: çoğulu **غِضَاضٌ**. (K.) ― -b3- Herhangi bir şey (S) güzel ve parlak; (S, K;,) (mecaz kabul edilerek:) gençlik ve benzeri: (S;) yahut **غَضٌّ** gençliğe uygulanır, ve **غَضَّةٌ** kadına uygulanır, (mecaz kabul edilerek:) **بَضٌّ** ve **بَضَّةٌ** ile aynı mânâdadır: ince derili yahut ince tenli, ve dolgun: vb. : (A:) yahut ikincisi, kadına uygulanınca, (mecaz kabul edilerek:) ince derili yahut ince tenli; öyle ki kan [deriden] görünür; (Lh:) ve ↓ **غَضِيضَةٌ** da böyle uygulanır; **غَضَّةٌ** gibi. (TA.) Yine dersin: **شَىْءٌ بَضٌّ غَضٌّ**, ve ↓ **بَاضٌّ غَاضٌّ**: bir şey taze, vb., ve güzel ve parlak; [gür bir hâlde;] değişmemiş yahut [daha kötüye] dönüşmemiş. (TA.) Ve **نَبْتُ غَضٌّ** [taze ve gür ve] nazik bir bitki. (TA.) Ve **ظِلٌّ غَضٌّ** (mecaz kabul edilerek:) güneşin erişmediği gölge; güneşin erişmediği bitki gibi. (TA.) ― -b4- Hurma ağacının salkımı; eş anlamlısı **طَلْعٌ**; bunun gibi ↓ **غَضِيضٌ**: (IAar:) yahut ikisi de nazik **طَلْع** demektir: (K:) yahut göründüğünde nazik **طَلْع**: (TA:) yahut ikincisi, göründüğünde **طَلْع**: (As, S:) yahut aynı şey, ilk çıktığında meyve. (TA.)

غُضَّةٌ
**غُضَّةٌ** ذ : **غَضَاضَةٌ**’ye bak. -A2- Yine geçim vasıtalarının yeterliliği; **غُبَّةٌ** gibi. (TA, **غب** maddesinde.)

غَضِيضٌ
**غَضِيضٌ** ذ , bir göze yahut gözlere (**طَرْف**) uygulanınca, İndirilmiş: (A, TA:) kısılmış: kapakları kısılmış yahut birbirine yaklaştırılmış, böylece bakan: kısılmış, ve yere doğru bakan: (TA:) baygın: (K, TA:) ve ↓ **مَغْضُوضٌ** da bütün bu mânâlarda böyledir: (TA:) ve birincisi, böyle uygulanınca, [ve görünüşe göre ikincisi de,] göz kapakları gevşemiş yahut sarkmış olan. (TA.) **ظَبْىٌ غَضِيضُ الطَّرْفِ** dersin: baygın gözlü bir ceylan. (S.) Ve **اـِنَّكَ لغَضِيضُ الطَّرْفِ نَقِىُّ الظرْفِ**, mânâsı (mecaz kabul edilerek:) [Şüphesiz] sen vefalısın, hain değilsin; **الظَّرْف** ile onun **وِعَاؤُهُ**’su kastedilerek. (TA.) ― -b2- [İtibarda, şerefte yahut mertebede indirilmiş ve azaltılmış: (**غَضَّ مِنْهُ**’ye bak):] noksan yahut eksik [iyi vasıflarda]; (K;) ve bunun sonucu olarak, (TA,) alçak, bayağı, yahut rezil: (A, K:) çoğulu **أَغِضَّةٌ** (K) ve **أَغِضَّآءُ**. (TA.) ― -b3- Azaltılmış; eksiltilmiş; noksan yahut eksik kılınmış. (TA.) -A2- Ayrıca **غَضٌّ**’a, üç yerde, bak.

غَضَاضَةٌ
**غَضَاضَةٌ** ذ , [burada gelen mânâlara uygun fiili zikredilmemiş bir mastar olarak,] (S, A, K,) ve ↓ **غَضِيضَةٌ** ve ↓ **مَغَضَّةٌ** (IAar, K) ve ↓ **غُضَّةٌ**, (Ibn- 'Abbلd, K,) Bir noksanlık, bir kusur, bir ayıp, bir rezilet, yahut benzeri: ve alçaklık, bayağılık, yahut rezillik: (S, A, Mgh, K:) ve birincisi, [yahut hepsi,] baygınlık, yahut güçsüzlük. (TA.) **لَيْسَ عَلَيْكَ فِى هٰذَا الأَمْرِ غَضَاضَةٌ** dersin: bu işte, senin aleyhine, alçaklık vb. yahut herhangi bir noksanlık vb. isnat edilmez yahut edilmeyecektir; (S, TA;) yahut baygınlık yahut güçsüzlük. (TA.) Ve ↓ **مَا أَرَدْتُ بِدٰلِكَ غَضِيضَةَ فُلَانٍ**, ve ↓ **مَغَضَّتَهُ**, dersin: bununla filân kimseye herhangi bir noksanlık, kusur, ayıp, rezilet yahut benzerini nisbet etmeyi istemedim yahut kastetmedim. (IAar.)

غَضِيضَةٌ
**غَضِيضَةٌ** ذ : **غَضَاضَةٌ**’ye, iki yerde, bak.

غَاضٌّ
**غَاضٌّ** ذ : **غَضٌّ**’a bak.

مَغَضَّةٌ
**مَغَضَّةٌ** ذ : **غَضَاضَةٌ**’ye, iki yerde, bak.

مَغْضُوضٌ
**مَغْضُوضٌ** ذ : **غَضِيضٌ**’a bak.
