# غطل — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D9%84/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%B7%D9%84/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غطل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D9%84.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: غطل

غطلت السماء يومنا هذا، وأغطلت: أطبق دجنها. غطل الليل، كفرح غطلا: التبست ظلمته. والغيطول: الظلمة المتراكمة. قال ابن دريد: الغيطول: اختلاط الأصوات، وأيضا: اختلاط الظلمة، كالغيطلة فيهما، أي في الأصوات والظلمة. والغيطل: السنور كالخيطل، عن كراع. الغيطل من الضحى: حيث تكون الشمس من مشرقها كهيئتها من مغربها وقت الظهر، نقله الصاغاني والزمخشري، يقال: جاء في غيطل الضحى. الغيطلة بهاء: الأكل والشرب والفرح بالأمن، نقله الفراء. أيضا: غلبة النعاس، وفي الأساس: ركبته غياطل النعاس، وهي غوالبه. الغيطلة من الليل: التجاج سواده، وقيل: التباس الظلام وتراكمه، والجمع الغياطل، قال:
  وقد كسانا ليله غياطلا وأنشد ابن بري للفرزدق:
  والليل مختلط الغياطل أليل الغيطلة: المال المطغي، هكذا ذكروه، ونقل عن الفراء، وليس هو من طغا طغوا: إذا أسرف في الظلم، كما يتبادر إلى الذهن، بل من طغت البقرة الوحشية طغيا: إذا صاحت، والثور مثله، فتأمل ذلك. الغيطلة: نعيم الدنيا، يقال: أبطرتهم غياطل الدنيا: أي نعمها المترادفة. أيضا الشجر الكثير الملتف، وبه فسر قول زهير:
  كما استغاث بسيء فز غـيطـلة                      خاف العيون فلم ينظر به الحشك والجمع غيطل، قال امرؤ القيس:
  فظل يرنح في غـيطـل                      كما يستدير الحمار النعر وقال أبو حنيفة: الغيطلة: جماعة الشجر والعشب، وكل ملتف مختلط غيطلة، خص أبو حنيفة مرة بالغيطلة جماعة الطرفاء. قال ابن الأعرابي: الغيطلة: اجتماع الناس والتفافهم، وقال ثعلب: الغيطلة: الجماعة، وقال غيره: ازدحام الناس، يقال: أتانا في غيطلة: أي في زحمة، قال الراعي:

  بغيطلة إذا التفت علينـا                      نشدناها المواعد والديونا أيضا ذات اللبن من الظباء والبقر، والجمع الغياطل، كما في العباب. وغطيل بتقديم الطاء على الياء: إذا اتسع في ماله وحشمه ونعمته. غطيل، هكذا مقتضى سياقه، وهو غلط، والصواب: وغيطل: إذا جعل تجارته في الغيطل، أي البقر، ومنه إلى آخر ما ذكر، كله غيطل بتقديم الياء على الطاء. غيطل القوم في الحديث: أفاضوا فيع وارتفعت أصواتهم، عن الهجري. والغوطالة: بالضم: الروضة، عن ابن الأعرابي. واغطأل: ركب بعضه بعضا، نقله أبو عبيد. وفي الروض للسهيلي: اغطأل البحر: هاج واغتلى من الغيطلة، وهي الظلمة، انتهى. وأنشد الصاغاني لحسان رضي الله تعالى عنه:
  ما البحر حين تهب الريح شاملة                      فيغطئل ويرمي العبر بالزبـد ومما يستدرك عليه: الغيطلة: البقرة الوحشية عن أبي عبيدة، وقال ثعلب: هي البقرة، فلم يخص الوحشية من غيرها. والغيطلة: الجلبة، يقال: سمعت غيطلتهم وغيطلاتهم. وغيطلة الحرب: كثرة أصواتها وغبارها. وغصون مغطئلة: ناعمة ملتفة الأوراق، وهكذا يروى قول الشاعر:
  ترأد في غصون مغطئله والغياطل: بنو سهم؛ لأن أمهم الغيطلة، وقيل: إنما سموا بالغياطل؛ لأن رجلا منهم قتل جانا، طاف بالبيت سبعا، ثم خرج من المسجد فقتله، فأظلمت مكة حتى فزعوا من شدة الظلمة التي أصابتهم، والغيطلة: الظلمة الشديدة، كما في الروض للسهيلي. ومما يستدرك عليه:

### Türkçe

**غطلت** gök (semâ) bugünümüzü; ve **أغطلت**: onun bulutluluğu kapladı. **غطل** gece, **كفرح غطلا**: onun karanlığı karıştı. Ve **الغيطول**: birikmiş karanlık. İbn Düreyd dedi: **الغيطول**: seslerin karışması; ayrıca: karanlığın karışması; ikisinde de **كالغيطلة** gibi, yani seslerde ve karanlıkta. Ve **الغيطل**: kedi, **كالخيطل** gibi; Kırâ‘dan. **الغيطل** kuşluktan: güneşin doğusundan olduğu yer; öğle vaktinde batısından olduğu hâli gibi; bunu Sâgânî ve Zemahşerî nakletti; denir: kuşluğun **غيطل**’inde geldi. **الغيطلة** (هاء ile): yeme ve içme ve emniyetle sevinme; bunu Ferrâ nakletti. Ayrıca: uyuklamanın galebesi; ve **الأساس**’ta: “Uyuklamanın **غياطل**’i ona bindi”; ve onlar onun galebeleridir. Geceden **الغيطلة**: onun siyahlığının yoğunlaşması; ve denildi: karanlığın karışması ve birikmesi; çoğulu **الغياطل**; dedi ki:
  Ve gecesi bize **غياطلا** giydirdi.

İbn Berrî, Ferazdak için rivayet etti:
  Ve gece, **الغياطل** karışmış (hâldedir).

**أليل الغيطلة**: azdıran mal; onu böyle zikrettiler; ve Ferrâ’dan nakledildi; ve o, **طغا طغوا**’dan değildir: zulümde israf ettiğinde; zihne ilk gelen gibi; bilakis **طغت البقرة الوحشية طغيا**’dandır: bağırdığında; ve boğa da onun gibidir; öyleyse bunu düşün. **الغيطلة**: dünya nimeti; denir: “Dünyanın **غياطل**’i onları azdırdı”: yani ardışık nimetleri. Ayrıca çok, birbirine dolanmış ağaç; ve onunla Züheyr’in sözü tefsir edildi:
  Kötü bir şeye sığınır gibi sığındı; **غـيطـلة**’de                      Gözlerden korktu; onunla **الحشك**’e bakmadı.

Çoğulu **غيطل**; İmru’ul-Kays dedi:
  Derken **غـيطـل** içinde sallanıp durdu                      Nitekim **النعر** eşek döner durur.

Ebû Hanîfe dedi: **الغيطلة**: ağaç ve ot topluluğu; ve her dolanmış karışmış (şey) **غيطلة**’dir; Ebû Hanîfe bir defa **الغيطلة**’yi özellikle **الطرفاء** topluluğu kıldı. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الغيطلة**: insanların toplanması ve birbirine dolanması. Sa‘leb dedi: **الغيطلة**: topluluk. Başkası dedi: insanların izdihamı; denir: “Bize bir **غيطلة** içinde geldi”: yani bir sıkışıklıkta; Râ‘î dedi:

  Bir **غيطلة** ile; bize dolandığında                      Ona vadeleri ve borçları sorduk.

Ayrıca ceylanlardan ve sığırlardan sütlü olan (dişi); çoğulu **الغياطل**; **العباب**’da olduğu gibi. Ve **غطيل** (طاء’yı ياء’dan önce getirmekle): malında, hizmetkârında ve nimetinde genişlediğinde. **غطيل**; bağlamının gereği böyledir; ve o yanlıştır; doğrusu: ve **غيطل**: ticaretini **الغيطل**’de, yani sığırda yaptığında; ve ondan, zikrettiğinin sonuna kadar; hepsi **غيطل**’dir, **الياء**’yı **الطاء**’dan önce getirmekle. **غيطل** kavim, sözde: daldılar; ve sesleri yükseldi; Hicrî’den. Ve **الغوطالة**: (ضم ile) çayır; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **اغطأل**: bir kısmı bir kısmına bindi; Ebû Ubeyd nakletti. Ve Süheylî’nin **الروض**’unda: **اغطأل البحر**: coştu ve **اغتلى**; **الغيطلة**’den, ve o karanlıktır; bitti. Sâgânî, Hassân (Allah Teâlâ ondan razı olsun) için rivayet etti:
  Deniz, kuşatıcı rüzgâr estiğinde ne (hâldedir)                      Derken **فيغطئل** ve köpükle geçitleri atar.

Ve kendisine ek olarak kaydedileceklerdendir: **الغيطلة**: yaban ineği; Ebû Ubeyde’den. Sa‘leb dedi: o inektir; yabanî olanı başkasından ayırmadı. Ve **الغيطلة**: gürültü; denir: “Onların **غيطلتهم**’ini ve **غيطلاتهم**’ini işittim.” Ve savaşın **غيطلة**’si: onun seslerinin ve tozunun çokluğu. Ve **مغطئلة** dallar: yumuşak, yaprakları dolanmış; ve şairin sözü böyle rivayet edilir:
  **مغطئله** dallarda salınır.

Ve **الغياطل**: Benû Sehm’dir; çünkü anneleri **الغيطلة**’dir. Ve denildi: ancak onlara **الغياطل** denildi; çünkü onlardan bir adam bir cini öldürdü; evi yedi defa tavaf etti; sonra mescidden çıktı da onu öldürdü; derken Mekke karardı; ta ki onlara isabet eden şiddetli karanlıktan korktular; ve **الغيطلة**: şiddetli karanlıktır; Süheylî’nin **الروض**’unda olduğu gibi. Ve kendisine ek olarak kaydedileceklerdendir:
