# غط (غ-ط) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%B7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: غ - ط
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الغين والطاء
غط : قال الليثُ : يُقالُ : غَطّهُ في الماء يَغُطُّهُ عَطّاً ، أي : غَمَسَهُ وغَطّسَه وَقَدِ أَنْغَطّ في الماءِ انْغِطَاطَاً .
والغَطْغَطَةُ : صوتُ غَلَيانِ القِدْرِ ، وهي : الغَطْمَطَةُ : قال الراجز :
للرّضْفِ في مَرْضُوفِهَا غَطاغِطُ .
أبو عبيد : التّغْطِيطُ والغَرْغَرةُ : الصوتُ ، ورواهُ بعضهُم : التّغَطْمُطُ . والغَرْغَرةُ أيضاً صوتُ القِدْرِ .
وقال الليثُ : الغَطْغَطَةُ : يُحكى بها ضربٌ من الصَّوْتِ . قال : والغَطَاغِطُ : أُناثُ السِّخالِ .
قلتُ : هذا تَصْحِيفٌ ، وصوابُه : العَطَاعِطُ . بالعَيْنِ ، الواحدُ : عُطْعُطٌ ، وعُتْعت ، قال ذلك ابنُ الأعرابي وغيرُه .
ويقال : غَطّ النائمُ يَغِطّ غَطّاً وغَطيطاً ، فهو غَاطٌّ .
أبو عبيد عن أصحابه : الغَطاطُ : القَطا بفَتْح الغَينِ واحدتُها : غَطاطَةٌ ، وأنشد :
فَأَثَارَ فارِطُهُمْ غَطاطاً جُثّماً
أصواتُهُ كَتَراطُنِ الفُرْسِ
قال : والغُطَاطُ : الصُّبْحُ بضَمّ الغَيْنِ ونحو ذلك قال ابن شُمَيلٍ : وأنشد أبو
العباس :
قام إلى ادْماءَ في الغُطَاطِ
وقال ابن السكيت : القَطَا ضَرْبانِ : جُوْنٌ ، وغَطاطٌ ، الغَطاط منها ما كان أسوَدَ باطنِ الجَناحِ ، طويلَ الرِّجْلَيْنِ ، مُصْفرّةَ الحُلُوقِ ، أغبرَ الظّهْرِ ، عظيمَ العَيْنِ .
والجُونُ هي الكُدْرُ ، تكونُ كُدْرَ الظُّهُورِ ، سودَ باطنِ الجَناحِ مُصْفَرّةِ الحُلُوقِ قصيرةَ الأرجُلِ ، في ذَنَبِها رِيْشَاتٌ أطوَلُ من سائر الذّنَبِ .

باب الغين والطاء
غط
طغمش : قال النصر : الطغمَشَةُ والطَّرْفَشَةُ : ضعفُ البصر .
غطرف : ابن السكيت عن الأصمعي : الْغِطْريفُ والغِطْرافُ : السَّخِيُّ السَّرِيُّ الشَّابُّ .
ومنه يقال : بَاز غِطْريفٌ .
وقال الليث : الغِطْريفُ : السيدُ الشريفُ وأنشد :
ومَن يكونوا قَوْمَهُ تَغَطْرَفَا
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : التَّغَطْرُفُ : الاختيالُ في المشي خاصَّةً ، وأنشد :
فإنْ يَكُ سَعْدٌ مِنْ قُرَيْشٍ فإنما
بِغَيْرِ أبيه مِنْ قُرَيْشٍ تَغَطْرَفَا
أبو عبيد عن الأحمر : التغتْرُفُ مِثلُ التغطْرُفِ ، وهو الكبرُ ، وأنشد :
فإنكَ إنْ عادَيتني غضبَ الحصا
عليكَ وَذُو الْجَبُّورَةِ المتَغَتْرِفُ
قال : يعني الرَّبَّ تبارَكَ وتعالى ، قلت : ولا يَجُوزُ أن يوصَفَ اللَّهُ تعالى بالتَّغترُفِ وإنْ كان معناهُ التكبُّرَ لأنهُ عز وجل لا يُوصفُ إلا بما وصفَ به نفسهُ لفْظاً .
طرغم : وقال ابن السكيت عن أبي عمر : اطْرَغَمَّ إذا تكبرَ ، والاطرغْمامُ : التَّكَبُّرُ ، وأنشد :
أَوْدَجَ لمَّا أَنْ رَأَى الْجِدَّ حَكَمْ
وَكُنْتُ لا أُنْصِفُهُ إلاّ اطْرَغَمْ
والإيداجُ : الإقرارُ بالباطل ، قلتُ : واطْرَخَمَّ مِثلُ اطْرَغَمَّ .
غرطم : وقال ابن السكيت : قال أبو عمرو : الغُرْطُمانيُّ : الفتى الحسن الوجهِ مِنَ الرجال وأنشد :
الغُرْطُماني الوأَى الطِّوَلا

##### Türkçe

باب **الغين** ve **الطاء**
**غط** : Leys dedi: Denilir: **غَطّهُ** onu suda **يَغُطُّهُ** **عَطّاً**; yani: onu batırdı ve daldırdı. Ve muhakkak o suda **أَنْغَطّ** oldu, **انْغِطَاطَاً**.

Ve **الغَطْغَطَةُ**: tencerenin kaynamasının sesi; ve o: **الغَطْمَطَةُ**’dır. Recez söyleyen dedi:
للرّضْفِ في مَرْضُوفِهَا غَطاغِطُ .

Ebû Ubeyd: **التّغْطِيطُ** ve **الغَرْغَرةُ**: sestir. Ve onların bazısı onu **التّغَطْمُطُ** diye rivayet etti. Ve **الغَرْغَرةُ** da tencerenin sesidir.

Leys dedi: **الغَطْغَطَةُ**: onunla bir çeşit ses taklit edilir. Dedi: ve **الغَطَاغِطُ**: oğlakların dişileridir.

Dedim: Bu bir tashiftir; doğrusu: **العَطَاعِطُ**’tur; **بالعَيْنِ**. Tekili: **عُطْعُطٌ**; ve **عُتْعت**; bunu İbnü’l-A‘râbî ve başkası söyledi.

Ve denilir: uyuyan **غَطّ** eder, **يَغِطّ** **غَطّاً** ve **غَطيطاً**; o hâlde o **غَاطٌّ**dur.

Ebû Ubeyd, ashabından: **الغَطاطُ**: **القَطا**’dır; **بَفَتْح الغَينِ**. Dişisi: **غَطاطَةٌ**. Ve inşad etti:
فَأَثَارَ فارِطُهُمْ غَطاطاً جُثّماً
أصواتُهُ كَتَراطُنِ الفُرْسِ

Dedi: ve **الغُطَاطُ**: sabahdır; **بضَمّ الغَيْنِ**. Ve bunun benzerini İbn Şümeyl söyledi. Ve Ebû’l-‘Abbâs inşad etti:
قام إلى ادْماءَ في الغُطَاطِ

İbnü’s-Sikkît dedi: **القَطَا** iki türdür: **جُوْنٌ** ve **غَطاطٌ**. Onlardan **الغَطاط**: kanadın içi siyah olan, iki bacağı uzun, boğazları sararmış, sırtı tozlu, gözü büyük olandır.

Ve **الجُونُ**: o **الكُدْرُ**dur; sırtları bulanık olur; kanadın içi siyah, boğazları sararmış, bacakları kısa; kuyruğunda, kuyruğun geri kalanından daha uzun tüyler vardır.

باب **الغين** ve **الطاء**
**غط**
**طغمش** : Nasr dedi: **الطغمَشَةُ** ve **الطَّرْفَشَةُ**: görmenin zayıflığıdır.

**غطرف** : İbnü’s-Sikkît, Asma‘î’den: **الْغِطْريفُ** ve **الغِطْرافُ**: cömert, soylu, gençtir.
Ve ondan denilir: **بَاز غِطْريفٌ**.

Leys dedi: **الغِطْريفُ**: efendi, şerefli olandır. Ve inşad etti:
ومَن يكونوا قَوْمَهُ تَغَطْرَفَا

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **التَّغَطْرُفُ**: özellikle yürüyüşte salınmadır. Ve inşad etti:
فإنْ يَكُ سَعْدٌ مِنْ قُرَيْشٍ فإنما
بِغَيْرِ أبيه مِنْ قُرَيْشٍ تَغَطْرَفَا

Ebû Ubeyd, Ahmer’den: **التغتْرُفُ** **مِثلُ التغطْرُفِ**’tur; ve o kibirdir. Ve inşad etti:
فإنكَ إنْ عادَيتني غضبَ الحصا
عليكَ وَذُو الْجَبُّورَةِ المتَغَتْرِفُ

Dedi: yani Rab, mübarek ve yücedir. Dedim: Allah Teâlâ’nın **بالتَّغترُفِ** ile vasfedilmesi caiz olmaz; her ne kadar manası tekebbür olsa da; çünkü O عز وجل ancak kendisini lafız olarak vasfettiği şeyle vasfedilir.

**طرغم** : İbnü’s-Sikkît, Ebû ‘Umer’den dedi: **اطْرَغَمَّ**: kibirlendiği zaman. Ve **الاطرغْمامُ**: **التَّكَبُّرُ**dür. Ve inşad etti:
أَوْدَجَ لمَّا أَنْ رَأَى الْجِدَّ حَكَمْ
وَكُنْتُ لا أُنْصِفُهُ إلاّ اطْرَغَمْ

Ve **الإيداجُ**: bâtılı ikrardır. Dedim: ve **واطْرَخَمَّ** **مِثلُ اطْرَغَمَّ**’dır.

**غرطم** : İbnü’s-Sikkît dedi: Ebû ‘Amr dedi: **الغُرْطُمانيُّ**: erkeklerden yüzü güzel delikanlıdır. Ve inşad etti:
الغُرْطُماني الوأَى الطِّوَلا

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الغين وما معها في المضاعف والمطابق([1]))
(غف) الغين والفاء كلمةٌ واحدةٌ لا تتفرّع، وهي البُلْغة، ويقال له غُفَّة من العَيش. قال:
* وغُفّةٌ من قِوَام العَيش تَكفِينِي([2]) *
واغتفَّتِ الخيلُ غُفَّة من الرَّبيع، إذا أصابت منه شِبَعاً ولم تستكثِرْ. قال:
وكنَّا إذا ما اغتفَّت الخيلُ غُفَّةً  *** تجرَّد طَلاَّبُ التِّراتِ مُطَلَّبُ([3])

(غق) الغين والقاف ليس بشيء، إنَّما يحكى به الصَّوْتُ يَغْلي، يقال غَقَّ.
(غل) الغين واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تخلل شيءٍ، وثباتِ شيء، كالشيء يُغْرَزُ. من ذلك قول العرب: غَلَلْتُ الشَّيء في الشّيء، إذا أثبتَّه فيه، كأنه غَرزْتَه. قال:
وعينٌ لها حَدْرةٌ بَدْرَةٌ  *** إلى حاجبٍ غُلّ فيه الشُّفُر([4])
والغُلّة والغَليل: العَطَش. وقيل ذلك لأنَّه كالشَّيء ينْغلُّ في الجَوف بحرارة. يقال بَعيرٌ غَلاَّنُ، أي ظَمْآن. والغَلَل: الماء الجاري بين الشَّجر.
ومنه الغُلول في الغُنم([5]) ، وهو أن يخفَى الشَّيء فلا يردَّ إلى القَسْم، كأنَّ صاحبَه قد غَلّه بين ثيابِه.
ومن الباب الغِلُّ، وهو الضِّغْن ينْغَلُّ في الصَّدر.
فأمَّا قول النبي عليه السلام "لا إغْلالَ ولا إسلال" فالإغلال: الخيانة، والقياس فيه واضحٌ. قال النَّمِر([6]) :
جزى الله عنا جمرة ابنةَ نوفلٍ  *** جزاءَ مُغِلٍّ بالأمانة كاذبِ([7])
وأمّا الحديث: "ثلاثٌ لا يُغِلُّ عليهنَّ قلبُ مُؤْمن" فمَنْ قال "لا يُغِلّ" فهو من الإغلال، وهو الخيانة. ومن قال "لا يَغِلّ" فهو من الغِلّ والضِّغن.
ومن الباب الغُلاَّنُ: الأوديةُ الغامضة، واحدها غَالٌّ، وذلك أنَّ سالكَها يَنْغَلُّ فيها. والغِلالَة: شِعارٌ يُلبَس تحت الثُّوب، وبطانةٌ تُلبَس تحت الدِّرع.
ومن الباب الغُلّة، وهو الفِدامُ يكونُ على رأس الإبريق، والجمع غُلَل. قال لَبيد:
لها غُلَلٌ من رازِقيٍّ وكُرْسُفٍ  *** بأيمانِ عُجْمٍ يَنْصُفُون المَقاولا([8])
والغَلغلة: سُرعة السَّير. ورسالةٌ مُغَلغَلة: محمولةٌ من بلدٍ إلى بلد. وهو القياس، لأنّها تتخلّل البلاد وتنغلُّ فيها. قال:
أبلِغْ أبا مالكٍ عنِّي مُغَلْغَلَةً  *** وفي العتابِ حياة بين أقوامِ([9])
ومن الباب الغَليل: النَّوَى يُغَلّ في القَتّ يُخلَطُ به ، تُعلَفُه الإبل. قال:
سُلاّءةٌ كعصا النَّهدِيِّ غُلَّ لها *** [ذو فيئةٍ] من نَوَى قُرَّانَ معجومُ([10])

(غم) الغين والميم أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على تغطية وإطباق. تقول: غَمَمت الشَّيءَ أغُمُّه، أي غطَّيته. والغَمَمُ: أن يُغطِّي الشَّعر القفا والجبهَة في بنائِه. يقال: رجلٌ أغمُّ وجبهةٌ غماء. قال:
فلا تَنكحِي إنْ فرَّقَ الدّهرُ بيننا *** أغمَّ القفا والوجهِ ليس بأنْزعا([11])
ومن الباب: الغمام: جمع غَمامةٍ. وقياسُه واضح. ومنه الغِمامةُ، وهي الخِرقة تُشَدُّ على أنف الناقة شدّاً كي لا تجدَ الرِّيح. قال قومٌ: كلُّ ما سدَّ الأنف فهو غِمامة. وغُمَّ الهلالُ، إذا لم يُرَ. وفي الحديث: "فإن غُمَّ عليكم فاقْدُرُوا له". أي غُطيَ الهلال. ويقال: يومٌ غَمٌّ وليلة غمّة، إذا كانا مظلِمَين. وغمَّهُ الأمرُ يغَمُّه غمَّاً، وهو شيء يَغْشى القلب، معروف. وأما الغَمغمة فهي أصواتُ الثِّيران عند الذُّعر، والأبطالِ *عند الوغى. وقد قلنا إنّ هذه الحكاياتِ لا تكاد يكون لها قياس.
(غن) الغين والنون أُصيلٌ صحيح، وهو يدلُّ على صوتٍ كأنه غير مفهوم، إمَّا لاختلاطِه، وإما لعلّةٍ تصاحبه. من ذلك قولُهم: قريةٌ غَنّاء، يراد بذلك تجمُّع أصواتهم واختلاطُ جَلبتهم. ووادٍ أغَنُّ: ملتَفُّ النَّبات، فتَرى الرِّيح تجري فيه ولها غُنَّة؛ ويكون ذلك من كَثرة ذُبابه. ومنه الغُنَّة في الرَّجُل الأغنِّ، وهو خروجُ كلامِهِ كأنّه بأنفه.
(غي) الغين والياء المشدّدة أو المضاعفة أصلٌ صحيح يدلُّ على إظلالِ الشَّيء لغيره([12]) . وفي الحديث: "تجيء البقرةُ وآلُ عمران يومَ القيامة كأنَّهما غمامتانِ -أو غيايَتان". والجمع غَيايات. قال لبيد:
فتَدلَّيتُ عليه قافلاً  *** وعلى الأرض غياياتُ الطَّفَلْ([13])
(غب) الغين والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على زمانٍ وفَترةٍ فيه. من ذلك الغِبُّ، هو أن تَرِدَ الإِبلُ يوماً وتدعَ يوماً. والمغبَّبة: الشاة تُحلَب يوماً وتُتركُ يوماً. وأغبَبْتُ الزِّيارة من الغِبِّ أيضاً. ومنه أيضاً قولُهم: غبَّبَ في الأمر إذا لم يُبالِغْ فيه، كأنَّه زِيدَتْ([14]) فترة أوقعَهَا فيه.
ومن الباب قولهم: "رُوَيْدَ الشِّعْرِ يَغُبّ"، وذلك أن يُتركَ إنشادُه حتَّى يأتيَ عليه وقت. ويقولون: غَبَّ الأمرُ، إذا بلغ آخِرَه([15]). ولحمٌ غابٌّ، إذا لم يُؤكَلْ لوَقْتِه، بل تُرِك وقتاً وفَتْرةً.
(غت) الغين والتاء ليس بشيء، إنّما هو إبدال تاء من طاء. تقول: غَطَطْتُه وغَتَتُّه. ومنه شَيءٌ يجرِي مَجرى الحِكاية. يقال غَتَّ في الضَّحِك، إذا ضَحِك في خفاءٍ. وغَتَّ: أَتْبَعَ القولَ القولَ، أو الشُّربَ الشُّرب.
(غث) الغين والثاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على فَسادٍ في الشَّيء. من ذلك قولُهم: لبِسْتُ فلاناً على غَثيثةٍ فيه، أي فَسادِ عقلٍ ورأي. والغَثيثة: المِدَّة في الجُرح. ومن ذلك اللَّحم الغَثُّ: ليس بالسّمين. ويقولون: أغَثَّ الحَدِيثُ، أي صار غثَّاً فاسداً. قال:
خَوْد يُغِثُّ الحديثُ ما صَمَتَتْ  *** وهو بفيها ذو لَذةٍ طَرِفُ([16])
ويقال: فلانٌ لا يَغِثُّ عليه شيء، أي لا يمتنع من شيء، حتَّى الغثُّ عندَه سمين.
وأمّا الغَثغَثَة فتجري مَجرى الحكاية، يقال: غَثْغَثْتُ الثُّوبَ، إذا غسلتَه وردَّدْتَه في يديك. ويقال: إنَّ الغَثْغَثَة: القِتالُ الضَّعيف بلا سلاح، شُبِّه بغَثْغثة الثَّوب حين يُغْسَل.
(غد) الغين والدال كلمةٌ، وهي الغُدَّة في اللّحم، معروفة.
قال الرّاجز:
* فهَبْ له حليلةً مِغدَادَا([17]) *
قالوا: هي الدَّائمة الغَضَب، كأنَّ في حَلْقها غدّة.
(غذ) الغين والذال كلمةٌ، وهي إغذاذ السَّير. وذلك ألا يكونَ فيه ونْيَةٌ ولا فَتْرَة. ومنه: غَذَّ الجُرْحُ وأغذَّ، إذا بَرَأَ ولم يسكُنْ نَداه، فهو يَنْدَى أبداً.
(غر) الغين والراء أصولٌ ثلاثةٌ صحيحة: الأوّل المِثال، والثاني النقصان، والثالث العِتْق والبيَاضُ والكرَم.
فالأوّل: الغِرار: المِثال الذي يُطبَع عليه السِّهام. ويقال: وَلَدَتْ فلانة أولادَها على غرار واحد، أي جاءت بهم واحداً بعد واحدٍ على مِثال واحد. وأصل
هذا الغُرُّ، وهو الكَسْرُ في الثَّوب. يقال: اطوِ الثَّوْبَ على غَرِّهِ، أي كَسرهِ ومِثالِه الأوَّل. والغُرَّة: سُنَّة الإنسان، وهي وجهه، ثم يعبَّر عن الجسم كلِّه به. من ذلك: "في الجنين غُرَّةٌ: عبد أو أمةٌ"، أي عليه في دِيتَه نَسَمَةٌ: عبدٌ أو أمة. قال:
كلُّ قتيلٍ في كُليبٍ غرَّهْ  *** حتَّى يَنال القتلَُ آلُِ مُرَّهْ([18])

ومن الباب: الغَرِير، وهو الضَّمين، يقال: أنا غريرُك من فلانٍ، أي كفيلُك. وإنما سمِّيَ غريراً لأنّه مِثَالُ المضمونِ عنه، يؤخذ بالمال مثلَ ما يؤخذ المضمون عنه. ومحتملٌ أن يكون غِرَارُ السَّيف، وهو حدُّه، من هذا. وكلُّ شيء له حَدٌّ فَحَدُّه غِرَارٌ؛ لأنه شيء إليه انتهى طَبْعُ السَّيف ومثالُه.
وأمَّا النقصان *فيقال: غارّت النّاقةُ تُغارُّ غِراراً، إذا نَقَصَ لبنُها. وفي الحديث: "لا غِرارَ في صلاةٍ ولا تسليم". فالغِرار في الصَّلاة: ألاَّ يتمَّ ركوعَها أو سجودَها. والغِرار في السَّلام: أن يقول السَّلام عليك، أو يرُدَّ فيقول: وعليك. ومنه الغِرار، وهو النَّوم القَليل. قال الشاعر([19]) :
إنَّ الرَّزِيَّةَ من ثقيفٍ هالكٌ  *** تَركَ العُيونَ فنومُهُنَّ غِرَارُ([20])
وقال جرير:
ما بالُ نومِك في الفِراش غِرارا  *** لو كان قلبُك يستطيع لطارا([21])
ومن الباب: بيع الغَرَر، وهو الخَطَر الذي لا يُدْرَى أيكون أم لا، كبيع العبدِ الآبِق، والطّائرِ في الهواء. فهذا ناقصٌ لا يتمُّ البيع فيه أبداً. وغَرَّ الطائرُ فرخَه، إذا زَقَّه، وذلك لقلّته ونُقصانِ ما معه.
والأصل الثالث: الغُرَّة. وغرَّة كلِّ شيءٍ: أكرمُه. والغُرّة: البياض. وكل أبيضَ أغرُّ. ويقال لثلاثِ ليالٍ من أوّل الشهر غُرّة.
ومن الباب: الغَرِير، وهو الخُلُق الحَسَن. يقولون للشيخ: أدبَرَ غَريرهُ وأقبَلَ هريرُه.
ومما يقارب هذا: الغَرارة، وهي كالغَفْلة، وذلك أنَّها من كَرَم الخلُق، قد تكون في كلِّ كريم. فأمَّا المذموم من ذلك فهو من الأصل الذي قَبلَ هذا؛ لأنّه من نقصان الفِطْنة.
ومما شذَّ عن هذه الأصول إن صحَّ، شيء ذكره الشَّيبانيُّ: أنّ الغِرْغِر: دَجاج الحَبَش، واحدتها غِرْغرة. وأنشد:
ألُفُّهمُ بالسَّيف من كلِّ جانبٍ  *** كما لفّتِ العِقبانُ حِجْلَى وغِرْغِرا([22])
(غز) الغين والزاء ليس فيها شيء. وغَزَّةُ: بلدٌ.
(غس) الغين والسين ليس فيه إلاّ قولُهم: رجل غُسٌّ، إذا كان ضعيفاً. ومنه قول أوس:
مُخَلَّفُونَ ويَقضِي الناسُ أمرَهُم  *** غُسُّو الأمانةِ صُنْبُورٌ فصنبورُ([23])
(غش) الغين والشين أصولٌ تدلُّ على ضّعفٍ في الشيء واستعجال([24]) فيه. من ذلك الغِشُّ. ويقولون: [الغِشُّ: أ] لاّ تمحَضَ النصيحة([25]) . وشُربٌ غِشاشٌ: قليل. وما نامَ إلاّ غِشاشاً، أي قليلاً، ولقيتُه غِشاشاً، وذلك عند مُغَيْربان الشَّمس.
(غص) الغين والصاد ليس فيه إلاَّ الغَصَص بالطَّعام، ويقال رجلٌ غَصَّانُ. قال:
لو بِغَيْرِ الماءِ حلقي شَرِقٌ  *** كنت كالغَصَّانِ بالماء اعتصارِي([26])
(غض) الغين والضاد أصلانِ صحيحانِ، يدلُّ أحدُهما على كفٍّ ونَقْص، والآخر على طراوة.
فالأوّل الغَضّ: غضُّ البصر. وكلُّ شيءٍ كففتَه فقد غَضَضْته. ومنه قولهم: تلحقُه في ذلك غَضَاضةٌ، أي أمر يَغُضُّ لـه بصرَه. والغَضْغَضة: النُّقْصان. وفي الحديث: "لقد مرَّ من الدُّنيا بِبطنته لم يُغَضْغَض([27]) ". ويقولون: هو بحرٌ لا يُغَضْغَض. وغَضْغَضْت السِّقَاءَ: نقصتُه. وكذلك الحقّ.
والأصل الآخر: الغَضُّ: الطريُّ من كلِّ شيء. ويقال للطَّلْع حين يطلُعُ: غَضيض.
(غط) الغين والطاء أُصيلٌ صحيح فيه معنيان: أحدُهما صوتٌ، والآخر وقتٌ من الأوقات.
فالأوّل: غطِيط الإنسانِ في نَومه. ومنه الغَطاط، وهي القَطا، سمِّيت لصوتها غَطاطاً. قال:
فأثار فارِطُهم غَطَاطاً جُثَّماً  *** أصواتُه كتَرَاطُنِ الفُرْسِ([28])
والأصل الآخر الغُطَاط، قال قومٌ: هو الصُّبح. وأنشدوا:
* قام إلى حمراءَ في الغطَاطِ([29]) *
وقال آخرون: هو سَدَف الظلام. وقالوا في بيتِ ابن أحمر([30]) :
* أُولَى الوَعَاوِعِ كالغُطاط المقْبلِ([31]) *
من فَتَحَ شبَّههم بالقَطَا، ومن ضمَّ فإنّه شبَّههم بسواد السّدَف كثرة. وأمَّا غَطَطْتُه في الماء فممكنٌ أن يكون ذلك الصَّوْت الذي يكون من الماء عندها، وممكنٌ أن يكون من سَدَف الظّلام، كأنّه سترتَه بالماء وغطّيته.
---------------------ـــ
([1]) في الأصل: "باب الغين والفاء وما يثلثهما"، وهي غفلة من الناسخ، وأثبت مألوف عبارة ابن فارس في مثل ذلك.
([2]) لثابت قطنة، كما في تهذيب إصلاح المنطق للتبريزي 50. وحماسة البحتري 202. وصدره كما في إصلاح المنطق 50 واللسان (غفف):
* لا خير في طمع يدني إلى طبع * وفي الحماسة: "يدنى لمنقصة".
([3]) لطفيل الغنوي في ديوانه 26 واللسان (غفف). وفي الأصل: "التراب"، صوابه فيهما.
([4]) لامرئ القيس في ديوانه 16. وعجزه في الديوان: "فشقت مآقيهما من أخر"، وتطابقه رواية اللسان (حدر، بدر)، لكن فيها (شقت) بالخرم.
([5]) في المجمل: "في المغنم".
([6]) في الأصل: "النمري"، تحريف. وهو النمر بن تولب بن أقيش بن عبد كعب بن عوف بن الحارث بن عوف بن وائل بن قيس بن عكل بن عبد مناف. الأغاني (19: 157). والبيت التالي منسوب إليه في الأغاني (159: 19) وإصلاح المنطق 295 واللسان (غلل) والحيوان (1: 15).
([7]) في اللسان والحيوان: "حمزة ابنة نوفل"، وصوابه بالجيم والراء، كما في سائر المصادر.
([8]) ديوان لبيد 22 طبع 1881 واللسان (غلل، رزق، نصف).
([9]) البيت لهمام الرقاشي في البيان (2: 316/ 4: 85). وأنشده في اللسان (غلل) بدون نسبة مطابقاً في الرواية. ورواية الجاحظ: "أبلغ أبا مسمع".
([10]) البيت لعلقمة بن عبدة الفحل في ديوانه 131 والحيوان (2: 236). والبيان (3: 120). والمفضليات (2: 204). واللسان (سلأ، غلل، فيأ، قرر، عجم). والتكملة موضعها بياض في الأصل. وقد أكملت هذا النقص على الرواية المشهورة في البيت. ويروى بدلها: "منظم".
([11]) البيت لهدبة بن الخشرم في اللسان (نزع، غمم) والبيان (4: 10).
([12]) في الأصل: "كالغيرة".
([13]) سبق البيت في (أيي، طفل)، وروي في الموضع الأول: "وتاتيت".
([14]) في الأصل: "أربدت".
([15]) في اللسان: "صار إلى آخره".
([16]) لقيس بن الخطيم في ديوانه 17 ليبسك.
([17]) سبق البيت وتخريجه مع قرينين له في (حد).
([18]) الرجز لمهلهل، كما في الأغاني (4: 144). وأنشده في اللسان (غرر) بدون نسبة.
([19]) هو الفردزق يرثي الحجاج ديوانه 365 واللسان (غرر).
([20]) في الأصل: "ونومهن غرارا"، صوابه من الديوان. وفي اللسان: "فنومهن غرار".
([21]) ديوان جرير 226 برواية: "بالفراش غراراً لو أن قلبك يستطيع".
([22]) أنشده ثعلب في مجالسه 567 والإسكافي في مبادئ اللغة 202 وابن منظور في اللسان (غرر).
([23]) ديوان أوس بن حجر 9 واللسان (صنبر، غشش) برواية: "غُشُّ الأمانة". وفي (غسس): "غُسّ" . ونبه في هذا الموضع الأخير على روايته بجمع المكسر: "غُشُّ" و "غُشَّ" بالنصب على الذم، وبجمع التصحيح "غُسّو الأمانة" بالرفع والإضافة، و "غُسِّي" بالنصب والإضافة لما بعده.
([24]) في الأصل: "واستفهام".
([25])في الأصل: "الضبحة"، وتصحيحه والتكملة قبله من المجمل.
([26]) لعدي بن زيد العبادي، في اللسان (عصر، غصص) والحيوان (5: 138، 593).
([27]) في اللسان: "ولما مات عبد الرحمن بن عوف قال عمرو بن العاص: هنيئاً لك يا ابن عوف، خرجت من الدنيا ببطنتك ولم يتغضغض منها شيء. قال الأزهري: ضرب البطنة مثلاً لوفور أجره الذي استوجبه بهجرته وجهاده مع النبي صلى الله عليه وسلم، وأنه لم يتلبس بشيء من ولاية ولا عمل ينقص أجوره التي وجبت له".
([28]) البيت لطرفة، كما في اللسان (غطط، رطن)، وليس في ديوانه. وقد مضى في (رطن).
([29]) أنشده في اللسان (غطط) برواية: "قام إلى أدماء". وبعده:
* يمشي بمثل قائم الفسطاط *
([30]) ومثل هذه النسبة أيضاً عند الجوهري. وخطأه ابن بري، قال: هو لأبي كبير الهذلي وانظر ديوان الهذليين (2: 91).
([31]) صدره في ديوان الهذليين واللسان (غطط، وعع):
* لا يجفلون عن المضاف إذا رأوا *

ـ

##### Türkçe

(غayn ve onunla birlikte olanların, ikizlenmiş ve mutâbıkta([1]) babı)
(غف) **الغين** ve **الفاء** tek bir kelimedir; dallanıp budaklanmaz; o, **البُلْغة**’dır; ve ona, geçimden **غُفَّة** denir. Dedi ki:
* Ve geçimin kıvamından bir **غُفّة** bana yeter([2]) *
Ve atlar, bahardan bir **غُفَّة** **اغتفَّت**; ondan doyacak kadarına eriştiği ve çoğaltmadığı zaman. Dedi ki:
Ve biz, atlar bir **غُفَّة** **اغتفَّت** mi  *** **التِّراتِ** talipleri soyunur; aranan (kimse) arayıcıdır([3])

(غق) **الغين** ve **القاف** bir şey değildir; ancak onunla kaynayan ses taklit edilir; **غَقَّ** denir.
(غل) **الغين** ve **اللام** sahih bir asıldır; bir şeyin içine nüfuz etmeye ve bir şeyin sabit olmasına delalet eder; tıpkı bir şeyin saplanması gibi. Bundan, Arapların sözü: **غَلَلْتُ الشَّيء في الشّيء**; onu onun içinde sabitlediğim zaman; sanki onu saplamışım gibi. Dedi ki:
Ve bir göz; onun için bir çukurluk, bir çıkıntı vardır  *** bir kaşa doğru; onda kirpik **غُلّ** edilmiştir([4])
Ve **الغُلّة** ve **الغَليل**: susuzluktur. Ve bunun, sıcaklıkla bir şeyin iç boşlukta içeri sızması gibi olmasından dolayı olduğu söylenmiştir. **بَعيرٌ غَلاَّنُ** denir; yani susuz. Ve **الغَلَل**: ağaçlar arasında akan sudur.
Ve ondan, koyunlarda **الغُلول**([5]) vardır; o, şeyin gizlenmesi ve paylaştırmaya geri verilmemesidir; sanki sahibi onu elbiseleri arasında **غَلّه** etmiştir.
Ve babdan **الغِلُّ** vardır; o, göğüste içeri sızan kindir.
Nebi عليه السلام’in “**لا إغْلالَ ولا إسلال**” sözüne gelince; **الإغلال**: hıyanettir; ve onda kıyas açıktır. **النَّمِر**([6]) dedi ki:
Allah, bizden, Nevfel’in kızı Cemre’ye  *** emanete hıyanet eden yalancı(ya) verilen karşılık gibi bir karşılık versin([7])
Ve hadise gelince: “Üç şey vardır ki müminin kalbi onlar üzerine **يُغِلُّ** etmez”; “**لا يُغِلّ**” diyen, **الإغلال**’dandır; o da hıyanettir. “**لا يَغِلّ**” diyen ise **الغِلّ** ve kin’dendir.
Ve babdan **الغُلاَّنُ**: kapalı vadilerdir; tekili **غَالّ**’dır; bu da, onun yolcusunun onların içinde içeri sızmasındandır. Ve **الغِلالَة**: elbisenin altında giyilen bir içlik; ve zırhın altında giyilen bir astardır.
Ve babdan **الغُلّة** vardır; o, ibrikin başında bulunan **الفِدام**’dır; çoğulu **غُلَل**. Lebîd dedi ki:
Onun için, **رازِقيّ** ve pamuktan **غُلَل** vardır  *** sözleri yarılayan acemlerin sağ elleriyle([8])
Ve **الغَلغلة**: yürüyüşün süratidir. Ve **رسالةٌ مُغَلغَلة**: bir beldeden bir beldeye taşınmış (mektup). Ve bu kıyastır; çünkü o, beldelerin içine nüfuz eder ve onların içinde içeri sızar. Dedi ki:
Benden, Ebû Mâlik’e **مُغَلْغَلَةً** ulaştır  *** ve azarlamada, kavimler arasında hayat vardır([9])
Ve babdan **الغَليل**: **النَّوَى**’dır; **القَتّ** içine **يُغَلّ** edilir; onunla karıştırılır; develer onu yemlenir. Dedi ki:
Nehdî’nin asası gibi bir **سُلاّءةٌ**; ona **غُلَّ** edilmiştir *** [gölgelik sahibi] bir **نَوَى قُرَّانَ**; öğütülmüş([10])

(غم) **الغين** ve **الميم** tek bir sahih asıldır; örtmeye ve kapatmaya delalet eder. Dersin: **غَمَمت** şeyi **أغُمُّه**; yani onu örttüm. Ve **الغَمَمُ**: saçın, yapısında enseyi ve alnı örtmesidir. **رجلٌ أغمُّ** ve **جبهةٌ غماء** denir. Dedi ki:
Öyleyse, eğer zaman bizi ayırırsa evlenme  *** ensesi **أغمَّ** ve yüzü; **بأنْزعا** olmayan([11])
Ve babdan: **الغمام**: **غَمامةٍ**’nin çoğuludur. Ve onun kıyası açıktır. Ve ondan **الغِمامةُ**; o, devenin burnuna rüzgârı bulmasın diye sıkıca bağlanan bezdir. Bir kavim dedi ki: Burnu tıkayan her şey **غِمامة**’dır. Ve hilal **غُمَّ** edildi; görülmediği zaman. Hadiste: “Eğer size **غُمَّ** edilirse, onun için **فاقْدُرُوا**.” Yani hilal örtüldü. Ve **يومٌ غَمٌّ** ve **ليلة غمّة** denir; ikisi karanlık oldukları zaman. Ve iş onu **غمَّهُ**; onu **غمَّاً** **يغَمُّه**; o, kalbi kaplayan bir şeydir; bilinir. **الغَمغمة** ise, korku anında boğaların sesleridir; ve yiğitlerin *savaşta (sesleri). Ve biz, bu taklitlerin neredeyse kıyası olmayacağını söylemiştik.
(غن) **الغين** ve **النون** sahih bir köktür; o, sanki anlaşılmayan bir sese delalet eder; ya karışıklığından dolayı, ya da ona eşlik eden bir illet sebebiyle. Bundan, onların sözü: **قريةٌ غَنّاء**; bununla, seslerinin toplanması ve gürültülerinin karışması kastedilir. Ve **وادٍ أغَنُّ**: bitkisi dolaşık (vadi); böylece rüzgârın onun içinde aktığını görürsün ve onun için bir **غُنَّة** vardır; ve bu, sineğinin çokluğundan olur. Ve ondan, **الرَّجُل الأغنِّ**’de **الغُنَّة**; o, sözünün çıkışının sanki burnundan olmasıdır.
(غي) şeddeli yahut ikizlenmiş **الغين** ve **الياء** sahih bir asıldır; bir şeyin başkasına gölge etmesine delalet eder([12]). Hadiste: “Kıyamet günü Bakara ve Âl-i İmrân gelir; sanki ikisi iki bulut -yahut iki **غيايَتان**.” Çoğulu **غَيايات**. Lebîd dedi ki:
Ona, dönerken sarktım  *** ve yer üzerinde çocukluğun **غياياتُ**’ı vardı([13])
(غب) **الغين** ve **الباء** sahih bir asıldır; içinde zaman ve bir fetreye delalet eder. Bundan **الغِبُّ**; o, develerin bir gün suya gelmesi ve bir gün bırakmasıdır. Ve **المغبَّبة**: bir gün sağılıp bir gün bırakılan koyundur. Ve ziyareti de **الغِبِّ**’den **أغبَبْتُ**. Ve ondan da onların sözü: İşte **غبَّبَ** etti; onda mübalağa etmediği zaman; sanki ona, içine düşürdüğü bir fetre artırılmıştır([14]).
Ve babdan onların sözü: “**رُوَيْدَ الشِّعْرِ يَغُبّ**”; bu, onun inşadının, üzerinden bir vakit gelinceye kadar bırakılmasıdır. Ve derler: İş **غَبَّ** etti; sonuna ulaştığı zaman([15]). Ve **لحمٌ غابٌّ**; vaktinde yenmediği, bilakis bir vakit ve fetre bırakıldığı zaman.
(غت) **الغين** ve **التاء** bir şey değildir; ancak **طاء**’dan **تاء**’nın ibdâlidir. Dersin: **غَطَطْتُه** ve **غَتَتُّه**. Ve ondan, taklit mecrasında yürüyen bir şey vardır. Gülmede **غَتَّ** denir; gizlice güldüğü zaman. Ve **غَتَّ**: sözü söze, yahut içişi içişe ekledi.
(غث) **الغين** ve **الثاء** sahih bir asıldır; şeyde bozulmaya delalet eder. Bundan onların sözü: Falanı, onda bulunan bir **غَثيثةٍ** üzerine giydim; yani akıl ve görüş bozukluğu üzerine. Ve **الغَثيثة**: yarada irin. Ve bundan **اللَّحم الغَثُّ**: semiz olmayan. Ve derler: **أغَثَّ الحَدِيثُ**; yani bozuk, **غثّ** oldu. Dedi ki:
Bir genç kız; sustuğu müddetçe söz **يُغِثُّ** eder  *** ve o, ağzında lezzet sahibi, taze(dir)([16])
Ve denir: Falanın üzerine hiçbir şey **يَغِثُّ** etmez; yani hiçbir şeyden çekinmez; hatta **الغثُّ** onun yanında semizdir.
Ve **الغَثغَثَة** ise taklit mecrasında yürür; **غَثْغَثْتُ الثُّوبَ** denir; onu yıkadığın ve onu ellerinde tekrar tekrar çevirdiğin zaman. Ve denir: **الغَثْغَثَة**: silahsız zayıf çarpışmadır; yıkanırken elbisenin **غَثْغثة**’sine benzetilmiştir.
(غد) **الغين** ve **الدال** bir kelimedir; o, etteki **الغُدَّة**’dir; bilinir.
Recez söyleyen dedi ki:
* Öyleyse ona, **مِغدَادَا** bir eş ver([17]) *
Dediler: O, sürekli öfkeli olandır; sanki boğazında bir **غدّة** varmış gibi.
(غذ) **الغين** ve **الذال** bir kelimedir; o, yürüyüşün **إغذاذ**’ıdır. Bu da, onda ne gevşeklik ne de fetre olmamasıdır. Ve ondan: Yara **غَذَّ** etti ve **أغذَّ**; iyileştiği ve ıslaklığı durulmadığı zaman; o, daima ıslanır.
(غر) **الغين** ve **الراء** üç sahih asıldır: birincisi misal, ikincisi eksilme, üçüncüsü eskilik ve beyazlık ve kerem.
Birincisi: **الغِرار**: okların üzerine basıldığı misaldir. Ve denir: Falan kadın, çocuklarını tek bir **غرار** üzere doğurdu; yani onları bir misal üzere birbiri ardınca getirdi. Ve bunun aslı **الغُرُّ**’dur; o, elbisedeki kırmadır. **اطوِ الثَّوْبَ على غَرِّهِ** denir; yani onun kırması ve ilk misali üzerine. Ve **الغُرَّة**: insanın sünnetidir; o, yüzüdür; sonra onunla bütün beden ifade edilir. Bundan: “Ceninde **غُرَّةٌ**: köle yahut cariye”; yani onun diyeti içinde bir **نَسَمَةٌ** vardır: köle yahut cariye. Dedi ki:
Kuleyb’de her öldürülen, onun **غرَّهْ**’sidir  *** ta ki öldürme, Mürre’nin âline erişsin([18])

Ve babdan: **الغَرِير**; o, **الضَّمين**’dir; **أنا غريرُك من فلانٍ** denir; yani ben senin kefilinim. Ancak ona **غرير** denildi; çünkü o, kendisinden kefalet alınanın misalidir; kefalet alınandan alındığı gibi mal ile ondan alınır. Ve muhtemeldir ki **غِرَارُ السَّيف**; o, onun keskin tarafıdır; bu(ndan)dır. Ve her şeyin bir sınırı varsa, onun sınırı **غِرَارٌ**’dır; çünkü o, kılıcın tab’ının ve misalinin kendisine vardığı bir şeydir.
Eksilmeye gelince; denir: dişi deve **غارّت** eder; **تُغارُّ غِراراً**; sütü eksildiği zaman. Hadiste: “**لا غِرارَ في صلاةٍ ولا تسليم**.” Namazda **الغِرار**: rükûunu yahut secdesini tamamlamamasıdır. Selamda **الغِرار**: “**السَّلام عليك**” demesi; yahut karşılık verip “**وعليك**” demesidir. Ve ondan **الغِرار**; o, az uykudur. Şair([19]) dedi ki:
Sakîf’ten musibet, helak olmuş (kimse)dir  *** gözleri bıraktı; onların uykusu **غِرَارُ**’dır([20])
Ve Cerîr dedi ki:
Yatağındaki uykun neden **غِرارا**  *** eğer kalbin gücü yetseydi uçardı([21])
Ve babdan: **بيع الغَرَر**; o, olup olmayacağı bilinmeyen tehlikedir; kaçak kölenin ve havadaki kuşun satımı gibi. Bu, eksiktir; onda satış asla tamam olmaz. Ve kuş, yavrusunu **غَرَّ** etti; onu gagasıyla beslediği zaman; bu da, yanındaki şeyin azlığı ve eksikliğindendir.
Ve üçüncü asıl: **الغُرَّة**. Her şeyin **غرَّة**’si: onun en kerim olanıdır. Ve **الغُرّة**: beyazlıktır. Ve her beyaz **أغرُّ**’dur. Ve ayın başından üç geceye **غُرّة** denir.
Ve babdan: **الغَرِير**; o, güzel huydur. Yaşlıya derler: Onun **غَريرهُ**’si geri döndü ve onun **هريرُه**’si öne geldi.
Ve buna yakın olanlardan: **الغَرارة**; o, gaflet gibidir; bu da, huy keremindendir; her kerimde bulunabilir. Ama bunun yerilen olanı, bundan önceki asıldandır; çünkü o, anlayışın eksilmesindendir.
Ve bu asıllardan şâz olanlardan, eğer sahihse: Şeybânî’nin zikrettiği bir şey: **الغِرْغِر** Habeş tavuğudur; tekili **غِرْغرة**. Ve şu beyti okudu:
Onları, her yandan kılıçla sararım  *** tıpkı kartalların, **حِجْلَى** ve **غِرْغِرا**’yı sarması gibi([22])
(غز) **الغين** ve **الزاء**’da bir şey yoktur. Ve **غَزَّةُ**: bir beldedir.
(غس) **الغين** ve **السين**’de, onların sözü dışında bir şey yoktur: **رجل غُسٌّ**; zayıf olduğu zaman. Ve ondan Evs’in sözü:
Geri bırakılmışlardır; insanlar işlerini görür  *** emanetin **غُسُّو**’ları; **صُنْبُورٌ** da **صنبورُ**([23])
(غش) **الغين** ve **الشين**; şeyde zayıflığa ve onda aceleciliğe([24]) delalet eden asıllardır. Bundan **الغِشُّ**. Ve derler: **[الغِشُّ: أ] لاّ تمحَضَ النصيحة**([25]). Ve **شُربٌ غِشاشٌ**: azdır. Ve ancak **غِشاشاً** uyudu; yani az. Ve onu **غِشاشاً** gördüm; bu, güneşin batıvermesi vaktinde.
(غص) **الغين** ve **الصاد**’da, yemekte **الغَصَص** dışında bir şey yoktur; ve **رجلٌ غَصَّانُ** denir. Dedi ki:
Eğer su dışında boğazım **شَرِقٌ** olsaydı  *** suyla sıkışmada **الغَصَّانِ** gibi olurdum([26])
(غض) **الغين** ve **الضاد** iki sahih asıldır; bunlardan biri kısma ve eksilmeye, diğeri tazeliğe delalet eder.
Birincisi **الغَضّ**: bakışı kısmaktır. Ve kıs(t)ığın her şey, onu **غَضَضْته** etmişsindir. Ve ondan onların sözü: Onda ona bir **غَضَاضةٌ** ilişir; yani onun için bakışını kısan bir iş. Ve **الغَضْغَضة**: eksilmedir. Hadiste: “Dünyadan, karnıyla geçti; **لم يُغَضْغَض**([27]).” Ve derler: O, **لا يُغَضْغَض** edilen bir denizdir. Ve **غَضْغَضْت السِّقَاءَ**: onu eksilttim. Hak da böyledir.
Diğer asıl: **الغَضُّ**: her şeyin tazesi. Ve **الطَّلْع** çıktığı zaman ona **غَضيض** denir.
(غط) **الغين** ve **الطاء** sahih bir köktür; onda iki mana vardır: biri ses, diğeri vakitlerden bir vakittir.
Birincisi: insanın uykusundaki **غطِيط**. Ve ondan **الغَطاط**; o, **القَطا**’dır; sesinden dolayı ona **غَطاطاً** adı verilmiştir. Dedi ki:
Onların öncüsü, çökmüş bir **غَطَاطاً** kaldırdı  *** sesleri, Farsların gevezeliği gibidir([28])
Diğer asıl **الغُطَاط**’tır. Bir kavim dedi ki: o, sabah vaktidir. Ve şu beyti okudular:
* **الغطَاطِ**’ta kızıl(şarap)a kalktı([29]) *
Ve başkaları dedi ki: o, karanlığın **سَدَف**’idir. Ve İbn Ahmer’in([30]) beytinde dediler:
* İlk ulumalar, gelen **الغُطاط** gibi([31]) *
Fetha yapan, onları **القَطَا**’ya benzetmiştir; damme yapan ise, çoklukça **السّدَف**’in karalığına benzetmiştir. Ve **غَطَطْتُه**’yu suda (batırdım) ise; bu, onun yanında sudan olan o ses olabilir; ve karanlığın **سَدَف**’inden de olabilir; sanki onu suyla örtmüş ve kapatmışsın gibi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

غَطَّهُ فِى المَآءِ
1 غَطَّهُ فِى المَآءِ ذ , aor. غَطُ٣َ , (S, Msb, K,) and غَطِ٣َ , (K,) [the latter contr. to analogy,] inf. n. غَطٌّ, (S, Msb,) He immersed, immerged, dipped, plunged, or sunk, him, or it, in the water: (S, Msb, K:) he made him to plunge, or dive, in, or into, the water: (S:) [Golius adds, as from Ibn-Maaroof, head-downwards; but it is not so in my copy of the KL:] and غَتَّهُ signifies the same. (TA in art. غت.) ― -b2- And غَطَّهُ, inf. n. غَطٌّ, He pressed, or squeezed, him, or it, (عَصَرَهُ,) vehemently; and i. q. كَبَسَهُ [q. v.]. (TA.) [And غَتَّهُ, q. v., has a similar meaning.] -A2- غَطَّ, aor. غَطِ٣َ , inf. n. غَطِيطٌ, said of a he-camel, (S, Msb, K,) He brayed; syn. هَدَرَ: (K:) or he brayed, (هَدَرَ, AZ, S,) or made a sound, (صَوَّتَ, Msb,) in the شِقْشِقَة [or bursa faucium]: when not in the شقشقة, it is termed هَدِيرٌ: you say of the she-camel, تَهْدِرُ; not تَغِطُّ; (AZ, S, Msb;) because she has no شقشقة: (AZ, S:) or, as some say, he brayed, but not in the شقشقة. (L.) ― -b2- غَطَّ, aor. as above, (Msb, K, *) and inf. n. as above (S, Msb, K *) and غَطٌّ, (TA,) said of a person sleeping, (S, Msb, K,) and of one strangled, or throttled, (S, K,) and of an animal slaughtered, (K,) He emitted a sound; (K;) in which sense it is also said of a lynx, and of a leopard, and of a bustard: (TA:) or snored, or snorted: (S, TA:) or sent back his breath up to his fauces so that it was heard by persons around him: (Msb:) or emitted a sound with his breath, reiterating his breath where he found not an easy passage [for it]. (TA.) ― -b3- غَطَّتِ البُرْمَةُ The stone cooking-pot boiled audibly. (TA.) ― -b4- See also غَتَّ, near the end of the paragraph.

غاطّ حُوتًا
3 غاطّ حُوتًا ذ He vied, or contended, with a fish in plunging, or diving. (JK in art. قمس.)

تغاطّ القَوْمُ
6 تغاطّ القَوْمُ ذ The people, or company of men, vied, or contended, one with another, in plunging, or diving, (تَمَاقَلُوا,) in the water. (S.) And الصِّبْيَانُ يَتَغَاطُّونَ فِى البَحْرِ The children vie, or contend, one with another, in plunging, or diving, (يَتَقَامَسُونَ,) in the sea or great river. (A in art. قمس.)

انغطّ فِى المَآءِ
7 انغطّ فِى المَآءِ ذ He (a man, TA) became immersed, immerged, dipped, plunged, or sunk, in the water; or he plunged, or dived, in the water. (S, Msb, TA.)

غَطْغَطَ البَحْرُ
R. Q. 1 غَطْغَطَ البَحْرُ ذ [inf. n. غَطْغَطَةٌ] The waves of the sea became high (عَلَتْ), so in some copies of the K, or estuated (غَلَتْ); so in other copies of the K, and in the L; (TA;) as also ↓ تَغَطْغَطَ. (O, K, TA.) ― -b2- And غَطْغَطَتِ القِدْرُ [The contents of the cooking-pot] made a sound: or boiled vehemently. (K.) ― -b3- And غَطْغَطَ عَلَيْهِ, said of sleep, It overcame him. (L, K, TA.)

تَغَطْغَطَ
R. Q. 2 تَغَطْغَطَ ذ : see the next preceding paragraph. ― -b2- Also It (a thing) became separated, or dispersed. (Sgh, K, TA.)

غَطَاطٌ
غَطَاطٌ ذ The [bird called the] قَطَا [i. e. the sandgrouse]: (M, K:) or a species thereof, (S, K,) or, as some say, a species of bird not of the قطا, (TA,) dust-coloured in the backs and the bellies (S, K, TA) and the bodies, (S, TA,) black in the inner sides of the wings, (S, K, TA,) long in the legs and the necks, and slender, not collecting in flocks, two or three at most being found together: (S, TA:) n. un. with ة: (S, K:) it is said that the قطا compose two species: the short in the legs, yellow in the necks, black in the primary feathers of the wings, of a white hue tinged with red (صُهْب) in the tertials, are the كُدْرِيَّة and the جُونِيَّة: and the long in the legs, white in the bellies, dust-coloured in the backs, wide in the eyes are the غطاط: AHلt says that in the أَخْدَعَانِ [by which is here meant, as in some other instances, the places of the two veins so called in the neck] of the غَطَاطَة are what resemble two decorations, two lines, black and white; and it is slender, [but] exceeding the مُكَّآء: accord. to Skr, it is a bird resembling the قطا. (TA.) -A2- See also the paragraph here following.

غُطَاطٌ
غُطَاطٌ ذ The commencement of the dawn: (S, K:) or a remaining portion of the blackness of the night: (S, * K:) or the commingling of the darkness of the last part of the night with the light of the first part of the day: (TA:) and (K) the سَحَر [or period a little before daybreak; as also ↓ غَطَاطٌ. (Th, K, TA.)

غَطْغَطَةٌ
غَطْغَطَةٌ ذ a word imitative of The cry of the [bird called the] قَطَا: (S, K:) ― -b2- and of The sound of the [vehemently-boiling] cooking-pot. (TA.)

قِدْرٌ مُغَطْغِطَةٌ
قِدْرٌ مُغَطْغِطَةٌ ذ A cooking-pot vehemently boiling. (S.)

##### Türkçe

**غَطَّهُ فِى المَآءِ**

1 **غَطَّهُ فِى المَآءِ** ذ, muzâri‘i **غَطُ٣َ**, (S, Msb, K,) ve **غَطِ٣َ**, (K,) [ikincisi kıyasa aykırı olarak,] mastarı **غَطٌّ**, (S, Msb,) O, onu yahut onu (şeyi) suya daldırdı, suya batırdı, suya soktu, suya gömdü yahut suya batırdı: (S, Msb, K:) onu suya dalmaya yahut suya dalıp çıkmaya sevk etti: (S:) [Golius, İbn-Maaroof’tan olarak, baş aşağı diye ekler; fakat KL’nin nüshamda böyle değildir:] ve **غَتَّهُ** aynı mânâya gelir. (TA, madde **غت**’te.) ― -b2- Ve **غَطَّهُ**, mastarı **غَطٌّ**, O, onu yahut onu (şeyi) (**عَصَرَهُ**) şiddetle bastırdı yahut sıktı; ve **كَبَسَهُ** ile aynı mânâdadır [bk.]. (TA.) [Ve **غَتَّهُ**, bk., benzer bir mânâya sahiptir.] -A2- **غَطَّ**, muzâri‘i **غَطِ٣َ**, mastarı **غَطِيطٌ**, bir erkek deve hakkında söylenir, (S, Msb, K,) O böğürdü; eş anlamlısı **هَدَرَ**: (K:) yahut böğürdü, (**هَدَرَ**, AZ, S,) yahut ses çıkardı, (**صَوَّتَ**, Msb,) **شِقْشِقَة**’da [yahut bursa faucium’da]: **شقشقة**’da olmadığında ona **هَدِيرٌ** denir: dişi deve hakkında **تَهْدِرُ** dersin; **تَغِطُّ** değil; (AZ, S, Msb;) çünkü onun **شقشقة**’si yoktur: (AZ, S:) yahut bazılarına göre, böğürdü, fakat **شقشقة**’da değil. (L.) ― -b2- **غَطَّ**, muzâri‘i yukarıdaki gibi, (Msb, K, *) ve mastarı yukarıdaki gibi (S, Msb, K *) ve **غَطٌّ**, (TA,) uyuyan bir kimse hakkında, (S, Msb, K,) ve boğulmuş yahut boğazlanmış kimse hakkında, (S, K,) ve kesilmiş bir hayvan hakkında, (K,) O bir ses çıkardı; (K;) bu mânâda vaşak hakkında da, pars hakkında da, ve toy kuşu hakkında da söylenir: (TA:) yahut horladı yahut hırıltı çıkardı: (S, TA:) yahut nefesini gırtlağına geri gönderdi de etrafındakiler onu işitti: (Msb:) yahut nefesiyle bir ses çıkardı; kolay bir geçit bulamadığı yerde nefesini tekrarlayarak. (TA.) ― -b3- **غَطَّتِ البُرْمَةُ** Taş tencere işitilir şekilde kaynadı. (TA.) ― -b4- Paragrafın sonuna yakın yerde **غَتَّ**’e de bak.

**غاطّ حُوتًا**

3 **غاطّ حُوتًا** ذ O, dalmada yahut dalıp çıkmada bir balıkla yarıştı yahut çekişti. (JK, madde **قمس**’te.)

**تغاطّ القَوْمُ**

6 **تغاطّ القَوْمُ** ذ Kavim yahut erkekler topluluğu, suda dalmada yahut dalıp çıkmada (**تَمَاقَلُوا**) birbirleriyle yarıştı yahut çekişti. (S.) Ve **الصِّبْيَانُ يَتَغَاطُّونَ فِى البَحْرِ** Çocuklar denizde yahut büyük nehirde dalmada yahut dalıp çıkmada (**يَتَقَامَسُونَ**) birbirleriyle yarışırlar yahut çekişirler. (A, madde **قمس**’te.)

**انغطّ فِى المَآءِ**

7 **انغطّ فِى المَآءِ** ذ O (bir adam, TA) suda daldırılmış oldu, suya gömüldü, suya sokuldu, suya daldı yahut suya battı; yahut suda daldı yahut dalıp çıktı. (S, Msb, TA.)

**غَطْغَطَ البَحْرُ**

R. Q. 1 **غَطْغَطَ البَحْرُ** ذ [mastarı **غَطْغَطَةٌ**] Denizin dalgaları yükseldi (**عَلَتْ**), K’nın bazı nüshalarında böyledir; yahut kabardı/taştı (**غَلَتْ**); K’nın diğer nüshalarında ve L’de böyledir; (TA;) bunun gibi aşağıdaki ↓ **تَغَطْغَطَ** da. (O, K, TA.) ― -b2- Ve **غَطْغَطَتِ القِدْرُ** [tencerenin içindekiler] bir ses çıkardı: yahut şiddetle kaynadı. (K.) ― -b3- Ve **غَطْغَطَ عَلَيْهِ**, uyku hakkında söylenir, O, ona galip geldi. (L, K, TA.)

**تَغَطْغَطَ**

R. Q. 2 **تَغَطْغَطَ** ذ: bir önceki paragrafa bak. ― -b2- Ayrıca O (bir şey) ayrıldı yahut dağıldı. (Sgh, K, TA.)

**غَطَاطٌ**

**غَطَاطٌ** ذ [**قَطَا** denilen] kuş: (M, K:) yahut onun bir türü, (S, K,) yahut bazılarına göre, **قطا**’dan olmayan bir kuş türü, (TA,) sırtlarında ve karınlarında (S, K, TA) ve gövdelerinde, (S, TA,) kanatların iç yanlarında siyah, (S, K, TA,) bacaklarda ve boyunlarda uzun ve ince; sürüler hâlinde toplanmayan, en fazla iki yahut üçü birlikte bulunan: (S, TA:) tekili ة ile: (S, K:) **قطا**’nın iki tür oluşturduğu söylenir: bacaklarda kısa, boyunlarda sarı, kanatların birincil teleklerinde siyah, ikincil teleklerde kırmızıya çalan beyaz renkte (**صُهْب**) olanlar **كُدْرِيَّة** ve **جُونِيَّة**’dir: bacaklarda uzun, karınlarda beyaz, sırtlarda toz rengi, gözlerde geniş olanlar ise **غطاط**’tır: AHلt, **غَطَاطَة**’nın **أَخْدَعَانِ**’ında [burada kastedilen, bazı diğer örneklerde olduğu gibi, boyundaki bu adla anılan iki damarın yerleridir] iki süsü andıran şeyler, iki çizgi, siyah ve beyaz bulunduğunu; ve onun ince olduğunu, [fakat] **مُكَّآء**’ı aştığını söyler: Skr’ye göre, o **قطا**’ya benzeyen bir kuştur. (TA.) -A2- Buradan sonra gelen paragrafa da bak.

**غُطَاطٌ**

**غُطَاطٌ** ذ Tan vaktinin başlangıcı: (S, K:) yahut gecenin karalığından kalan bir parça: (S, * K:) yahut gecenin son kısmının karanlığının günün ilk kısmının aydınlığıyla karışması: (TA:) ve (K) **سَحَر** [yahut tan ağarmadan az önceki vakit]; bunun gibi aşağıdaki ↓ **غَطَاطٌ** da. (Th, K, TA.)

**غَطْغَطَةٌ**

**غَطْغَطَةٌ** ذ [**قَطَا** denilen] kuşun çığlığını taklit eden bir kelime: (S, K:) ― -b2- ve [şiddetle kaynayan] tencerenin sesi. (TA.)

**قِدْرٌ مُغَطْغِطَةٌ**

**قِدْرٌ مُغَطْغِطَةٌ** ذ Şiddetle kaynayan bir tencere. (S.)
