# غطي (غ-ط-ي) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D9%8A
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%B7%D9%8A

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

غِطَاءٍ bir şeyin üzerine örtülen fanus benzeri nesneye denir

- Harfler: غ - ط - ي
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 2 sîga
- 9 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [غِطَاءٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D9%8A/siga/%D8%BA%D9%90%D8%B7%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%8D.md) | فِعَالٍ | Kapak | 1 | 1 | [18:101](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D9%8A/ayet/18:101.md) |
| [غِطَاءَكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D9%8A/siga/%D8%BA%D9%90%D8%B7%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%8E%D9%83%D9%8E.md) | فِعَالَكَ | Senin kapağın | 1 | 1 | [50:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D9%8A/ayet/50:22.md) |

## Mücavir kökler — 10 mücavir (17 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [حدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Hadid demir demektir
2. [كشف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Açık baş demektir
3. [غفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Ğufl, “Ğefer” örtü demektir
4. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Kevn, tepe demektir
5. [عين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ayn göz, “evya” göze demektir
6. [طوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…
7. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
8. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · İşiten
9. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
10. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Yemm” durgun akan su demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | غطي |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nâkıs (illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [ستر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AA%D8%B1.md), [حجب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%A8.md), [غشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B4%D9%88.md) |
| Zıt Kök | [كشف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesnenin veya yüzeyin üzerini tamamen bürüyerek doğrudan algılanmasını ve dış dünya ile temasını kesen örtü |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın basiretini örten, hakikati algılamasını engelleyen ve ahirette bütünüyle kaldırılacak olan gaflet perdesi |
| Çekirdek Özet 3 | Algı ile gerçeklik arasına çekilen epistemik bariyerin varlığı ve bu bariyerin kalkmasıyla gerçekleşen kesin yüzleşme |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel bir örtü veya basit bir görme engeli sayıp algı donanımının kilitlenmesini ve sorumluluk doğuran iradi körlüğü gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| غط | İçine çekme, daldırma, bütünüyle bürüme ve dış irtibatı kesme; nitekim aynı çekirdekten gelen [غطش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D8%B4.md) kökünde gecenin karanlığının her şeyi sarıp görünmez kılması esastır | ي | Daldırma veya gömülme hareketine esneklik, sarıcılık ve bir nesnenin üzerine kılıf yahut fanus gibi tam intibak ederek onu dış etkilere karşı bürüyen örtü hüviyeti kazandırmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| غ | İkiz harfi olan ع göz ve kaynak imgesinden türetilmiş; derinlik, perdelenme, gözden ve algıdan kaçarak karanlıkta kalma eylemini temsil eder |  |
| ط | Sepet, çark; içine alma, sarma, kuşatma ve sınır çekme hareketini ifade eder |  |
| ي | El ve kol; iş yapma, uzanma, bizzat sarma ve örtüyü nesnenin üzerine yerleştirme eylemini bildirir |  |
| غطي | Bir varlığın üzerini el ile bütünüyle sarıp kapatarak onu algılayan gözün ve bilincin erişim sahasından çıkarma hareketi |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kabın, nesnenin veya başın üstüne geçirilen, onu tozdan ve dış bakıştan koruyan yaygı veya kapak; asmanın toprağı ve çevresini dallarıyla bütünüyle bürümesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Gençliğin bedeni bütünüyle bürüyüp tazelikle sarmasını tasvir etmek üzere Kays kabilesinden bir şair şu beyti söylemiştir: يَحْمِلْنَ سِرْباً غَطَى فيه الشَّبابُ مَعاً / وأَخْطَأَتْه عُيونُ الجِنِّ والحَسَدُ |
| Erken Arapça kullanım | Klasik hitabet ve deyimlerde birinin kusurlarını veya yoksulluğunu örtmeyi anlatmak üzere kullanılan mecazlar; nitekim iyilik ve bağışın insan ayıplarına örtü kılınması anlamında تَعَطَّيْتُ ve تَغَطَّيْتُ fiilleri kullanılmıştır |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-Arab, Asâsü’l-Belâga.

### Sami etimolojik katman

Arapça غطي kökü, Batı ve Güney Sami dillerinde örtme, sarma, gizleme ve bir kabın ağzını kapama anlam alanına uzanan arkaik bir örtü köküdür. İbranice ve Ârâmîce katmanlarında doğrudan fonetik denkliği olan غ harfinin ע (ayin) yönüne kaymasıyla oluşan soydaş formlarda, yüzeyi sıvama veya bürüme anlamları takip edilebilir; ancak Arapça kök özellikle üstten sarıp kapaklama ve dış irtibatı sıfırlama niteliğiyle ayrışmıştır. Akadca katmanında benzer kök türevleri örtmek ve perdelemek bağlamında mevcuttur. Çöl ortamında su kaplarının, yiyeceklerin ve kuyuların üzerini kumdan korumak için örtülen nesne zamanla soyut düzlemde aklın ve gözün hakikate kapanmasını ifade eden zihinsel bir kılıf anlamına doğru semantik genişleme göstermiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: HALOT, Brown-Driver-Briggs, Lisānü’l-Arab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | غطي / [غطو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D9%88.md) | Bir şeyin üzerine kapanan örtü veya gece karanlığının her yanı kaplaması kök anlamından türemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Kuzeybatı Sami benzerleri | Örtme, kapama ve perdeleme işlevini bildiren çöl göçebe donanımına ait ortak leksikal tabaka | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çeper | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-Arab, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| غطي | Anlamlı | Örtmek, kapamak | Bir nesnenin üzerini bütünüyle sararak dış irtibatını kesen örtü veya kapak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [غيط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B7.md) | Anlamlı | Çukura inmek, alçalmak | Alçak ve çukur yer; insanın gözden kaybolarak ihtiyacını giderdiği derinlik | Kur'an'da geçmez; gizlenme yönüyle anlamdaştır |
| [طغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%8A.md) | Anlamlı | Haddi aşmak, taşmak | Sınırları çiğneyip kabarmak, ölçüyü bütünüyle aşmak | Kur'an'da geçer; harf kalbi ile örtünün ölçüyü aşması arasında ilişki kurulabilir |
| طيغ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| يغط | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kullanım dışı kombinasyon |
| يطغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kullanım dışı kombinasyon |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| غطي | Merkez | Örtü, perde | Üzerine tam oturarak nesneyi veya organı işlevsiz kılan, dışarıyla temasını kesen kılıf ve kapak | Nesnenin kendi varlığını değil algılama ve algılanma kabiliyetini sıfırlayan tam örtü |
| [ستر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AA%D8%B1.md) | Komşu | Gizleme | Bir engelin arkasına saklayarak görünmeyi engelleme; araya set çekme | [ستر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AA%D8%B1.md) nesneyi görünmez kılarken, غطي doğrudan nesnenin üzerine serilip onu kaplar |
| [حجب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%A8.md) | Komşu | Engelleme | İki şey arasına girip geçişi veya erişimi fiziksel olarak durduran kalın perde | [حجب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%A8.md) girmeyi ve ulaşmayı yasaklarken, غطي algı organının üstünü bürür |
| [غشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B4%D9%88.md) | Komşu | Bürümek | Bir şeyin üstünü aniden, dalga dalga sarıp kaplayan dışsal etki | [غشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B4%D9%88.md) kuşatıcı bir baskınlık bildirirken, غطي kalıcı ve kılıf niteliğinde bir kapaktır |
| [كشف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81.md) | Zıt | Açmak | Üzerindeki örtüyü, engeli veya perdeyi kaldırıp apaçık ortaya çıkarma | Perdenin bütünüyle sıyrılması ve gizlenen hakikatin dolaysız görülmesi |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | غطي | غِطاء / غِشاوة | Bir nesneyi dış etkilerden veya algıdan kesen kılıf ve kapak | Kesin |
| Latince | velamen, tegumentum | Örtü, perde, kılıf | Nesneyi dıştan saran fiziki katmanı karşılar; zihinsel gaflet perdesi anlamı bağlamla kurulur | Güçlü |
| İngilizce | veil, covering, lid | Perde, örtü, kapak | Bir nesnenin üzerine geçen kapağı ve algıyı engelleyen perdeyi karşılar | Kesin |
| Almanca | Decke, Hülle, Schleier | Örtü, kılıf, perde | Maddi muhafazayı ve bilinci örten yanılsama tülünü ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | voile, couverture | Örtü, tül, örtme nesnesi | Gözün önüne çekilen perde ve yüzeyi kapatan koruyucu katman | Güçlü |

Kaynak: Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| غِطَاءٍ | Basireti körleştiren inkar ve gaflet perdesi | Dünyada vahyi ve ilahi uyarıyı algılamaya karşı zihne ve kalbe çekilen iradi körlük örtüsü (Kehf [18:101](https://lisan.digital/tr/ayet/18:101.md)) |
| غِطَاءَكَ | Ölümle birlikte kalkan dünyevi algı sınırlılığı | Ahirette perdelerin yırtılması, hakikatin bütün çıplaklığıyla görünür kılınması ve keskinleşen görüş (Kâf [50:22](https://lisan.digital/tr/ayet/50:22.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Epistemoloji ve basiret meselesi | Kafirlerin hakikati göremeyişinin ontolojik bir engel mi yoksa iradi bir inkar perdesi mi olduğu | Hakikati idrak etmeyi engelleyen psikolojik ve ahlaki örtü |
| Fıkıh | Kapların muhafazası ve temizlik | Yiyecek ve içecek kaplarının üzerinin örtülmesi (tağtiyetü'l-inâ) emri | Necaset ve zararlı unsurların girişini önleyen fiziksel kapak |
| Tefsir | Ahiret sahneleri ve basiret | Dünyadaki gaflet örtüsünün ahirette kalkmasıyla görme duyusunun keskinleşmesi analizi | Gözün değil doğrudan kalbi basiretin üzerindeki örtünün kalkması |
| Hadis | Gece tedbirleri ve sağlık | Geceleyin kapların üzerinin örtülmesini emreden nebevi tavsiyeler | Bulaşıcı hastalıklara ve haşerata karşı koruyucu fiziki örtü |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve basiret | Epistemik perde | Hakikati perdeleme | İnsanın nefsi arzuları sebebiyle ilahi bildirime karşı geliştirdiği idrak blokajı | Kesin |
| İlmi | Bilgi felsefesi | Yanılsama filtresi | Veriyi çarpıtma | Ön yargıların ve dogmaların somut gerçekliğin üzerini örterek doğru gözlemi engellemesi | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve kamuoyu | Sansür ve dezenformasyon | Gerçeği gizleme | İktidarın toplumsal hakikatlerin üzerini manipülasyon örtüsüyle kapatması | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa ve akitler | Kusuru gizleme örtüsü | Şeffaflığı bozma | Malın veya sözleşmenin ayıbını suni bir kılıfla örterek haksız kazanç sağlama | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Düşük geçiren filtre / Sinyal maskelemesi | Gelen temel sinyalin yüksek frekanslı bileşenlerini veya hakiki dalga boyunu engelleyerek alıcıya yalnızca bozulmuş yahut sınırlı bilginin ulaşmasına izin veren bariyer | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Bilişsel körleşme / İdeolojik yanılsama | Bireyin veya toplumun olgusal gerçekliği olduğu gibi görmesini engelleyen, zihnin üzerine bir fanus gibi oturup dış girdileri filtreleyen algısal kabuk | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca fiziksel bir kumaş parçası, battaniye veya alelade bir göz perdelenmesi olarak düşünmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İnsanın kendi elleriyle ördüğü, vahye ve hakikate karşı geliştirdiği zihinsel fanus ile bu fanusun ölüm anında parçalanışı |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnkarcıların vahyî gerçekleri duymayışını ve görmeyişini doğuştan gelen ontolojik bir eksiklik sanarak ahlaki ve iradi mesuliyeti yok saymak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın dünyevi algısının mutlak olmadığını, ön yargı ve gaflet örtüleriyle sınırlandığını ve nihai hesaplaşmada bu perdenin kalkmasıyla mutlak hakikatle yüzleşileceğini kavratır |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnkarcıların vahiy karşısındaki basiretsizliğini anlatan uyarı ayetlerinde ve ölümle başlayan eskatolojik uyanış sahnelerinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikati görememenin göz kusurundan değil, zihne çekilen iradi ve ideolojik fanuslardan kaynaklandığını göstererek determinist kader anlayışını tashih eder |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir nesnenin, kabın veya bedenin üzerini bütünüyle kapatarak dış dünyayla irtibatını kesen kapak, örtü veya kılıf.
- Soyut anlam: Zihnin, basiretin ve kalbin hakikate karşı kapatılması; insanın algı alanını sınırlandıran gaflet ve yanılsama bariyeri.
- Sistematik karşılık: Varlık ile bilinç arasına giren ve ancak ölüm veya mutlak bilinç sıçramasıyla yırtılabilen epistemik filtreleme mekanizması.
- LaTeX modeli: $$O = \lim_{G \to 0} (V \cdot [1 - G]) = V$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $V$ nesnel hakikati, $G$ insan algısını kısıtlayan ve üzerini örten perdeyi, $O$ ise bilince yansıyan nihai gözlemi temsil eder. Dünyada $G > 0$ olduğu sürece gözlem perdeli kalır; ahirette perdenin kalkmasıyla ($G \to 0$) insan algısı hakikatin kendisiyle ($V$) doğrudan ve eksiksiz biçimde yüzleşir.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%B7%D9%8A/occurrences?meal=IK

### [Kehf 18:101](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D9%8A/ayet/18:101.md) — غِطَاءٍ

الَّذِينَ كَانَتْ أَعْيُنُهُمْ فِي غِطَاءٍ عَنْ ذِكْرِي وَكَانُوا لَا يَسْتَطِيعُونَ سَمْعًا

Meal (IK): Onların gözleri Bizim öğüdümüze karşı kapalıdır ve öfkelerinden onu dinlemeye tahammül edemezler.

### [Kaf 50:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D9%8A/ayet/50:22.md) — غِطَاءَكَ

لَقَدْ كُنْتَ فِي غَفْلَةٍ مِنْ هَذَا فَكَشَفْنَا عَنْكَ غِطَاءَكَ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ

Meal (IK): Andolsun ki; sen, bundan gaflette idin. İşte senin perdeni kaldırdık. Bugün artık görüşün keskindir.

## Sözlükler (9)

### ★ Akevler Sözlüğü

غِطَاءٍ bir şeyin üzerine örtülen fanus benzeri nesneye denir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D9%8A/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والطاء
غ و ط، غ ط ي، غ ط و، ط غ و، ط غ ي مستعملات غوط: الغُوطةُ: موضع بالشام، كثير الماء والشجر.
والغُوطةُ: مدينة دمشق.
والغَائِطُ: المطمئن من الأرض، وجمعه غِيطانٌ وأَغواطٌ.
والتَّغَوُّطُ: كلمة كناية لفعله.
غطي، غطو: والغِطاءُ: ما غَطَّيْتَ به أو تَغَطَّيْتَ به، ويجمع أَغطِيةً وغَطَا اللَّيلُ يَغْطُو غُطُوّاًأي غسا.
ويقال: غَطَّى عليهم البلاد ونحوه.
طغو، طغي: الطُّغْيان: الواوُ لغةٌ فيه، وقد طَغَوْتِ وطَغْيتُ، والاسم الطَّغْوَى.
وكل شيء يجاوز القدر فقد طَغَى مثلَ ما طَغَى الماءُ على قَوْمِ نُوْحٍ، وكَمَّا طغتِ الصَّيحةُ على ثَمُودَ.
والطَّاغِيةُ الجبار العنيد.
والطَّاغُوتُ على أوجه هي قوله تعالى " "يُريدونَ أن يَتَحاكَموا إلى الطّاغوتِ" هو اسم الواحد.
واجتَنِبْوا الطَّاغُوت اسم تأنيث يعني اللاّت والعُزَّى.
وقوله: "فمَن يَكفُرْ بالطاغُوتِ" وتاؤه زائدة مشتق من طَغَى.
وأَطْغاه اللهُ فهو طاغٍ وهم طَاغُونَ.
والطَّغْيَةُ: المكان المشرف من الجبل.
ويقال: سمعت طَغْيَهُ أي صوته، هذلية.

##### Türkçe

باب **الغين** والطاء
**غ و ط**، **غ ط ي**، **غ ط و**، **ط غ و**، **ط غ ي** kullanılagelenlerdir. **غوط**: **الغُوطةُ**: Şam’da bir yer; suyu ve ağacı çoktur.
Ve **الغُوطةُ**: Dımaşk şehri.
Ve **الغَائِطُ**: yerin alçak (çukur) olanı; çoğulu **غِيطانٌ** ve **أَغواطٌ**’tur.
Ve **التَّغَوُّطُ**: onun fiili için kinayeli bir kelimedir.

**غطي**، **غطو**: ve **الغِطاءُ**: onunla örttüğün yahut onunla örtündüğün şeydir; **أَغطِيةً** diye çoğul yapılır. Ve **غَطَا** gece **يَغْطُو** **غُطُوّاً**; yani örttü.
Ve denilir: onlara beldeyi ve benzerini örttü.

**طغو**، **طغي**: **الطُّغْيان**: **الواوُ** onda bir dildir (lehçedir); ve **طَغَوْتِ** ve **طَغْيتُ** (dersin); isim **الطَّغْوَى**’dır.
Ve her şey ölçüyü aşarsa, **طَغَى**; tıpkı suyun Nûh kavmi üzerine taşması gibi; ve tıpkı çığlığın Semûd üzerine taşması gibi.
Ve **الطَّاغِيةُ**: inatçı zorba.
Ve **الطَّاغُوتُ** çeşitli vecihler üzeredir: Yüce Allah’ın sözü: **"يُريدونَ أن يَتَحاكَموا إلى الطّاغوتِ"**; o, tekilin adıdır.
Ve **واجتَنِبْوا الطَّاغُوت**: müennes isimdir; **اللاّت** ve **العُزَّى**’yı kasteder.
Ve O’nun sözü: **"فمَن يَكفُرْ بالطاغُوتِ"**; onun **تاؤه**’su ziyadedir; **طَغَى**’dan türemiştir.
Ve Allah onu azdırdı; o da **طاغٍ**’dir; onlar **طَاغُونَ**’dur.
Ve **الطَّغْيَةُ**: dağın yüksekçe (hâkim) yeri.
Ve denilir: **سمعت طَغْيَهُ**; yani onun sesi; Hüzeyl lehçesidir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D9%8A/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الغين والطاء
غوط ، غطي ، طغا .
غوط : ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال للرجل غُطْ غُطْ : إذا أمَرْتُهُ أن يكونَ مع الجماعةِ إذا جاءتِ الفِتَنُ وهم الغاطُ . يقال : ما
في الغاطِ مثله ، أي : في الجماعة .
وقال الليث : الغُوطَةُ : موضعٌ بالشام كثيرُ الماءِ والشجر . قال : والغائِطُ : المُطْمَئِنُّ من الأرض ، وجمعه الغيطانُ ، والأغواط .
قال : والتَّغْوِيطُ : كِنايةٌ عن الحَدَث .
وقال الله جلَّ وعزَّ : ( أَوْ جَآءَ أَحَدٌ مِّنْكُمْ مِّن الْغَآئِطِ ) ( النساء : 43 ) ، وكان الرجلُ إذا أرادَ التَّبَرُّزَ ارْتاد غائِطاً من الأرض يغيبُ فيه عن أَعيُنِ الناس ، ثم قيلَ للبَرَازِ نفسه وهو الحدثُ غائِطٌ كِنايةً عن النجو ، إذ كان سبباً له ، وقد تَغَوَّطَ الرجلُ : إذا أحْدَثَ ، فهو مُتَغَوِّطٌ ، وغاطَ الرجلُ في الوادي يَغوطُ : إذا غابَ فيه .
وقال الطِّرِمَّاح يذكرُ ثوراً :
غاطَ حتى اسْتَبَاثَ من شَيَمِ الأرض سفاةً من دونها ثَأَدُهْ
ثعلب عن ابن الأعرابي : الغُوطَةُ : مجتمعُ النَّباتِ والماء ، ويقال : ضربَ فلانٌ الغائِطَ : إذا تبرَّزَ ، وغاطَ فلانٌ في الماءِ يَغُوطُ إذا انغمسَ فيه ، وهما يتغاوطانِ في الماء : أي : يَتغامسانِ ، ويتغاطَّانِ فيه .
سلمة عن الفراء يقال : أَغْوِطْ بِئْرَكَ : أي أَبْعِدْ قَعْرَها وهي بئرٌ غويطَةٌ : بعيدةُ القَعْرِ .
وقال أبو عمرو : غاطَ : أي : حفر ودخل ، وغاطَ الرجلُ في الطين .
وقال ابن شميل : الغُوطَةُ : الوَهْدَةُ في الأرضِ المطمئنَّة ، وذهبَ فلانٌ يضربُ الغائِطَ : أي : يضربُ الخلاءَ .
ويقال : غاطَتِ الأنْسَاعُ في دَفِّ الناقة إذا تبين آثارها فيه .
وقال الأصمعيُّ : غاطَ في الأرضِ يَغيطُ ، ويغُوطُ : إذا غابَ .
وقال ابن شميل : الغائِطُ : الأرضُ الواسعةُ الدَّعوة ، سُمِّيَ غائِطاً لأنه غاط في الأرضِ أي دخلَ فيها ، وليس بالشديد التَّصَوُّب ، ولبعضها أسنادٌ .
غطي : قال الليث : الغِطَاءُ : ما تغطيت به أو غَطَّيْتَ به شيئاً ، والجميعُ الأغطيةُ ، وغطَا الليلُ يَغْطو غَطْواً : إذا غَسَا ، وليلٌ غاط وغاضٍ : مظلمٌ ، ويقال : غَطَا عليهم البلاء .
أبو عبيد عن أبي عبيدة : إذا امتلأ الرجُلُ شباباً ، قيل : غَطَا يَغْطِي غَطْياً وغُطِيّاً ، قال : وأنشدنا :
يحْمِلْن سِرْباً غَطَى فيه الشبابُ معاً
وأخطأتهُ عيونُ الجنِّ والحَسَدُ
ثعلب عن ابن الأعرابي عن المفَضَّلِ ، قال : يقال : للكَرْمَةِ الكثيرةِ النَّوامي : غاطِيَةٌ .
قال : ويقال : غَطَى وأَغْطَى وغَطَّى بمعنى واحدٍ ، والنَّوامِي : الأغصانُ ، والواحدةُ : نامِيَة .
وأنشد غيره :
رُبَّ حِلمٍ أضاعهُ عَدَمُ المال وجَهْلٍ غَطَى عليه النعيمُ
وفلان مَغْطِيُّ القِناعِ إذا كان خامِلَ الذِّكر .
وأنشد الفراء :
أنا ابنُ كِلابٍ وابنُ أَوْسٍ فَمَنْ يكُنْ
قِنَاعُهُ مَغْطِيّاً فإني لَمُجْتَلِي
وماءٌ غاطٍ : كثيرٌ ، وقد غَطَى يَغْطِي ، وأنشد :
يَمُرُّ كَمُزْبِدِ الأعرافِ غاطِ
طغا : قال الليث : الطُّغْيانُ ، والطُّغْوانُ لغة فيه ، والفعلُ : طَغَوْتُ وطَغَيْتُ ، والاسمُ الطَّغوَى ، وكلُّ شيءٍ جاوزَ القدْرَ فقد طغا كما طغا الماءُ على قومِ نوح ، وكما طغتِ الصَّيْحَةُ على ثَمُودَ ، والرِّيحُ على قومِ عادٍ ، وتقول : سمعتُ طَغْيَ فلان : أي : صوته ، هُذَليَّة .
أبو عبيد عن الكسائي : طغوتُ وطغيْتُ لُغتانِ .
وفي ( النوادر ) : سمعتُ طَغْيَ القومِ وطَهْيَهُمْ ووغْيهُمْ : أي صوتَهم .
ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال للبقرةِ : الخائِرَةُ والطَّغْيا .
وقال المُفَضَّلُ : طُغْيا .
وفتح الأصمعيُّ طاءَ طَغيَا .
وقال الفراء في قول الله : ( دَسَّاهَا كَذَّبَتْ ثَمُودُ بِطَغْوَاهَآ ) ( الشمس : 11 ) .
قال : أرادَ بطغيانها ، وهما مصدرانِ إلا أن الطَّغوى أشكلُ برُؤوسِ الآياتِ فاختيرَ لذلك ، ألا تراه قال : ( وَءَاخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ للَّهِ ) ( يونس : 10 ) ، معناه : وآخِرُ دُعائهم .
وقال الزَّجَّاج : أصل طغواها طغياها ، وفَعْلَى إذا كانت من ذواتِ الياءِ أُبْدِلَتْ في الاسمِ واواً لِيُفْصَل بين الاسمِ والصِّفةِ ، تقول : هي التقوى ، وإنما هي من تَقَيْتُ ، وهي البَقْوَى ، من بقيتُ ، وقالوا : امرأةٌ خَزْيا ، لأنه صفة ، قلت : والطَّغْيَةُ : الصَّفاةُ المَلْساءُ .
قال الهُذلِيُّ :
صَبَّ اللَّهيفُ لها السُّبُوبَ بِطَغيَةٍ
تُنْبِي العُقَابَ كما يُلَطُّ المِجْنَبُ
اللهيف : مُشْتار العسل .
وقال الله جلَّ وعزَّ : ( يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ ) ( النساء : 51 ) قال الليث : الطاغوتُ تاؤُها زائدة ، وهي مُشتَقَّة من طغا .
وقال أبو إسحاق : كلُّ معبودٍ من دون الله جِبْتٌ وطاغوتٌ .
قال : وقيل : الجبتُ والطاغوتُ : الكَهَنة والشياطين .
وقيل في بعض التفسير : الجبت والطاغوت : حُيَيُّ بن أخطب وكعب بن
الأشرفِ اليهوديَّانِ وهذا غيرُ خارج مما قال أهلُ اللغةِ لأنهم إذا اتَّبعوا أمرهما فقد أطاعوهما من دونِ الله .
وقال الشَّعْبيُّ وعطاءٌ ومجاهدٌ وأبو العالية : الجبت : السِّحر ، والطاغوت : الشيطان .
وقال الكسائي : الطاغوت واحد . وجماع .
قال الله تعالى : ( أَوْلِيَآؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُم ) ( البقرة : 257 ) ، فَجَمَعَ .
وقال ابن السكيت : هو مثل الفُلك يذكَّر ويؤنَّث .
قال : ( فَاتَّقُونِ وَالَّذِينَ اجْتَنَبُواْ الطَّاغُوتَ أَن يَعْبُدُوهَا وَأَنَابُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ إِلَى اللَّهِ لَهُمُ الْبُشْرَى فَبَشِّرْ عِبَادِ ) ( الزمر : 17 ) .
وقال الأخفش : الطاغوت تكون الأصنامَ ، وتكون من الجنِّ والإنس ، وتكون جماعةً وواحداً .
وقال الليث : الطّاغِيَةُ : الجَبَّار العنيد .
وقال شمر : الطّاغيةُ الذي لا يبالي ما أتَى ، يأكل الناسَ ويقهرهم ، لا يثنيهِ تَحَرُّج ولا فَرَقٌ .
وقال ابن شميلٍ : الطاغيةُ : الأحمق المستكبر الظالم .
قال : وطغا البحر والماء : إذا علا كل شيءٍ فاجترفه .
وقال الله تعالى : ( ثَمُودُ فَأُهْلِكُواْ ) ( الحاقة : 5 ) .
وقال قتادة : بَعث الله عليهم صيحة ، وقيل : معنى أُهلِكوا بالطّاغية : أي بطغيانهم مصدر على فاعلةٍ .

##### Türkçe

باب **الغين** ve **الطاء**
**غوط** ، **غطي** ، **طغا** .
**غوط** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: erkeğe **غُطْ غُطْ** denir: fitneler geldiği vakit onun cemaatle beraber olmasını emrettiğimde; onlar **الغاطُ**tur. Denir: onda onun gibisi yoktur; yani: cemaat içinde.
Leys dedi: **الغُوطَةُ**: Şam’da suyu ve ağacı çok olan bir yerdir. Dedi: **الغائِطُ**: yerin alçak (çukur) olanı; çoğulu **الغيطانُ** ve **الأغواط**.
Dedi: **التَّغْوِيطُ**: **الحَدَث** için bir kinayedir.
Allah, celîl ve azîz, dedi: ( **أَوْ جَآءَ أَحَدٌ مِّنْكُمْ مِّن الْغَآئِطِ** ) (Nisâ: 43); adam, büyük abdest bozmayı istediği zaman, insanların gözlerinden kaybolacağı bir yer parçasının alçağını arardı; sonra bizzat dışkının kendisine—ki o **الحدث**tir—**غائِط** denildi; **النجو**dan kinaye olarak; zira ona sebep idi. Ve adam **تَغَوَّطَ** etmiştir: **أحْدَثَ** ettiği zaman; o hâlde o **مُتَغَوِّط**tur. Ve adam vadide **غاطَ** eder, **يَغوطُ**: onda kaybolduğu zaman.
Tırimmâh, bir boğayı anarak dedi:
غاطَ حتى اسْتَبَاثَ من شَيَمِ الأرض سفاةً من دونها ثَأَدُهْ
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الغُوطَةُ**: bitki ve suyun toplandığı yer. Ve denir: falan **الغائِطَ**a vurdu: büyük abdest bozduğu zaman. Ve falan suda **غاطَ** eder, **يَغُوطُ**: içine daldığı zaman. Ve ikisi suda **يتغاوطانِ**: yani: suda birbirine dalarlar; ve onda **يتغاطَّانِ**.
Seleme, Ferrâ’dan: denir: **أَغْوِطْ بِئْرَكَ**: yani dibini uzaklaştır; ve o, **غويطَة** bir kuyudur: dibi uzak olan.
Ebû Amr dedi: **غاطَ**: yani kazdı ve girdi; ve adam çamurda **غاطَ** etti.
İbn Şümeyl dedi: **الغُوطَةُ**: yerin alçak (çukur) olan düzlüğündeki çukurluk; ve falan **الغائِطَ**a vuruyor gitti: yani helâya vuruyor.
Ve denir: **غاطَتِ الأنْسَاعُ** devenin **دَفِّ**inde: izleri onda belirginleştiği zaman.
Asma‘î dedi: yerde **غاطَ** eder, **يَغيطُ** ve **يغُوطُ**: kaybolduğu zaman.
İbn Şümeyl dedi: **الغائِطُ**: geniş, yayvan yer; ona **غائِط** adı verildi; çünkü yere **غاط** etti, yani içine girdi; ve şiddetli bir iniş değildir; ve bazısının yamaçları vardır.

**غطي** : Leys dedi: **الغِطَاءُ**: onunla örtündüğün yahut onunla bir şeyi örttüğün şey; hepsi **الأغطيةُ**dır. Ve gece **غطَا** eder, **يَغْطو غَطْواً**: karardığı zaman; ve **ليلٌ غاط** ve **غاضٍ**: karanlık. Ve denir: belâ onların üzerine **غَطَا** etti.
Ebû Ubeyd, Ebû Ubeyde’den: adam gençlikle dolduğu zaman, denir: **غَطَا يَغْطِي غَطْياً وغُطِيّاً**. Dedi: bize okudu:
يحْمِلْن سِرْباً غَطَى فيه الشبابُ معاً
وأخطأتهُ عيونُ الجنِّ والحَسَدُ
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den, Mufaddal’dan: dedi: çok **النَّوامي**si olan asmaya **غاطِيَةٌ** denir.
Dedi: ve denir: **غَطَى** ve **أَغْطَى** ve **غَطَّى** bir mânâdadır. Ve **النَّوامِي**: dallardır; teki: **نامِيَة**.
Başkası okudu:
رُبَّ حِلمٍ أضاعهُ عَدَمُ المال وجَهْلٍ غَطَى عليه النعيمُ
Ve falan **مَغْطِيُّ القِناعِ**tır: zikri sönük olduğu zaman.
Ferrâ okudu:
أنا ابنُ كِلابٍ وابنُ أَوْسٍ فَمَنْ يكُنْ
قِنَاعُهُ مَغْطِيّاً فإني لَمُجْتَلِي
Ve **ماءٌ غاطٍ**: çoktur; ve **غَطَى يَغْطِي** etmiştir. Okudu:
يَمُرُّ كَمُزْبِدِ الأعرافِ غاطِ

**طغا** : Leys dedi: **الطُّغْيانُ**; ve **الطُّغْوانُ** onda bir dildir (lehçedir). Fiil: **طَغَوْتُ** ve **طَغَيْتُ**; isim: **الطَّغوَى**. Ve her şey ölçüyü aştıysa, Nûh kavmi üzerine suyun **طغا** ettiği gibi; ve Semûd üzerine **الصَّيْحَة**nin **طغت** ettiği gibi; ve Âd kavmi üzerine rüzgârın (öyle). Ve dersin: falanın **طَغْيَ**ini işittim: yani sesini; Hüzeyl lehçesi.
Ebû Ubeyd, Kisâî’den: **طغوتُ** ve **طغيْتُ** iki dildir.
Ve ( **النوادر** )’de: kavmin **طَغْيَ**ini ve **طَهْيَهُمْ**ini ve **وغْيهُمْ**ini işittim: yani seslerini.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: ineğe **الخائِرَةُ** ve **الطَّغْيا** denir.
Mufaddal dedi: **طُغْيا**.
Asma‘î, **طَغيَا**nın **طاء**sını fetha ile okudu.
Ferrâ, Allah’ın sözü hakkında dedi: ( **دَسَّاهَا كَذَّبَتْ ثَمُودُ بِطَغْوَاهَآ** ) (Şems: 11).
Dedi: onunla **طغيانها**yı murad etti; ve ikisi iki mastardır; ancak **الطَّغوى**, âyet başlarının sonlarına daha uygun düştü de bunun için seçildi. Görmüyor musun, dedi: ( **وءَاخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ للَّهِ** ) (Yûnus: 10); mânâsı: dualarının sonu.
Zeccâc dedi: **طغواها**nın aslı **طغياها**dır; ve **فَعْلَى**, **الياء** sahibi olanlardan olduğu zaman, isimde **واواً**a çevrilir; isim ile sıfatın arası ayrılsın diye. Dersin: o **التقوى**dır; hâlbuki o **تَقَيْتُ**tendir. Ve o **البَقْوَى**dır, **بقيتُ**tendir. Ve “**امرأةٌ خَزْيا**” dediler; çünkü o sıfattır. Dedim: ve **الطَّغْيَةُ**: düz, kaygan kaya.
Hüzeylî dedi:
صَبَّ اللَّهيفُ لها السُّبُوبَ بِطَغيَةٍ
تُنْبِي العُقَابَ كما يُلَطُّ المِجْنَبُ
**اللهيف**: bal isteyen.
Allah, celîl ve azîz, dedi: ( **يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ** ) (Nisâ: 51). Leys dedi: **الطاغوتُ**un **تاء**sı ziyadedir; ve o, **طغا**dan türemiştir.
Ebû İshâk dedi: Allah’tan başka her ma‘bûd **جِبْتٌ** ve **طاغوتٌ**tur.
Dedi: ve denildi: **الجبتُ** ve **الطاغوتُ**: kâhinler ve şeytanlardır.
Ve bazı tefsirde denildi: **الجبت** ve **الطاغوت**: Huyeyy b. Ahtab ve Ka‘b b. el-Eşref, iki Yahudidir; ve bu, dil ehlinin dediğinden dışarı değildir; çünkü onlar, ikisinin emrine uydukları zaman, Allah’tan başka ikisine itaat etmiş olurlar.
Şa‘bî ve Atâ ve Mücâhid ve Ebû’l-Âliye dedi: **الجبت**: sihirdir; ve **الطاغوت**: şeytandır.
Kisâî dedi: **الطاغوت** bir (tekil)dir; ve bir cem‘dir.
Allah تعالى dedi: ( **أَوْلِيَآؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُم** ) (Bakara: 257); böylece cem‘ yaptı.
İbnü’s-Sikkît dedi: o, **الفُلك** gibidir; müzekker de yapılır, müennes de.
Dedi: ( **فَاتَّقُونِ وَالَّذِينَ اجْتَنَبُواْ الطَّاغُوتَ أَن يَعْبُدُوهَا وَأَنَابُو** ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ **إِلَى اللَّهِ لَهُمُ الْبُشْرَى فَبَشِّرْ عِبَادِ** ) (Zümer: 17).
Ahfeş dedi: **الطاغوت** putlar olur; ve cin ve insten olur; ve cemaat de olur, bir de olur.
Leys dedi: **الطّاغِيَةُ**: inatçı zorba.
Şemmer dedi: **الطّاغيةُ**: ne getirdiğine aldırmayan; insanları yiyen ve onları kahreden; onu ne bir sakınma ne de bir korku geri çevirir.
İbn Şümeyl dedi: **الطاغيةُ**: ahmak, kibirli, zalim.
Dedi: ve deniz ve su **طغا** etti: her şeyin üzerine yükseldiği ve onu kapıp götürdüğü zaman.
Allah تعالى dedi: ( **ثَمُودُ فَأُهْلِكُواْ** ) (Hâkka: 5).
Katâde dedi: Allah onların üzerine bir çığlık gönderdi. Ve denildi: **أُهلِكوا بالطّاغية**nin mânâsı: yani **بطغيانهم**; **فاعلة** üzerine bir mastardır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D9%8A/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

غ ط ي
تغطّيت من الدهر بفضل جناحك ومالي وطاء ولا غطاء إلا معروفك وطلب الناس لعيوبهم أغطية فما وجدوا مثل الأعطية‏.‏

##### Türkçe

غ ط ي
**تغطّيت**: zamandan, senin kanadının fazlıyla örtündüm; benim ne bir yaygım vardır ne de bir örtüm; ancak senin iyiliğin müstesna. İnsanların ayıpları için **أغطية** (örtüler) arayışı vardır; fakat **الأعطية** (bağışlar) gibi bir şey bulamadılar.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D9%8A/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

غَطَى الشَّبابُ غَطْياً وغُطِيّاً: امْتَلأَ. يقال للرجُلِ إِذا امْتَلأَ شَباباً: غَطَى يَغْطِي غَطْياً وغُطِيّاً؛ قال رجل من قيس: يَحْمِلْنَ سِرْباً غَطَى فيه الشَّبابُ مَعاً،
وأَخْطَأَتْه عُيونُ الجِنِّ والحَسَدُ
وهذا البيت في الصحاح:
وأَخْطأَتْه عيونُ الجِنِّ والحَسَدَهْ
قال ابن سيده: وكذلك أَنشده أَبو عبيد؛ ابن بري: قال ابن الأَنباري أَكثرُ الناسِ يروي هذا البيت:
وأَخْطأَتْه عيونُ الجِنِّ والحَسَدَهْ
وإِنما هو:
وأَخْطأَتْه عيونُ الجنِّ والحَسَدُ
وبعده:
ساجِي العُيونِ غَضِيض الطَّرْفِ تَحْسِبُه
يوماً، إِذا ما مَشى، في لِينِه أَوَدُ
اللحياني: غَطاهُ الشبابُ يَغْطِيه غَطْياً وغُطِيّاً وغَطَّاه كلاهما أَلْبَسَه، وغَطَاه الليلُ وغَطَّاه: أَلْبَسَه ظُلْمَته؛ عنه أَيضاً. وغَطَتِ الشَجرة وأَغْطتْ: طالَتْ أَغْصانُها وانْبَسَطَت على الأَرض فأَلْبَسَت ما حولها؛ وقوله أَنشده ابن قتيبة:
ومِن تَعاجِيبِ خَلْقِ اللهِ غاطِيَةٌ،
يُعْصَرُ منها مُلاحِيٌّ وغِرْبِيبُ
إِنما عَنى به الداليَةَ، وذلك لسُمُوِّها وبُسُوقها وانتِشارِها وإِلْباسِها. المفضل: يقال للكَرْمةِ الكثيرةِ النَّوامي غاطِيةٌ. والنَّوامي: الأَغْصانُ، واحِدَتُها نامِيةٌ. وغَطَى الشيءَ يَغْطِيه غَطْياً وغَطَّى عليه وأَغْطاه وغَطَّاه: سَتَره وعَلاه؛ قال:
أَنا ابنُ كِلابٍ وابنُ أَوْسٍ، فمَنْ يَكُنْ
قِناعُه مَغْطِيّاً فإِني مُجْتَلى
وفي التهذيب: فإني لَمُجْتَلى. وفلانٌ مَغْطِيُّ القِناعِ إِذا كان خامِلَ الذِّكْرِ؛ وقال حسان:
رُبَّ حِلْمٍ أَضاعه عَدَمُ الما
ل، وجَهْلٍ غَطَّى عليه النَّعِيمُ
قال أَبو عبد الله بنُ الأَعرابي: حُكِيَ أَنَّ حسانَ بنَ ثابت صاحَ قبلَ النُّبوّة فقال: يا بَني قَيْلةَ، يا بَني قَيْلة قال: فجاءه الأَنصارُ يْهْرَ عُونَ إِليه قالوا: ما دَهاكَ؟ قال لهم: قلتُ الساعةَ بيتاً خَشِيتُ أَن أَموتَ فيَدّعِيَه غيري قالوا: هاتِه، فأَنشَدهم هذا البيت:رُبَّ حِلْمٍ أَضاعَه عَدَمُ المالِ
والغِطاءُ: ما غُطِّيَ به. وفي الحديث: أَنه نَهَى أَن يُغَطِّيَ الرجلُ فاهُ في الصلاةِ. ابن الأَثير: من عادة العرب التَّلَثُّم بالعَمائمِ على الأَفْواه فنُهوا عن ذلك في الصلاة، فإِنْ عَرَضَ له التَّثاؤب جاز له أَن يُغَطِّيه بثَوْبه أَو يده لحديث ورد فيه. وقالوا: اللهمَّ أَغْطِ على قَلْبه أَي غَشِّ قلْبَه. وفعَلَ به ما غطاه أَي ما ساءَه. وماءٌ غاطٍ: كثيرٌ، وقد غَطى يَغْطِي؛ قال الشاعر:
يَمُرُّ كمُزْبِدِ الأَعْرافِ غاطِ
ابن سيده: وغَطا الشيءَ غَطْواً وغَطَّاه تَغْطِيةً وأَغْطاه واراهُ وسَتَرَه. قال: وهذه الكلمة واويَّة وبائيَّة، والجمع الأَغْطِيَة، وقد تَغَطَّى. والغِطاءُ: ما تَغَطَّى به أَو غَطَّى به غيرَه. والغِطايةُ: ما تغَطَّتْ به المرأَةُ من حشْو الثياب تحت ثيابها كالغِلالة ونحوها، قُلبَت الواو فيها ياء طَلَبَ الخفَّة مع قربِ الكسرة.
وغَطا الليلُ يَغْطُو ويَغْطِي غُطْواً وغَطُوّاً إِذا غَسا وأَظْلَم، وقيل: ارْتَفَع وغَشَّى كلَّ شيءٍ وأَلبسه، وغَطا الماء. وكل شيءٍ ارْتَفَع وطالَ على شيءٍ فقدْ غَطا عليه؛ قال ساعدة بن جُؤيَّة: كذَوائِب الحَفاءِ الرَّطِيبِ غَطا به
عَبْلٌ، ومَدَّ بجانبيه الطُّحْلُبُ
غَطا به: ارْتَفَع. وليلٌ غاطٍ: مظْلِمٌ؛ قال العجاج:
حتى تَلا أَعْجازَ لَيْلٍ غاطِ
ويقال: غَطا عليهم البَلاءُ. وأَغْطَى الكَرْمُ: جَرى الماءُ فيه وزادَ، وكلُّ ذلك مذكورٌ في الواو والياء،

##### Türkçe

**غَطَى** gençlik **غَطْياً** ve **غُطِيّاً**: doldu. Erkeğe, eğer
gençlikle dolmuşsa, denir: **غَطَى يَغْطِي غَطْياً وغُطِيّاً**; Kays’tan bir adam dedi:
“Bir sürü taşırlar ki onda gençlik birlikte dolmuştur,
ve ona cinlerin ve hasedin gözleri isabet etmemiştir.”
Bu beyit Sıhâh’ta:
“ve ona cinlerin ve hasedin gözleri isabet etmemiştir.”
İbn Sîde dedi: Ebû Ubeyd de onu böyle rivayet etti; İbn Berrî: İbnü’l-Enbârî dedi:
insanların çoğu bu beyti şöyle rivayet eder:
“ve ona cinlerin ve hasedin gözleri isabet etmemiştir.”
Oysa o şöyledir:
“ve ona cinlerin ve hasedin gözleri isabet etmemiştir.”
Ve ondan sonra:
“Gözleri sakin, bakışı kısık; onu
bir gün, yürüdüğü vakit, yumuşaklığında bir eğrilik sanırsın.”

el-Lihyânî: **غَطاهُ الشبابُ يَغْطِيه غَطْياً وغُطِيّاً وغَطَّاه** ikisi de:
ona giydirdi; ve **غَطَاه الليلُ** ve **غَطَّاه**: ona karanlığını giydirdi; ondan da ayrıca.
Ve ağaç **غَطَتِ** ve **أَغْطتْ**: dalları uzadı ve yere yayıldı da
çevresindekini giydirdi; ve onun sözü, İbn Kuteybe’nin rivayet ettiği:
“Allah’ın yaratışının acayiplerindendir bir **غاطِيَةٌ**,
ondan **مُلاحِيٌّ** ve **غِرْبِيبُ** sıkılır.”
Ancak onunla **الداليَةَ**yı kastetti; bu da onun yükselişi, boy atışı, yayılışı
ve giydirmesi sebebiyledir. el-Mufaddal: çok **النَّوامي**li asmaya **غاطِيةٌ** denir. **النَّوامي**:
dallardır; onun teki **نامِيةٌ**dir. Ve **غَطَى** şeyi **يَغْطِيه غَطْياً** ve **غَطَّى**
üzerine ve **أَغْطاه** ve **غَطَّاه**: onu örttü ve üstünü kapladı; dedi ki:
“Ben Kilâb’ın oğluyum ve Evs’in oğluyum; kim olursa olsun
örtüsü **مَغْطِيّاً** ise, ben açığa çıkarılmışım.”
Tehzîb’de: “ben elbette açığa çıkarılmışım.” Ve falan **مَغْطِيُّ القِناعِ**dır, eğer
anı (şöhreti) sönük ise; ve Hassân dedi:
“Nice hilim ki onu malın yokluğu zayi etti,
ve nice cehalet ki onun üzerine nimet örttü.”
Ebû Abdullah İbnü’l-A‘râbî dedi: Hassân b. Sâbit’in nübüvvetten önce bağırdığı
rivayet edildi; dedi ki: “Ey Kayle oğulları, ey Kayle oğulları!” dedi: Ensar
ona koşarak geldiler; dediler: “Sana ne oldu?” Onlara dedi: “Az önce bir beyit söyledim;
korkarım ki ölürüm de onu benden başkası sahiplenir.” Dediler: “Onu getir.”
Onlara bu beyti okudu: “Nice hilim ki onu malın yokluğu zayi etti.”

Ve **الغِطاءُ**: onunla örtülen şey. Hadiste: namazda erkeğin
ağzını örtmesini yasakladı. İbnü’l-Esîr: Arapların âdetindendir ki sarıklarla
ağızlar üzerine **التَّلَثُّم** yapmak; namazda bundan nehyedildiler; eğer ona
esneme arız olursa, onda vârid olmuş bir hadis sebebiyle, elbisesiyle yahut eliyle
onu örtmesi caiz olur. Ve dediler: “Allah’ım, kalbinin üzerine **أَغْطِ**,” yani kalbini ört.
Ve onunla, onu **غطاه** şey yaptı; yani onu kötü etti. Ve **ماءٌ غاطٍ**:
çoktur; ve **غَطى يَغْطِي**; şair dedi:
“**غاطِ** köpüklü dalgalar gibi geçer.”

İbn Sîde: ve **غَطا** şeyi **غَطْواً** ve **غَطَّاه تَغْطِيةً** ve **أَغْطاه**: onu gizledi
ve örttü. Dedi: bu kelime vâvî ve bâîdir; çoğulu **الأَغْطِيَة**dir; ve **تَغَطَّى**.
Ve **الغِطاءُ**: onunla örtündüğü yahut onunla başkasını örttüğü şey. Ve **الغِطايةُ**:
kadının elbiselerinin altında, **الغِلالة** ve benzerleri gibi, elbise dolgusundan
örtündüğü şey; onda vâv yâ’ya çevrildi; kesrenin yakınlığıyla birlikte hafiflik istemek için.

Ve **غَطا الليلُ يَغْطُو ويَغْطِي غُطْواً وغَطُوّاً**: eğer bastırdı ve karardıysa;
ve denildi: yükseldi ve her şeyi bürüdü ve ona giydirdi; ve su **غَطا**. Ve her şey
bir şeyin üzerine yükselip uzarsa, onun üzerine **غَطا** etmiştir; Sâide b. Cu’eyye dedi:
“Islak çıplaklığın saç tutamları gibi; onunla yükseldi
kalın (bir şey), ve iki yanında yosun uzattı.”
**غَطا به**: yükseldi. Ve **ليلٌ غاطٍ**: karanlık; el-Accec dedi:
“ta ki **غاطِ** bir gecenin artlarına ulaştı.”
Ve denir: belâ onların üzerine **غَطا** etti. Ve asma **أَغْطَى**: onda su yürüdü ve arttı;
bütün bunlar vâv ve yâ’da zikredilmiştir,

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D9%8A/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* غ ط ي * * الغِطَاءُ * ما يُتغطى به و * غَطَّاهُ تَغْطِيَةً * و * غَطَاهُ * أيضا من باب رمى مثله

##### Türkçe

* غ ط ي * * **الغِطَاءُ** * kendisiyle örtünülen şeydir; ve * **غَطَّاهُ تَغْطِيَةً** *; ve * **غَطَاهُ** * da; ayrıca atmak باب’ından, onun benzeri.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D9%8A/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( ي ( *!غَطَى الشَّبابُ ، كرَمَى ) ، يَغْطِي ( *!غَطْياً ) ، بالفَتْح ( ويُضَمُّ ) ؛ ) وضَبَطَه ابنُ سِيدَه *!غَطِيًّا ، كعُتِيَ ، ومِثْلُه في كتابِ ابن القطَّاع والصَّاغاني ؛ ( امْتَلأَ ) . 9
( وفي الصِّحاح : قالَ الفرَّاء : وإذا امْتَلأَ الرَّجلُ شَباباً قيلَ : غَطَى *!يَغْطِي *!غَطْياً *!وغُطِيًّا بالفَتْح والضمِّ والتَّشْديدِ ، وأَنْشَدَ :
يَحْمِلْنَ سِرْباً غَطَى فيه الشَّبابُ معاً وأَخْطَأَتْه عُيونُ الجِنِّ والحَسَدَهْ ( و ) *!غَطَتِ ( النَّاقَةُ ) غَطْياً : ( ذَهَبَتْ في سَيْرِها ) وانْبَسَطَتْ .
( و ) غَطَى ( اللَّيلُ ) يَغْطِي ويَغْطُو : ( أَظْلَمَ ) ، يائيَّةٌ واوِيَّةٌ .
( و ) غَطَتِ ( الشَّجَرَةُ : طالَتْ أَغْصانُها وانْبَسَطَتْ على الأرضِ ) فأَلْبَسَتْ ما حَوْلَها ، فهي *!غاطِيَةٌ ؛ ( *!كأَغْطَتْ ) فهي غاطِيَةٌ أَيْضاً على خِلافِ القِياسِ .
( و ) غَطَى ( اللَّيلُ فُلاناً : أَلْبَسَهُ ظُلْمَتَهُ ) ، يَتَعدَّى ولا يَتَعَدَّى ؛ ( *!كغَطَّاهُ ) بالتَّشْديدِ .

( و ) غَطَى ( الشَّيءَ ) غَطْياً ( و ) غَطَّى ( عليه ) : ) إذا ( سَتَرَهُ وعَلاَهُ ) ؛ ) وقالَ حسَّانُ بنُ ثابِتٍ :
رُبَّ حِلْمٍ أَضاعَهُ عَدَمُ الما
ل وجَهْلٍ *!غَطَّى عليه النَّعِيمُ حُكِي أنَّه صاحَ : يا بَنِي قَيْلَةَ ، فجاءَ الأنْصارُ يُهْرَعُونَ عليه قالوا : ما دَهاكَ ؟ قالَ : قُلْتُ : بيتاً خَشِيتُ أَن أَموتَ فيَدَّعِيَه غَيْري ؛ قالوا : هاتِهْ ، فأَنْشدَه .
والشيءُ *!مَغْطِيٌّ ، كمَرْمِيَ ؛ وأَنْشَدَ الجَوْهرِي :
أَنا ابنُ كِلابٍ وابنُ أَوْسٍ فمَنْ يَكُنْ
قِناعُه *!مَغْطِيًّا فإني مُجْتَلي ( *!كأَغْطاهُ *!وغَطَّاهُ ) ، بالتَّشْديدِ ، ( *!واغْتَطَى ) و ( *!تَغَطَّى ) بمعْنًى واحِدٍ ؛ قالَ رُؤْبة :
عليه من أكْنافِ قيظ *!يَغْتَطِي
شَبكٌ من الآل كَشَبْكِ المُشَّطِ وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!غَطَاهُ الشَّبابُ غَطْياً *!وغُطِيًّا : أَلْبَسَهُ ، *!كغَطَّاهُ .
*!والغاطِيَةُ : الدالِيَةُ من الكَرْم لِسُمُوِّها وبُسُوقِها وانْتِشارِها ؛ ومنه قَولُ الشاعرِ :
ومِن تَعاجِيبِ خَلْقِ اللّهِ *!غَاطِيَةٌ
يُعْصَرُ منها مُلاحِيٌّ وغِرْبِيبُوفعَلَ به ما غَطاهُ : أَي ساءَهُ ؛ كذا في المُحْكم .
ومَرَّ للمصنِّفِ هذا المَعْنى في عظي ، فلعلَّهما لُغتانِ ، أَو هذا تَصْحيفٌ منه .
ويقُولونَ : اللهمَّ *!أَغْطِ على قَلْبِه : أَي أَغْشِ .

وهو *!مَغْطِيُّ القِناع : إذا كانَ خامِلَ الذِّكْرِ .
وماءٌ *!غاطٍ : كثيرٌ ؛ وقد غَطَى يَغْطِي .
*!وغَطَيانُ البَحْرِ : فَيضانَه ، زِنَةً ومَعْنًى ؛ نقلَهُ السّهيلي في الرَّوْضِ .

##### Türkçe

: ( **غَطَى الشَّبابُ ، كرَمَى** ) ، **يَغْطِي** ( **غَطْياً** ) ، fetha ile (ve damme de yapılır) ؛ ) doldu ( ).
İbn Sîde onu **غَطِيًّا** diye ضبط etti, **عُتِيَ** gibi; bunun benzeri İbn el-Kattâ‘ ve es-Sâğânî’nin kitabındadır؛ ( doldu ). 9

( Ve es-Sıhâh’ta: el-Ferrâ dedi: Adam gençlikle dolduğu zaman şöyle denir: **غَطَى** **يَغْطِي** **غَطْياً** **وغُطِيًّا** fetha, damme ve teşdîd ile; ve şu beyti okudu:
يَحْمِلْنَ سِرْباً غَطَى فيه الشَّبابُ معاً وأَخْطَأَتْه عُيونُ الجِنِّ والحَسَدَهْ ( ve ) **غَطَتِ** ( deve ) **غَطْياً**: ( yürüyüşünde gitti ) ve yayıldı.
( ve ) **غَطَى** ( gece ) **يَغْطِي** ve **يَغْطُو**: ( karardı ) ، yâî, vâvîdir.
( ve ) **غَطَتِ** ( ağaç: dalları uzadı ve yere yayıldı ) böylece çevresindekini giydirdi; o hâlde o **غاطِيَةٌ**’dir؛ ( **كأَغْطَتْ** ) o hâlde o, kıyasa aykırı olarak, yine غاطِيَةٌ’dir.
( ve ) **غَطَى** ( gece falanı: karanlığını ona giydirdi ) ، geçişli olur ve geçişsiz olur؛ ( **كغَطَّاهُ** ) teşdîd ile.

( ve ) **غَطَى** ( şeyi ) **غَطْياً** ( ve ) **غَطَّى** ( onun üzerine ): ) eğer ( onu örttü ve üstünü kapladı ) ise؛ ) ve Hassân b. Sâbit dedi:
رُبَّ حِلْمٍ أَضاعَهُ عَدَمُ الما
ل وجَهْلٍ **غَطَّى** عليه النَّعِيمُ
Rivayet olundu ki o bağırdı: “Ey Benî Kayle!”; bunun üzerine Ensâr onun üzerine koşarak geldiler; dediler: “Sana ne oldu?” Dedi: “Bir beyit söyledim; korktum ki öleyim de onu başkası sahiplenip iddia etsin.” Dediler: “Onu getir.” Böylece onu inşâd etti.
Ve şey **مَغْطِيٌّ**’dir, **مَرْمِيَ** gibi; ve el-Cevherî inşâd etti:
أَنا ابنُ كِلابٍ وابنُ أَوْسٍ فمَنْ يَكُنْ
قِناعُه **مَغْطِيًّا** فإني مُجْتَلي
( **كأَغْطاهُ وغَطَّاهُ** ) ، teşdîd ile، ( **واغْتَطَى** ) ve ( **تَغَطَّى** ) tek bir mânâ iledir؛ Ru’be dedi:
عليه من أكْنافِ قيظ **يَغْتَطِي**
شَبكٌ من الآل كَشَبْكِ المُشَّطِ
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**غَطَاهُ الشَّبابُ غَطْياً وغُطِيًّا**: ona giydirdi, **كغَطَّاهُ**.
**والغاطِيَةُ**: yüksekliği, boy atması ve yayılması sebebiyle asmanın sarkan dalıdır; ve ondandır şairin sözü:
ومِن تَعاجِيبِ خَلْقِ اللّهِ **غَاطِيَةٌ**
يُعْصَرُ منها مُلاحِيٌّ وغِرْبِيبُ
Ve onunla, onu örttüğü şeyi yaptı: yani onu kötü etti; el-Muhkem’de böyledir.
Ve bu mânâ musannif için **عظي**’de geçti; belki ikisi iki lugattır, yahut bu ondan bir tashîftir.
Ve derler: “Allah’ım, **أَغْطِ** onun kalbi üzerine”: yani ört.

Ve o **مَغْطِيُّ القِناع**’dır: eğer anılışı sönük ise.
Ve **غاطٍ** su: çoktur; ve **غَطَى يَغْطِي**.
**وغَطَيانُ البَحْرِ**: taşmasıdır, vezin ve mânâca; onu es-Süheylî er-Ravd’da nakletti.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D9%8A/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

غَطَى
غَطَى I ( n. ac. غَطْي 1 ,  غُطْي 3 ),
a.  see غَطَوَ I ( a ), ( b ).

c.  Was wide-spreading, flourished ( tree ); was vigorous, in his prime ( youth ).

غَطَّيَ
غَطَّيَ II ,
a.  see

غَطَوَ
غَطَوَ غَطڤيَ I (
a.  a ).

أَغْطَيَ
أَغْطَيَ IV ,
a.  Was full of sap ( vine ).

تَغَطَّيَ
تَغَطَّيَ V ,  اِغْتَطَيَ VIII ,
a.  see غَطَوَ V, VIII.

غُِْيَرّ
غُِْيَرّ
a.  Short, squat, stout.

##### Türkçe

**غَطَى**
**غَطَى** I (isim mastar: **غَطْي** 1, **غُطْي** 3),
a. bkz. **غَطَوَ** I (a), (b).

c. Genişçe yayılıcı idi, gürleşti (ağaç); güçlü idi, olgunluk çağında idi (genç).

**غَطَّيَ**
**غَطَّيَ** II,
a. bkz.

**غَطَوَ**
**غَطَوَ** **غَطڤيَ** I (
a. a).

**أَغْطَيَ**
**أَغْطَيَ** IV,
a. Özsuyu ile dolu idi (asma).

**تَغَطَّيَ**
**تَغَطَّيَ** V, **اِغْتَطَيَ** VIII,
a. bkz. **غَطَوَ** V, VIII.

**غُِْيَرّ**
**غُِْيَرّ**
a. Kısa, bodur, tıknaz.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D9%8A/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

غطي
غَطَى - يَغْطِي - غِطَاء
غَطَى - يَغْطِي + كائن أو شيء + كائناً أو شيئاً: غطاه وستره وحجبه عن نظر أو أثر أو فعل كائن آخر
غِطاء: على وزن " فـِعال"  اسم فعل مبالغة  من " غَطَى - يَغْطِي ": الستر والحجب الشديدين: وهو كذلك اسم آلة منه: الشيء أو الأمر الذي يسبب الحجب والستر ومنع وصول أثر الشيء
غَطَّى - يُغَطِّي: على وزن " فَعَّل ": من " غَطَى - يَغْطِي ": جعل آخر " يَغْطيه " على وجه التكرار والشدة: ستره وواراه  بغشاء أو ستر عن نظر أو أثر كائن
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التغطية بغطاء أو خمار أو ثوب يلقى على الجسم ويقترب منه ولا يلتصق به "، وهي:
دَثَرَ - يَدْثُرُ، لَحَفَ - يَلْحَفُ، سَرْبَلَ - يُسَرْبِلُ، سَبَغ َ - يَسْبُغُ، خَمَرَ - يَخْمُرُ (خَمَرَ - يَخْمِرُ)، غَطَى - يَغْطِي
غطاء
 	﴿الَّذِينَ كَانَتْ أَعْيُنُهُمْ فِي غِطَاءٍ عَنْ ذِكْرِي وَكَانُوا لَا يَسْتَطِيعُونَ سَمْعًا(101)﴾ الكهف ﴿لَقَدْ كُنْتَ فِي غَفْلَةٍ مِنْ هَذَا فَكَشَفْنَا عَنْكَ غِطَاءَكَ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ(22)﴾ ق
مختار الصحاح
● [غطى] غ ط ى: الغِطَاءُ ما يُتغطى به و غَطَّاهُ تَغْطِيَةً و غَطَاهُ أيضا من باب رمى مثله
الراغب
غطا
- الغطاء: ما يجعل فوق الشيء من طبق ونحوه، كما أن الغشاء ما يجعل فوق الشيء من لباس ونحوه، وقد استعير للجهالة. قال تعالى: }فكشفنا عنك غطاءك فبصرك اليوم حديد{ [ق/22].
ملخص اللسان:
1.     غطي: غَطَى الشَّبابُ غَطْياً وغُطِيّاً: امْتَلأَ.
2.     يقال للرجُلِ إِذا  امْتَلأَ شَباباً: غَطَى يَغْطِي غَطْياً وغُطِيّا
3.     غَطاهُ الشبابُ يَغْطِيه غَطْياً وغُطِيّاً وغَطَّاه كلاهما أَلْبَسَه،
4.     وغَطَاه الليلُ وغَطَّاه: أَلْبَسَه ظُلْمَته؛
5.      وغَطَتِ الشَجرة وأَغْطتْ: طالَتْ أَغْصانُها وانْبَسَطَت على الأَرض  فأَلْبَسَت ما حولها؛
6.     وغَطَى الشيءَ يَغْطِيه غَطْياً وغَطَّى  عليه وأَغْطاه وغَطَّاه: سَتَره وعَلاه؛
7.     والغِطاءُ: ما غُطِّيَ به.
8.     وماءٌ غاطٍ:  كثيرٌ،
9.     وغَطا الليلُ يَغْطُو ويَغْطِي غُطْواً وغَطُوّاً إِذا غَسا وأَظْلَم،
10.                         وقيل: ارْتَفَع وغَشَّى كلَّ شيءٍ وأَلبسه،
11.                         وغَطا الماء. وكل شيءٍ  ارْتَفَع وطالَ على شيءٍ فقدْ غَطا عليه
لسان العرب
● - غطي: غَطَى الشَّبابُ غَطْياً وغُطِيّاً: امْتَلأَ. يقال للرجُلِ إِذا  امْتَلأَ شَباباً: غَطَى يَغْطِي غَطْياً وغُطِيّاً؛ قال رجل من قيس:  يَحْمِلْنَ سِرْباً غَطَى فيه الشَّبابُ مَعاً،  وأَخْطَأَتْه عُيونُ الجِنِّ والحَسَدُ  وهذا البيت في الصحاح:  وأَخْطأَتْه عيونُ الجِنِّ والحَسَدَهْ  قال ابن سيده: وكذلك أَنشده أَبو عبيد؛ ابن بري: قال ابن الأَنباري  أَكثرُ الناسِ يروي هذا البيت:  وأَخْطأَتْه عيونُ الجِنِّ والحَسَدَهْ  وإِنما هو:  وأَخْطأَتْه عيونُ الجنِّ والحَسَدُ  وبعده:  ساجِي العُيونِ غَضِيض الطَّرْفِ تَحْسِبُه  يوماً، إِذا ما مَشى، في لِينِه أَوَدُ  اللحياني: غَطاهُ الشبابُ يَغْطِيه غَطْياً وغُطِيّاً وغَطَّاه كلاهما  أَلْبَسَه، وغَطَاه الليلُ وغَطَّاه: أَلْبَسَه ظُلْمَته؛ عنه أَيضاً.  وغَطَتِ الشَجرة وأَغْطتْ: طالَتْ أَغْصانُها وانْبَسَطَت على الأَرض  فأَلْبَسَت ما حولها؛ وقوله أَنشده ابن قتيبة:  ومِن تَعاجِيبِ خَلْقِ اللهِ غاطِيَةٌ،  يُعْصَرُ منها مُلاحِيٌّ وغِرْبِيبُ  إِنما عَنى به الداليَةَ، وذلك لسُمُوِّها وبُسُوقها وانتِشارِها  وإِلْباسِها. المفضل: يقال للكَرْمةِ الكثيرةِ النَّوامي غاطِيةٌ. والنَّوامي:  الأَغْصانُ، واحِدَتُها نامِيةٌ. وغَطَى الشيءَ يَغْطِيه غَطْياً وغَطَّى  عليه وأَغْطاه وغَطَّاه: سَتَره وعَلاه؛ قال:  أَنا ابنُ كِلابٍ وابنُ أَوْسٍ، فمَنْ يَكُنْ  قِناعُه مَغْطِيّاً فإِني مُجْتَلى  وفي التهذيب: فإني لَمُجْتَلى. وفلانٌ مَغْطِيُّ القِناعِ إِذا كان  خامِلَ الذِّكْرِ؛ وقال حسان:  رُبَّ حِلْمٍ أَضاعه عَدَمُ الما  ل، وجَهْلٍ غَطَّى عليه النَّعِيمُ  قال أَبو عبد الله بنُ الأَعرابي: حُكِيَ أَنَّ حسانَ بنَ ثابت صاحَ  قبلَ النُّبوّة فقال: يا بَني قَيْلةَ، يا بَني قَيْلة قال: فجاءه  الأَنصارُ يْهْرَ عُونَ إِليه قالوا: ما دَهاكَ؟ قال لهم: قلتُ الساعةَ بيتاً  خَشِيتُ أَن أَموتَ فيَدّعِيَه غيري قالوا: هاتِه، فأَنشَدهم هذا  البيت:رُبَّ حِلْمٍ أَضاعَه عَدَمُ المالِ  والغِطاءُ: ما غُطِّيَ به. وفي الحديث: أَنه نَهَى أَن يُغَطِّيَ الرجلُ  فاهُ في الصلاةِ. ابن الأَثير: من عادة العرب التَّلَثُّم بالعَمائمِ  على الأَفْواه فنُهوا عن ذلك في الصلاة، فإِنْ عَرَضَ له التَّثاؤب جاز له  أَن يُغَطِّيه بثَوْبه أَو يده لحديث ورد فيه. وقالوا: اللهمَّ أَغْطِ  على قَلْبه أَي غَشِّ قلْبَه. وفعَلَ به ما غطاه أَي ما ساءَه. وماءٌ غاطٍ:  كثيرٌ، وقد غَطى يَغْطِي؛ قال الشاعر:  يَمُرُّ كمُزْبِدِ الأَعْرافِ غاطِ  ابن سيده: وغَطا الشيءَ غَطْواً وغَطَّاه تَغْطِيةً وأَغْطاه واراهُ  وسَتَرَه. قال: وهذه الكلمة واويَّة وبائيَّة، والجمع الأَغْطِيَة، وقد  تَغَطَّى. والغِطاءُ: ما تَغَطَّى به أَو غَطَّى به غيرَه. والغِطايةُ: ما  تغَطَّتْ به المرأَةُ من حشْو الثياب تحت ثيابها كالغِلالة ونحوها، قُلبَت  الواو فيها ياء طَلَبَ الخفَّة مع قربِ الكسرة.  وغَطا الليلُ يَغْطُو ويَغْطِي غُطْواً وغَطُوّاً إِذا غَسا وأَظْلَم،  وقيل: ارْتَفَع وغَشَّى كلَّ شيءٍ وأَلبسه، وغَطا الماء. وكل شيءٍ  ارْتَفَع وطالَ على شيءٍ فقدْ غَطا عليه؛ قال ساعدة بن جُؤيَّة:  كذَوائِب الحَفاءِ الرَّطِيبِ غَطا به  عَبْلٌ، ومَدَّ بجانبيه الطُّحْلُبُ  غَطا به: ارْتَفَع. وليلٌ غاطٍ: مظْلِمٌ؛ قال العجاج:  حتى تَلا أَعْجازَ لَيْلٍ غاطِ  ويقال: غَطا عليهم البَلاءُ. وأَغْطَى الكَرْمُ: جَرى الماءُ فيه وزادَ،  وكلُّ ذلك مذكورٌ في الواو والياء،
مقاييس اللغة:
(غطو) الغين والطاء والحرف المعتل يدلُّ على الغِشاء والسَّتر. يقال: غَطَيت الشَّيءَ وغَطَّيْتُه. والغِطاء: ما تَغَطَّى به. وغَطَا اللّيلُ يَغْطُو، إذا غَشَّى بظلامه.
القاموس المحيط:
ي غَطَى الشَّبابُ، كَرَمَى، غَطْياً، ويُضَمُّ امْتَلأَ، و الناقَةُ ذَهَبَتْ في سَيْرِها، و الليلُ أظْلَمَ، و الشجرةُ طالَتْ أغْصانُها، وانْبَسَطَتْ على الأرضِ، كأَغْطَتْ، و الليلُ فُلاناً ألْبَسَهُ ظُلْمَتَهُ، كغَطَّاهُ، و الشيءَ، و عليه سَتَرَهُ، وعَلاَهُ، كأَغْطاهُ وغَطَّاهُ. واغْتَطَى تَغَطَّى.
و غَطَا الليلُ غَطْواً وغُطُواً أظْلَمَ، و الماءُ ارْتَفَعَ، و الشيءَ داراهُ، وسَتَرَهُ. والغِطاءُ، ككِساءٍ ما يُغَطَّى به. والغِطايَةُ، بالكسر ما تَغَطَّتْ به المرأةُ من حَشْوِ الثِّيابِ كغِلالَةٍ ونحوِها.
وأغْطَى الكَرْمُ: جَرَى فيه الماءُ. وإنَّهُ لَذُو غَطَوانٍ، محركةً: مَنَعَةٍ وكَثْرَةٍ.
تاج العروس:
( ى غطى الشباب كرمى ) يغطى ( غطيا ) بالفتح ( ويضم ) وضبطه ابن سيده غطيا كعتى ومثله في كتاب ابن القطاع والصاغانى امتلاء ) وفى الصحاح قال الفراء وإذا امتلاء الرجل شبابا قيل غطى يغطى غطيا وغطيا بالفتح والتشديد 2 وأنشد يحملن سربا غطى فيه الشباب معا * وأخطأته عيون الجن والحسده ( و ) غطت ( الناقة ) غطيا ( ذهبت في سيرها ) وانبسطت ( و ) غطى ( الليل ) يغطى ويغطو ( أظلم ) يائية واوية ( و ) غطت ( الشجرة طالت أغصانها وانبسطت على الارض ) فالبست ما لها فهى غاطية ( كاغطت ) فهى غاطية أيضا على خلاف القياس ( و ) غطى ( الليل فلانا ألبسه ظلمته ) يتعدى ولا يتعدى ( كغطاه ) بالتشديد ( و ) غطى ( الشئ ) غطيا ( و ) غطى ( عليه ) إذا ( ستره وعلا ه ) وقال حسان بن ثابت رب حلم أضاعه عدم الما * ل وجهل غطى عليه النعيم حكى انه صاح يا بنى قيلة فجاء الانصار يهرعون عليه قالوا ما دهاك قال قلت بيتا خشيت ان أموت فيدعيه غيرى قالوا هاته فانشده والشئ مغطى كمر مى وأنشد الجوهرى أنا ابن كلاب وابن أوس فمن يكن * قناعه مغطيا فانى مجتلى ( كاغطاه وغطاه ) بالتشديد ( واغتطى ) و ( تغطى ) بمعنى واحد قال رؤبة عليه من أكناف قيظ يغتطى * شبك من الال كشبك المشط * ومما يستدرك عليه غطاه الشباب غطيا وغطيا ألبسه كغطاه والغاطية الدالية من الكرم لسموها وبسوقها وانتشارها ومنه قول الشاعر ومن تعاجيب خلق الله غاطية * يعصر منها ملاحى وغربيب وفعل به ما غطاه أي ساءه كذا في المحكم ومر للمصنف هذا المعنى في ع ظ ى فلعلهما لغتان أو هذا تصحيف منه ويقولون اللهم اغط على قلبه أي اغش وهو مغطى القناع إذا كان خامل الذكر وماء غاط كثير وقد غطى يغطى وغطيان البحر فيضانه زنة ومعنى نقله السهيلي في الروض و ( غطا الليل ) يغطو ( غطوا ) بالفتح ( وغطوا ) كسمو ( أظلم ) وقيل ارتفع وغشى كل شئ وألبسه فهو غاط ( و ) غطا ( الماء ارتفع ) واوية يائية وقال الجوهرى وكل شئ ارتفع وطال على شئ فقد غطا عليه أنشد لساعدة بن جؤية كذوائب الحفا الرطيب غطابه * غيل ومد بجانبيه الطحلب ( و ) غطا ( الشئ ) غطوا ( واراه وستره ) كغطاه واويه يائية وقد تغطى ( والغطاء ككساء ما يغطى به ) وفى الصحاح ما تغطيت به وفى المحكم ما تغطى به أو غطى به غيره وقال الراغب هو ما يجعل فوق الشئ من طبق ونحوه كما ان الغشاء ما يجعل فوق الشئ من لباس ونحوه وقد استعير للجهالة ومنه قوله عز وجل فكشفنا عنك غطاءك فبصرك اليوم حديد وفى المصباح الغطاء الستر والجمع أغطية ( والغطاية بالكسر ما تغطت به المرأة من حشو الثياب ) تحت ثيابها ( كغلالة ونحوها ) قلبت الواو فيها ياء طلب الخفة مع قرب الكسرة ( وأغطى الكرم جرى فيه الماء ) وزاد ونما ( وانه لذو غطوان محركة ) أي ذو ( منعة وكثرة )

##### Türkçe

غطي
**غَطَى** - **يَغْطِي** - **غِطَاء**
**غَطَى** - **يَغْطِي** + bir varlık veya şey + bir varlığı veya şeyi: onu örttü, gizledi ve onu başka bir varlığın bakışından veya izinden yahut fiilinden perdeledi.
**غِطاء**: “**فـِعال**” vezninde; **غَطَى** - **يَغْطِي**’den mübalağa ism-i fiil: şiddetli örtme ve perdeleme; o, aynı zamanda ondan ism-i âlettir: perdelemeye ve örtmeye ve şeyin etkisinin ulaşmasını engellemeye sebep olan şey veya iş.
**غَطَّى** - **يُغَطِّي**: “**فَعَّل**” vezninde; **غَطَى** - **يَغْطِي**’den: bir başkasını, tekrar ve şiddet üzere “onu örter” kıldı: onu bir örtüyle örttü ve gizledi; bir varlığın bakışından veya izinden örttü.

Lafız, “bedene atılan ve ona yaklaşan fakat ona yapışmayan bir örtü veya başörtüsü veya elbise ile örtme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**دَثَرَ** - **يَدْثُرُ**، **لَحَفَ** - **يَلْحَفُ**، **سَرْبَلَ** - **يُسَرْبِلُ**، **سَبَغ َ** - **يَسْبُغُ**، **خَمَرَ** - **يَخْمُرُ** (**خَمَرَ** - **يَخْمِرُ**)، **غَطَى** - **يَغْطِي**

غطاء
	﴿**الَّذِينَ كَانَتْ أَعْيُنُهُمْ فِي غِطَاءٍ عَنْ ذِكْرِي وَكَانُوا لَا يَسْتَطِيعُونَ سَمْعًا(101)**﴾ Kehf ﴿**لَقَدْ كُنْتَ فِي غَفْلَةٍ مِنْ هَذَا فَكَشَفْنَا عَنْكَ غِطَاءَكَ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ(22)**﴾ ق

Muhtârü’s-sıhâh
● [**غطى**] غ ط ى: **الغِطَاءُ** örtünülen şeydir; **غَطَّاهُ** onu **تَغْطِيَةً** ile örttü; ve **غَطَاهُ** da, “**رمى**” bâbından, onun misli (gibidir).

Râgıb
غطا
- **الغطاء**: şeyin üzerine tabaka ve benzeri olarak konulan şey; nitekim **الغشاء** da şeyin üzerine elbise ve benzeri olarak konulan şeydir; ve cehalet için istiâre edilmiştir. Yüce Allah dedi ki: ﴿**فكشفنا عنك غطاءك فبصرك اليوم حديد**﴾ [ق/22].

Lisân’ın özeti:
1. **غطي**: **غَطَى الشَّبابُ** **غَطْياً** ve **غُطِيّاً**: doldu.
2. Adam için, gençlikle dolduğu zaman denir: **غَطَى يَغْطِي** **غَطْياً** ve **غُطِيّاً**.
3. **غَطاهُ الشبابُ** onu **يَغْطِيه** **غَطْياً** ve **غُطِيّاً**; ve **غَطَّاه**: ikisi de ona giydirdi.
4. Ve **غَطَاه الليلُ** ve **غَطَّاه**: ona karanlığını giydirdi;
5. Ve **غَطَتِ الشَجرة** ve **أَغْطتْ**: dalları uzadı ve yere yayıldı; böylece çevresindekini giydirdi;
6. Ve **غَطَى الشيءَ** onu **يَغْطِيه** **غَطْياً**; ve onun üzerine **غَطَّى**; ve **أَغْطاه**; ve **غَطَّاه**: onu örttü ve üstünü kapladı;
7. Ve **الغِطاءُ**: onunla örtülen şeydir.
8. Ve **ماءٌ غاطٍ**: çoktur,
9. Ve **غَطا الليلُ** **يَغْطُو** ve **يَغْطِي** **غُطْواً** ve **غَطُوّاً**: kapladığı ve kararttığı zaman,
10. denildi: yükseldi ve her şeyi bürüdü ve ona giydirdi,
11. ve su yükseldi. Her şey, yükselip bir şeyin üzerine uzadığı zaman, onun üzerine **غَطا** etmiştir.

Lisânü’l-ʿArab
● - **غطي**: **غَطَى الشَّبابُ** **غَطْياً** ve **غُطِيّاً**: doldu. Adam için, gençlikle dolduğu zaman denir: **غَطَى يَغْطِي** **غَطْياً** ve **غُطِيّاً**; Kays’tan bir adam dedi ki:
يَحْمِلْنَ سِرْباً غَطَى فيه الشَّبابُ مَعاً،
وأَخْطَأَتْه عُيونُ الجِنِّ والحَسَدُ
Ve bu beyit Sıhâh’tadır:
وأَخْطأَتْه عيونُ الجِنِّ والحَسَدَهْ
İbn Sîde dedi ki: Ebu Ubeyd de onu böyle inşâd etti; İbn Berrî: İbnü’l-Enbârî dedi ki: insanların çoğu bu beyti şöyle rivayet eder:
وأَخْطَأَتْه عيونُ الجِنِّ والحَسَدَهْ
Oysa o şöyledir:
وأَخْطَأَتْه عيونُ الجنِّ والحَسَدُ
Ve ondan sonra:
ساجِي العُيونِ غَضِيض الطَّرْفِ تَحْسِبُه
يوماً، إِذا ما مَشى، في لِينِه أَوَدُ
Lihyânî: **غَطاهُ الشبابُ** onu **يَغْطِيه** **غَطْياً** ve **غُطِيّاً**; ve **غَطَّاه**: ikisi de ona giydirdi; ve **غَطَاه الليلُ** ve **غَطَّاه**: ona karanlığını giydirdi; ondan da (rivayetle). Ve **غَطَتِ الشَجرة** ve **أَغْطتْ**: dalları uzadı ve yere yayıldı; böylece çevresindekini giydirdi; İbn Kuteybe’nin inşâd ettiği sözü:
ومِن تَعاجِيبِ خَلْقِ اللهِ غاطِيَةٌ،
يُعْصَرُ منها مُلاحِيٌّ وغِرْبِيبُ
Bununla ancak asmayı kastetti; bu, onun yükselmesi, boy atması, yayılması ve giydirmesi sebebiyledir. Mufaddal: çok “**النَّوامي**”si olan asmaya **غاطِيةٌ** denir. **النَّوامي**: dallardır; onun teki **نامِيةٌ**’dir. Ve **غَطَى الشيءَ** onu **يَغْطِيه** **غَطْياً**; ve onun üzerine **غَطَّى**; ve **أَغْطاه**; ve **غَطَّاه**: onu örttü ve üstünü kapladı; dedi ki:
أَنا ابنُ كِلابٍ وابنُ أَوْسٍ، فمَنْ يَكُنْ
قِناعُه مَغْطِيّاً فإِني مُجْتَلى
Tehzîb’de: “فإني لَمُجْتَلى”. Ve falan kimse **مَغْطِيُّ القِناعِ**’dır; şöhreti sönük olduğu zaman. Hassân dedi ki:
رُبَّ حِلْمٍ أَضاعه عَدَمُ الما
ل، وجَهْلٍ غَطَّى عليه النَّعِيمُ
Ebu Abdullah İbnü’l-Aʿrâbî dedi ki: Hassân b. Sâbit’in nübüvvetten önce bağırdığı rivayet edildi; dedi ki: “يا بَني قَيْلةَ، يا بَني قَيْلةَ”; dedi ki: Ensar ona koşarak geldi; dediler: “Sana ne oldu?” Onlara dedi ki: “Az önce bir beyit söyledim; ölürüm de başkası onu sahiplenir diye korktum.” Dediler: “Onu getir.” Onlara bu beyti inşâd etti:
رُبَّ حِلْمٍ أَضاعَه عَدَمُ المالِ
Ve **الغِطاءُ**: onunla örtülen şeydir. Hadiste: namazda erkeğin ağzını örtmesini yasakladı. İbnü’l-Esîr: Arapların âdetinden, ağızlar üzerine sarıklarla **التَّلَثُّم** etmektir; namazda bundan nehyedildiler; eğer esneme arız olursa, kendisine, onda vârid olan bir hadis sebebiyle, onu elbisesiyle veya eliyle örtmesi câiz olur. Ve dediler: “اللهمَّ **أَغْطِ** على قَلْبه” yani kalbini bürü. Ve onunla, onu örten şey yaptı; yani onu kötü etti. Ve **ماءٌ غاطٍ**: çoktur; ve **غَطى يَغْطِي** olmuştur; şair dedi ki:
يَمُرُّ كمُزْبِدِ الأَعْرافِ غاطِ
İbn Sîde: Ve **غَطا الشيءَ** onu **غَطْواً**; ve **غَطَّاه** onu **تَغْطِيةً**; ve **أَغْطاه**: onu gizledi ve örttü. Dedi ki: Bu kelime vâvîdir ve bâîdir; cem‘i **الأَغْطِيَة**’dir; ve **تَغَطَّى** etmiştir. Ve **الغِطاءُ**: onunla örtündüğü veya onunla başkasını örttüğü şeydir. Ve **الغِطايةُ**: kadının, elbiselerinin altında, **الغِلالة** ve benzeri gibi, elbise dolgusundan örtündüğü şeydir; onda vâv, kesrenin yakınlığıyla hafiflik istemek için yâ’ya çevrilmiştir. Ve **غَطا الليلُ** **يَغْطُو** ve **يَغْطِي** **غُطْواً** ve **غَطُوّاً**: kapladığı ve kararttığı zaman; denildi: yükseldi ve her şeyi bürüdü ve ona giydirdi; ve su yükseldi. Her şey, yükselip bir şeyin üzerine uzadığı zaman, onun üzerine **غَطا** etmiştir; Sâʿide b. Cuʾeyye dedi ki:
كذَوائِب الحَفاءِ الرَّطِيبِ غَطا به
عَبْلٌ، ومَدَّ بجانبيه الطُّحْلُبُ
**غَطا به**: yükseldi. Ve **ليلٌ غاطٍ**: karanlıktır; Aʿcâc dedi ki:
حتى تَلا أَعْجازَ لَيْلٍ غاطِ
Ve denir: belâ onların üzerine **غَطا** etti. Ve **أَغْطَى الكَرْمُ**: onda su aktı ve arttı; bütün bunlar vâv ve yâ’da zikredilmiştir.

Mekâyîsü’l-luğa:
(**غطو**) **الغين** ve **الطاء** ve illetli harf, **الغِشاء** ve örtmeye delâlet eder. Denir: **غَطَيت** şeyi ve **غَطَّيْتُه**. Ve **الغِطاء**: onunla örtünülen şeydir. Ve **غَطَا اللّيلُ يَغْطُو**: karanlığıyla bürüdüğü zaman.

El-Kâmûsü’l-muhît:
**غَطَى الشَّبابُ** “**كَرَمَى**” gibi, **غَطْياً**; ve (tâ’sı) zamme edilir: doldu; ve dişi deve, yürüyüşünde gitti; ve gece karardı; ve ağaç, dalları uzadı ve yere yayıldı; **أَغْطَتْ** gibi; ve gece falanı, karanlığını ona giydirdi; **غَطَّاهُ** gibi; ve şeyi ve onun üzerine: onu örttü ve üstünü kapladı; **أَغْطاهُ** ve **غَطَّاهُ** gibi. Ve **اغْتَطَى**: **تَغَطَّى**.
Ve **غَطَا الليلُ** **غَطْواً** ve **غُطُواً**: karardı; ve su yükseldi; ve şeyi: onu idare etti ve örttü. Ve **الغِطاءُ** “**ككِساءٍ**”: onunla örtülen şeydir. Ve **الغِطايَةُ** (kesre ile): kadının, **غِلالَةٍ** ve benzeri gibi, elbise dolgusundan örtündüğü şeydir.
Ve **أغْطَى الكَرْمُ**: onda su aktı. Ve o, harekeli olarak **لَذُو غَطَوانٍ**’dır: menâat ve çokluk sahibi.

Tâcü’l-ʿArûs:
(**غطى الشباب كرمى**) **يغطى** (**غطيا**) fetha ile (**ويضم**) ve İbn Sîde onu **غطيا** “**كعتى**” gibi ضبط etti; İbnü’l-Kattâʿ’ın ve Sâgânî’nin kitabında da onun misli vardır: dolma. Ve Sıhâh’ta: Ferrâ dedi ki: adam gençlikle dolduğu zaman “**غطى يغطى غطيا وغطيا**” fetha ile ve teşdîd ile denir. 2 Ve şu beyti inşâd etti:
يحملن سربا غطى فيه الشباب معا * وأخطأته عيون الجن والحسده
Ve (**غطت**) (dişi deve) **غطيا**: yürüyüşünde gitti ve yayıldı. Ve **غطى** (gece) **يغطى** ve **يغطو**: karardı; yâ’lı ve vâvlı. Ve (**غطت**) (ağaç: dalları uzadı ve yere yayıldı) böylece çevresindekini giydirdi; o hâlde o **غاطية**’dir. (**كاغطت**) o da **غاطية**’dir; kıyasa aykırı olarak. Ve **غطى** (gece falanı: karanlığını ona giydirdi): müteaddî olur ve olmaz. (**كغطاه**) teşdîd ile. Ve **غطى** (şeyi) **غطيا**; ve **غطى** (onun üzerine) eğer (onu örttü ve üstünü kapladı) ise. Hassân b. Sâbit dedi ki:
رب حلم أضاعه عدم الما * ل وجهل غطى عليه النعيم
Rivayet edildi ki “يا بنى قيلة” diye bağırdı; Ensar ona koşarak geldi; dediler: “Sana ne oldu?” Dedi: “Bir beyit söyledim; ölürüm de başkası onu sahiplenir diye korktum.” Dediler: “Onu getir.” Onlara onu inşâd etti. Ve şey **مغطى** “**كمر مى**” gibi; Cevherî inşâd etti:
أنا ابن كلاب وابن أوس فمن يكن * قناعه مغطيا فانى مجتلى
(**كاغطاه وغطاه**) teşdîd ile. Ve **اغتطى** ve **تغطى**: bir mânâdadır. Ruʾbe dedi ki:
عليه من أكناف قيظ يغتطى * شبك من الال كشبك المشط *
Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerden: **غطاه الشباب غطيا وغطيا**: ona giydirdi; **كغطاه** gibi. Ve **الغاطية**: asmanın salkımlı dalıdır; yükselmesi, boy atması ve yayılması sebebiyle; şairin sözü bundandır:
ومن تعاجيب خلق الله غاطية * يعصر منها ملاحى وغربيب
Ve onunla, onu örten şeyi yaptı; yani onu kötü etti; böylece Muhkem’dedir. Ve musannif için bu mânâ, **ع ظ ى**’da geçti; belki ikisi iki lehçedir yahut bu ondan bir tashîftir. Ve derler: “اللهم اغط على قلبه” yani bürü; ve o, şöhreti sönük olduğu zaman **مغطى القناع**’dır. Ve **ماء غاط**: çoktur; ve **غطى يغطى** olmuştur. Ve denizin taşması **غطيان**’dır; vezin ve mânâ olarak; Süheylî onu Ravd’da nakletti. Ve (**غطا الليل**) **يغطو** (**غطوا**) fetha ile ve (**غطوا**) “**كسمو**” gibi: karardı; denildi: yükseldi ve her şeyi bürüdü ve ona giydirdi; o hâlde o **غاط**’tır. Ve (**غطا**) (su: yükseldi). Vâvlı yâ’lıdır. Cevherî dedi ki: Her şey, yükselip bir şeyin üzerine uzadığı zaman, onun üzerine **غطا** etmiştir. Sâʿide b. Cuʾeyye’den şu beyit inşâd edildi:
كذوائب الحفا الرطيب غطابه * غيل ومد بجانبيه الطحلب
Ve (**غطا**) (şeyi) **غطوا**: onu gizledi ve örttü; **كغطاه** gibi; vâvlı yâ’lıdır; ve **تغطى** etmiştir. Ve (**الغطاء ككساء ما يغطى به**): ve Sıhâh’ta: onunla örtündüğüm şey. Ve Muhkem’de: onunla örtünülen yahut onunla başkasının örtüldüğü şey. Râgıb dedi ki: o, şeyin üzerine tabaka ve benzeri olarak konulan şeydir; nitekim **الغشاء** da şeyin üzerine elbise ve benzeri olarak konulan şeydir; ve cehalet için istiâre edilmiştir; bununla Yüce Allah’ın sözü kastedilir: **فكشفنا عنك غطاءك فبصرك اليوم حديد**. Ve Misbâh’ta: **الغطاء** örtüdür; cem‘i **أغطية**’dir. Ve (**الغطاية** kesre ile: kadının elbiselerinin altında, elbise dolgusundan örtündüğü şeydir) (**كغلالة ونحوها**): onda vâv, kesrenin yakınlığıyla hafiflik istemek için yâ’ya çevrilmiştir. Ve (**أغطى الكرم جرى فيه الماء**) ve arttı ve büyüdü. Ve o, harekeli olarak (**لذو غطوان**) yani (**منعة وكثرة**) sahibidir.
