# غطمط — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D9%85%D8%B7/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%B7%D9%85%D8%B7/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غطمط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D9%85%D8%B7.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: غطمط

الغطمطة، كتبه بالأحمر على أنه مستدرك على الجوهري، مع أنه ذكره في التركيب الذي يليه وحكم بزيادة الميم، فكيف يكون مستدركا عليه وهو قد ذكره? ولأجل هذا لم يفرد الصاغاني له تركيبا في التكملة، بل أورده في إدلب ط ط كالجوهري وأفرده في العباب، ومثله صنع صاحب اللسان. وقال ابن دريد: هو اضطراب موج البحر وغليان القدر، وصوت السيل في الوادي. ويقال: بحر غطامط، بالضم، وغطومط، كسفرجل، وغطمطيط، كسلسبيل: عظيم الأمواج، كثير الماء، والمصدر: الغطمطة والغطماط بالكسر قاله ابن دريد. قال رؤبة:
  إذا تلاقى الوهط بالأوهـاط
  أروي بثرثارين في الغطماط وقال أيضا:
  سالت نواحيها إلى الأوساط
  سيلا كسيل الزبد الغطماط

  والغطامط، كعلابط، وسلسبيل، الأولى عن الجوهري، والثانية عن ابن دريد: الصوت، أي صوت غليان موج البحر، كما في نسخة من الصحاح، وفي أخرى: صوت غليان القدر وموج البحر، قال: والميم عندي زائدة، وأنشد للكميت:
  كأن الغطاطم من غليهـا                      أراجيز أسلم تهجو غفارا وهما قبيلتان كانت بينهما مهاجاة. ووجدت بخط أبي سهل: ذكر أن الكميت حين أنشد هذا البيت لنصيب قال له: ما هجت أسلم غفارا قط، فأمسك الكميت. وفي العباب: قال الكميت يذكر قدور أبان بن الوليد البجلي، وذكر البيت، ثم قال: وقيل: وفدت غفار وأسلم إلى النبي صلى الله عليه وسلم فلما صاروا في الطريق قالت غفار لأسلم: انزلوا بنا، فلما حطت أسلم رحلها مضت غفار فلم تنزل، فسبوهم، فلما رأت ذلك أسلم ارتحلوا، وجعلوا يرجزون بهجائهم. وقال ابن دريد، في باب فعلليل: ومما جاء من المصادر على هذا البناء: غطمطيط، يقال: سمعت غطمطيط الماء، أرادوا صوته، وأنشد:
  بطيء ضفن إذا ما مشـى                      سمعت لأعفاجه غطمطيطا والغطماط، بالكسر: الموج المتلاطم، وهو في الأصل مصدر، وقد تقدم شاهده قريبا.
 والتغطمط: صوت فيه، وفي الصحاح: معه بحح. وأيضا: غرغرة القدر، وهي صوت غليانها، وقد تغطمطت وهي متغطمطة: شديدة الغليان، وغطمطت مثله. وأيضا: اضطراب الموج، يقال: تغطمط عليه الموج، إذا اضطرب عليه حتى غطاه. تنبيه: قال شيخنا: قوله: غطميط إلخ. قلت: في كتاب الأبنية لابن القطاع: غطميط: فعليل أو فعميل، وذكره غيره من الصرفيين كذلك، انتهى. قلت: ليس في القاموس قوله: غطميط، وإنما هو غطمطيط، كسلسبيل، وراجعت كتاب الأبنية لابن القطاع فرأيته ذكر في الرباعي الصحيح: تغطمط الماء: اضطرب، وكذلك: تغطغط، وليس فيه ما نسبه شيخنا له، فانظر ذلك وتأمله.

### Türkçe

**الغطمطة**: Onu kırmızıyla, Cevherî’ye müstedrek (tamamlayıcı) olarak yazdı; hâlbuki onu bir sonraki terkîbde zikretti ve **الميم**’in ziyade olduğuna hükmetti; öyleyse onu zikretmişken ona nasıl müstedrek olur? Bu sebeple Sâğânî, Tekmile’de ona müstakil bir terkîb ayırmadı; bilakis onu Cevherî gibi **إدلب ط ط**’da zikretti ve onu **العباب**’da müstakil kıldı; Lisân sahibi de bunun benzerini yaptı. İbn Düreyd dedi: O, deniz dalgasının çalkantısı ve tencerenin kaynaması ve vadide selin sesidir. Ve denilir: **بحر غطامط** (damme ile) ve **غطومط** ( **سفرجل** gibi) ve **غطمطيط** ( **سلسبيل** gibi): dalgaları büyük, suyu çok (olan). Ve masdar: **الغطمطة** ve **الغطماط** (kesre ile); bunu İbn Düreyd söyledi. Rü’be dedi:
  Eğer **الوهط** **بالأوهـاط** ile karşılaşırsa
  **الغطماط** içinde iki **ثرثارين** ile sularım.
Ve yine dedi:
  Kenarları ortalara doğru aktı
  **الزبد الغطماط** seli gibi bir sel olarak.

**والغطامط** ( **علابط** gibi) ve ( **سلسبيل** gibi): birincisi Cevherî’den, ikincisi İbn Düreyd’den: sestir; yani deniz dalgasının kaynamasının sesi; Sıhâh’ın bir nüshasında olduğu gibi; diğerinde: tencerenin kaynamasının sesi ve deniz dalgası (vardır). Dedi: ve **الميم** benim yanımda ziyadedir. Ve Kümeyt’ten şu beyti rivayet etti:
  Sanki onların kaynamasından **الغطاطم**                      **أسلم**’in **غفارا**’yı hicvettiği recezlerdir.
Ve ikisi, aralarında karşılıklı hiciv bulunan iki kabiledir. Ebû Sehl’in hattıyla (yazılı) buldum: Kümeyt bu beyti Nusayb’a okuduğunda ona dedi ki: “Ben **أسلم**’i **غفارا**’yı asla hicvetmedim”; bunun üzerine Kümeyt sustu. Ve **العباب**’da: Kümeyt, **أبان بن الوليد البجلي**’nin kazanlarını zikrederek dedi; ve beyti zikretti; sonra dedi: ve denildi: **غفار** ve **أسلم** Peygamber’e (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) geldiler; yola girdiklerinde **غفار**, **أسلم**’e dedi ki: “Bizimle inin”; **أسلم** yükünü indirdiğinde **غفار** geçti, inmedi; onları sövdüler; bunu görünce **أسلم** göçtüler ve onları hicvederek recez söylemeye başladılar. İbn Düreyd, **فعلليل** bâbında dedi: Ve bu bina üzere masdarlardan gelenlerdendir: **غطمطيط**; denilir: “Suyun **غطمطيط**’ini işittim”; onların muradı onun sesidir. Ve şu beyti rivayet etti:
  Yürüdüğünde yavaş, ağır kalçalıdır                      Onun uyluklarına **غطمطيطا** işittim.
Ve **الغطماط** (kesre ile): birbirine çarpan dalgadır; ve o aslında masdardır; ve onun şahidi az önce geçti.

Ve **التغطمط**: onda bir sestir; ve Sıhâh’ta: onunla birlikte **بحح** vardır. Ve ayrıca: tencerenin gargarasıdır; o, onun kaynamasının sesidir; ve o **تغطمطت** ve o **متغطمطة**’dır: şiddetli kaynayan; ve **غطمطت** de onun gibidir. Ve ayrıca: dalganın çalkantısıdır; denilir: “Dalga onun üzerine **تغطمط** etti”, onun üzerinde çalkalanıp onu örtünce. Uyarı: Şeyhimiz dedi: onun sözü: **غطميط** ilh. Ben dedim: İbn Kattâ‘ın **كتاب الأبنية**’sinde: **غطميط**: **فعليل** yahut **فعميل**; ve diğer sarfçılar da onu böyle zikretti; bitti. Ben dedim: Kâmûs’ta onun sözü: **غطميط** yoktur; ancak o **غطمطيط**’tir, **سلسبيل** gibi. Ve İbn Kattâ‘ın **كتاب الأبنية**’sini gözden geçirdim; onu sahih rubâîde zikrettiğini gördüm: “Su **تغطمط** etti”: çalkalandı; ve yine: **تغطغط**; ve onda şeyhimizin ona nispet ettiği şey yoktur; öyleyse buna bak ve onu düşün.
