# غطي — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D9%8A/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%B7%D9%8A/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غطي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D9%8A.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: غطي

غَطَى الشَّبابُ غَطْياً وغُطِيّاً: امْتَلأَ. يقال للرجُلِ إِذا امْتَلأَ شَباباً: غَطَى يَغْطِي غَطْياً وغُطِيّاً؛ قال رجل من قيس: يَحْمِلْنَ سِرْباً غَطَى فيه الشَّبابُ مَعاً،
وأَخْطَأَتْه عُيونُ الجِنِّ والحَسَدُ
وهذا البيت في الصحاح:
وأَخْطأَتْه عيونُ الجِنِّ والحَسَدَهْ
قال ابن سيده: وكذلك أَنشده أَبو عبيد؛ ابن بري: قال ابن الأَنباري أَكثرُ الناسِ يروي هذا البيت:
وأَخْطأَتْه عيونُ الجِنِّ والحَسَدَهْ
وإِنما هو:
وأَخْطأَتْه عيونُ الجنِّ والحَسَدُ
وبعده:
ساجِي العُيونِ غَضِيض الطَّرْفِ تَحْسِبُه
يوماً، إِذا ما مَشى، في لِينِه أَوَدُ
اللحياني: غَطاهُ الشبابُ يَغْطِيه غَطْياً وغُطِيّاً وغَطَّاه كلاهما أَلْبَسَه، وغَطَاه الليلُ وغَطَّاه: أَلْبَسَه ظُلْمَته؛ عنه أَيضاً. وغَطَتِ الشَجرة وأَغْطتْ: طالَتْ أَغْصانُها وانْبَسَطَت على الأَرض فأَلْبَسَت ما حولها؛ وقوله أَنشده ابن قتيبة:
ومِن تَعاجِيبِ خَلْقِ اللهِ غاطِيَةٌ،
يُعْصَرُ منها مُلاحِيٌّ وغِرْبِيبُ
إِنما عَنى به الداليَةَ، وذلك لسُمُوِّها وبُسُوقها وانتِشارِها وإِلْباسِها. المفضل: يقال للكَرْمةِ الكثيرةِ النَّوامي غاطِيةٌ. والنَّوامي: الأَغْصانُ، واحِدَتُها نامِيةٌ. وغَطَى الشيءَ يَغْطِيه غَطْياً وغَطَّى عليه وأَغْطاه وغَطَّاه: سَتَره وعَلاه؛ قال:
أَنا ابنُ كِلابٍ وابنُ أَوْسٍ، فمَنْ يَكُنْ
قِناعُه مَغْطِيّاً فإِني مُجْتَلى
وفي التهذيب: فإني لَمُجْتَلى. وفلانٌ مَغْطِيُّ القِناعِ إِذا كان خامِلَ الذِّكْرِ؛ وقال حسان:
رُبَّ حِلْمٍ أَضاعه عَدَمُ الما
ل، وجَهْلٍ غَطَّى عليه النَّعِيمُ
قال أَبو عبد الله بنُ الأَعرابي: حُكِيَ أَنَّ حسانَ بنَ ثابت صاحَ قبلَ النُّبوّة فقال: يا بَني قَيْلةَ، يا بَني قَيْلة قال: فجاءه الأَنصارُ يْهْرَ عُونَ إِليه قالوا: ما دَهاكَ؟ قال لهم: قلتُ الساعةَ بيتاً خَشِيتُ أَن أَموتَ فيَدّعِيَه غيري قالوا: هاتِه، فأَنشَدهم هذا البيت:رُبَّ حِلْمٍ أَضاعَه عَدَمُ المالِ
والغِطاءُ: ما غُطِّيَ به. وفي الحديث: أَنه نَهَى أَن يُغَطِّيَ الرجلُ فاهُ في الصلاةِ. ابن الأَثير: من عادة العرب التَّلَثُّم بالعَمائمِ على الأَفْواه فنُهوا عن ذلك في الصلاة، فإِنْ عَرَضَ له التَّثاؤب جاز له أَن يُغَطِّيه بثَوْبه أَو يده لحديث ورد فيه. وقالوا: اللهمَّ أَغْطِ على قَلْبه أَي غَشِّ قلْبَه. وفعَلَ به ما غطاه أَي ما ساءَه. وماءٌ غاطٍ: كثيرٌ، وقد غَطى يَغْطِي؛ قال الشاعر:
يَمُرُّ كمُزْبِدِ الأَعْرافِ غاطِ
ابن سيده: وغَطا الشيءَ غَطْواً وغَطَّاه تَغْطِيةً وأَغْطاه واراهُ وسَتَرَه. قال: وهذه الكلمة واويَّة وبائيَّة، والجمع الأَغْطِيَة، وقد تَغَطَّى. والغِطاءُ: ما تَغَطَّى به أَو غَطَّى به غيرَه. والغِطايةُ: ما تغَطَّتْ به المرأَةُ من حشْو الثياب تحت ثيابها كالغِلالة ونحوها، قُلبَت الواو فيها ياء طَلَبَ الخفَّة مع قربِ الكسرة.
وغَطا الليلُ يَغْطُو ويَغْطِي غُطْواً وغَطُوّاً إِذا غَسا وأَظْلَم، وقيل: ارْتَفَع وغَشَّى كلَّ شيءٍ وأَلبسه، وغَطا الماء. وكل شيءٍ ارْتَفَع وطالَ على شيءٍ فقدْ غَطا عليه؛ قال ساعدة بن جُؤيَّة: كذَوائِب الحَفاءِ الرَّطِيبِ غَطا به
عَبْلٌ، ومَدَّ بجانبيه الطُّحْلُبُ
غَطا به: ارْتَفَع. وليلٌ غاطٍ: مظْلِمٌ؛ قال العجاج:
حتى تَلا أَعْجازَ لَيْلٍ غاطِ
ويقال: غَطا عليهم البَلاءُ. وأَغْطَى الكَرْمُ: جَرى الماءُ فيه وزادَ، وكلُّ ذلك مذكورٌ في الواو والياء،

### Türkçe

**غَطَى** gençlik **غَطْياً** ve **غُطِيّاً**: doldu. Erkeğe, eğer
gençlikle dolmuşsa, denir: **غَطَى يَغْطِي غَطْياً وغُطِيّاً**; Kays’tan bir adam dedi:
“Bir sürü taşırlar ki onda gençlik birlikte dolmuştur,
ve ona cinlerin ve hasedin gözleri isabet etmemiştir.”
Bu beyit Sıhâh’ta:
“ve ona cinlerin ve hasedin gözleri isabet etmemiştir.”
İbn Sîde dedi: Ebû Ubeyd de onu böyle rivayet etti; İbn Berrî: İbnü’l-Enbârî dedi:
insanların çoğu bu beyti şöyle rivayet eder:
“ve ona cinlerin ve hasedin gözleri isabet etmemiştir.”
Oysa o şöyledir:
“ve ona cinlerin ve hasedin gözleri isabet etmemiştir.”
Ve ondan sonra:
“Gözleri sakin, bakışı kısık; onu
bir gün, yürüdüğü vakit, yumuşaklığında bir eğrilik sanırsın.”

el-Lihyânî: **غَطاهُ الشبابُ يَغْطِيه غَطْياً وغُطِيّاً وغَطَّاه** ikisi de:
ona giydirdi; ve **غَطَاه الليلُ** ve **غَطَّاه**: ona karanlığını giydirdi; ondan da ayrıca.
Ve ağaç **غَطَتِ** ve **أَغْطتْ**: dalları uzadı ve yere yayıldı da
çevresindekini giydirdi; ve onun sözü, İbn Kuteybe’nin rivayet ettiği:
“Allah’ın yaratışının acayiplerindendir bir **غاطِيَةٌ**,
ondan **مُلاحِيٌّ** ve **غِرْبِيبُ** sıkılır.”
Ancak onunla **الداليَةَ**yı kastetti; bu da onun yükselişi, boy atışı, yayılışı
ve giydirmesi sebebiyledir. el-Mufaddal: çok **النَّوامي**li asmaya **غاطِيةٌ** denir. **النَّوامي**:
dallardır; onun teki **نامِيةٌ**dir. Ve **غَطَى** şeyi **يَغْطِيه غَطْياً** ve **غَطَّى**
üzerine ve **أَغْطاه** ve **غَطَّاه**: onu örttü ve üstünü kapladı; dedi ki:
“Ben Kilâb’ın oğluyum ve Evs’in oğluyum; kim olursa olsun
örtüsü **مَغْطِيّاً** ise, ben açığa çıkarılmışım.”
Tehzîb’de: “ben elbette açığa çıkarılmışım.” Ve falan **مَغْطِيُّ القِناعِ**dır, eğer
anı (şöhreti) sönük ise; ve Hassân dedi:
“Nice hilim ki onu malın yokluğu zayi etti,
ve nice cehalet ki onun üzerine nimet örttü.”
Ebû Abdullah İbnü’l-A‘râbî dedi: Hassân b. Sâbit’in nübüvvetten önce bağırdığı
rivayet edildi; dedi ki: “Ey Kayle oğulları, ey Kayle oğulları!” dedi: Ensar
ona koşarak geldiler; dediler: “Sana ne oldu?” Onlara dedi: “Az önce bir beyit söyledim;
korkarım ki ölürüm de onu benden başkası sahiplenir.” Dediler: “Onu getir.”
Onlara bu beyti okudu: “Nice hilim ki onu malın yokluğu zayi etti.”

Ve **الغِطاءُ**: onunla örtülen şey. Hadiste: namazda erkeğin
ağzını örtmesini yasakladı. İbnü’l-Esîr: Arapların âdetindendir ki sarıklarla
ağızlar üzerine **التَّلَثُّم** yapmak; namazda bundan nehyedildiler; eğer ona
esneme arız olursa, onda vârid olmuş bir hadis sebebiyle, elbisesiyle yahut eliyle
onu örtmesi caiz olur. Ve dediler: “Allah’ım, kalbinin üzerine **أَغْطِ**,” yani kalbini ört.
Ve onunla, onu **غطاه** şey yaptı; yani onu kötü etti. Ve **ماءٌ غاطٍ**:
çoktur; ve **غَطى يَغْطِي**; şair dedi:
“**غاطِ** köpüklü dalgalar gibi geçer.”

İbn Sîde: ve **غَطا** şeyi **غَطْواً** ve **غَطَّاه تَغْطِيةً** ve **أَغْطاه**: onu gizledi
ve örttü. Dedi: bu kelime vâvî ve bâîdir; çoğulu **الأَغْطِيَة**dir; ve **تَغَطَّى**.
Ve **الغِطاءُ**: onunla örtündüğü yahut onunla başkasını örttüğü şey. Ve **الغِطايةُ**:
kadının elbiselerinin altında, **الغِلالة** ve benzerleri gibi, elbise dolgusundan
örtündüğü şey; onda vâv yâ’ya çevrildi; kesrenin yakınlığıyla birlikte hafiflik istemek için.

Ve **غَطا الليلُ يَغْطُو ويَغْطِي غُطْواً وغَطُوّاً**: eğer bastırdı ve karardıysa;
ve denildi: yükseldi ve her şeyi bürüdü ve ona giydirdi; ve su **غَطا**. Ve her şey
bir şeyin üzerine yükselip uzarsa, onun üzerine **غَطا** etmiştir; Sâide b. Cu’eyye dedi:
“Islak çıplaklığın saç tutamları gibi; onunla yükseldi
kalın (bir şey), ve iki yanında yosun uzattı.”
**غَطا به**: yükseldi. Ve **ليلٌ غاطٍ**: karanlık; el-Accec dedi:
“ta ki **غاطِ** bir gecenin artlarına ulaştı.”
Ve denir: belâ onların üzerine **غَطا** etti. Ve asma **أَغْطَى**: onda su yürüdü ve arttı;
bütün bunlar vâv ve yâ’da zikredilmiştir,
