# غطش (غ-ط-ش) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D8%B4
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%B7%D8%B4

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Ğateş, “Ğettas” suya dalan ve içinde kalabilen kuştur

- Harfler: غ - ط - ش
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [وَأَغْطَشَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D8%B4/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%BA%D9%92%D8%B7%D9%8E%D8%B4%D9%8E.md) | وَأَفْعَلَ | Ve kararttı | 1 | 1 | [79:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D8%B4/ayet/79:29.md) |

## Mücavir kökler — 3 mücavir (3 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [ضحي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AD%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · And olsun ki kuşluk vakti
2. [ليل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…
3. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | غطش |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [غبش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B4.md), [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md), [غطي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D9%8A.md) |
| Zıt Kök | [ضحو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AD%D9%88.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Görme duyusunun zayıflaması, gözün kısılması ve yön tayinini imkânsız kılacak derecede koyu, alaca bir karanlığın çökmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Kozmik planda gecenin karanlığa gömülerek ışığın örtülmesi ve varlığın sükûn perdesiyle örtünmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Bir sistemde bilginin, aydınlığın veya yönlendirici delillerin bilinçli ya da doğal biçimde karartılarak eylemin durdurulması |
| Kritik Hata Riski | Kökü mutlak bir yok oluş veya körlük gibi anlamak; halbuki kök yokluğu değil, ışığın geri çekilmesiyle oluşan yönlendirici izlerin silinmesini ve göreceli kapalılığı ifade eder |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| غط | Bir şeyi bütünüyle içine alıp daldırma, örtme, daldırarak görünmez kılma veya nefesini kesme; nitekim [غطي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D9%8A.md) örtüp gizlemeyi, [غطس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D8%B3.md) suya tamamen batırmayı, [غطط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D8%B7.md) ise suya daldırıp ses çıkarmayı ifade eder | ش | ش harfinin barındırdığı yayılma, dağılma ve parçalanma niteliğiyle, içine alma ve örtme eylemi belirli bir nesneyle sınırlı kalmayıp bütün ufka ve görme alanına dağılmış; böylece örtü homojen bir loşluk ve yön kaybettiren yaygın bir karanlık formuna dönüşmüştür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| غ | Göz imgesinin (ع) boğazın derinliğinden gelen sesle yoğunlaşmış hali; perdelenmiş bakış, buğulanma, örtülü kaynak (türetme imge) | Görüşü doğrudan engelleyen veya algıyı zayıflatan ilk perdelenmeyi ve bulanıklaşmayı temsil eder |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Perdelenmenin nesneyi veya çevreyi çepeçevre sararak dış dünya ile irtibatını kesmesini ifade eder |
| ش | Diş; parçalama, dağılma, yayılma | Kuşatıcı perdenin ve zayıflayan görüşün bütün ufuk boyunca parça parça dağılarak her yana yayılmasını simgeler |
| غطش | Görüşün kuşatılarak bütünüyle dağıtılması ve yaygın bir örtüye dönüşmesi | Işığın ve görme kabiliyetinin bir örtü tarafından sarılıp çevreye yayılmasıyla yön bulmayı engelleyen koyu bir belirsizlik ve karanlık hali |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Gözde meydana gelen ve güneşte gözü tam açtırmayan görme zayıflığı (şibhü'l-ameş); yolu ve izi bulunamayan, yön tayini imkânsız kılacak derecede puslu ve zifiri çöl karanlığı |
| Cahiliye şiiri kullanımı | A'şâ'nın beytinde yolu belirsiz, karanlığı çökmüş çölü nitelemede kullanılmıştır: وَيَهْمَاءَ بِاللَّيْلِ غَطْشَى الفَلَا / يُؤْنِسُنِي صَوْتُ فَيَّادِهَا |
| Erken Arapça kullanım | Ru'be b. el-Accâc'ın recezinde gözü bilerek kısma ve görmezlikten gelme manasında geçer: أُرِيهِمُ بِالنَّظَرِ التَّغْطِيشَ |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Dīvânü’l-Aʿşâ.

### Sami etimolojik katman

Arapça غطش kökü, merkezi Sami dillerinde özellikle ikili غط çekirdeği zemininde daldırma, batırma, içine alma ve bu yolla örtüp gizleme semantik dairesiyle doğrudan ilişkilidir. İbranice ve Süryanicede kökün tam üçlü formu fonetik olarak birebir korunmamış olmakla birlikte, suyun veya karanlığın içine batma anlamını taşıyan köklerle fonetik akrabalık arz eder. Arapçada kök, ط ve ش seslerinin katkısıyla akışkan bir ortama daldırmadan ziyade (örneğin [غطس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D8%B3.md) kökündeki gibi), optik alana ve atmosferik şartlara kaymış; ışığın çekilmesiyle görme duyusunun körelmesi, yön gösterici alametlerin silinmesi ve ufkun bütünüyle örtülmesi anlamında özelleşmiştir. Bu semantik kayma, çöl bedevisinin gece yolculuğunda yıldızların veya işaretlerin örtülerek yolun kaybolması deneyimiyle birincil derecede şekillenmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | غط biliteral tabanı | Suya daldırma ve örtme anlamındaki çekirdeğin atmosferik ve optik alana yayılarak karartma manası kazanması | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İkili çekirdek akrabalığı | Daldırma, boğma, gizleme semantik matrisinde Batı ve Güney Sami dillerindeki paralel köklerle örtüşme | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında güvenilir ve spekülatif olmayan bir eşasıl tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: David Cohen, Lisān al-ʿArab, Lane's Lexicon.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| غطش | Anlamlı | Karartmak, yön kaybettirmek | Gözün zayıflaması, çölün puslanması ve gecenin karanlığa bürünmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| غشط | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn kaydına göre mühmeldir |
| طغش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn kaydına göre mühmeldir |
| طشغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn kaydına göre mühmeldir |
| شغط | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn kaydına göre mühmeldir |
| شطغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn kaydına göre mühmeldir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| غطش | Merkez | Karanlık ve görme zayıflığı | Işığın perdelenerek yön tayinini imkânsız kılan yaygın loşluk ve karanlık hali | Gözün kısılması ve gecenin siyah örtüsüyle kılavuzsuz bırakması |
| [غبش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B4.md) | Komşu | Alacakaranlık ve pus | Gecenin sonunda veya başında aydınlıkla karışık belirsizlik; غطش kökünden daha seyrektir | Nesnelerin siluet olarak seçilebildiği gri alan |
| [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) | Komşu | Işığın mutlak yokluğu | Işığın olmaması veya bir şeyin kendi mecrasından saptırılması | غطش kökündeki yön kaybettirici örtüden ziyade mutlak aydınlık zıddı |
| [غطي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D9%8A.md) | Komşu | Maddi veya manevi örtme | Bir şeyin üzerini perde, örtü veya kapak ile kapatarak görünmez kılma | غطش örtünün bizzat karanlık ve görme zayıflığı ile oluşmasıdır |
| [ضحو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AD%D9%88.md) | Zıt | Kuşluk vakti ve aşikâr olma | Güneşin yükselip her tarafı aydınlatması, sıcağın ve ışığın yayılması | Bütün gizliliklerin ve örtülerin kalktığı tam aydınlık |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | غطش | Karanlık kılmak, karartmak | Işığı örterek görünürlüğü ve yolu yok etmek | Kesin |
| Latince | Obscurare, caligare | Karartmak, puslandırmak | Obscurare örtmeyi, caligare ise gözün buğulanıp kararmasını karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Darken, dim, obscure | Karartmak, loşlaştırmak | Dim görme zayıflığı yönünü, obscure ise yolun ve izin örtülmesini verir | Güçlü |
| Almanca | Verdunkeln, umdüstern | Karartmak, kasvetle bürümek | Görüş alanının kapanmasını ve ışığın sönmesini ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Assombrir, obscurcir | Karartmak, karartı basmak | Işığın çekilerek nesnelerin ayırt edilemez hale gelmesini açıklar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَغْطَشَ | Gökyüzünün gecesini karartmak, karanlığa bürümek | Kozmik yaratılış, semanın bina edilmesi ve ışık-karanlık dengesinin kurulması; Nâziât [79:29](https://lisan.digital/tr/ayet/79:29.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kozmoloji ve ilahi kudret | Gecenin karanlığının bizatihi bir varlık mı yoksa ışığın yokluğu mu (adem) olduğu tartışması | İlahi fiille gecenin aktif olarak karartılması ve düzenlenmesi |
| Fıkıh | Vakit tayini | Yatsı ve sabah namazı vakitlerinin başlangıcında karanlığın ve şafağın derecelendirilmesi | Görme ve ayırt etmenin kalktığı tam karanlık sınırı |
| Tefsir | Nâziât suresi tefsiri | Ayetteki zamirin semaya raci olması ve semanın gecesinin nasıl karartıldığı | Gök cisimlerinin ışığı ile uzay karanlığının dengelenmesi |
| Hadis | Gece ibadeti ve sefer | Gece karanlığının çöküşü ve çöl yolculuklarında yön bulma alametleri | Yönün kaybolduğu koyu karanlık hali |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kozmik düzen ve ibadet | Dinlenme ve sükûn örtüsü | Eylemi durdurup tefekküre ve sükûnete sevk etme | Karanlık, ilahi bir tasarım olarak bilincin dış dünyadan içe çekilmesini sağlar | Kesin |
| İlmi | Optik ve astrofizik | Görünürlüğün sıfırlanması | Işığın kırılması veya geri çekilmesiyle uzay boşluğunun doğal karanlığı | Foton yoğunluğunun düşmesiyle görsel bilginin taşınamaması hali | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve kriz yönetimi | Bilgi karartması (blackout) | Tehlike veya çatışma anında görüşü ve yönelimleri perdeleme | Düşmanın veya kriz unsurlarının hedeflerini göremeyecek duruma getirilmesi | Muhtemel |
| İktisadi | Piyasa ve belirsizlik | Piyasa şeffaflığının yitimi | Göstergelerin kararmasıyla aktörlerin önünü görememesi | Asimetrik bilgi nedeniyle işlemlerin durma noktasına gelmesi | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sinyal kaybı ve entropik karanlık | Bir dalga kılavuzunda veya sinyal kanalında taşıyıcı sinyalin genliğinin gürültü eşiğinin altına inerek enformasyonun ayırt edilemez hale gelmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Bilişsel körelme ve anomi | Toplumsal göstergelerin ve normatif pusulaların kaybolmasıyla bireyin yön tayin edemez hale gelmesi | Muhtemel |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece sıradan bir gece karanlığı (leyl) olarak düşünmek ve ayetteki fiil formunun (if'âl babı) getirdiği etkin düzenleme boyutunu göz ardı etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | غطش alelade bir ışık sönmesi değil, semanın nizamı içerisinde aydınlığın karşıtı olarak bilinçli, ölçülü ve sükûnet verici bir perdenin kozmik ölçekte inşa edilmesidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Geceyi ve karanlığı ontolojik bir kötülük veya boşluk sanmak; oysa kök karanlığın tıpkı kuşluk vakti (duhâ) gibi bizzat yaratılmış ve dengelenmiş bir nizam unsuru olduğunu gösterir |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Yaratılışın kozmik mimarisinde gecenin pasif bir durum değil, ilahi fiille bizzat takdir edilmiş ve karartılmış dinamik bir örtü olduğunu fark ettirir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmolojik delillerin, semanın tesviyesinin ve zıtlıklar (gece-gündüz, duhâ-leyl) üzerinden yürütülen tevhid delillerinin geçtiği ayetlerde belirleyicidir (Nâziât [79:29](https://lisan.digital/tr/ayet/79:29.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Karanlığın ilahi kontrol dışı kaotik bir durum olduğu vehmini yıkar; gecenin örtülmesini ve aydınlığın çıkarılmasını aynı düzenleyici iradenin eseri olarak sunar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Gözün netliğini yitirerek kısılması, çölün işaret taşlarını silen koyu bir alacakaranlığa gömülmesi ve yol gösteren bütün izlerin görünmez kılınması.
- Soyut anlam: Bir ortamdaki algısal veya enformasyonel işaretlerin bilinçli biçimde perdelenerek görünürlük ve yön bulma kapasitesinin askıya alınması.
- Sistematik karşılık: Sistemin harici etkilere kapatılarak içsel dinlenmeye ve sükûnete geçmesi için ışığın ve bilginin çekilerek örtü altına alınması.
- LaTeX modeli: $$V(t) = V_0 \cdot e^{-\kappa t} \implies \lim_{t \to T} \nabla I = 0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $V(t)$ zamanla azalan görünürlük potansiyelini, $V_0$ başlangıçtaki aydınlık seviyesini, $\kappa$ ilahi karartma katsayısını temsil eder. Zaman $T$ sınırına ulaştığında ortamdaki ışık gradyanı $\nabla I$ sıfıra yaklaşarak ayırt edici hiçbir görsel işaretin ve yol alametinin kalmadığı homojen karanlık durumunu ifade eder.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%B7%D8%B4/occurrences?meal=IK

### [Naziat 79:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D8%B4/ayet/79:29.md) — وَأَغْطَشَ

وَأَغْطَشَ لَيْلَهَا وَأَخْرَجَ ضُحَاهَا

Meal (IK): Gecesini karanlık yapmış, gündüzünü ortaya çıkarmıştır.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Ğateş, “Ğettas” suya dalan ve içinde kalabilen kuştur. “Ğataş” karanlığın çökmesi, kuşun dalmasına benzetilmiştir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D8%B4/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والشين والطاء
غ ط ش يستعمل فقط غطش: غَطَشَ الليل، وليلُ غاطِشٌ مُطْلَخِمٌّ. والله أَغْطَشَها.
ورجل أغطَشُ: في عينه شبهُ العمشِ.

##### Türkçe

باب **الغين** و**الشين** و**الطاء**
**غ ط ش** sadece **غطش** kullanılır: **غَطَشَ** gece; ve **ليلٌ غاطِشٌ**: kapkara, koyu karanlık. Ve Allah onu **أَغْطَشَ** kıldı.
Ve **رجلٌ أغطَشُ**: gözünde **العمش** benzerliği vardır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D8%B4/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

أغْطَشَ الله سبحانه الليلَ، أي أظلمه. وأغْطَشَ الليلُ أيضاً بنفسه. والغَطشَ في العين: شبه العمشِ. والرجل أغْطَشُ، وقد غَطِشَ، والمرأة غَطْشاءُ بيِّنا الغَطَشِ. والمُتَغاطِشُ: المتعامي عن الشيء. وفلاةٌ غَطْشى: لا يُهتدى لها.

##### Türkçe

Allah سبحانه geceyi **أغْطَشَ** kıldı; yani onu kararttı. Gece de kendi kendine **أغْطَشَ** oldu. Gözde **الغَطشَ**: **العمشِ**e benzerliktir. Erkek **أغْطَشُ**tur; ve **غَطِشَ** olmuştur; kadın ise **غَطْشاءُ**dur; **الغَطَشِ**i apaçık (olan). **المُتَغاطِشُ**: şeyden **المتعامي** olan (kimse). Ve **فلاةٌ غَطْشى**: kendisine yol bulunulmayan (çöl).

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D8%B4/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ش ط
غطش
استعمل من وجوهه : غطش .
غطش : قَالَ الليث : غَطَشَ اللَّيْلُ ، فَهُوَ غاطِشٌ ، مُظْلِمٌ ، قَالَ : والأَغْطَشُ : الَّذِي في عَيْنَيْهِ شِبْهُ : العَمَشِ والمرأةُ : غَطْشَاءُ .
أبو عُبَيْد عن الأَحْمر ، في : الأغْطَشِ : مِثلُه :
وقَالَ شَمِر : الغَطَشُ : الضَّعْف في البَصَرِ ، كما يَنْظُر بِبَعْضِ بَصَرِهِ . وَيُقَالُ : هُوَ الَّذِي لا يفتَحُ عَيْنَيْهِ ، في الشَّمْسِ . قَال رُؤْبَة :
أرْمِيهِمُ بالنَّظَرِ التَّغْطِيشي
وَأَنْشَدَ غَيْرُهُ للأَعْشى :
وَيَهْماءَ باللَّيْلِ غَطْشَى الفَلا
ةِ يُؤْنِسُنِي صَوْتُ فَيَّادِهَا
قَالَ الأصمعيُّ في بَابَ الفَلَوَاتِ : الأَرْضُ اليَهْمَاءُ : التي لا يُهْتَدَى فِيها الطَّريقُ . والغَطَشُ مِثْلُهُ هَكَذا رَواهُ شِمر ، وبيتُ الأَعْشَى يَدُلُّ عَلَيْهِ .
وقَالَ الفَرَّاءُ في قوْلِهِ جلّ وعزّ : ( فَسَوَّاهَا وَأَغْطَشَ لَيْلَهَا وَأَخْرَجَ ) ( النازعات : 29 ) ، أي : أظْلَمَ لَيْلَها ، وَكَذَلِكَ قَالَ الزَّجَّاجُ . وَقَالَ الأصمَعِيُّ : الغَطَشُ : السَدَفُ ، يُقَالُ : ( أتيتُهُ غَطَشاً ) . وَقَدْ أَغْطَشَ اللّيلُ .
وقَالَ أبو تُرَابٍ : الغَطَشُ وَالْغَبَشُ وَاحِدٌ .
وَقَال اللَّحْيَانيّ : يُقَالُ : غَطِّشْ لِي شَيْئاً وَوَطِّشْ لي شَيْئاً مَعْنَاهُ : إفْتَحْ لي شَيْئاً .
غيرُه : مَفَازَةٌ غَطْشَى : عَمِيَّةُ المسالِكِ ، لا يُهْتَدَى فِيها ، حَكاهُ أبو عُبَيد عن الأصمعيُّ .
وقَال أبو سَعِيدٍ : يُقَالُ : هو يَتَغَاطَشُ عن الأمرِ ، وَيَتَغَاطَسُ ، أي : يتَغَافَلُ .

##### Türkçe

غ ش ط
**غطش**
Kullanıldı, vecihlerinden: **غطش**.
**غطش**: **قَالَ الليث**: **غَطَشَ اللَّيْلُ**; o hâlde o **غاطِشٌ**, karanlık. Dedi ki: ve **الأَغْطَشُ**: iki gözünde **العَمَشِ** benzeri olan; kadın ise: **غَطْشَاءُ**.
Ebû **عُبَيْد** **الأَحْمر**’den, **الأغْطَشِ** hakkında: onun misli (gibidir).
Ve **قَالَ شَمِر**: **الغَطَشُ**: görmede zayıflıktır; sanki görmesinin bir kısmıyla bakar. Ve denilir: o, güneşte iki gözünü açmayan kimsedir. **قَال رُؤْبَة**:
أرْمِيهِمُ بالنَّظَرِ التَّغْطِيشي
Ve başkası **الأَعْشى** için inşâd etti:
وَيَهْماءَ باللَّيْلِ غَطْشَى الفَلا
ةِ يُؤْنِسُنِي صَوْتُ فَيَّادِهَا
**قَالَ الأصمعيُّ** **بَابَ الفَلَوَاتِ**’ta: **الأَرْضُ اليَهْمَاءُ**: içinde yolun bulunamadığı (hidayet olunamadığı) yerdir. Ve **الغَطَشُ** onun mislidir; **شِمر** böyle rivayet etti; ve **بيتُ الأَعْشَى** ona delâlet eder.
Ve **قَالَ الفَرَّاءُ** O’nun (celîl ve azîz) sözü hakkında: ( **فَسَوَّاهَا وَأَغْطَشَ لَيْلَهَا وَأَخْرَجَ** ) ( **النازعات : 29** ), yani: gecesini kararttı; ve **الزَّجَّاجُ** da böyle dedi. Ve **قَالَ الأصمَعِيُّ**: **الغَطَشُ**: **السَدَفُ**; denilir: ( **أتيتُهُ غَطَشاً** ). Ve gece **أَغْطَشَ**.
Ve **قَالَ أبو تُرَابٍ**: **الغَطَشُ** ve **الْغَبَشُ** birdir.
Ve **قَال اللَّحْيَانيّ**: denilir: **غَطِّشْ** bana bir şey ve **وَطِّشْ** bana bir şey; mânâsı: bana bir şey aç.
Başkası: **مَفَازَةٌ غَطْشَى**: yolları kör (belirsiz) olan; içinde yol bulunamayan; bunu **أبو عُبَيد** **الأصمعيُّ**’den hikâye etti.
Ve **قَال أبو سَعِيدٍ**: denilir: o, işten **يَتَغَاطَشُ** eder ve **يَتَغَاطَسُ** eder; yani: **يتَغَافَلُ** eder.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D8%B4/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الغين والطاء وما يثلثهما)
(غطف) الغين والطاء والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على خَير وسُبوغٍ في شيء، وأصله الغَطَف في الأشفار، وهو كثرتُها وطولُها وانثناؤُها. ثم يقال: عيشٌ أغطَف، إذا كان ناعماً منثَنِياً على صاحبه بالخَير. والمصدر الغَطَف.
(غطل) الغين والطاء واللام ثلاث كلمات: الغَيْطَلة: الشَّجَرَةُ، والجمع الغَيْطَل. قال:
فظلّ يُرَنِّحُ في غَيطلٍ  *** كما يستدير الحِمارُ النّعِرْ([1])
والغَيْطلة: البَقَرَة. والغيطلة: التجاج اللَّيلِ وسوادُه([2]) .
(غطم) الغين والطاء والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على كثرةٍ واجتماع. من ذلك البحر الغِطَمُّ. ويقال لمُعْظَمِ البَحْر. غُطَامِطٌ. ورجلٌ غِطَمٌّ: واسع الخُلُقُ.
(غطو) الغين والطاء والحرف المعتل يدلُّ على الغِشاء والسَّتر. يقال: غَطَيت الشَّيءَ وغَطَّيْتُه. والغِطاء: ما تَغَطَّى به. وغَطَا اللّيلُ يَغْطُو، إذا غَشَّى بظلامه.
(غطش) الغين والطاء والشين أصلٌ واحدٌ صحيح، يدلُّ على ظُلْمَةٍ باب ما جاء من كلام العرب على أكثر من ثلاثة أحرف أوّله غين
وما أشبَهها. من ذلك الأغطش، وهو الذي في عينه شِبْه العَمَش، والمرأة غَطْشاء. وفَلاةٌ غَطْشَى: لا يُهْتَدَى لها. قال:
ويَهْماءَ باللَّيلِ غَطْشَى الفلا  *** ةِ يؤنِسُني صوتُ فَيَّادِها([3])
وغَطَشَ الليلُ: أظلَمَ. والله تعالى أغْطَشَه([4]) . والمتغاطِش: المتعامِي عن الشَّيء. ويقال: هو يَتَغَاطش.
(غطس) الغين والطاء والسين أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على *الغَطِّ. يقال: غطَطْتُه في الماء وغَطَسته. وتَغَاطَسَ القومُ: تغاطُّوا.
---------------------ـ
([1]) لامرئ القيس في ديوانه 12 واللسان (رمح، غطل، نعر).
([2]) في الأصل: "الحاح"، صوابه في المجمل واللسان. والالتجاج: الاختلاط.
([3]) للأعشى في ديوانه 54 واللسان (فيد، غطش).
([4]) ويقال أيضاً أغطش الليل بنفسه.

ـ

##### Türkçe

(غayn ve طاء ve ikisini üçleyen şeyler bâbı)
(**غطف**) **الغين** ve **الطاء** ve **الفاء** sahih bir asıldır; bir şeyde hayra ve bol/kuşatıcı oluşa delâlet eder. Aslı, kirpiklerdeki **الغَطَف**tır; o, onların çokluğu, uzunluğu ve kıvrılmasıdır. Sonra denir ki: **عيشٌ أغطَف**; eğer yumuşak olup sahibine hayır ile kıvrılıp (ona) yönelmiş ise. Masdar **الغَطَف**tır.
(**غطل**) **الغين** ve **الطاء** ve **اللام** üç kelimedir: **الغَيْطَلة**: ağaçtır; cem‘i **الغَيْطَل**. Dedi ki:
فَظَلَّ يُرَنِّحُ في غَيطلٍ  *** كما يستدير الحِمارُ النّعِرْ([1])
Ve **الغَيْطلة**: inektir. Ve **الغيطلة**: gecenin şiddetle karışması ve onun karalığıdır([2]) .
(**غطم**) **الغين** ve **الطاء** ve **الميم** sahih bir asıldır; çokluğa ve toplanmaya delâlet eder. Bundan: **البحر الغِطَمُّ**. Ve denir: denizin çoğunluğuna (en büyük kısmına) **غُطَامِطٌ**. Ve **رجلٌ غِطَمٌّ**: huyu geniştir.
(**غطو**) **الغين** ve **الطاء** ve illetli harf, örtüye ve gizlemeye delâlet eder. Denir: **غَطَيت** şeyi ve **غَطَّيْتُه**. Ve **الغِطاء**: onunla örtünülen şeydir. Ve **غَطَا** gece **يَغْطُو**; karanlığıyla örttüğü zaman.
(**غطش**) **الغين** ve **الطاء** ve **الشين** tek bir sahih asıldır; bir karanlığa delâlet eder. (Bu,) Arapların sözünden üç harften fazla olan, evveli **غين** olan ve ona benzeyen şeyler bâbından gelenlerdir. Bundan: **الأغطش**; o, gözünde **شِبْه العَمَش** bulunan kimsedir; kadın ise **غَطْشاء**dır. Ve **فَلاةٌ غَطْشَى**: kendisine yol bulunmayan (çöl). Dedi ki:
ويَهْماءَ باللَّيلِ غَطْشَى الفلا  *** ةِ يؤنِسُني صوتُ فَيَّادِها([3])
Ve **غَطَشَ الليلُ**: karardı. Ve Allah Teâlâ onu **أغْطَشَه**([4]) . Ve **المتغاطِش**: bir şeyden kör taklidi yapan (görmezden gelen)dir. Ve denir: o **يَتَغَاطش**.
(**غطس**) **الغين** ve **الطاء** ve **السين** sahih bir asıldır; **الغَطِّ**e delâlet eder. Denir: onu suda **غطَطْتُه** ve **غَطَسته**. Ve **تَغَاطَسَ القومُ**: birbirlerini batırdılar.

---------------------ـ
([1]) İmru’ul-Kays’a aittir; divanında 12 ve Lisân’da (**رمح**، **غطل**، **نعر**).
([2]) Asılda: “الحاح”; doğrusu Mücmel ve Lisân’dadır. Ve **الالتجاج**: karışmadır.
([3]) A‘şâ’ya aittir; divanında 54 ve Lisân’da (**فيد**، **غطش**).
([4]) Ve ayrıca denir: gece bizzat kendisiyle **أغطش**.

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D8%B4/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- قال تعالى: ﴿أغطش ليلها﴾ [النازعات/29]، أي: جعله مظلما، وأصله من الأغطش، وهو الذي في عينه شبه عمش، ومنه قيل: فلاه غطشى: لا يهتدي فيها، والتغاطش: التعامي عن الشيء.

##### Türkçe

- Yüce Allah dedi: ﴿أغطش ليلها﴾ [النازعات/29], yani: onu karanlık yaptı; aslı **الأغطش**’tandır; o da gözünde bir tür **عمش** benzerliği bulunan kimsedir. Ondan dolayı denildi: **فلاه غطشى**: onda yol bulamaz; ve **التغاطش**: şeyden **التعامي** etmektir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D8%B4/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

غ ط ش
أتيته غبشاً وغطشاً وهو السّدف وقد أغطش الليل وأغطشه الله ‏"‏ وأغطش ليلها ‏"‏‏.‏
وفلاة غطشى‏:‏ عميّة المسالك‏.‏
قال الأعشى‏:‏ ويهماء بالليل غطشى الفلا يؤنسني صوت فيّادها تغاطش شكوانا إليها ولا تعي مع البخل أحناء الحديث المرجّع

##### Türkçe

غ ط ش
Ona **غبشاً** ve **غطشاً** hâlinde geldim; o, **السّدف**’dir. Gece **أغطش** oldu; Allah onu **أغطشه** kıldı: “Ve onun gecesini **أغطش** kıldı”.

Ve **فلاة غطشى**: yolları kör (belirsiz) olan.

**الأعشى** dedi:
Ve geceleyin **ويهماء** (bir çöl) **غطشى**; artık beni, onun **فيّادها**’sının bir sesi ünsiyet ettirmez; şikâyetimizi ona **تغاطش** ederiz de (o) idrak etmez; cimrilikle birlikte, geri döndürülen sözün kıvrımlarını (da idrak etmez).

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D8%B4/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الغَطَشُ في العين: شِبْهُ العَمَشُ، غَطِشَ غَطَشاً واغْطاش، ورجل غَطِشٌ وأَغْطَشُ وقد غَطِشَ وامرأَة غَطْشَى بَيّنا الغَطَشِ. والغَطَشُ: الضعف في البصر كما يَنْظُر ببعض بصره؛ ويقال: هو الذي لا يفتح عَيْنَيه في الشمس؛ قال رؤبة:
أُرِيهُمُ بالنظَرِ التغْطِيش
والغُطَاشُ: ظلمةُ الليل واختلاطُه، ليل أَغْطَشُ وقد أُغْطشَ الليلُ بنفسه. وأَغْطَشَه اللَّه أَي أَظْلَمه. وغَطَشَ الليلُ، فهو غاطِشٌ أَي مُظْلم. الفراء في قوله تعالى: وأَغطَشَ لَيْلَها، أَي أَظلم ليلَها. وقال الأَصمعي: الغَطْشُ السَّدَفُ. يقال: أَتيتُه غَطْشاً وقد أَغطَشَ الليل، وجعل أَبو تراب الغَطْشَ مُعاقِباً للغَبَش. ومفَازةٌ غَطْشى: غَمَّةُ المَسالكِ لا يُهتدى فيها؛ حكاه أَبو عبيد عن الأَصمعي. وفلاة غَطْشَى: لا يُهتدى لها.
والمُتَغاطِشُ: المُتعامي عن الشيء. وفلاة غَطْشاءُ وغَطِيشٌ: لا يُهتدى فيها لطريق. وفلاة غَطْشى، مقصور؛ عن كراع: مُظْلمة حكاها مع ظَمْأَى وغَرْثَى ونحوِهما مما قد عُرِفَ أَنه مقصور؛ قال الأَعشى: ويَهْماء بالليل غَطْشى الفَلا
ةِ، يُؤْنِسُني صوْتُ فيَّادِها
الأَصمعي في باب الفلوات: الأرض اليَهْماء التي لا يهتدى فيها لطَريق، والغَطْشى مثلُه. وغَطِّشُ لي شيئاً حتى أَذْكُر أَي افتح لي. اللحياني: غَطِّشْ لي شيئاً ووَطَّشْ لي شيئاً أَي افتح لي شيئاً ووجْهاً. وسَمَتَ لهم يسْمِتُ سَمْتاً إِذا هو هيَّأَ لهم وجهَ العمل والرأْي والكلام، وقد وَحَى لهم يَحي ووَطّشَ بمعنى واحد؛ من لغة أَبي ثروان. والمُتغاطِشُ: المتعامي عن الشيء. أَبو سعيد: هو يتَغاطَشُ عن الأَمر ويَتَغاطَسُ أَي يَتَغافَلُ.
ومِياهُ غُطَيْشٍ: من أَسماء السَّراب؛ عن ابن الأَعرابي، قال أَبو علي: وهو تصغير الأَغْطَش تصغير الترخيم وذلك لأَن شدة الحر تَسْمَدِرُّ فيه الأَبصارُ فيكون كالظلمة ونظيره صَكّةُ عُمَيٍّ؛ وأَنشد ابن الأَعرابي في تقوية ذلك:
ظَلِلْنا نخْبِطُ الطَّلْماءَ طِهْراً
لَدَيْه، والمَطِيُّ له أُوارُ

##### Türkçe

**الغَطَشُ** gözde: **شِبْهُ العَمَشُ**; **غَطِشَ** **غَطَشاً** ve **اغْطاش**; ve adam **غَطِشٌ** ve **أَغْطَشُ**; ve gerçekten **غَطِشَ**; ve kadın **غَطْشَى**; **بَيّنا الغَطَشِ**.

Ve **الغَطَشُ**: görmede zayıflık; sanki görmesinin bir kısmıyla bakar gibi; ve denilir: o, güneşte iki gözünü açmayan kimsedir; Rü’be dedi:
أُرِيهُمُ بالنظَرِ التغْطِيش

Ve **الغُطَاشُ**: gecenin karanlığı ve onun karışıklığı; **ليل أَغْطَشُ**; ve gece kendi kendisiyle **أُغْطشَ**. Ve Allah onu **أَغْطَشَه**; yani onu kararttı. Ve gece **غَطَشَ**; o hâlde o **غاطِشٌ**; yani karanlık. Ferrâ, Yüce Allah’ın sözü hakkında: **وأَغطَشَ لَيْلَها**; yani onun gecesini kararttı. Ve Asma‘î dedi: **الغَطْشُ** **السَّدَفُ**tur. Denilir: ona **غَطْشاً** geldim; hâlbuki gece **أَغطَشَ** olmuştu. Ve Ebû Turâb, **الغَطْشَ**ı **الغَبَش**e ardıl (mütekârib) kıldı. Ve **مفَازةٌ غَطْشى**: yolların boğuculuğu/kapalılığı; onda yol bulunmaz; bunu Ebû Ubeyd, Asma‘î’den nakletti. Ve **وفلاة غَطْشَى**: ona yol bulunmaz.

Ve **المُتَغاطِشُ**: şeyden **المُتعامي** olan (görmezlikten gelen). Ve **وفلاة غَطْشاءُ** ve **غَطِيشٌ**: onda yola yol bulunmaz. Ve **وفلاة غَطْشى**; kısaltılmıştır; Kurâ‘dan: karanlık; onu **ظَمْأَى** ve **غَرْثَى** ve bunların benzerleriyle birlikte hikâye etti; bunların kısaltılmış olduğu bilinmiştir; A‘şâ dedi:
ويَهْماء بالليل غَطْشى الفَلا
ةِ، يُؤْنِسُني صوْتُ فيَّادِها

Asma‘î, çöller babında: yol için onda yol bulunmayan **الأرض اليَهْماء**; ve **الغَطْشى** onun gibidir. Ve bana bir şey **غَطِّشُ** et ki hatırlayayım; yani bana aç. Lihyânî: bana bir şey **غَطِّشْ** et ve bana bir şey **وَطَّشْ** et; yani bana bir şey ve bir yön aç. Ve onlara **سَمَتَ** eder, **يسْمِتُ سَمْتاً**; o, onlara işin, görüşün ve sözün yönünü hazırladığı zaman; ve onlara **وَحَى** etti, **يَحي**; ve **وَطّشَ** bir tek mânâdadır; Ebû Servân’ın dilindendir. Ve **المُتغاطِشُ**: şeyden **المتعامي** olan. Ebû Sa‘îd: o, işten **يتَغاطَشُ** eder ve **يَتَغاطَسُ** eder; yani **يَتَغافَلُ** eder.

Ve **مِياهُ غُطَيْشٍ**: **السَّراب**ın adlarındandır; İbnü’l-A‘râbî’den; Ebû Alî dedi: o, **الأَغْطَش**ın küçültmesidir; **تصغير الترخيم** küçültmesidir; çünkü şiddetli sıcaklıkta bakışlar onda keskinleşip uzar, böylece karanlık gibi olur; ve onun benzeri **صَكّةُ عُمَيٍّ**dir; ve İbnü’l-A‘râbî, bunu kuvvetlendirmede inşâd etti:
ظَلِلْنا نخْبِطُ الطَّلْماءَ طِهْراً
لَدَيْه، والمَطِيُّ له أُوارُ

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D8%B4/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* غ ط ش * * أغْطَشَ * الله الليل أظلمه وأغطش الليل أيضا بنفسه

##### Türkçe

* غ ط ش * * **أغْطَشَ** * Allah geceyi kararttı; ve geceyi de yine kendisiyle kararttı.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D8%B4/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

غَطَشَ
1 غَطَشَ ذ , aor. غَطِشَ , (A, K,) inf. n. غَطْشٌ, (TK,) [or perhaps غَطَشٌ, q. v.,] It (the night) became dark; (A, K;) as also ↓ أَغْطَشَ: (S, K:) or غَطَشٌ is syn. with سَدَفٌ; and hence اللَّيْلُ ↓ اغطش [app. meaning the night became dark, or black]. (As, A, TA.) [See غَطَشٌ, below.] -A2- غَطِشَ, (S, TA.) [aor. غَطَشَ ,] inf. n. غَطَشٌ, (TA,) He had an affection resembling weakness of the sight, with a shedding of tears at most times. (S, TA.) And غَطِشَ البَصَرُ [The eye, or sight, became weak, and affected with a shedding of tears at most times] and so ↓ اغطاشّ, like احمارّ [in measure] (TA and عَيْنُهُ ↓ تغطّشت His eye became dark, or dim, (IDrd, K,) and weak-sighted. (IDrd.)

اغطش
4 اغطش ذ : see 1, in two places. ― -b2- اغطشوا They entered into, or upon, the darkness [of night]. (TA.) -A2- اغطش اللّٰهُ اللَّيْلَ God made the night dark, (Fr. S, A, * K)

5 تَغَطَّشَ see 1. last sentence.

تغاطش عَنْهُ
6 تغاطش عَنْهُ ذ He feigned himself negligent, or heedless, of it; (Aboo-Sa'eed Ed-Dareer, K;) namely, a thing, or an affair; as also تغاطس; (Aboo-Sa'eed;) and [app. in like manner] تغاطشهُ: (IAar, TA in art. عمش:) or he feigned himself blind to it; either in the eyes or intellectually; syn. تعامى. (TA.) You say also, مَرَرْتُ بِهِ فَتَغَاطَشَ [I passed by him and he feigned himself heedless, or blind]. (A.)

11 اـِغْطَاْشَّ see 1, last sentence.

غَطَشٌ
غَطَشٌ ذ i. q. سَدَفٌ [app. meaning The darkness, or blackness, of night]: (As, A, TA:) Aboo-Turلb, (L,) or AZ, (TA,) makes it to be after the غَبَش: (L, TA:) and ↓ غُطَاشٌ also signifies the darkness and confusedness of night. (TA.) ― -b2- Also Weakness of sight, with a shedding of tears at most times: (K:) or an affection resembling this. (S, TA.)

غَطِشٌ
غَطِشٌ ذ : see أَغْطَشُ, in two places.

فَلَاةٌ غَطْشَى
فَلَاةٌ غَطْشَى ذ , (As, A 'Obeyd, Kr, S, A,) or غَطْشَآءُ, (O, K,) if from غَطَشَ اللَّيْلُ. originally [and properly] like عَمْيَآءُ, but by poetic license it is made perfectly decl., [with tenween,] but if غَطْشَانُ occurred, as meaning “ dark, ” it would be a fem., written [غَطْشَى,] with ى (O, TA,) or both forms, without and with medd, (TA,) A desert, or waterless desert, that is dark: (Kr:) or of which the ways through it are obscure; (As, A 'Obeyd,. A, TA;) where one cannot find the right way. (As, A 'Obeyd, S, K, TA.) You say, رَكِبْنَا فَلَاةً غَطْشَى وَنَحْنُ كَرِمَالِهَا عَطْشَى [We travelled upon a desert, or waterless desert, of which the ways through it were obscure, and we were like its sands thirsty]. (A.)

غُطَاشٌ
غُطَاشٌ ذ : see غَطَشٌ.

غَاطِشٌ
غَاطِشٌ ذ : see what next follows.

أَغْطَشُ
أَغْطَشُ ذ Dark; applied to night; as also ↓ غَاطِشٌ and ↓ غَطِشٌ: [fem. غَطْشَآءُ: see غَطْشَى:] and ↓ تَغْطِيشٌ, an inf. n. [of غَطَّشَ] used as an epithet, signifies the same, applied to sight. (TA.) ― -b2- Also A man having the affection of the eyes termed غَطَشٌ; (S, TA;) as also ↓ غَطِشٌ: (TA:) fem. of the former غَطْشَآءُ. (S, TA.)

تَغْطِيشٌ
تَغْطِيشٌ ذ : see the next preceding paragraph.

مُتَغَاطِشٌ
مُتَغَاطِشٌ ذ Feigning blindness to a thing. (S.) [See 6.]

##### Türkçe

غَطَشَ
1 **غَطَشَ** ذ, muzâri‘ **غَطِشَ**, (A, K,) mastar **غَطْشٌ**, (TK,) [yahut belki **غَطَشٌ**, bkz.,] O (gece) karanlık oldu; (A, K;) **أَغْطَشَ** da böyledir: (S, K:) yahut **غَطَشٌ**, **سَدَفٌ** ile eşanlamlıdır; bundan dolayı **اللَّيْلُ** ↓ **اغطش** [görünüşe göre “gece karanlık oldu yahut siyah oldu” mânâsında]. (As, A, TA.) [Aşağıda **غَطَشٌ**’a bak.] -A2- **غَطِشَ**, (S, TA.) [muzâri‘i **غَطَشَ**,] mastar **غَطَشٌ**, (TA,) Onda, çoğu vakit gözyaşı dökülmesiyle birlikte, görmenin zayıflığına benzeyen bir rahatsızlık vardı. (S, TA.) Ve **غَطِشَ البَصَرُ** [göz yahut görme zayıfladı ve çoğu vakit gözyaşı dökülmesiyle etkilendi] ve bunun gibi ↓ **اغطاشّ**, vezin bakımından **احمارّ** gibi (TA) ve **عَيْنُهُ** ↓ **تغطّشت** Onun gözü karardı yahut donuklaştı, (IDrd, K,) ve zayıf görür oldu. (IDrd.)

اغطش
4 **اغطش** ذ: 1’e, iki yerde, bak. ― -b2- **اغطشوا** Onlar karanlığa [gecenin karanlığına] girdiler yahut karanlığın üzerine girdiler. (TA.) -A2- **اغطش اللّٰهُ اللَّيْلَ** Allah geceyi karanlık yaptı, (Fr. S, A, * K)

5 **تَغَطَّشَ**: 1’in son cümlesine bak.

تغاطش عَنْهُ
6 **تغاطش عَنْهُ** ذ O, ondan kendisini ihmalkâr yahut aldırmaz gösterdi; (Aboo-Sa'eed Ed-Dareer, K;) yani bir şeyden yahut bir işten; **تغاطس** da böyledir; (Aboo-Sa'eed;) ve [görünüşe göre aynı şekilde] **تغاطشهُ**: (IAar, TA, md. عمش’te:) yahut ona karşı kendisini kör gösterdi; ya gözlerde yahut aklen; eşanlamlısı **تعامى**. (TA.) Sen ayrıca şöyle dersin: **مَرَرْتُ بِهِ فَتَغَاطَشَ** [Onun yanından geçtim de o kendisini aldırmaz yahut kör gösterdi]. (A.)

11 **اـِغْطَاْشَّ**: 1’in son cümlesine bak.

غَطَشٌ
**غَطَشٌ** ذ **سَدَفٌ** ile aynı mânâdadır [görünüşe göre “gecenin karanlığı yahut siyahlığı” mânâsında]: (As, A, TA:) Aboo-Turلb, (L,) yahut AZ, (TA,) onu **غَبَش**’ten sonra kılar: (L, TA:) ve ↓ **غُطَاشٌ** da gecenin karanlığını ve karışıklığını ifade eder. (TA.) ― -b2- Ayrıca: çoğu vakit gözyaşı dökülmesiyle birlikte görmenin zayıflığı: (K:) yahut buna benzeyen bir rahatsızlık. (S, TA.)

غَطِشٌ
**غَطِشٌ** ذ: **أَغْطَشُ**’a, iki yerde, bak.

فَلَاةٌ غَطْشَى
**فَلَاةٌ غَطْشَى** ذ, (As, A 'Obeyd, Kr, S, A,) yahut **غَطْشَآءُ**, (O, K,) eğer **غَطَشَ اللَّيْلُ**’den ise. aslında [ve doğru olarak] **عَمْيَآءُ** gibi; fakat şiir zaruretiyle tam i‘rablı [tenvinli] yapılır; ama “karanlık” mânâsında **غَطْشَانُ** vâki olsaydı, o bir müennes olurdu, ى ile [**غَطْشَى**] yazılırdı (O, TA,) yahut iki şekil de, medd’siz ve medd’li, (TA,) Karanlık olan bir çöl yahut susuz çöl: (Kr:) yahut içinden geçen yolları belirsiz olan; (As, A 'Obeyd,. A, TA;) orada doğru yolu bulmanın mümkün olmadığı. (As, A 'Obeyd, S, K, TA.) Sen şöyle dersin: **رَكِبْنَا فَلَاةً غَطْشَى وَنَحْنُ كَرِمَالِهَا عَطْشَى** [Biz, yolları belirsiz olan bir çöl yahut susuz çöl üzerinde yol aldık ve biz onun kumları gibi susuz idik]. (A.)

غُطَاشٌ
**غُطَاشٌ** ذ: **غَطَشٌ**’a bak.

غَاطِشٌ
**غَاطِشٌ** ذ: hemen ardından gelen şeye bak.

أَغْطَشُ
**أَغْطَشُ** ذ Karanlık; geceye uygulanır; ↓ **غَاطِشٌ** ve ↓ **غَطِشٌ** da böyledir: [müennesi **غَطْشَآءُ**: **غَطْشَى**’ya bak:] ve ↓ **تَغْطِيشٌ**, [**غَطَّشَ**’ın] bir mastarı olup sıfat olarak kullanılır, aynı mânâyı ifade eder, görmeye uygulanır. (TA.) ― -b2- Ayrıca: gözlerde **غَطَشٌ** denilen rahatsızlığı olan bir adam; (S, TA;) ↓ **غَطِشٌ** da böyledir: (TA:) ilkinin müennesi **غَطْشَآءُ**. (S, TA.)

تَغْطِيشٌ
**تَغْطِيشٌ** ذ: bir önceki paragrafa bak.

مُتَغَاطِشٌ
**مُتَغَاطِشٌ** ذ Bir şeye karşı körlüğü uyduran. (S.) [6’ya bak.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D8%B4/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

غَطَشَ
غَطَشَ I ( n. ac. غَطْش 1 ),
a.  Was dark, gloomy.

b.  ( n. ac. غَطْش 1 ,  غَطَشَاْن 36 ), Crept, crawled along.

غَطِشَ
غَطِشَ A ( n. ac. غَطَش 4 )
a.  [ Bi ], Had weak sight.

غَطَّشَ
غَطَّشَ II
a.  [ acc. &  La ], Advised, counselled, recommended to.

أَغْطَشَ
أَغْطَشَ IV ,
a.  Was dark.

b.  Darkened.

تَغَطَّشَ
تَغَطَّشَ V ,
a.  Was weak, feeble ( sight ).

تَغَاْطَشَ
تَغَاْطَشَ VI
a.  [ 'An ], Was blind to; disregarded, overlooked.

b.  Was heedless, indifferent.

غَطَش
غَطَش 4 ,
a.  Weak sight.

b.  Darkness.

أَغْطَشُ
أَغْطَشُ 14 , ( pl. غُطْش 3 ),
a.  Weak-sighted, dim-sighted.

b.  Dark, gloomy, dreary.

غَطْشَآءُ
غَطْشَآءُ 42 ,
a.  fem. of أَغْطَشُ 14 .

غَطَّشَ
N. Ac. غَطَّشَ II ,
a.  see 14 (b) .

##### Türkçe

غَطَشَ
غَطَشَ I ( n. ac. **غَطْش** 1 ),
a. Karanlık, kasvetli idi.

b. ( n. ac. **غَطْش** 1 , **غَطَشَاْن** 36 ), Süründü, emekleyerek ilerledi.

غَطِشَ
غَطِشَ A ( n. ac. **غَطَش** 4 )
a. [ Bi ], Zayıf görmeye sahipti.

غَطَّشَ
غَطَّشَ II
a. [ acc. & La ], -e öğüt verdi, nasihat etti, -e tavsiye etti.

أَغْطَشَ
أَغْطَشَ IV ,
a. Karanlık idi.

b. Karanlıklaştırdı.

تَغَطَّشَ
تَغَطَّشَ V ,
a. Zayıf, güçsüz idi (görme).

تَغَاْطَشَ
تَغَاْطَشَ VI
a. [ 'An ], -e karşı kör oldu; aldırmadı, göz ardı etti.

b. Gaflet içinde idi, kayıtsız idi.

غَطَش
غَطَش 4 ,
a. Zayıf görme.

b. Karanlık.

أَغْطَشُ
أَغْطَشُ 14 , ( pl. **غُطْش** 3 ),
a. Zayıf gören, loş gören.

b. Karanlık, kasvetli, iç karartıcı.

غَطْشَآءُ
غَطْشَآءُ 42 ,
a. **أَغْطَشُ** 14 ’ün müennesi.

غَطَّشَ
N. Ac. **غَطَّشَ** II ,
a. 14 (b)’ye bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D8%B4/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

غطش
غَطَشَ - يَغْطِشَ - أغْطَشَ - يُغْطِشُ
غَطَشَ - يَغْطِشَ + الكائن أو الشيء + على كائن: يُعَمِّش ويُغَبِّش: يُظلِم وينقص الضياء الواصل منه إلى الكائن فلا يبين: يقل وضوح الشيء لنقص الضياء الواصل منه إلى عيني الناظر، وخاصة ليلاً، بسبب الظلمة أو رمد أو عمش على العين
أَغْطَشَ - يُغْطِشُ: على وزن " أفعل " من " غَطَشَ - يَغْطِشَ ": جعله  " يَغْطِشَ ": أنقص الضياء فيه فجعل وضوح صورةه وبيان ما فيه صعباً وقليلاً
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " نقص قدرة الإبصار  لنقص وصول الضياء إلى العين " وهي:
عَمِيَ - يَعْمَى، كَمِهَ - يَكْمَهُ، غَطَشَ - يَغْطَشَ، عَشَا - يَعْشُو، بَرِقَ - يَبْرَقُ، مَسَا - يَمْسُو
أغطش
 	﴿وأغطش ليلها وأخرج ضحاها(29)﴾ النازعات
مختار الصحاح
● [غطش] غ ط ش: أغْطَشَ الله الليل أظلمه وأغطش الليل أيضا بنفسه
معجم الفرائد القرآنية:
غ ط ش
" أَغْطَشَ" فـي قولـه تعالـى :" وَأَغْطَشَ لَيْلَهَا وَأَخْرَجَ ضُحَاهَا" (29) النازعات .
الغَطش : الظلمة الشديدة، وأغطش ليلها أي جعل ليلها شديد الظلمة .
الراغب
غطش
- قال تعالى: }أغطش ليلها{ [النازعات/29]، أي: جعله مظلما، وأصله من الأغطش، وهو الذي في عينه شبه عمش، ومنه قيل: فلاه غطشى: لا يهتدي فيها، والتغاطش: التعامي عن الشيء.
ملخص اللسان:
1.    غَطِشَ: الغَطَشُ في العين: شِبْهُ العَمَشُ،
2.     والغَطَشُ: الضعف في البصر كما يَنْظُر ببعض بصره؛
3.    ويقال: هو الذي لا يفتح  عَيْنَيه في الشمس؛
4.    وأَغْطَشَه اللَّه أَي أَظْلَمه. وغَطَشَ الليلُ، فهو غاطِشٌ أَي  مُظْلم.
5.     ومفَازةٌ غَطْشى: غَمَّةُ  المَسالكِ لا يُهتدى فيها؛
6.     والمُتغاطِشُ:  المتعامي عن الشيء.
لسان العرب
● - غطش: الغَطَشُ في العين: شِبْهُ العَمَشُ، غَطِشَ غَطَشاً واغْطاش، ورجل  غَطِشٌ وأَغْطَشُ وقد غَطِشَ وامرأَة غَطْشَى بَيّنا الغَطَشِ.  والغَطَشُ: الضعف في البصر كما يَنْظُر ببعض بصره؛ ويقال: هو الذي لا يفتح  عَيْنَيه في الشمس؛ قال رؤبة:  أُرِيهُمُ بالنظَرِ التغْطِيش  والغُطَاشُ: ظلمةُ الليل واختلاطُه، ليل أَغْطَشُ وقد أُغْطشَ الليلُ  بنفسه. وأَغْطَشَه اللَّه أَي أَظْلَمه. وغَطَشَ الليلُ، فهو غاطِشٌ أَي  مُظْلم. الفراء في قوله تعالى: وأَغطَشَ لَيْلَها، أَي أَظلم ليلَها. وقال  الأَصمعي: الغَطْشُ السَّدَفُ. يقال: أَتيتُه غَطْشاً وقد أَغطَشَ الليل،  وجعل أَبو تراب الغَطْشَ مُعاقِباً للغَبَش. ومفَازةٌ غَطْشى: غَمَّةُ  المَسالكِ لا يُهتدى فيها؛ حكاه أَبو عبيد عن الأَصمعي. وفلاة غَطْشَى: لا  يُهتدى لها.  والمُتَغاطِشُ: المُتعامي عن الشيء. وفلاة غَطْشاءُ وغَطِيشٌ: لا يُهتدى  فيها لطريق. وفلاة غَطْشى، مقصور؛ عن كراع: مُظْلمة حكاها مع ظَمْأَى  وغَرْثَى ونحوِهما مما قد عُرِفَ أَنه مقصور؛ قال الأَعشى:  ويَهْماء بالليل غَطْشى الفَلا  ةِ، يُؤْنِسُني صوْتُ فيَّادِها  الأَصمعي في باب الفلوات: الأرض اليَهْماء التي لا يهتدى فيها لطَريق،  والغَطْشى مثلُه. وغَطِّشُ لي شيئاً حتى أَذْكُر أَي افتح لي. اللحياني:  غَطِّشْ لي شيئاً ووَطَّشْ لي شيئاً أَي افتح لي شيئاً ووجْهاً. وسَمَتَ  لهم يسْمِتُ سَمْتاً إِذا هو هيَّأَ لهم وجهَ العمل والرأْي والكلام، وقد  وَحَى لهم يَحي ووَطّشَ بمعنى واحد؛ من لغة أَبي ثروان. والمُتغاطِشُ:  المتعامي عن الشيء. أَبو سعيد: هو يتَغاطَشُ عن الأَمر ويَتَغاطَسُ أَي  يَتَغافَلُ.  ومِياهُ غُطَيْشٍ: من أَسماء السَّراب؛ عن ابن الأَعرابي، قال أَبو علي:  وهو تصغير الأَغْطَش تصغير الترخيم وذلك لأَن شدة الحر تَسْمَدِرُّ فيه  الأَبصارُ فيكون كالظلمة ونظيره صَكّةُ عُمَيٍّ؛ وأَنشد ابن الأَعرابي في  تقوية ذلك:  ظَلِلْنا نخْبِطُ الطَّلْماءَ طِهْراً  لَدَيْه، والمَطِيُّ له أُوارُ
مقاييس اللغة:
(غطش) الغين والطاء والشين أصلٌ واحدٌ صحيح، يدلُّ على ظُلْمَةٍ باب ما جاء من كلام العرب على أكثر من ثلاثة أحرف أوّله غين
وما أشبَهها. من ذلك الأغطش، وهو الذي في عينه شِبْه العَمَش، والمرأة غَطْشاء. وفَلاةٌ غَطْشَى: لا يُهْتَدَى لها. قال:
ويَهْماءَ باللَّيلِ غَطْشَى الفلا  *** ةِ يؤنِسُني صوتُ فَيَّادِها([3])
وغَطَشَ الليلُ: أظلَمَ. والله تعالى أغْطَشَه([4]) . والمتغاطِش: المتعامِي عن الشَّيء. ويقال: هو يَتَغَاطش.
القاموس المحيط:
غَطَشَ الليلُ يَغْطِشُ أظْلَمَ، كأغْطَشَ، وأغْطَشَه اللّهُ تعالى، فلانٌ غَطْشاً وغَطَشاناً مَشَى رُوَيْداً من مَرَضٍ أو كِبَرٍ. والغَطَشُ، محرَّكةً الغَمَشُ. وفَلاةٌ غَطْشاءُ لا يُهْتَدَى لها. وغَطِّشْ لي شيئاً افْتَحْ لي شيئاً ووَجْهاً، وهَيِّىء لي وجْهَ العَمَلِ والرأْيِ والكلامِ. وتَغَاطَشَ تَغَافَلَ.
وتَغَطَّشَتْ عينُهُ: أظْلَمَتْ.
تاج العروس:
غير مدوَّن

##### Türkçe

غطش
**غَطَشَ** - **يَغْطِشَ** - **أغْطَشَ** - **يُغْطِشُ**
**غَطَشَ** - **يَغْطِشَ** + canlı veya şey + bir canlı üzerine: körleştirir ve bulandırır: karartır ve ondan (çıkan) ulaşan ışığı eksiltir; böylece (o canlıya) görünmez: şeyin açıklığı, ondan (çıkan) ulaşan ışığın bakanın gözüne eksilmesi sebebiyle azalır; özellikle geceleyin, karanlık sebebiyle yahut gözde çapaklanma veya gözde **عَمَش** sebebiyle.

**أَغْطَشَ** - **يُغْطِشُ**: “**أفعل**” vezninde, “**غَطَشَ** - **يَغْطِشَ**”den: onu “**يَغْطِشَ**” kıldı: içindeki ışığı eksiltti; böylece onun suretinin açıklığını ve içindekinin beyanını zor ve az kıldı.

Ve lafız, “ışığın göze ulaşmasının eksilmesi sebebiyle görme gücünün eksilmesi” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**عَمِيَ** - **يَعْمَى**، **كَمِهَ** - **يَكْمَهُ**، **غَطَشَ** - **يَغْطَشَ**، **عَشَا** - **يَعْشُو**، **بَرِقَ** - **يَبْرَقُ**، **مَسَا** - **يَمْسُو**

أغطش
﴿**وأغطش ليلها وأخرج ضحاها(29)**﴾ **النازعات**

مختار الصحاح
● [**غطش**] غ ط ش: Allah geceyi **أغْطَشَ** etti: onu kararttı; gece de yine kendi kendine **أغطش** olur.

معجم الفرائد القرآنية:
غ ط ش
“**أَغْطَشَ**”, Yüce sözünde: “**وَأَغْطَشَ لَيْلَهَا وَأَخْرَجَ ضُحَاهَا**” (29) **النازعات**.
**الغَطش**: şiddetli karanlık; “**أغطش ليلها**” yani onun gecesini şiddetli karanlık kıldı.

الراغب
غطش
- Yüce Allah dedi: }**أغطش ليلها**{ [**النازعات/29**] yani onu karanlık kıldı; aslı **الأغطش**tandır; o da gözünde **عَمَش** benzeri olan kimsedir. Bundan dolayı “**فلاه غطشى**” denildi: onda yol bulamaz. Ve **التغاطش**: şeyden kör taklidiyle görmezlik.

ملخص اللسان:
1. **غَطِشَ**: gözde **الغَطَشُ**: **العَمَش** benzeri;
2. ve **الغَطَشُ**: görmede zayıflık; sanki görmesinin bir kısmıyla bakar;
3. ve denilir: o, güneşte iki gözünü açmayan kimsedir;
4. ve Allah onu **أَغْطَشَه**: yani onu kararttı. Gece **غَطَشَ** olur; o da **غاطِشٌ**dur, yani karanlık.
5. ve **مفَازةٌ غَطْشى**: yolların kapalılığı; onda yol bulunmaz;
6. ve **المُتغاطِشُ**: şeyden kör taklidiyle görmezlik eden.

لسان العرب
● - **غطش**: gözde **الغَطَشُ**: **شِبْهُ العَمَشُ**; **غَطِشَ** **غَطَشاً** ve **اغْطاش**; ve adam **غَطِشٌ** ve **أَغْطَشُ**; gerçekten **غَطِشَ**; ve kadın **غَطْشَى**; **الغَطَشِ**i apaçık olan. Ve **الغَطَشُ**: görmede zayıflık; sanki görmesinin bir kısmıyla bakar; ve denilir: o, güneşte iki gözünü açmayan kimsedir. Rü’be dedi:
أُرِيهُمُ بالنظَرِ التغْطِيش
Ve **الغُطَاشُ**: gecenin karanlığı ve karışıklığı; **ليل أَغْطَشُ**; gece kendi kendine **أُغْطشَ** olmuştur. Ve Allah onu **أَغْطَشَه**: yani onu kararttı. Gece **غَطَشَ** olur; o da **غاطِشٌ**dur, yani karanlık. Ferrâ, Yüce sözünde: **وأَغطَشَ لَيْلَها**: yani onun gecesini kararttı, dedi. Asma‘î dedi: **الغَطْشُ** **السَّدَفُ**tur. Denilir: ona **غَطْشاً** geldim; gece de **أَغطَشَ** olmuştu. Ebû Turâb, **الغَطْشَ**ı **الغَبَش**e ardıl kıldı. Ve **مفَازةٌ غَطْشى**: yolların kapalılığı; onda yol bulunmaz; bunu Ebû Ubeyd, Asma‘î’den nakletti. Ve **فلاة غَطْشَى**: ona yol bulunmaz. Ve **المُتَغاطِشُ**: şeyden kör taklidiyle görmezlik eden. Ve **فلاة غَطْشاءُ** ve **غَطِيشٌ**: onda yola yol bulunmaz. Ve **فلاة غَطْشى**; kısaltılmıştır; Kurâ‘dan: karanlık; onu **ظَمْأَى** ve **غَرْثَى** ve benzerleriyle birlikte hikâye etti; bunların kısaltılmış olduğu bilinmiştir. A‘şâ dedi:
ويَهْماء بالليل غَطْشى الفَلا
ةِ، يُؤْنِسُني صوْتُ فيَّادِها
Asma‘î, çöller babında: yolsuz, yol bulunmayan **الأرض اليَهْماء**; ve **الغَطْشى** onun gibidir. Ve “Bana bir şeyi **غَطِّشُ** et ki hatırlayayım” yani bana aç. Lihyânî: “Bana bir şeyi **غَطِّشْ** et ve bana bir şeyi **وَطَّشْ** et” yani bana bir şeyi ve bir yönü aç. Ve “Onlara **سَمَتَ** eder; **يسْمِتُ** **سَمْتاً**” denilir: onlara işin, görüşün ve sözün yönünü hazırladığı zaman; ve onlara **وَحَى** etti; **يَحي**; ve **وَطّشَ** aynı mânâdadır; Ebû Servân’ın dilinden. Ve **المُتغاطِشُ**: şeyden kör taklidiyle görmezlik eden. Ebû Sa‘îd: o, işten **يتَغاطَشُ** eder ve **يَتَغاطَسُ** eder; yani **يَتَغافَلُ** eder. Ve **مِياهُ غُطَيْشٍ**: serabın adlarındandır; İbnü’l-A‘râbî’den. Ebû Ali dedi: o, **الأَغْطَش**ın küçültmesidir; terhîm küçültmesi; çünkü şiddetli sıcaklıkta bakışlar onda yuvarlaklaşır; böylece karanlık gibi olur. Bunun benzeri **صَكّةُ عُمَيٍّ**dir. İbnü’l-A‘râbî, bunu kuvvetlendirmek için şu beyti okudu:
ظَلِلْنا نخْبِطُ الطَّلْماءَ طِهْراً
لَدَيْه، والمَطِيُّ له أُوارُ

مقاييس اللغة:
(**غطش**) **الغين** ve **الطاء** ve **الشين** tek bir sahih asıldır; üç harften fazla olan Arap sözlerinden gelen babda, başı **غين** olan ve ona benzeyenlerde, bir karanlığa delâlet eder. Bundan: **الأغطش**; o, gözünde **شِبْه العَمَش** olan kimsedir; kadın **غَطْشاء**. Ve **فَلاةٌ غَطْشَى**: ona yol bulunmaz. Dedi:
ويَهْماءَ باللَّيلِ غَطْشَى الفلا  *** ةِ يؤنِسُني صوتُ فَيَّادِها([3])
Ve gece **غَطَشَ** olur: karardı. Ve Yüce Allah onu **أغْطَشَه**([4]). Ve **المتغاطِش**: şeyden kör taklidiyle görmezlik eden. Ve denilir: o **يَتَغَاطش** eder.

القاموس المحيط:
Gece **غَطَشَ** olur, **يَغْطِشُ**: karardı; **أغْطَشَ** gibi. Ve Yüce Allah onu **أغْطَشَه**. Falan **غَطْشاً** ve **غَطَشاناً**: hastalıktan veya ihtiyarlıktan dolayı yavaşça yürüdü. Ve **الغَطَشُ**, harekeli olarak: **الغَمَشُ**. Ve **فَلاةٌ غَطْشاءُ**: ona yol bulunmaz. Ve “Bana bir şeyi **غَطِّشْ** et”: bana bir şeyi ve bir yönü aç; ve bana işin, görüşün ve sözün yönünü hazırla. Ve **تَغَاطَشَ**: **تَغَافَلَ** etti.
Ve gözü **تَغَطَّشَتْ**: karardı.

تاج العروس:
Kaydedilmemiş.
