# غفر — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%81%D8%B1/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: غفر

غفر
غَفَرَ - يَغْفِرُ - مَغْفِرَة- غُفْرَان - غَافِر - غَفُوْر - غَفّار - اسْتَغْفَرَ - يَسْتَغْفِرُ
غَفَرَ - يَغْفِرُ + كائن + شيئاً: حجبة وستره وأخفاه ليبعده عن ضرر أو أذى محتمل
غَفَرَ - يَغْفِرُ + كائن + لكائن + شيئاً: يحجبه ويستره ويبعده عنه ليقيه ويحميه من أثره: يحجب الشيء عن الكائن ويبعد أثره عنه، ويجعل بينه وبين الكائن ستراً فلا يضره
﴿إنا آمنا بربنا ليغفر لنا خطايانا﴾: يغفر لكائن ذنباً: يحجب ويبعد ويشطب الذنب من قائمة المحاسبة لأجل خلاص الكائن من تبعاته وضره
اغْفِر: فعل أمر من " غَفَرَ - يَغْفِرُ " بمعنى : نرجو أن تغفر
مَغْفِرَة: على وزن " مـَفـْعـِلـَة"  اسم فعل بمعنى مفعول للمرة المؤكدة  من " غَفَرَ - يَغْفِرُ ": الغفران لحالة أو  أمر مراد  أو كائن مختار
غُفْرَان: على وزن " فُعْلان" اسم فعل مبالغة بمعنى مفعول من " غَفَرَ - يَغْفِرُ ": ما يكون بفعل " غَفَرَ - يَغْفِرُ ": ستر الذنوب وشطبها لإبطال المحاسبة عليها
غُفْرانَك: بمعنى: نرجو غفرانك: نرجو أن تستر وتحجب ذنوبنا عن المحاسبة
غَافِر: اسم فاعل صفة مشبهة من " غَفَرَ - يَغْفِرُ "
غَفُوْر: اسم فاعل مبالغة على وزن " فـَعول "  من " غَفَرَ - يَغْفِرُ "
غَفّار: اسم فاعل مبالغة على وزن" فَعّال " من " غَفَرَ - يَغْفِرُ "
اسْتَغْفَرَ - يَسْتَغْفِرُ: على وزن " استفعل من " غَفَرَ - يَغْفِرُ ": يسعى ويتمنى أن يغفر له كائن شيئاً
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الستر والحجب والتمويه لجعل الشيء غامضاً ناقص التبين والوضوح، لنقص الضياء أو تداخل الشكل والمنظر في الجسم المنظور " ، وهي:
غَمَضَ - يَغْمِضُ، لَبَسَ - يَلْبِسُ، قَنَعَ - يَقْنَعُ، نَفِقَ - يَنْفَقُ، كَفَرَ - يَكْفِرُ، غَفَرَ - يَغْفِرُ
غفر - يغفر - اغفر
	﴿لله ما في السماوات وما في الأرض وإن تبدوا ما في أنفسكم أو تخفوه يحاسبكم به الله فيغفر لمن يشاء ويعذب من يشاء والله على كل شيء قدير(284)﴾ البقرة ﴿وقالت اليهود والنصارى نحن أبناء الله وأحباؤه قل فلم يعذبكم بذنوبكم بل أنتم بشر ممن خلق يغفر لمن يشاء ويعذب من يشاء ولله ملك السماوات والأرض وما بينهما وإليه المصير(18)﴾ المائدة
	﴿ولله ملك السماوات والأرض يغفر لمن يشاء ويعذب من يشاء وكان الله غفورا رحيما (14)﴾ الفتح ﴿ألم تعلم أن الله له ملك السماوات والأرض يعذب من يشاء ويغفر لمن يشاءوالله على كل شيء قدير(40)﴾ المائدة
	﴿إن الله لا يغفر أن يشرك به ويغفر ما دون ذلك لمن يشاء ومن يشرك بالله فقد ضل ضلالا بعيدا(116)﴾ النساء ﴿إن الله لا يغفر أن يشرك به ويغفر ما دون ذلك لمن يشاء ومن يشرك بالله فقد افترى إثما عظيما(48)﴾ النساء
	﴿قل ياعبادي الذين أسرفوا على أنفسهم لا تقنطوا من رحمة الله إن الله يغفر الذنوب جميعا إنه هو الغفور الرحيم (53)﴾ الزمر
	﴿وإذ قيل لهم اسكنوا هذه القرية وكلوا منها حيث شئتم وقولوا حطة وادخلوا الباب سجدا نغفر لكم خطيئاتكم سنزيد المحسنين(161)﴾ الأعراف ﴿وإذ قلنا ادخلوا هذه القرية فكلوا منها حيث شئتم رغدا وادخلوا الباب سجداوقولوا حطة نغفر لكم خطاياكم وسنزيد المحسنين(58)﴾ البقرة
	﴿إنا آمنا بربنا ليغفر لنا خطايانا وما أكرهتنا عليه من السحر والله خير وأبقى(73)﴾ طه
	﴿ليغفر لك الله ما تقدم من ذنبك وما تأخر ويتم نعمته عليك ويهديك صراطا مستقيما(2)﴾ الفتح
	﴿ياأيها الذين آمنوا اتقوا الله وآمنوا برسوله يؤتكم كفلين من رحمته ويجعل لكم نورا تمشون به ويغفر لكم والله غفور رحيم (28)﴾ الحديد ﴿ياأيها الذين آمنوا توبوا إلى الله توبة نصوحا عسى ربكم أن يكفر عنكم سيئاتكم ويدخلكم جنات تجري من تحتها الأنهار يوم لا يخزي الله النبي والذين آمنوا معه نورهم يسعى بين أيديهم وبأيمانهم يقولون ربنا أتمم لنا نورنا واغفر لنا إنك على كل شيء قدير(8)﴾ التحريم
	﴿ياأيها الذين آمنوا إن تتقوا الله يجعل لكم فرقانا ويكفر عنكم سيئاتكم ويغفر لكم والله ذو الفضل العظيم(29)﴾ الأنفال ﴿ياقومنا أجيبوا داعي الله وآمنوا به يغفر لكم من ذنوبكم ويجركم من عذاب أليم(31)﴾ الأحقاف ﴿يغفر لكم ذنوبكم ويدخلكم جنات تجري من تحتها الأنهار ومساكن طيبة في جنات عدن ذلك الفوز العظيم(12)﴾ الصف ﴿يصلح لكم أعمالكم ويغفر لكم ذنوبكم ومن يطع الله ورسوله فقد فاز فوزا عظيما (71)﴾ الأحزاب
	﴿قالت رسلهم أفي الله شك فاطر السماوات والأرض يدعوكم ليغفر لكم من ذنوبكم ويؤخركم إلى أجل مسمى قالوا إن أنتم إلا بشر مثلنا تريدون أن تصدونا عما كان يعبد آباؤنا فأتونا بسلطان مبين(10)﴾ إبراهيم ﴿يغفر لكم من ذنوبكم ويؤخركم إلى أجل مسمى إن أجل الله إذا جاء لا يؤخر لو كنتم تعلمون(4)﴾ نوح
	﴿قل للذين كفروا إن ينتهوا يغفر لهم ما قد سلف وإن يعودوا فقد مضت سنة الأولين(38)﴾ الأنفال ﴿إن تقرضوا الله قرضا حسنا يضاعفه لكم ويغفر لكم والله شكور حليم (17)﴾ التغابن
	﴿سواء عليهم أاستغفرت لهم أم لم تستغفر لهم لن يغفر الله لهم إن الله لا يهدي القوم الفاسقين(6)﴾ المنافقون ﴿إن الذين كفروا وصدوا عن سبيل الله ثم ماتوا وهم كفار فلن يغفر الله لهم (34)﴾ محمد
	﴿إن الذين آمنوا ثم كفروا ثم آمنوا ثم كفروا ثم ازدادوا كفرا لم يكن الله ليغفر لهم ولا ليهديهم سبيلا(137)﴾ النساء ﴿إن الذين كفروا وظلموا لم يكن الله ليغفر لهم ولا ليهديهم طريقا(168)﴾ النساء
	﴿قالا ربنا ظلمنا أنفسنا وإن لم تغفر لنا وترحمنا لنكونن من الخاسرين (23)﴾ الأعراف ﴿ولما سقط في أيديهم ورأوا أنهم قد ضلوا قالوا لئن لم يرحمنا ربنا ويغفر لنا لنكونن من الخاسرين (149)﴾ الأعراف ﴿قال رب إني أعوذ بك أن أسألك ما ليس لي به علم وإلا تغفر لي وترحمني أكن من الخاسرين (47)﴾ هود ﴿قال رب إني ظلمت نفسي فاغفر لي فغفر له إنه هو الغفور الرحيم (16)﴾ القصص
	﴿الذين يقولون ربنا إننا آمنا فاغفر لنا ذنوبنا وقنا عذاب النار (16)﴾ آل عمران ﴿وما كان قولهم إلا أن قالوا ربنا اغفر لنا ذنوبنا وإسرافنا في أمرنا وثبت أقدامنا وانصرنا على القوم الكافرين(147)﴾ آل عمران ﴿ربنا إننا سمعنا مناديا ينادي للإيمان أن آمنوا بربكم فآمنا ربنا فاغفر لنا ذنوبنا وكفر عنا سيئاتنا وتوفنا مع الأبرار (193)﴾ آل عمران
	﴿إنا نطمع أن يغفر لنا ربنا خطايانا أن كنا أول المؤمنين (51)﴾ الشعراء ﴿والذي أطمع أن يغفر لي خطيئتي يوم الدين (82)﴾ الشعراء
	﴿إنه كان فريق من عبادي يقولون ربنا آمنا فاغفر لنا وارحمنا وأنت خير الراحمين (109)﴾ المؤمنون ﴿وقل رب اغفر وارحم وأنت خير الراحمين (118)﴾ المؤمنون
	﴿قال لا تثريب عليكم اليوم يغفر الله لكم وهو أرحم الراحمين (92)﴾ يوسف
	﴿ربنا لا تجعلنا فتنة للذين كفروا واغفر لنا ربنا إنك أنت العزيز الحكيم (5)﴾ الممتحنة
	﴿ربنا اغفر لي ولوالدي وللمؤمنين يوم يقوم الحساب (41)﴾ إبراهيم ﴿رب اغفر لي ولوالدي ولمن دخل بيتي مؤمنا وللمؤمنين والمؤمنات ولا تزد الظالمين إلا تبارا(28)﴾ نوح
	﴿واختار موسى قومه سبعين رجلا لميقاتنا فلما أخذتهم الرجفة قال رب لو شئت أهلكتهم من قبل وإياي أتهلكنا بما فعل السفهاء منا إن هي إلا فتنتك تضل بها من تشاء وتهدي من تشاء أنت ولينا فاغفر لنا وارحمنا وأنت خير الغافرين(155)﴾ الأعراف ﴿لا يكلف الله نفسا إلا وسعها لها ما كسبت وعليها ما اكتسبت ربنا لا تؤاخذنا إن نسينا أو أخطأنا ربنا ولا تحمل علينا إصرا كما حملته على الذين من قبلنا ربنا ولا تحملنا ما لا طاقة لنا به واعف عنا واغفر لنا وارحمنا أنت مولانا فانصرنا على القوم الكافرين (286)﴾ البقرة
	﴿قال رب اغفر لي ولأخي وأدخلنا في رحمتك وأنت أرحم الراحمين(151)﴾ الأعراف ﴿والذين جاءوا من بعدهم يقولون ربنا اغفر لنا ولإخواننا الذين سبقونا بالإيمان ولا تجعل في قلوبنا غلا للذين آمنوا ربنا إنك رءوف رحيم(10)﴾ الحشر
	﴿قال رب اغفر لي وهب لي ملكا لا ينبغي لأحد من بعدي إنك أنت الوهاب (35)﴾ ص
	﴿واغفر لأبي إنه كان من الضالين (86)﴾ الشعراء
	﴿الذين يحملون العرش ومن حوله يسبحون بحمد ربهم ويؤمنون به ويستغفرون للذين آمنوا ربنا وسعت كل شيء رحمة وعلما فاغفر للذين تابوا واتبعوا سبيلك وقهم عذاب الجحيم (7)﴾ غافر ﴿إن تعذبهم فإنهم عبادك وإن تغفر لهم فإنك أنت العزيز الحكيم (118)﴾ المائدة
	﴿ياأيها الذين آمنوا إن من أزواجكم وأولادكم عدوا لكم فاحذروهم وإن تعفوا وتصفحوا وتغفروا فإن الله غفور رحيم(14)﴾ التغابن ﴿قل للذين آمنوا يغفروا للذين لا يرجون أيام الله ليجزي قوما بما كانوا يكسبون(14)﴾ الجاثية
	﴿والذين يجتنبون كبائر الإثم والفواحش وإذا ما غضبوا هم يغفرون 37)﴾ الشورى ﴿ولمن صبر وغفر إن ذلك لمن عزم الأمور(43)﴾ الشورى
	﴿فخلف من بعدهم خلف ورثوا الكتاب يأخذون عرض هذا الأدنى ويقولون سيغفر لنا وإن يأتهم عرض مثله يأخذوه ألم يؤخذ عليهم ميثاق الكتاب أن لا يقولوا على الله إلا الحق ودرسوا ما فيه والدار الآخرة خير للذين يتقون أفلا تعقلون(169)﴾ الأعراف
	﴿بما غفر لي ربي وجعلني من المكرمين (27)﴾ يس ﴿فغفرنا له ذلك وإن له عندنا لزلفى وحسن مآب (25)﴾ ص
	﴿وإني كلما دعوتهم لتغفر لهم جعلوا أصابعهم في آذانهم واستغشوا ثيابهم وأصروا واستكبروا استكبارا (7)﴾ نوح
غفرانك
	﴿آمن الرسول بما أنزل إليه من ربه والمؤمنون كل آمن بالله وملائكته وكتبه ورسله لا نفرق بين أحد من رسله وقالوا سمعنا وأطعنا غفرانك ربنا وإليك المصير(285)﴾ البقرة
غفار
﴿تدعونني لأكفر بالله وأشرك به ما ليس لي به علم وأنا أدعوكم إلى العزيز الغفار(42)﴾ غافر ﴿رب السماوات والأرض وما بينهما العزيز الغفار (66)﴾ ص ﴿خلق السماوات والأرض بالحق يكور الليل على النهار ويكور النهار على الليل وسخر الشمس والقمر كل يجري لأجل مسمى ألا هو العزيز الغفار(5)﴾ الزمر
	﴿وإني لغفار لمن تاب وآمن وعمل صالحا ثم اهتدى (82)﴾ طه
غافر
﴿غافر الذنب وقابل التوب شديد العقاب ذي الطول لا إله إلا هو إليه المصير(3)﴾ غافر ﴿واختار موسى قومه سبعين رجلا لميقاتنا فلما أخذتهم الرجفة قال رب لو شئت أهلكتهم من قبل وإياي أتهلكنا بما فعل السفهاء منا إن هي إلا فتنتك تضل بها من تشاء وتهدي من تشاء أنت ولينا فاغفر لنا وارحمنا وأنت خير الغافرين (155)﴾ الأعراف
غفور
عمل سوءاً بجهالة ثم تاب وأصلح﴿وإذا جاءك الذين يؤمنون بآياتنا فقل سلام عليكم كتب ربكم على نفسه الرحمة أنه من عمل منكم سوءا بجهالة ثم تاب من بعده وأصلح فأنه غفور رحيم (54)﴾ الأنعام ﴿ثم إن ربك للذين عملوا السوء بجهالة ثم تابوا من بعد ذلك وأصلحوا إن ربك من بعدها لغفور رحيم(119)﴾ النحل
 	﴿كيف يهدي الله قوما كفروا بعد إيمانهم وشهدوا أن الرسول حق وجاءهم البينات والله لا يهدي القوم الظالمين(86)أولئك جزاؤهم أن عليهم لعنة الله والملائكة والناس أجمعين (87)خالدين فيها لا يخفف عنهم العذاب ولا هم ينظرون(88) إلا الذين تابوا من بعد ذلك وأصلحوا فإن الله غفور رحيم (89)﴾ آل عمران ﴿والذين يرمون المحصنات ثم لم يأتوا بأربعة شهداء فاجلدوهم ثمانين جلدة ولا تقبلوا لهم شهادة أبدا وأولئك هم الفاسقون(4)إلا الذين تابوا من بعد ذلك وأصلحوا فإن الله غفور رحيم (5)﴾ النور
 	﴿والذين عملوا السيئات ثم تابوا من بعدها وآمنوا إن ربك من بعدها لغفور رحيم (153)﴾ الأعراف ﴿إلا من تاب وآمن وعمل عملا صالحا فأولئك يبدل الله سيئاتهم حسنات وكان الله غفورا رحيما(70)﴾ الفرقان
 	﴿فمن تاب من بعد ظلمه وأصلح فإن الله يتوب عليه إن الله غفور رحيم (39)﴾ المائدة ﴿إلا من ظلم ثم بدل حسنا بعد سوء فإني غفور رحيم (11)﴾ النمل ﴿وآخرون اعترفوا بذنوبهم خلطوا عملا صالحا وآخر سيئا عسى الله أن يتوب عليهم إن الله غفور رحيم (102)﴾ التوبة
 	﴿أفلا يتوبون إلى الله ويستغفرونه والله غفور رحيم (74)﴾ المائدة ﴿ومن يعمل سوءا أو يظلم نفسه ثم يستغفر الله يجد الله غفورا رحيما (110)﴾ النساء
 	﴿ولله ما في السماوات وما في الأرض يغفر لمن يشاء ويعذب من يشاء والله غفور رحيم (129)﴾ آل عمران ﴿ولله ملك السماوات والأرض يغفر لمن يشاء ويعذب من يشاء وكان الله غفورا رحيما (14)﴾ الفتح
 	﴿الذي خلق الموت والحياة ليبلوكم أيكم أحسن عملا وهو العزيز الغفور(2)﴾ الملك ﴿وهو الغفور الودود (14)﴾ البروج ﴿ربكم أعلم بما في نفوسكم إن تكونوا صالحين فإنه كان للأوابين غفورا(25)﴾ الإسراء ﴿وربك الغفور ذو الرحمة لو يؤاخذهم بما كسبوا لعجل لهم العذاب بل لهم موعد لن يجدوا من دونه موئلا(58)﴾ الكهف ﴿يعلم ما يلج في الأرض وما يخرج منها وما ينزل من السماء وما يعرج فيها وهو الرحيم الغفور(2)﴾ سبأ
 	﴿وهو الذي جعلكم خلائف الأرض ورفع بعضكم فوق بعض درجات ليبلوكم في ما آتاكم إن ربك سريع العقاب وإنه لغفور رحيم (165)﴾ الأنعام ﴿وإذ تأذن ربك ليبعثن عليهم إلى يوم القيامة من يسومهم سوء العذاب إن ربك لسريع العقاب وإنه لغفور رحيم (167)﴾ الأعراف
 	﴿اعلموا أن الله شديد العقاب وأن الله غفور رحيم (98)﴾ المائدة
 	﴿تسبح له السماوات السبع والأرض ومن فيهن وإن من شيء إلا يسبح بحمده ولكن لا تفقهون تسبيحهم إنه كان حليما غفورا (44)﴾ الإسراء ﴿إن الله يمسك السماوات والأرض أن تزولا ولئن زالتا إن أمسكهما من أحد من بعده إنه كان حليما غفورا (41)﴾ فاطر
 	﴿نبئ عبادي أني أنا الغفور الرحيم (49)﴾ الحجر ﴿قل ياعبادي الذين أسرفوا على أنفسهم لا تقنطوا من رحمة الله إن الله يغفر الذنوب جميعا إنه هو الغفور الرحيم (53)﴾ الزمر
 	﴿قل أنزله الذي يعلم السر في السماوات والأرض إنه كان غفورا رحيما (6)﴾ الفرقان ﴿نزلا من غفور رحيم 32)﴾ فصلت
 	﴿ذلك الذي يبشر الله عباده الذين آمنوا وعملوا الصالحات قل لا أسألكم عليه أجرا إلا المودة في القربى ومن يقترف حسنة نزد له فيها حسنا إن الله غفور شكور 23)﴾ الشورى
الطعام	﴿إنما حرم عليكم الميتة والدم ولحم الخنزير وما أهل به لغير الله فمن اضطر غير باغ ولا عاد فلا إثم عليه إن الله غفور رحيم (173)﴾ البقرة ﴿حرمت عليكم الميتة والدم ولحم الخنزير وما أهل لغير الله به والمنخنقة والموقوذة والمتردية والنطيحة وما أكل السبع إلا ما ذكيتم وما ذبح على النصب وأن تستقسموا بالأزلام ذلكم فسق اليوم يئس الذين كفروا من دينكم فلا تخشوهم واخشوني اليوم أكملت لكم دينكم وأتممت عليكم نعمتي ورضيت لكم الإسلام دينا فمن اضطر في مخمصة غير متجانف لإثم فإن الله غفور رحيم(3)﴾ المائدة ﴿قل لا أجد في ما أوحي إلي محرما على طاعم يطعمه إلا أن يكون ميتة أو دما مسفوحا أو لحم خنزير فإنه رجس أو فسقا أهل لغير الله به فمن اضطر غير باغ ولا عاد فإن ربك غفور رحيم(145)﴾ الأنعام ﴿إنما حرم عليكم الميتة والدم ولحم الخنزير وما أهل لغير الله به فمن اضطر غير باغ ولا عاد فإن الله غفور رحيم (115)﴾ النحل
 	﴿فكلوا مما غنمتم حلالا طيبا واتقوا الله إن الله غفور رحيم(69)﴾ الأنفال
الاختلاط بين الرجال والنساء والستر	﴿ولا جناح عليكم فيما عرضتم به من خطبة النساء أو أكننتم في أنفسكم علم الله أنكم ستذكرونهن ولكن لا تواعدوهن سرا إلا أن تقولوا قولا معروفا ولا تعزموا عقدة النكاح حتى يبلغ الكتاب أجله واعلموا أن الله يعلم ما في أنفسكم فاحذروه واعلموا أن الله غفور حليم (235)﴾ البقرة ﴿ياأيها النبي قل لأزواجك وبناتك ونساء المؤمنين يدنين عليهن من جلابيبهن ذلك أدنى أن يعرفن فلا يؤذين وكان الله غفورا رحيما (59)﴾ الأحزاب
البغاء والفحشاء والسوء	﴿وما أبرئ نفسي إن النفس لأمارة بالسوء إلا ما رحم ربي إن ربي غفور رحيم (53)﴾ يوسف ﴿وليستعفف الذين لا يجدون نكاحا حتى يغنيهم الله من فضله والذين يبتغون الكتاب مما ملكت أيمانكم فكاتبوهم إن علمتم فيهم خيرا وآتوهم من مال الله الذي آتاكم ولا تكرهوا فتياتكم على البغاء إن أردن تحصنا لتبتغوا عرض الحياة الدنيا ومن يكرهن فإن الله من بعد إكراههن غفور رحيم (33)﴾ النور
الإيلاء     والظهار	﴿للذين يؤلون من نسائهم تربص أربعة أشهر فإن فاءوا فإن الله غفور رحيم (226)﴾ البقرة ﴿الذين يظاهرون منكم من نسائهم ما هن أمهاتهم إن أمهاتهم إلا اللائي ولدنهم وإنهم ليقولون منكرا من القول وزورا وإن الله لعفو غفور (2)﴾ المجادلة
المحرمات في النكاح	﴿حرمت عليكم أمهاتكم وبناتكم وأخواتكم وعماتكم وخالاتكم وبنات الأخ وبنات الأخت وأمهاتكم اللاتي أرضعنكم وأخواتكم من الرضاعة وأمهات نسائكم وربائبكم اللاتي في حجوركم من نسائكم اللاتي دخلتم بهن فإن لم تكونوا دخلتم بهن فلا جناح عليكم وحلائل أبنائكم الذين من أصلابكم وأن تجمعوا بين الأختين إلا ما قد سلف إن الله كان غفورا رحيما (23)﴾ النساء
زواج ملك اليمين   فاحشة ملك اليمين	﴿ومن لم يستطع منكم طولا أن ينكح المحصنات المؤمنات فمن ما ملكت أيمانكم من فتياتكم المؤمنات والله أعلم بإيمانكم بعضكم من بعض فانكحوهن بإذن أهلهن وآتوهن أجورهن بالمعروف محصنات غير مسافحات ولا متخذات أخدان فإذا أحصن فإن أتين بفاحشة فعليهن نصف ما على المحصنات من العذاب ذلك لمن خشي العنت منكم وأن تصبروا خير لكم والله غفور رحيم(25)﴾ النساء
زواج النبي	﴿ياأيها النبي إنا أحللنا لك أزواجك اللاتي آتيت أجورهن وما ملكت يمينك مما أفاء الله عليك وبنات عمك وبنات عماتك وبنات خالك وبنات خالاتك اللاتي هاجرن معك وامرأة مؤمنة إن وهبت نفسها للنبي إن أراد النبي أن يستنكحها خالصة لك من دون المؤمنين قد علمنا ما فرضنا عليهم في أزواجهم وما ملكت أيمانهم لكيلا يكون عليك حرج وكان الله غفورا رحيما(50)﴾ الأحزاب ﴿ياأيها النبي لم تحرم ما أحل الله لك تبتغي مرضاة أزواجك والله غفور رحيم(1)﴾ التحريم
العدل بين الزوجات	﴿ولن تستطيعوا أن تعدلوا بين النساء ولو حرصتم فلا تميلوا كل الميل فتذروها كالمعلقة وإن تصلحوا وتتقوا فإن الله كان غفورا رحيما (129)﴾ النساء
التبني	﴿ادعوهم لآبائهم هو أقسط عند الله فإن لم تعلموا آباءهم فإخوانكم في الدين ومواليكم وليس عليكم جناح فيما أخطأتم به ولكن ما تعمدت قلوبكم وكان الله غفورا رحيما(5)﴾ الأحزاب
العداء الأسري	﴿ياأيها الذين آمنوا إن من أزواجكم وأولادكم عدوا لكم فاحذروهم وإن تعفوا وتصفحوا وتغفروا فإن الله غفور رحيم(14)﴾ التغابن
الحلف اللغو	﴿لا يؤاخذكم الله باللغو في أيمانكم ولكن يؤاخذكم بما كسبت قلوبكم والله غفور حليم (225)﴾ البقرة
القعود عن الجهاد والجهاد	﴿إن الذين آمنوا والذين هاجروا وجاهدوا في سبيل الله أولئك يرجون رحمة الله والله غفور رحيم (218)﴾ البقرة ﴿لا يستوي القاعدون من المؤمنين غير أولي الضرر والمجاهدون في سبيل الله بأموالهم وأنفسهم فضل الله المجاهدين بأموالهم وأنفسهم على القاعدين درجة وكلا وعد الله الحسنى وفضل الله المجاهدين على القاعدين أجرا عظيما(95)درجات منه ومغفرة ورحمة وكان الله غفورا رحيما (96)﴾ النساء ﴿ليس على الضعفاء ولا على المرضى ولا على الذين لا يجدون ما ينفقون حرج إذا نصحوا لله ورسوله ما على المحسنين من سبيل والله غفور رحيم(91)﴾ التوبة
التولي في لقاء العدو	﴿إن الذين تولوا منكم يوم التقى الجمعان إنما استزلهم الشيطان ببعض ما كسبوا ولقد عفا الله عنهم إن الله غفور حليم (155)﴾ آل عمران
البقاء في أرض لا يطبق فيها حكم الله	﴿قالوا ألم تكن أرض الله واسعة فتهاجروا فيها فأولئك مأواهم جهنم وساءت مصيرا(97)إلا المستضعفين من الرجال والنساء والولدان لا يستطيعون حيلة ولا يهتدون سبيلا(98) فأولئك عسى الله أن يعفو عنهم وكان الله عفوا غفورا(99)﴾ النساء ﴿ومن يهاجر في سبيل الله يجد في الأرض مراغما كثيرا وسعة ومن يخرج من بيته مهاجرا إلى الله ورسوله ثم يدركه الموت فقد وقع أجره على الله وكان الله غفورا رحيما(100)﴾ النساء ﴿ثم إن ربك للذين هاجروا من بعد ما فتنوا ثم جاهدوا وصبروا إن ربك من بعدها لغفور رحيم (110)﴾ النحل
عذاب المنافقين والغفران للمؤمنين	﴿ليجزي الله الصادقين بصدقهم ويعذب المنافقين إن شاء أو يتوب عليهم إن الله كان غفورا رحيما(24)﴾ الأحزاب ﴿ليعذب الله المنافقين والمنافقات والمشركين والمشركات ويتوب الله على المؤمنين والمؤمنات وكان الله غفورا رحيما (73)﴾ الأحزاب
عذاب محاربي حكم الله والغفران للذين يتوبون منهم	﴿إنما جزاء الذين يحاربون الله ورسوله ويسعون في الأرض فسادا أن يقتلوا أو يصلبوا أو تقطع أيديهم وأرجلهم من خلاف أو ينفوا من الأرض ذلك لهم خزي في الدنيا ولهم في الآخرة عذاب عظيم(33) إلا الذين تابوا من قبل أن تقدروا عليهم فاعلموا أن الله غفور رحيم (34)﴾ المائدة ﴿فإذا انسلخ الأشهر الحرم فاقتلوا المشركين حيث وجدتموهم وخذوهم واحصروهم واقعدوا لهم كل مرصد فإن تابوا وأقاموا الصلاة وآتوا الزكاة فخلوا سبيلهم إن الله غفور رحيم (5)﴾ التوبة ﴿واقتلوهم حيث ثقفتموهم وأخرجوهم من حيث أخرجوكم والفتنة أشد من القتل ولا تقاتلوهم عند المسجد الحرام حتى يقاتلوكم فيه فإن قاتلوكم فاقتلوهم كذلك جزاء الكافرين(191) فإن انتهوا فإن الله غفور رحيم (192)﴾ البقرة
عذاب العدو من الكافرين والغفران لمن يتوب منهم	﴿ثم أنزل الله سكينته على رسوله وعلى المؤمنين وأنزل جنودا لم تروها وعذب الذين كفروا وذلك جزاء الكافرين(26) ثم يتوب الله من بعد ذلك على من يشاء والله غفور رحيم (27)﴾ التوبة ﴿عسى الله أن يجعل بينكم وبين الذين عاديتم منهم مودة والله قدير والله غفور رحيم(7)﴾ الممتحنة
الغفران للأعراب المطيعين لحكم الله والمنفقين	﴿ومن الأعراب من يؤمن بالله واليوم الآخر ويتخذ ما ينفق قربات عند الله وصلوات الرسول ألا إنها قربة لهم سيدخلهم الله في رحمته إن الله غفور رحيم(99)﴾ الأعراف ﴿قالت الأعراب آمنا قل لم تؤمنوا ولكن قولوا أسلمنا ولما يدخل الإيمان في قلوبكم وإن تطيعوا الله ورسوله لا يلتكم من أعمالكم شيئا إن الله غفور رحيم(14)﴾ الحجرات ﴿يصلح لكم أعمالكم ويغفر لكم ذنوبكم ومن يطع الله ورسوله فقد فاز فوزا عظيما (71)﴾ الأحزاب
الغفران لمن يتبع الرسول طلب الغفران لمن يعصي الرسول	﴿قل إن كنتم تحبون الله فاتبعوني يحببكم الله ويغفر لكم ذنوبكم والله غفور رحيم (31)﴾ آل عمران ﴿رب إنهن أضللن كثيرا من الناس فمن تبعني فإنه مني ومن عصاني فإنك غفور رحيم(36)﴾ إبراهيم
الغفران لمن آمن بالله ورسوله	﴿والذين آمنوا بالله ورسله ولم يفرقوا بين أحد منهم أولئك سوف يؤتيهم أجورهم وكان الله غفورا رحيما(152)﴾ النساء ﴿ياأيها الذين آمنوا اتقوا الله وآمنوا برسوله يؤتكم كفلين من رحمته ويجعل لكم نورا تمشون به ويغفر لكم والله غفور رحيم (28)﴾ الحديد
الغفران لمن يستأذن الرسول من المؤمنين	﴿إنما المؤمنون الذين آمنوا بالله ورسوله وإذا كانوا معه على أمر جامع لم يذهبوا حتى يستأذنوه إن الذين يستأذنونك أولئك الذين يؤمنون بالله ورسوله فإذا استأذنوك لبعض شأنهم فأذن لمن شئت منهم واستغفر لهم الله إن الله غفور رحيم (62)﴾ النور
الغفران للذين لا يوقرون النبي	﴿ولو أنهم صبروا حتى تخرج إليهم لكان خيرا لهم والله غفور رحيم (5)﴾ الحجرات ﴿ياأيها الذين آمنوا إذا ناجيتم الرسول فقدموا بين يدي نجواكم صدقة ذلك خير لكم وأطهر فإن لم تجدوا فإن الله غفور رحيم (12)﴾ المجادلة
الغفران للمنفقين	﴿ولا يأتل أولوا الفضل منكم والسعة أن يؤتوا أولي القربى والمساكين والمهاجرين في سبيل الله وليعفوا وليصفحوا ألا تحبون أن يغفر الله لكم والله غفور رحيم (22)﴾ النور
الغفران لمن لا يحصي نعمة الله	﴿وإن تعدوا نعمة الله لا تحصوها إن الله لغفور رحيم (18)﴾ النحل
الغفران لمن يشكر الله على الرزق	﴿لقد كان لسبإ في مسكنهم آية جنتان عن يمين وشمال كلوا من رزق ربكم واشكروا له بلدة طيبة ورب غفور (15)﴾ سبأ
 	﴿وإن يمسسك الله بضر فلا كاشف له إلا هو وإن يردك بخير فلا راد لفضله يصيب به من يشاء من عباده وهو الغفور الرحيم(107)﴾ يونس
الغفران للعلماء الذين يعرفون عظمة الله في خلقه فيخشونه	﴿ومن الناس والدواب والأنعام مختلف ألوانه كذلك إنما يخشى الله من عباده العلماء إن الله عزيز غفور(28)﴾ فاطر
الغفران للذي يبغى عليه بالعقوبة	﴿ذلك ومن عاقب بمثل ما عوقب به ثم بغي عليه لينصرنه الله إن الله لعفو غفور(60)﴾ الحج
الغفران للسؤال عن أشياء غير مبداة	﴿ياأيها الذين آمنوا لا تسألوا عن أشياء إن تبد لكم تسؤكم وإن تسألوا عنها حين ينزل القرآن تبد لكم عفا الله عنها والله غفور حليم (101)﴾ المائدة
الغفران للخطأ بالحكم بما أنزل الله	﴿إنا أنزلنا إليك الكتاب بالحق لتحكم بين الناس بما أراك الله ولا تكن للخائنين خصيما(105) واستغفر الله إن الله كان غفورا رحيما (106)﴾ النساء
الغفران للمصلح بين الورثة والوصية	﴿فمن خاف من موص جنفا أو إثما فأصلح بينهم فلا إثم عليه إن الله غفور رحيم (182)﴾ البقرة
الغفران لمن لا يأتي بالوضوء على أحسن ما كتب	﴿ياأيها الذين آمنوا لا تقربوا الصلاة وأنتم سكارى حتى تعلموا ما تقولون ولا جنبا إلا عابري سبيل حتى تغتسلوا وإن كنتم مرضى أو على سفر أو جاء أحد منكم من الغائط أو لامستم النساء فلم تجدوا ماء فتيمموا صعيدا طيبا فامسحوا بوجوهكم وأيديكم إن الله كان عفوا غفورا (43)﴾ النساء
الغفران للمستغفرين
الغفران لمن يقرأ القرآن ويصلي ويزكي ويستغفر         ويحج ويستغفر﴿إن ربك يعلم أنك تقوم أدنى من ثلثي الليل ونصفه وثلثه وطائفة من الذين معك والله يقدر الليل والنهار علم أن لن تحصوه فتاب عليكم فاقرءوا ما تيسر من القرآن علم أن سيكون منكم مرضى وآخرون يضربون في الأرض يبتغون من فضل الله وآخرون يقاتلون في سبيل الله فاقرءوا ما تيسر منه وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة وأقرضوا الله قرضا حسنا وما تقدموا لأنفسكم من خير تجدوه عند الله هو خيرا وأعظم أجرا واستغفروا الله إن الله غفور رحيم (20)﴾ المزمل ﴿ثم أفيضوا من حيث أفاض الناس واستغفروا الله إن الله غفور رحيم (199)﴾ البقرة
 	﴿قال رب إني ظلمت نفسي فاغفر لي فغفر له إنه هو الغفور الرحيم (16)﴾ القصص
الغفران للذين يستغفر لهم الأنبياء أو الصالحون
الغفران للمبايعات﴿ياأيها النبي إذا جاءك المؤمنات يبايعنك على أن لا يشركن بالله شيئا ولا يسرقن ولا يزنين ولا يقتلن أولادهن ولا يأتين ببهتان يفترينه بين أيديهن وأرجلهن ولا يعصينك في معروف فبايعهن واستغفر لهن الله إن الله غفور رحيم(12)﴾ الممتحنة
 	﴿قال سوف أستغفر لكم ربي إنه هو الغفور الرحيم (98)﴾ يوسف
 	﴿ليوفيهم أجورهم ويزيدهم من فضله إنه غفور شكور (30)﴾ فاطر ﴿وقالوا الحمد لله الذي أذهب عنا الحزن إن ربنا لغفور شكور(34)﴾ فاطر
 	﴿وقال اركبوا فيها باسم الله مجراها ومرساها إن ربي لغفور رحيم(41)﴾ هود
 	﴿ياأيها النبي قل لمن في أيديكم من الأسرى إن يعلم الله في قلوبكم خيرا يؤتكم خيرا مما أخذ منكم ويغفر لكم والله غفور رحيم (70)﴾ الأنفال
 	﴿أم يقولون افتراه قل إن افتريته فلا تملكون لي من الله شيئا هو أعلم بما تفيضون فيه كفى به شهيدا بيني وبينكم وهو الغفور الرحيم (8)﴾ الأحقاف
المغفرة
 	﴿وما يذكرون إلا أن يشاء الله هو أهل التقوى وأهل المغفرة (56)﴾ المدثر
 	﴿الشيطان يعدكم الفقر ويأمركم بالفحشاء والله يعدكم مغفرة منه وفضلا والله واسع عليم(268)﴾ البقرة ﴿الذين يجتنبون كبائر الإثم والفواحش إلا اللمم إن ربك واسع المغفرة هو أعلم بكم إذ أنشأكم من الأرض وإذ أنتم أجنة في بطون أمهاتكم فلا تزكوا أنفسكم هو أعلم بمن اتقى(32)﴾ النجم
 	﴿ويستعجلونك بالسيئة قبل الحسنة وقد خلت من قبلهم المثلات وإن ربك لذو مغفرة للناس على ظلمهم وإن ربك لشديد العقاب(6)﴾ الرعد ﴿ما يقال لك إلا ما قد قيل للرسل من قبلك إن ربك لذو مغفرة وذو عقاب أليم 43)﴾ فصلت ﴿اعلموا أنما الحياة الدنيا لعب ولهو وزينة وتفاخر بينكم وتكاثر في الأموال والأولاد كمثل غيث أعجب الكفار نباته ثم يهيج فتراه مصفرا ثم يكون حطاما وفي الآخرة عذاب شديد ومغفرة من الله ورضوان وما الحياة الدنيا إلا متاع الغرور(20)﴾ الحديد

 ﴿ولا تنكحوا المشركات حتى يؤمن ولأمة مؤمنة خير من مشركة ولو أعجبتكم ولا تنكحوا المشركين حتى يؤمنوا ولعبد مؤمن خير من مشرك ولو أعجبكم أولئك يدعون إلى النار والله يدعو إلى الجنة والمغفرة بإذنه ويبين آياته للناس لعلهم يتذكرون(221)﴾ البقرة ﴿مثل الجنة التي وعد المتقون فيها أنهار من ماء غير آسن وأنهار من لبن لم يتغير طعمه وأنهار من خمر لذة للشاربين وأنهار من عسل مصفى ولهم فيها من كل الثمرات ومغفرة من ربهم كمن هو خالد في النار وسقوا ماء حميما فقطع أمعاءهم(15)﴾ محمد
 	﴿وسارعوا إلى مغفرة من ربكم وجنة عرضها السماوات والأرض أعدت للمتقين(133)﴾ آل عمران ﴿سابقوا إلى مغفرة من ربكم وجنة عرضها كعرض السماء والأرض أعدت للذين آمنوا بالله ورسله ذلك فضل الله يؤتيه من يشاء والله ذو الفضل العظيم(21)﴾ الحديد
 	﴿محمد رسول الله والذين معه أشداء على الكفار رحماء بينهم تراهم ركعا سجدا يبتغون فضلا من الله ورضوانا سيماهم في وجوههم من أثر السجود ذلك مثلهم في التوراة ومثلهم في الإنجيل كزرع أخرج شطأه فآزره فاستغلظ فاستوى على سوقه يعجب الزراع ليغيظ بهم الكفار وعد الله الذين آمنوا وعملوا الصالحات منهم مغفرة وأجرا عظيما (29)﴾ الفتح ﴿وعد الله الذين آمنوا وعملوا الصالحات لهم مغفرة وأجر عظيم (9)﴾ المائدة
 	﴿أولئك هم المؤمنون حقا لهم درجات عند ربهم ومغفرة ورزق كريم (4)﴾ الأنفال ﴿والذين آمنوا وهاجروا وجاهدوا في سبيل الله والذين آووا ونصروا أولئك هم المؤمنون حقا لهم مغفرة ورزق كريم (74)﴾ الأنفال
 	﴿فالذين آمنوا وعملوا الصالحات لهم مغفرة ورزق كريم (50)﴾ الحج ﴿ليجزي الذين آمنوا وعملوا الصالحات أولئك لهم مغفرة ورزق كريم (4)﴾ سبأ
 	﴿الذين كفروا لهم عذاب شديد والذين آمنوا وعملوا الصالحات لهم مغفرة وأجر كبير(7)﴾ فاطر
 	﴿أولئك جزاؤهم مغفرة من ربهم وجنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها ونعم أجر العاملين(136)﴾ آل عمران ﴿إلا الذين صبروا وعملوا الصالحات أولئك لهم مغفرة وأجر كبير (11)﴾ هود
 	﴿الخبيثات للخبيثين والخبيثون للخبيثات والطيبات للطيبين والطيبون للطيبات أولئك مبرءون مما يقولون لهم مغفرة ورزق كريم (26)﴾ النور ﴿إن المسلمين والمسلمات والمؤمنين والمؤمنات والقانتين والقانتات والصادقين والصادقات والصابرين والصابرات والخاشعين والخاشعات والمتصدقين والمتصدقات والصائمين والصائمات والحافظين فروجهم والحافظات والذاكرين الله كثيرا والذاكرات أعد الله لهم مغفرة وأجرا عظيما (35)﴾ الأحزاب
 	﴿إن الذين يغضون أصواتهم عند رسول الله أولئك الذين امتحن الله قلوبهم للتقوى لهم مغفرة وأجر عظيم(3)﴾ الحجرات
 	﴿إنما تنذر من اتبع الذكر وخشي الرحمان بالغيب فبشره بمغفرة وأجر كريم (11)﴾ يس ﴿إن الذين يخشون ربهم بالغيب لهم مغفرة وأجر كبير(12)﴾ الملك
 	﴿أولئك الذين اشتروا الضلالة بالهدى والعذاب بالمغفرة فما أصبرهم على النار(175)﴾ البقرة
 	﴿ولئن قتلتم في سبيل الله أو متم لمغفرة من الله ورحمة خير مما يجمعون (157)﴾ آل عمران
 	﴿قول معروف ومغفرة خير من صدقة يتبعها أذى والله غني حليم(263)﴾ البقرة
استغفر - يستغفر
الأمر باستغفار الله
للناس
	﴿قل إنما أنا بشر مثلكم يوحى إلي أنما إلهكم إله واحد فاستقيموا إليه واستغفروه وويل للمشركين(6)﴾ فصلت
واستغفروا ربكم  	﴿فقلت استغفروا ربكم إنه كان غفارا (10) يرسل السماء عليكم مدرارا(11)﴾ نوح ﴿وياقوم استغفروا ربكم ثم توبوا إليه يرسل السماء عليكم مدرارا ويزدكم قوة إلى قوتكم ولا تتولوا مجرمين(52)﴾ هود
ثم توبوا إليه	﴿وأن استغفروا ربكم ثم توبوا إليه يمتعكم متاعا حسنا إلى أجل مسمى ويؤت كل ذي فضل فضله وإن تولوا فإني أخاف عليكم عذاب يوم كبير(3)﴾ هود ﴿وياقوم استغفروا ربكم ثم توبوا إليه يرسل السماء عليكم مدرارا ويزدكم قوة إلى قوتكم ولا تتولوا مجرمين(52)﴾ هود
 	﴿وإلى ثمود أخاهم صالحا قال ياقوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره هو أنشأكم من الأرض واستعمركم فيها فاستغفروه ثم توبوا إليه إن ربي قريب مجيب(61)﴾ هود ﴿واستغفروا ربكم ثم توبوا إليه إن ربي رحيم ودود(90)﴾ هود
 	﴿أفلا يتوبون إلى الله ويستغفرونه والله غفور رحيم (74)﴾ المائدة
 	﴿قال ياقوم لم تستعجلون بالسيئة قبل الحسنة لولا تستغفرون الله لعلكم ترحمون (46)﴾ النمل
 	﴿وما منع الناس أن يؤمنوا إذ جاءهم الهدى ويستغفروا ربهم إلا أن تأتيهم سنة الأولين أو يأتيهم العذاب قبلا (55)﴾ الكهف
المؤمنون
واستغفروا الله﴿ثم أفيضوا من حيث أفاض الناس واستغفروا الله إن الله غفور رحيم (199)﴾ البقرة ﴿إن ربك يعلم أنك تقوم أدنى من ثلثي الليل ونصفه وثلثه وطائفة من الذين معك والله يقدر الليل والنهار علم أن لن تحصوه فتاب عليكم فاقرءوا ما تيسر من القرآن علم أن سيكون منكم مرضى وآخرون يضربون في الأرض يبتغون من فضل الله وآخرون يقاتلون في سبيل الله فاقرءوا ما تيسر منه وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة وأقرضوا الله قرضا حسنا وما تقدموا لأنفسكم من خير تجدوه عند الله هو خيرا وأعظم أجرا واستغفروا الله إن الله غفور رحيم (20)﴾ المزمل
 	﴿والذين إذا فعلوا فاحشة أو ظلموا أنفسهم ذكروا الله فاستغفروا لذنوبهم ومن يغفر الذنوب إلا الله ولم يصروا على ما فعلوا وهم يعلمون (135)﴾ آل عمران ﴿وما أرسلنا من رسول إلا ليطاع بإذن الله ولو أنهم إذ ظلموا أنفسهم جاءوك فاستغفروا الله واستغفر لهم الرسول لوجدوا الله توابا رحيما(64)﴾ النساء
 	﴿ومن يعمل سوءا أو يظلم نفسه ثم يستغفر الله يجد الله غفورا رحيما (110)﴾ النساء
النبي
﴿إنا أنزلنا إليك الكتاب بالحق لتحكم بين الناس بما أراك الله ولا تكن للخائنين خصيما(105) واستغفر الله إن الله كان غفورا رحيما (106)﴾ النساء
واستغفر لذنبك	﴿فاصبر إن وعد الله حق واستغفر لذنبك وسبح بحمد ربك بالعشي والإبكار(55)﴾ غافر ﴿فاعلم أنه لا إله إلا الله واستغفر لذنبك وللمؤمنين والمؤمنات والله يعلم متقلبكم ومثواكم(19)﴾ محمد
فسبح بحمد ربك واستغفره	﴿فسبح بحمد ربك واستغفره إنه كان توابا (3)﴾ النصر { فاصبر إن وعد الله حق واستغفر لذنبك وسبح بحمد ربك بالعشي والإبكار(55) ؤ غافر
واستغفر لهم
استغفر  للمؤمنين والمؤمنات﴿فاعلم أنه لا إله إلا الله واستغفر لذنبك وللمؤمنين والمؤمنات والله يعلم متقلبكم ومثواكم(19)﴾ محمد ﴿ياأيها النبي إذا جاءك المؤمنات يبايعنك على أن لا يشركن بالله شيئا ولا يسرقن ولا يزنين ولا يقتلن أولادهن ولا يأتين ببهتان يفترينه بين أيديهن وأرجلهن ولا يعصينك في معروف فبايعهن واستغفر لهن الله إن الله غفور رحيم(12)﴾ الممتحنة
فاستغفر لهم ( للمؤمنين)	﴿إنما المؤمنون الذين آمنوا بالله ورسوله وإذا كانوا معه على أمر جامع لم يذهبوا حتى يستأذنوه إن الذين يستأذنونك أولئك الذين يؤمنون بالله ورسوله فإذا استأذنوك لبعض شأنهم فأذن لمن شئت منهم واستغفر لهم الله إن الله غفور رحيم (62)﴾ النور ﴿فبما رحمة من الله لنت لهم ولو كنت فظا غليظ القلب لانفضوا من حولك فاعف عنهم واستغفر لهم وشاورهم في الأمر فإذا عزمت فتوكل على الله إن الله يحب المتوكلين(159)﴾ آل عمران
 	﴿وما أرسلنا من رسول إلا ليطاع بإذن الله ولو أنهم إذ ظلموا أنفسهم جاءوك فاستغفروا الله واستغفر لهم الرسول لوجدوا الله توابا رحيما(64)﴾ النساء ﴿وإذا قيل لهم تعالوا يستغفر لكم رسول الله لووا رءوسهم ورأيتهم يصدون وهم مستكبرون(5)﴾ المنافقون
استغفار النبي للمنافقين	﴿قالوا ياأبانا استغفر لنا ذنوبنا إنا كنا خاطئين (97)﴾ يوسف ﴿سيقول لك المخلفون من الأعراب شغلتنا أموالنا وأهلونا فاستغفر لنا يقولون بألسنتهم ما ليس في قلوبهم قل فمن يملك لكم من الله شيئا إن أراد بكم ضرا أو أراد بكم نفعا بل كان الله بما تعملون خبيرا(11)﴾ الفتح
 	﴿استغفر لهم أو لا تستغفر لهم إن تستغفر لهم سبعين مرة فلن يغفر الله لهم ذلك بأنهم كفروا بالله ورسوله والله لا يهدي القوم الفاسقين(80)﴾ التوبة ﴿سواء عليهم أاستغفرت لهم أم لم تستغفر لهم لن يغفر الله لهم إن الله لا يهدي القوم الفاسقين(6)﴾ المنافقون
لا يستغفر للمشركين	﴿ما كان للنبي والذين آمنوا أن يستغفروا للمشركين ولو كانوا أولي قربى من بعد ما تبين لهم أنهم أصحاب الجحيم(113)﴾ التوبة
 	﴿وما كان استغفار إبراهيم لأبيه إلا عن موعدة وعدها إياه فلما تبين له أنه عدو لله تبرأ منه إن إبراهيم لأواه حليم(114)﴾ التوبة ﴿قد كانت لكم أسوة حسنة في إبراهيم والذين معه إذ قالوا لقومهم إنا برآء منكم ومما تعبدون من دون الله كفرنا بكم وبدا بيننا وبينكم العداوة والبغضاء أبدا حتى تؤمنوا بالله وحده إلا قول إبراهيم لأبيه لأستغفرن لك وما أملك لك من الله من شيء ربنا عليك توكلنا وإليك أنبنا وإليك المصير(4)﴾ الممتحنة
 	﴿قال سلام عليك سأستغفر لك ربي إنه كان بي حفيا(47)﴾ مريم ﴿قال سوف أستغفر لكم ربي إنه هو الغفور الرحيم (98)﴾ يوسف
استغفار الملائكة للذين آمنوا
 ﴿الذين يحملون العرش ومن حوله يسبحون بحمد ربهم ويؤمنون به ويستغفرون للذين آمنوا ربنا وسعت كل شيء رحمة وعلما فاغفر للذين تابوا واتبعوا سبيلك وقهم عذاب الجحيم (7)﴾ غافر ﴿تكاد السماوات يتفطرن من فوقهن والملائكة يسبحون بحمد ربهم ويستغفرون لمن في الأرض ألا إن الله هو الغفور الرحيم 5)﴾ الشورى
	﴿وما كان الله ليعذبهم وأنت فيهم وما كان الله معذبهم وهم يستغفرون (33)﴾ الأنفال ﴿قال لقد ظلمك بسؤال نعجتك إلى نعاجه وإن كثيرا من الخلطاء ليبغي بعضهم على بعض إلا الذين آمنوا وعملوا الصالحات وقليل ما هم وظن داوود أنما فتناه فاستغفر ربه وخر راكعا وأناب (24)﴾ ص
	﴿وبالأسحار هم يستغفرون (18)﴾ الذاريات ﴿الصابرين والصادقين والقانتين والمنفقين والمستغفرين بالأسحار(17)﴾ آل عمران

﴿يوسف أعرض عن هذا واستغفري لذنبك إنك كنت من الخاطئين (29)﴾ يوسف
مختار الصحاح
● [غفر] غ ف ر: الغَفْرُ التغطية وبابه ضرب و المِغْفَرُ بوزن المِبضع زرد يُنسج على قدر الرأس يُلبس تحت القَلَنسوة و اسْتَغْفَرَ الله لذنبه ومن ذنبه بمعنى فَغَفَر له من باب ضرب و غُفْرَاناً و مَغْفِرةً أيضا و اغْتَفَرَ ذنبه مثله فهو غَفُورٌ والجمع غُفُرٌ بضمتين ز وقولهم جاءوا جمَّاء غَفِيرَا ممدودا والجمَّاء الغفير أي جاءوا بجماعتهم الشريف والوضيع ولم يتخلف أحد وكانت فيهم كثرة والجمَّاء الغَفِيرُ اسم نُصب نصب المصادر كقولك جاءوا جميعا وطُرا وقاطبة وكافة والألف واللام فيه مثلها في أوردها العِراك أي أوردها عِراكا
الراغب
غفر
- الغفر: إلباس ما يصونه عن الدنس، ومنه قيل: اغفر ثوبك في الوعاء، واصبغ ثوبك فإنه أغفر للوسخ (انظر المجمل 3/863)، والغفران والمغفرة من الله هو أن يصون العبد من أن يمسه العذاب. قال تعالى: }غفرانك ربنا﴿[البقرة/285]، و﴾مغفرة من ربكم﴿[آل عمران/133]،﴾ومن يغفر الذنوب إلا الله﴿[آل عمران/135]، وقد يقال: غفر له إذا تجافى عنه في الظاهر وإن لم يتجاف عنه في الباطن، نحو:﴾قل للذين آمنوا يغفروا للذين لا يرجون أيام الله﴿[الجاثية/14]. والاستغفار: طلب ذلك بالمقال والفعال، وقوله:﴾استغفروا ربكم إنه كان غفارا﴿[نوح/10]، لم يؤمروا بأن يسألوه ذلك باللسان فقط بل باللسان وبالفعال، فقد قيل: الاستغفار باللسان من دون ذلك بالفعال فعل الكذابين، وهذا معنى:﴾ادعوني أستجب لكم﴿[غافر/60]. وقال:﴾استغفر لهم أو لا تستغفر لهم﴿[التوبة/80]،﴾ويستغفرون للذين آمنوا﴿[غافر/7]. والغافر والغفور في وصف الله نحو:﴾غافر الذنب﴿[غافر/ 3]،﴾إنه غفور شكور﴿[فاطر/30]،﴾هو الغفور الرحيم﴿[الزمر/53]، والغفيرة: الغفران، ومنه قوله:﴾اغفر لي ولوالدي﴿[نوح/28]،﴾أن يغفر لي خطيئتي﴿[الشعراء/82]،﴾وأغفر لنا{ [البقرة/286]. وقيل: أغفروا هذا الأمر بغفرته (انظر اللسان: غفر، والمنتخب لكراع 1/223)، أي: استروه بما يجب أن يستر به، والمغفر: بيضة الحديد، والغفارة: خرقة تستر الخمار أن يمسه دهن الرأس، ورقعة يغشى بها محز الوتر، وسحابة فوق سحابة.
ملخص اللسان:
1. وقد غَفَرَه يَغْفِرُه غَفراً: ستره. غفر: الغَفُورُ الغَفّارُ، جلّ ثناؤه، وهما من أَبنية المبالغة ومعناهما  الساتر لذنوب عباده المتجاوز عن خطاياهم وذنوبهم.
2.      وأَصل الغَفْرِ التغطية والستر. غَفَرَ الله ذنوبه أَي سترها؛
3.      ومنه  قيل للذي يكون تحت بيضة الحديد على الرأْس: مِغْفَرٌ.
4.     وغَفَرْتُ المتاع: جعلته في الوعاء.
5.     وغَفَرَ الأَمْرَ بِغُفْرته وغَفيرتِه:  أَصلحه بما ينبغي أَن يَصْلَح به.
6.      والغِفارةُ السحابة فوق السحابة،
7.     الغَفِيرةُ: الكثرةُ والزيادةُ،من  قولهم للجمع الكثير الجَمّ الغَفِير،
8.     وغَفَرَ المريضُ والجريحُ يَغْفِرُ غَفْراً  وغُفِرَ على صيغة ما لم يسمَّ فاعله، كلُّ ذلك: نُكِسَ؛
لسان العرب
● - غفر: الغَفُورُ الغَفّارُ، جلّ ثناؤه، وهما من أَبنية المبالغة ومعناهما  الساتر لذنوب عباده المتجاوز عن خطاياهم وذنوبهم. يقال: اللهمَّ اغفر  لنا مَغْفرة وغَفْراً وغُفْراناً، وإنك أَنت الغَفُور الغَفّار يا أَهل  المَغْفِرة. وأَصل الغَفْرِ التغطية والستر. غَفَرَ الله ذنوبه أَي سترها؛  والغَفْر: الغُفْرانُ. وفي الحديث: كان إذا خرج من الخَلاء قال: غُفْرانَك  الغُفْرانُ: مصدرٌ، وهو منصوب بإضمار أَطلُبُ، وفي تخصيصه بذلك قولان  أَحدهما التوبة من تقصيره في شكر النعم التي أَنعم بها عليه بإطعامه وهضمه  وتسهيل مخرجه، فلجأَ إِلى الاستغفار من التقصير وتَرْكِ الاستغفار من ذكر  الله تعالى مدة لبثه على الخلاء،فإِنه كان لا يترك ذكر اللّه بلسانه وقلبه  إِلا عند قضاء الحاجة، فكأَنه رأَى ذلك تقصيراً فتداركه بالاستغفار.  وقد غَفَرَه يَغْفِرُه غَفراً: ستره. وكل شيء سترته، فقد غَفَرْته؛ ومنه  قيل للذي يكون تحت بيضة الحديد على الرأْس: مِغْفَرٌ. وتقول العرب:  اصْبُغْ ثوبَك بالسَّوادِ فهو أَغْفَرُ لوَسَخِه أَي أَحْمَلُ له وأَغطى له.  ومنه: غَفَرَ اللّه ذنوبه أَي سترها. وغَفَرْتُ المتاع: جعلته في الوعاء.  ابن سيده: غَفَرَ المتاعَ في الوعاء يَغْفِرُه غَفْراً وأَغْفَرَه  أَدخله وستره وأَوعاه؛ وكذلك غَفَرَ الشيبَ بالخِضاب وأَغْفَرَه؛ قال:  حتى اكْتَسَيْتُ من المَشِيب عِمامةً  غَفراءَ، أُغْفِر لَوْنُها بِخِضابِ  ويروى: أَغْفِرُ لونها. وكلُّ ثوب يغطَّى به شيء، فهو غِفارة؛ ومنه  غِفارة الزِّنُون تُغَشَّى بها الرحالُ، وجمعها غِفارات وغَفائِر. وفي حديث  عمر لمَّا حَصَّبَ المسجدَ قال: هو أَغْفَرُ للنُّخامة أَي أَسْتَرُ لها.  والغَفْرُ والمَغْفِرةُ: التغطية على ابذنوب والعفوُ عنها، وقد غَفَرَ  ذنبه يَغْفِرُه غَفْراً وغِفْرةً حَسَنة؛ عن اللحياني، وغُفْراناً  ومَغْفِرة وغُفوراً؛ الأَخيرة عن اللحياني، وغَفيراً وغَفيرةً. ومنه قول بعض  العرب: اسلُك الغفيرة، والناقةَ الغَزيرة، والعزَّ في العَشيرة، فإِنها عليك  يَسيرة. واغْتَفَر ذنبَه مثله، فهو غَفُور، والجمع غُفُرٌ؛ فأَما قوله:  غَفَرْنا وكانت من سَجِيّتِنا الغَفْرُ  فإِنما أَنَث الغَفْرَ لأَنه في معنى المَغْفِرة. واسْتَغْفَرَ اللَّه  من ذنبه ولذنبه بمعنى، فغَفَرَ له ذنبه مَغْفِرةً وغَفُراً وغُفْراناً.  وفي الحديث: غِفارُ غَفَرَ اللَّه لها؛ قال ابن الأَثير: يحتمل أَن يكون  دعاءً لها بالمَغْفِرة أَو إِخباراً أَن اللَّه تعالى قد غَفَرَ لها. وفي  حديث عَمْرو بن دينار: قلت لعروة: كم لَبِثَ رسولُ اللَّه ، صلى اللَّه  عليه وسلم بمكة؟ قال: عَشْراً، قلت: فابنُ عباس يقول بِضْعَ عَشْرة؟ قال:  فغَفَره أَي قال غَفَر اللَّه له. واسْتَغْفَر اللَّه ذنبَه، على حذف  الحرف: طلب منه غَفْرَه؛ أَنشد سيبويه:  أَسْتَغْفَرُ اللهَ ذنباً لَسْتُ مُحْصِيَه،  ربّ العباد إليه القولُ والعملُ  وتَغافَرَا: دَعا كلُّ واحد منهما لصاحبه بالمَغْفِرة؛ وامرأَة غَفُور،  بغير هاء. أَبو حاتم في قوله تعالى: لِيَغعُثرَ ليَغْفِرَ اللهُ لك ما  تَقَدَّمَ من ذَنْبِكَ وما تأَخَّر؛ المعنى لَيَغْفِرَنَّ لك اللهُ، فلما حذف  النون كسر اللام وأَعْملها إِعمال لامِ كي، قال: وليس المعنى فتحنا لك  لكي يغفر اللهُ لك، وأَنْكَر الفتح سبباً للمغفرة، وأَنكر أَحمد بن يحيى هذا  القول وقال: هي لام كي، قال: ومعناه لكي يجتَمِع لك مع المغفرة تمامُ  النعمة في الفتح، فلما انضم إِلى المغفرة شيء حادث حَسُنَ فيه معنى كي؛  وكذلك قوله عز وجل: لِيَجْزِيَهم اللَّه أَحْسَنَ ما كانوا يَعْمَلون.  والغُفْرةُ: ما يغطَّى به الشيء. وغَفَرَ الأَمْرَ بِغُفْرته وغَفيرتِه:  أَصلحه بما ينبغي أَن يَصْلَح به. يقال: اغْفِروا هذا الأَمرَ  بِغُفْرتِه وغَفيرتِه أَي أَصْلحوه بما ينبغي أَن يُصْلَح. وما عندهم عَذيرةٌ ولا  غَفِيرة أَي لا يَعْذِرون ولا يَغفِرون ذنباً لأَحد؛ قال صخر الغَيّ،  وكان خرج هو وجماعة مت أَصحابهإلى بعض متوجّهاتهم فصادفوا في طريقهم بني  المصطلق، فهرب أَصحابه فصاح بهم وهو يقول:  يا قوم لَيْسَت فيهمُ غَفِيرهْ،  فامْشُوا كما تَمْشي جِمالُ الحِيرهْ  يقول: لا يغفرون ذنب أَحد منكم إِن ظفروا به، فامشوا كما تمشي جمالُ  الحيرة أَي تَثاقَلوا في سيركم ولا تُخِفّوه، وخصّ جمالَ الحيرة لأَنها كانت  تحمل الأَثقال، أَي مانِعوا عن أَنفسكم ولا تَهْرُبوا.  والمِغْفرُ والمِغْفرةُ والغِفارةُ: زَرَدٌ ينسج من الدروع على قدر  الرأْس يلبس تحت القلنسوة، وقيل: هورَفْرَفُ البيضة، وقيل: هو حَلقٌ  يَتَقَنَّعُ به المُتَسَلِّح. قال ابن شميل: المِغْفَرُ حِلَقٌ يجعلُها الرجل  أَسفلَ البيضة تُسْبَغ على العنُق فتَقِيه، قال: وربما كان المِغْفَرُ مثلَ  القلنسوة غير أَنها أَوسع يُلْقِيها الرجل على رأْسه فتبلغ الدرع، ثم  يَلْبَس البيضة فوقها، فذلك المِغْفرُ يُرفّلُ على العاتقين، وربما جُعل  المِغْفَرُ من ديباج وخَزٍّ أَسفلَ البيضة. وفي حديث الحديبية: والمغيرة  ابن شعبة عليه المِغْفَرُ؛ هو ما يلبَسُه الدارع على رأْسه من الزرد  ونحوه.والغِفارةُ، بالكسر: خرقة تلبسها المرأَة فتغطي رأْسها ما قَبَلَ منه  وما دَبَرَ غير وَسْطِ رأْسها، وقيل: الغِفارةُ خرقة تكون دون المِقْنَعة  تُوَقِّي بها المرأَة الخمارَ من الدُّهْن، والغِفارةُ الرقعة التي تكون  على حزّ القوس الذي يجري عليه الوتر، وقيل: الغِفارةُ جلدة تكون على رأْس  القوس يجري عليها الوتر، والغِفارةُ السحابة فوق السحابة، وفي التهذيب:  سَحابة تراها كأَنها فَوق سحابة، والغِفارةُ رأْسُ الجبل. والغَفْرُ  البَطْنُ؛ قال:  هو القارِبُ التالي له كلُّ قاربٍ،  وذو الصَّدَرِ النامي ، إذا بَلَغَ الغَفْرا  والغَفْرُ: زِئْبِرُ الثوب وما شاكله، واحدته غَفْرة. وغَفِر الثوبُ،  بالكسر، يَغْفَرُ غَفَراً: ثارَ زِئْبِرُه؛ واغْفارَّ اغْفِيراراً.  والغَفَرُ والغَفارُ والغَفيرُ: شَعرُ العنُقِ واللحيين والجبهة والقفا. وغَفَرُ  الجسدِ وغُفارُه: شعرُه، وقيل: هو الشعر الصغير القصير الذي هو مثل  الزَّغَب، وقيل: الغَفْرُ شعر كالزغب يكون على ساق المرأة والجبهة ونحو ذلك،  وكذلك الغَفَرُ، بالتحريك؛ قال الراجز:  قد عَلِمَت خَوْدٌ بساقَيْها الغَفَرْ  لَيَرْوِيَنْ أَو لَيَبِيدَنَّ الشَّجَرْ  والغُفارُ، بالضم: لغة في الغَفْر، وهو الزغب؛ قال الراجز:  تُبْدِي نَقيًّا زانَها خِمارُها،  وقُسْطةً ما شانَها غُفارُها  القُسْطة: عَظْمُ الساق. قال الجوهري: ولست أَرويه عن أَحد. والغَفيرةُ:  الشعر الذي يكون على الأُذُن. قال أَبو حنيفة: يقال رجل غَفِرُ القفا،  في قفاه غَفَرٌ. وامرأَة غَفِرةُ الوجهِ إِذا كان في وجهها غَفَرٌ.  وغَفَرُ الدابة: نباتُ الشعر في موضع العرف. والغَفَرُ أَيضاً: هُدْبُ الثوب  وهدبُ الخمائص وهي القُطُ دِقاقُها ولِينُها وليس هو أَطرافَ الأَرْدِيةِ  ولا الملاحفِ. وغَفَرُ الكلإِ: صِغارُه؛ وأَغْفَرت الأَرضُ: نبَتَ فيها  شيء منه. والغَفَرُ: نوع من التَّفِرة رِبْعِيٌّ ينبت في السَّهْل والآكام  كأَنه عصافيرُ خُضْرٌ قِيامٌ إِذا كان أَخضر، فإِذا يبس فكأَنه حُمْرٌ  غير قيام.  وجاء القوم جَمًّا غَفيراً وجَمَّاءَ غَفيراً، ممدود، وجَمَّ الغَفِيرِ  وجمّاء الغَفيرِ والجَمّاءَ الغَفيرَ أَي جاؤوا بجماعتهم الشريفُ والوضيع  ولم يتخلّفْ أَحد وكانت فيهم كثرة؛ ولم يَحْكِ سيبويه إِلا الجَمَّاءَ  الغَفيرَ، وقال: هو من الأَحوال التي دخلها الأَلف واللام، وهو نادر،  وقال: الغَفير وصفٌ لازم للجَمّاء يعني أَنك لا تقول الجَمّاء وتسكت. ويقال  أَيضاً: جاؤوا جَمّاءَ الغَفيرة وجاؤوا بجَمَّاءِ الغَفير والغَفيرة، لغات  كلها. والجَمّاء الغَفير: اسم وليس بفعل إِلاَّ أَنه ينصب كما تنصب  المصادر التي هي في معناه، كقولك: جاؤوني جميعاً وقاطبةً وطُرًّا وكافَّةً،  وأَدخلوا فيه الأَلف واللام كما أَدخلوهما في قولهم: أَوْرَدَها العِراكَ  أَي أَوردها عِراكاً.  وفي حديث علي، رضي الله عنه: إِذا رأَى أَحدُكم لأَخِيه غَفِيرةً في أَهلٍ  أَو مالٍ فلا يكونَنَّ له فِتْنة؛ الغَفِيرةُ: الكثرةُ والزيادةُ،من  قولهم للجمع الكثير الجَمّ الغَفِير. وفي حديث أَبي ذر: قلت يا رسول الله، كم  الرسلف قال: ثَلثمائةٍ وخمسة عَشر جَمِّ الغَفِير أَي جماعة كثيرة، وقد  ذكر في جمم مبسوطاً مستقصى. وغَفَرَ المريضُ والجريحُ يَغْفِرُ غَفْراً  وغُفِرَ على صيغة ما لم يسمَّ فاعله، كلُّ ذلك: نُكِسَ؛ وكذلك العاشِقُ  إِذا عادَه عيدُه بعد السَّلْوة؛ قال.  خَلِيليّ إِن الدارَ غَفْرٌ لِذِي الهَوَى،  كما يَغْفِرُ المَحْمُومُ، أَو صاحِبُ الكَلْمِ  وهذا البيت أَورده الجوهري: لَعَمْرُكَ إِن الدار؛ قال ابن بري: البيت  للمرّار الفقعسي، قال وصواب إِنشاده: خليلي إِن الدار بدلالة قوله بعده:  قِفَا فاسأَلا منْ مَنْزِلِ الحَيِّ دِمْنةً،  وبالأَبْرَقِ البادِي أَلِمّا على رَسْمِ  وغَفَرَ الجرحُ يَغْفِرُ غَفْراً: نُكِسَ وانتقض، وغَفِرَ، بالكسر، لغة  فيه. ويقال للرجل إِذا قام من مرضه ثم نُكِسَ: غَفَرَ يَغْفِرُ غَفْراً.  وغَفَرَ الجَلَبُ السُّوقَ يَغْفِرُها غَفْْراً: رَخّصها.  والغُفْرُ والغَفْرُ، الأَخيرة قليلة: ولدُ الأُرْوِيّة، والجمع  أَغْفارٌ وغِفَرةٌ وغُفورٌ؛ عن كراع، والأُنثى غُفْرة وأُمُّهُ مُغْفِرةٌ  والجمع مُغْفِرات؛ قال بشر:  وصَعْب يَزِلّ الغُفْرُ عن قُذُفاتِه،  بحافاته بانٌ طِوالٌ وعَرْعَرُ  وقيل: الغُفْر اسم للواحد منها والجمع؛ وحكي: هذا غُفْرٌ كثير وهي  أَرْوَى مُغْفِرٌ لها غُفْرٌ؛ قال ابن سيده: هكذا حكاه أَبو عبيد والصواب:  أُرْوِيّةٌ مُغْفِر لأَن الأَرْوَى جمع أَو اسمُ جمع. والغِفْرُ، بالكسر:  ولدُ البقرة؛ عن الهَجَريّ.  وغِفارٌ: مِيسمٌ يكون على الخد.  والمَغافرُ والمَغافِيرُ: صمغ شبيه بالناطِفِ ينضحه العُرْفط فيوضع في  ثوب ثم يُنْضَح بالماء فيُشْرب، واحدها مِغْفَر ومَغْفَر ومُغْفُر  ومُغْفور ومِغْفار ومِغْفِير. والمَغْفوراءُ: الأَرضَ ذات المَغافِير؛ وحكى أَبو  حنيفة ذلك في الرباعي؛ وأَغْفَر العُرْفُط والرِّمْثُ: ظهر فيهما ذلك،  وأَخرج مَغافِيرَه وخرج الناس يَتَغَفَّرُون ويَتَمَغْفَرُون أَي يجتَنُون  المَغافيرَ من شجره؛ ومن قال مُغْفور قال: خرجنا نتَمَغْفَر؛ ومن قال  مُغْفُر قال: خرجنا نتَغَفَّر، وقد يكون المُغْفورُ أَيضاً العُشَر  والسَّلَم والثُّمام والطلح وغير ذلك. التهذيب: يقال لصمغ الرِّمْث والعرفط  مَغافِير ومَغاثِيرُ، الواحد مُغْثور ومُغْفور ومِغْفَر ومِغْثَر، بكسر  الميم. روي عن عائشة، رضي الله عنها، أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، شَرِبَ عند  حَفْصة عسلاً فتواصَيْنا أَن نقول له: أَكَلْتَ مغافِيرَ، وفي رواية:  فقالت له سَوْدة أَكلتَ مغافِيرَ؛ ويقال له أَيضاً مَغاثِير، بالثاء  المثلثة، وله ريح كريهة منكرة؛ أَرادت صَمْغَ العرفط. والمَغافِير: صمغٌ يسيل  من شجر العرفط غير أَن رائحته ليست بطيبة. قال الليث: المِغْفارُ ذَوْبةٌ  تخرج من العرفط حلوة تُنْضح بالماء فتشرب. قال: وصَمْغُ الإِجّاصةِ  مِغفارٌ. أَبو عمرو: المَغافيرُ الصمغ يكون في الرمث وهو حلو يؤكلُ، واحدُها  مُغْفور، وقد أَغْفَر الرِّمْثُ. وقال ابن شميل: الرمث من بين الحمض له  مَغافيرُ، والمَغافيرُ: شيء يسيل من طرف عِيدانها مثل الدِّبْس في لونه،  تراه حُلواً يأْكله الإِنسان حتى يَكْدَن عليه شِدْقاه، وهو يُكْلِع شَفته  وفَمه مثل الدِّبْق والرُّبّ يعلق به، وإِنما يُغْفِر الرمثُ في  الصفَريَّة إِذا أَوْرَسَ؛ يقال: ما أَحسن مَغافيرَ هذا الرمث. وقال بعضهم: كلُّ  الحمض يُورِس عند البرد وهو بروحه وارباده يخرج  (* قوله «بروحه وارباده  يخرج» إلخ هكذا في الأصل) . مغافيره تجدُ ريحَه من بعيد. والمَغافيرُ: عسل  حلو مثل الرُّبّ إِلا أَنه أَبيض. ومَثَلُ العربِ: هذا الجَنى لا أَن  يُكَدَّ المُغْفُر؛ يقال ذلك للرجل يصيب الخير الكثير، والمُغْفُرُ هو  العود من شجر الصمغ يمسح به ما ابيضّ فيتخذ منه شيء طيب؛ وقال بعضهم: ما  استدار من الصمغ يقال له المُغْفُر، وما استدار مثل الإِصبع يقال له  الصُّعْرور، وما سال منه في الأَرض يقال له الذَّوْبُ، وقالت الغنوية: ما سال منه  فبقي شَبيه الخيوط بين الشجر والأَرض يقال له شَآبِيب الصمغ؛ وأَنشدت:  كأَنَّ سَيْلَ مَرْغِه المُلَعْلِعِ  شُؤْبوبُ صَمْغٍ، طَلْحُه لم يُقْطَعِ  وفي الحديث: أَن قادِماً قَدِم عليه من مكة فقال: كيف تركتَ الحَزْوَرة؟  قال: جادَها المطرُ فأَغْفَرَتْ بَطْحاؤها أَي أَن المطر نزل عليها حتى  صار كالغَفَر من النبات. والغَفَرُ: الزِّئْبِرُ على الثوب، وقيل: أَراد  أَن رِمْثَها قد أَغْفَرت أَي أَخرجت مَغافيرَها. والمَغافيرُ: شيء ينضحه  شجر العرفط حلو كالناطف، قال: وهذا أَشْبَه، أَلا تراه وصف شجرها فقال:  وأَبْرَم سَلمُها وأَغْدَق إِذْخِرُها. والغِفْرُ: دُوَيْبّة. والغَفْرُ:  منزل من منازل القمر ثلاثةُ أَنْجُم صغار، وهي من الميزان.  وغُفَير: اسم وغُفَيرة: اسم امرأَة. وبنو غافِرٍ: بطن. وبنو غِفارٍ، من  كنانة: رهط أَبي ذر الغِفارِيّ.
مقاييس اللغة:
(غفر) الغين والفاء والراء عُظْمُ بابِه السَّتْر، ثم يشِذُّ عنه ما يُذكر. فالغَفْر: السَّتر. والغُفْران والغَفْرُ بمعنَىً. يقال: غَفَر الله ذنبه غَفْراً ومَغفِرةً وغُفراناً. قال في الغَفْر:
في ظلِّ مَن عَنَتِ الوُجوهُ لـه  *** مَلِكِ المُلوكِ ومالِكِ الغَفْرِ
ويقال: غَفِرَ الثَّوبُ، إذا ثارَ زِئبِرهُ. وهو من الباب، لأنَّ الزِّئبِر يُغطِّي وجهَ الثَّوب. والمِغْفَر معروف. والغِفارة: خِرقةٌ يَضَعها المُدَّهِنُ على هامَته. ويقال الغَفِير: الشَّعر السَّائل في القفا. وذُكر عن امرأةٍ من العرب أنَّها قالت لابنتها: "اغفِرِي غفيرَك"، تريد: غَطِّيه. والغَفِيرة: الغُفرانُ أيضاً. قال:
* يا قوم ليسَتْ فيهمُ غَفِيرَهْ([4]) *
ومما شَذَّ عن هذا: الغَُفْر: ولد الأُرويّة، وأمُّه مُغْفِرٌ. والغَفْر: النُّكْس في المَرَض. قال:
خليلَيَّ إنّ الدّارَ غَفْرٌ لذِي الهوى *** كما يَغْفِرُ المحمومُ أو صاحبُ الكَلْمِ([5])
فأمَّا المَغْفُور فشيءٌ يشبَّه بالصَّمغ يَخرُج من العُرْفُط.
القاموس المحيط:
غَفَرَهُ يَغْفِرُهُ سَتَرَهُ، المَتاعَ في الوِعاءِ أدْخَلَهُ وستَرَهُ، كأغْفَرَهُ، الشَّيْبَ بالخِضابِ غَطَّاهُ. وغَفَرَ اللّهُ له ذَنْبَه يَغْفِرُهُ غَفْراً وغِفْرَةً حَسَنَةً، بالكسر، ومَغْفِرَةً وغُفُوراً وغُفْراناً، بضمهما، وغَفِيراً وغَفِيرَةً غَطَّى عليه، وعَفا عنه.
واسْتَغْفَرَهُ من ذَنْبِهِ واسْتَغْفَرَهُ إِياهُ: طَلَبَ منه غَفْرَهُ. والغَفُورُ والغَفَّارُ: من صفاتِ اللهِ تعالى. وغَفَرَ الأمرَ بغُفْرَتِهِ، بالضم، وغَفِيرَتِهِ: أصْلَحَه بما يَنْبَغِي أن يُصْلَحَ به. والمِغْفَرُ، كمنْبَرٍ، وبهاءٍ وككِتابَةٍ: زَرَدٌ من الدِّرْعِ يُلْبَسُ تحتَ القَلَنْسُوَةِ، أو حَلَقٌ يَتَقَنَّعُ بها المُتَسَلِّحُ. وككِتابَةٍ: خِرْقَةٌ تُوَقِّي بها المرأةُ خِمارَها من الدُّهْن، والرُّقْعَةُ التي على حَزِّ القَوْسِ الذي يَجْرِي عليه الوَتَرُ، والسَّحابَةُ فَوْقَ السَّحابةِ، ورأسُ الجَبَلِ، وجَبَلٌ. والغَفْرُ: البَطْنُ، وزِئْبِرُ الثوبِ، ويُحَرَّكُ. وغَفِرَ، كفرِحَ، واغْفَارَّ: ثارَ زِئْبِرُهُ، ووَلَدُ الأُرْوِيَّةِ، وضَمُّه أكْثَرُ ج: أغْفارٌ وغِفَرَةٌ، كعِنَبَةٍ، وغُفُورٌ، ومَنْزِلٌ للقَمَرِ ثلاثةُ أنْجُمٍ صِغارٌ، وشيءٌ كالجُوالِقِ، وبالكسر: وَلَدُ البَقَرَةِ، ودُوَيبَّةٌ، وبالتحريك: صِغارُ الكَلأِ، وشَعَرُ العُنُقِ واللَّحْيَيْنِ والقَفا، كالغُفَارِ، بالضم، والغَفيرِ، وهو غَفِرُ القَفا، ككتِفٍ، وهي غَفِرَةُ الوَجْهِ.والجَمَّاءُ الغَفيرُ: البَيْضَةُ التي تَجْمَعُ الرأسَ وتَضُمُّه. وجاؤُوا جَمّاً غَفيراً وجَمَّ الغَفيرِ وجَمَّاءَ الغَفيرِ والجَمَّاءَ الغَفيرَ وجَمَّاءَ غَفيراً وجَمَّاءَ الغَفيرَى وجَمَّ الغَفيرَةِ وجَمَّاءَ الغَفيرَةِ والجَمَّاءَ الغَفيرَةَ وجَمَّاءَ غَفيرَةً والجَمَّ الغَفيرَ وبِجَمَّاءِ الغَفيرِ والغَفيرَةِ، أي جَميعاً: شَريفُهُم ووضِيعُهُم، لم يَتَخَلَّفْ أحدٌ، وهُم كثيرونَ، وهو عندَ سِيبويهِ اسمٌ موضوعٌ موضعَ المَصْدَرِ، أي: مَرَرْتُ بهم جُمُوماً غَفيراً، وجَعَلَهُ غيرهُ مَصْدَراً، وأجازَ ابنُ الأَنْبارِيِّ فيه الرَّفْعَ على تقدير: هُمْ. وقال الكسائِيُّ: العَرَبُ تَنْصِبُ الجَمَّاءَ الغَفيرَ في التَّمامِ، وتَرْفَعُه في النُّقْصانِ. وغَفَرَ المريضُ: نُكِسَ، كغُفِرَ، بالضم، العاشِقُ: عادَ عيدُهُ، الجُرْحُ: انْتَقَضَ، الجَلَبُ السُّوقَ: رَخَّصَها. والمَغَافِرُ والمَغافِيرُ: المغاثِيرُ، الواحِدُ مِغْفَرٌ، كمِنْبَرٍ، ومُغْفُرٌ ومُغْفُورٌ، بضمِّهما، ومِغْفارٌ ومِغْفيرٌ، بكسرِهما. والمَغْفُوراءُ: الأرضُ ذاتُ مَغافيرَ. وتَغَفَّرَ وتَمَغْفَرَ: اجْتَناها. و " هذا الجَنَى لا أنْ يُكَدَّ المُغْفُرُ " : مَثَلٌ يُضْرَبُ في تَفْضيلِ الشيءِ، يقالُ ذلكَ لِمَنْ يَنالُ الخَيْرَ الكثيرَ. وكجُهَيْنَةَ: امرأةٌ. والحَسَنُ بنُ غُفَيْرٍ العَطَّارُ، كَزُبَيْرٍ: محدِّثٌ.وبَنُو غافِرٍ: بَطْنٌ. وبنو غِفارٍ، ككِتابٍ: رَهْطُ أبي ذرٍّ الغِفارِيِّ.وما فيه غَفيرَةٌ: لا يَغْفِرُ لأَحَدٍ ذَنْبَاً. والغَوْفَرُ: البِطِّيخُ الخَرِيفِيُّ، أو نَوْعٌ منه. والغَفَّارِيَّةُ، مُشَدَّدَةً: ة بِمصْرَ. وكقُفْلٍ: حِصْنٌ باليَمنِ.
وأغْفَرَ النَّخْلُ إغْفَاراً: رَكِبَ البُسْرَ شيءٌ كالقِشْرِ.
تاج العروس:
غ - ف - ر
غَفَرَهُ يَغْفِرُهُ غَفْراً : سَتَرَهُ . وكُلُّ شئٍ سَتَرْتَه فقد غَفَرْتَه . وتقول العربُ : اصْبغْ ثَوْبَك بالسَّوادِ فهو أَغْفَرُ لِوَسْخه : أَي أَحْمَلُ له وأَغْطَى له . وغَفَرَ المَتَاعَ : جَعَلَه في الوِعَاءِ وقال ابنُ سِيدَه : غَفَرَ المَتَاعَ في الوِعَاءِ يَغْفِرُه غَفْراً : أَدْخَلَهُ وسَتَرَهُ وأَوْعاهُ كأَغْفَرَهُ وكذلك غَفَرَ الشَّيْبَ بالخِضَابِ : غَطَّاهُ وأَغْفَرَه قال :
حَتَّى اكْتَسَبْتُ مِن المَشيبِ عِمَامَةً ... غَفْرَاءَ أُغْفِرَ لَوْنُها بخِضَابِ
والغَفْرُ والمَغْفِرَةُ : التَّغْطِيَة على الذُّنُوب والعَفْوُ عنها وقد غَفَرَ اللهُ ذَنْبَهُ يَغْفِرُه غَفْراً بالفَتْح وغِفْرَةً حَسَنَةً بالكَسْرِ عن اللّحْيَانيّ ومَغْفِرَةً وغُفُوراً الأَخِيرَةُ عن اللّحْيَاني وغُفْرَاناً بضَمّهما كقُعُود وعُثْمَان وغَفِيراً وغَفِيرَةً - ومِن الأَخير قول بعض العَرب : أَسْأَلُك الغَفِيرَةَ والنَّاقَةَ الغَزِيرَة والعِزَّ في العَشِيرَة فإِنّهَا عَلَيْكَ يَسيرَة - : غَطَّى عَلَيْه وعَفَا عَنْه وقِيلَ : الغُفْرانُ والمَغْفِرَة من الله أَنْ يَصُونَ العَبْدَ من أَنْ يَمَسَّهُ العَذابُ . وقد يُقَال : غَفَرَ له إِذا تَجَاوَزَ عنه في الظاهِر ولم يَتَجَاوَزْ في الباطنِ نحو قوله تَعَالَى : قُلْ للَّذِين آمَنُوا يَغْفِرُوا لِلَّذينَ لا يَرْجُونَ أَيَّامَ اللهِ حقَّقه المُصَنّفُ في البصائر . واسْتَغْفَرَهُ من ذَنْبه ولِذَنْبِهِ واسْتَغْفَرَهُ إِيّاهُ على حذف الحَرْف : طَلَبَ منه غَفْرَهُ قَوْلاً وفِعْلاً . وقوله تعالى : اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّاراً . لم يُؤْمَرُوا أَنْ يَسْأَلُوهُ ذلك باللّسَانِ فقط بَلْ به وبالفِعْلِ ؛ حَقَّقه المُصَنّف في البَصَائر . وأَنشد سيبَوَيْه :
" أَسْتَغْفِرُ الله ذَنْباً لَستُ مُحْصِيَهُرَبَّ العِبَادِ إِلَيْهُ القَوْلُ والعَمَلُ والغَفُورُ . والغَفَّارُ - والغافِرُ - : من صفاتِ الله تَعَالَى وهُمَا من أَبْنِيَةِ المُبَالَغَة ومعناهُما السّاتِرُ لِذُنوبِ عِبَادِه المُتَجَاوِزُ عن خَطاياهُمْ وذُنُوبِهم . وغَفَرَ الأَمْرَ بِغُفْرَتِه بالضَّمّ وغَفِيرَتِهِ : أَصْلَحَهُ بما يَنْبَغِي أَنْ يُصْلَحَ به . ويُقَال : ما عنْدَهم عَذِيرَةٌ ولا غَفِيرَةٌ أَي لا يَعْذِرُون ولا يَغْفِرُون ذَنْباً لأَحَد . قال صَخْرُ الغَىِّ : يا قَوْمُ لَيْسَتْ فِيهمُ غَفِيرَهُ فامْشُوا كَما تَمْشِي جِمَالُ الحِيرَهْ أَي مَانِعُوا عن أَنْفُسِكُمْ ولا تَهْرُبُوا فإِنَّهم - أَي بني المُصْطَلِق - لا يَغْفِرُون ذَنْبَ أَحد منكم إِن ظَفِرُوا به . والمِغْفَر كمِنْبَرٍ والمِغْفَرَةُ بهاءٍ والغِفَارَةُ ككِتَابَة : زَرَدٌ من الدِّرْع يُنْسَجُ على قَدْرِ الرَّأْسِ يُلْبَسُ تَحْتَ القَلَنْسُوَة ويُقَالُ : هو رَفْرَفُ البَيْضَةِ أَو حَلَقٌ يَتَقنَّعُ بِهَا وفي بعض الأُصُول : به المُتَسَلِّحُ . وقال ابنُ شُمَيْل : المِغْفَرُ : حَلَقٌ يَجْعَلُها الرَّجلُ أَسْفَلَ البَيْضَةِ تُسْبَغُ على العُنُقِ فَتَقِيهِ . قال : ورُبَّمَا كان المِغْفَرُ مِثْلَ القَلَنْسُوَة غَيرَ أَنّهَا أَوْسَعُ يُلْقيها الرَّجلُ على رَأْسه فتَبْلُغُ الدِّرْعَ ثمّ تُلْبَسُ البَيْضَةُ فَوْقَهَا فذلك المِغْفَر يُرَفَّلُ على العاتِقَيْن ورُبّمَا جُعِل المِغْفَرُ من دِيبَاجٍ وخَزٍّ أَسْفَلَ البَيْضَةِ . وقرأْتُ في كتاب الدِّرْع والبَيْضَة لأَبي : عُبَيْدَةَ مَعْمَر بن المُثَنَّى التَّيْمِيِّ ما نَصُّه : فإِذا لم تَكُنْ يَعْني الدِّرْع صَفيحاً وكَانَتْ سَرَداً - محرّكَةً وقد تُحَوَّل السّين زاياً فيقولُون : زَرَداً وهو الحَلَقُ - فهي مغْفَرٌ وغِفَارَةٌ مَكْسُورة الغَيْن قال :
وطِمِرَّةٍ جَرْداءَ تَضْ ... بِرُ بالمُدجَّجِ ذِي الغِفَارَهْ
ويقال لها تَسْبِغَةٌ فرُبَّمَا كانَت ظَاهِرَةَ الحَلَقِ وربما بَطَّنُوهَا وظَهَّرُوها بِديباج أَو خَزٍّ أَو بِزْيَوْن وحَشَوْهَا بِمَا كَانَ وربَّمَا اتَّخَذُوا فَوْقَهَا قَوْنَساً من فِضَّةٍ وغَيْرِ ذلك . انتهى . والغِفَارَةُ ككِتَابَة : خِرْقةٌ تَلْبَسُهَا المرأَةُ فتُغَطِّي رَأْسَها ما قَبَلَ منه وما دَبَرَ غَيْرَ وَسَطِ رَأْسِهَا . وقيل : هي خِرْقَةٌ تكونُ دون المِقْنَعَة تُوَقِّى بها المَرْأَةُ خِمَارَهَا من الدُّهْن . والغِفَارَةُ أَيضاً : الرُّقْعَةُ الْتي تكونُ على حَزِّ القَوْسِ الذي يَجْرِي عليه الوَتَرُ وقيل : الغِفَارَةُ : جِلْدَةٌ تكونُ على رَأْسِ القَوْسِ يَجْرِي عليها الوَتَرُ والغِفَارَةُ : السَّحَابَةُ فَوْقَ السَّحَابَةِ وفي التهذيب : سَحَابَةٌ تَرَاهَا كأَنَّهَا فوقَ سَحَابَةٍ . والغِفَارةُ : رَأْسَ الجَبَلِ . وغِفَارَةُ : اسمُ جَبَل بعَيْنِه ؛ عن الصاغانيّ . والغَفْرُ بالفَتْح : البَطْنُ قال :
هو القاربُ التالِي له كلُّ قارِب ... وذُو الصَّدَرِ الناّمِي إِذا بَلَغَ الغَفْرَا والغَفْرُ : زِئْبِرُ الثَّوْبِ وما شاكَلَه واحِدَتُه غَفْرَةٌ ويُحَرَّك ويُقَالُ : غَفْرُ الثَّوْبِ : هُدْبُهُ وهُدْب الخَمَائِصِ وهي القُطُفُ رِقَاقُهَا ولَيِّنُها وليس هو أَطْرَافَ الأَرْدِيَة ولا المَلاحِف . وغَفِرَ الثَّوْبُ كفَرِحَ غَفْراً واغْفَارَّ اغْفِيراراً : ثارَ زِئْبِرُهُ وقال ابنُ القَطّاع : أَخْرَجَ زِئْبِرَه . والغُفْرُ : وَلَدُ الأَرْوِيَّة وضَمُّه أَكثرُ والفَتْحُ قَلِيلٌ ج أَغْفَارٌ كقُفْل وأَقْفَال وغِفَرَة كعنَبَةٍ وغُفُورٌ بالضَّمّ الأَخيرة عن كُراع والأُنْثَى غُفْرَةٌ وأُمُّه مُغْفِرَة وَقَدْ أَغْفَرَت والجَمْعُ مُغْفِرَاتٌ قال بِشْرٌ :
وصَعْبٌ يَزِلُّ الغُفْرُ عن قُذُفاتِهِ ... بحافاتِه بانٌ طِوالٌ وعَرْعَرُ وقيل : الغُفْر اسمٌ للواحِدِ منها والجَمْعِ . وحُكِىَ : هذا غُفْرٌ كَثيرٌ وهِي أَرْوَى مُغْفِرٌ : لَهَا غُفْرٌ . قال ابنُ سِيدَه : هكذا حَكَاه أَبو عُبَيْد والصَّوَاب : أَرْوِيَّةٌ مُغْفِرٌ لأَنَّ الأَرْوَى جَمْعٌ أَو اسمُ جَمْع . والغَفْر : مَنْزِلٌ للقَمَر ثَلاثَةُ أَنْجُمٍ صِغَارٌ وهي من المِيْزَانِ . . والغَفْرُ : شَيْءٌ كالجُوَالِق . والغِْفُر بالكَسْر : وَلَدُ البَقَرةِ عن الهَجَرِيّ وقال ابنُ دُرَيد : الغِفْرُ : زَعَمُوا دُوَيْبَة نقله الصاغانيّ . والغَفَرُ بالتَّحْرِيك : صِغَارُ الكَلإِ وأَغْفَرَتِ الأَرْضُ : نَبَتَ فيها شئٌ منه . والغَفَرُ : شَعَرُ العُنُقِ واللَّحْيَيْنِ والقفَاَ والجَبْهَةِ . وقِيل : هو شَعَرٌ كالزَّغَب يَكون على ساقِ المَرْأَةِ والجَبْهَةِ ونحوِ ذلك كالغَفْر بالفَتْح . قال الراجِزُ :
قد عَلِمَتْ خَوْدٌ بسَاقَيْهَا الغَفَرْ ... لَيَرْوَيَنْ أَو لَيَبِيدَنَّ الشَّجَرْ كالغُفَارِ بالضَّمّ وهو لُغَةٌ في الغَفَر مُحَرَّكَةً قال الرَّاجز :
تُبْدِى نَقِيّاً زَانَهَا خِمَارُهَا ... وقُسْطَةً ما شانَها غُفَارُهَا
القُسْطَةُ : عَظْمُ السَّاقِ . قال الجَوْهَرِيّ . ولَسْتُ أَرْويه عن أَحَدٍ . والغَفِيرِ هكذا هو في النُّسخ كأَمير والَّذِي في اللّسَان وغَيْره : والغَفْر بفَتْح فسُكُون فليُنْظَر وغَفْرُ الجَسَدِ وغَفَرُه وغِفَارُهُ : شَعرُه الصِّغارُ القِصار وقال أَبو حَنِيفَة : يُقَال : هو غَفِرُ القَفَا ككَتف : في قَفَاهُ غَفَرٌ وهي غَفِرَةُ الوَجْهِ إِذا كان في وَجْهِها غَفَرٌ . والجَمّاءُ الغَفِيرُ بالمَدّ : البَيْضَةُ التي تَجْمَعُ الرَّأْسَ وتَضُمّه قال أَبو عُبَيْدَة في كِتَاب الدّرع والبَيْضَة : البَيْضَةُ اسمٌ جامِعٌ لما فيهَا من الأَسْمَاءِ والصِّفاتِ التي من غَيْرِ لَفْظها وللبَيْضَة قَبَائلُ صَفائحُ كقَبَائلِ الرَّأْس تَجْمَعُ أَطْرَافَ بَعْضِها إِلى بَعْض بمَسَامِيرَ يَشْدُدْنَ طَرفَيْ كُلّ قَبيلَتَيْن . إِلى آخِرِ ما قال . ويُقَال : جاءُوا جَمّاً غَفِيراً وجَمَّ الغَفِيرِ بالإِضافة وجَمّاءَ الغَفيرِ والجَمّاءَ الغَفِيرَ وجَمّاءَ غَفِيراً ممدودٌ في الكُلّ وجَمّاءَ الغَفِيرَي بالقَصْرِ وجَمَّ الغَفِيرَةِ وجَمّاءَ الغَفِيرَةِ الثَّلاثَةُ ذَكَرَهُمْ الصاغَانِيّ والجَمّاءَ الغَفِيرَةَ وجَمّاءَ غَفِيرضةً والجَمَّ الغَفِيرَ ويقال أَيضاً : جاءُوا بجَمّاءِ الغَفِيرِ والغَفِيرَةِ أَي جاءُوا جَمِيعاً شَريفُهُم ووَضِيعُهم ولم يَتَخَلَّف أَحدٌ وهم كَثِيرُون . وهو عند سيبويه ولم يَحْك إِلاّ الجَمَاءَ الغفيرَ من الأَحوالِ التي دَخَلَهَا الأَلِفُ والَّلام وهو نادرٌ . وقال الغَفِيرُ وَصْفٌ لازِمٌ للجَمَّاءِ . يعني أَنّك لا تَقُولُ الجَمّاءَ وتَسْكُت . والجَمّاء الغَفِير : اسْمٌ ولَيْس بفعْل إِلاّ أَنّهُ مَوْضُوعٌ مَوْضِعَ المَصْدَرِ أَي يُنْصَبُ كما تُنْصَبُ المَصَادرُ التي هي في مَعْنَاه أَي مَرَرْتُ بِهِم جُمُوماً غَفِيراً كقولك جاءُوني جَمِيعاً وقاطِبةً وطُرّاً وكافَّةً وأَدْخَلُوا فيه الأَلِف والَّلامَ كما أَدْخَلُوهُمَا في قولهم : أَوْرَدَهَا العِرَاكَ : أَي أَوْرَدَهَا عِرَاكاً وجَعَلَهُ غيرُه مَصْدَراً . وأَجَازَ ابنُ الأَنْبَاريّ فيه الرَّفْعَ على تَقْدِيرِهِمْ . وقال الكسائيّ : العربُ تَنصبُ الجَمّاءَ الغَفيرَ في التَّمَام وتَرْفَعُه في النُّقْصَان وقد ذَكَرَ غيرُ واحد من الأَئِمَّة هذا البَحْث في جمم مُسْتَقْصىً وسيأْتي إِنْ شاءَ الله تَعالَى . وفي البصائر : جاءَ القَوْمُ جَمّاءَ غَفِيراً والجَمّاءَ الغَفيرَ أَي بأَجْمَعِهِم . والجَمُّ والجَمِيمُ : الكَثِيرُ من كُلّ شئٍ . وفي النهاية في حَدِيثِ أَبِي ذَرٍّ رَضِيَ الله عنه قلتُ : يا رَسُولُ اللهِ كَم الرُّسُلُ ؟ قال : ثَلاثُمائة وخَمْسَةَ عَشَرَ جَمَّ الغَفِيرِ أَي جَمَاعَةً كثيرةً . وغَفَرَ المَريضُ وكذا الجَرِيحُ يَغْفِرُ غَفْراً من حدِّ ضَرَبَ إِذا قامَ من مَرَضِه ثم نُكِسَ كغُفِرَ بِالضَّمِّ على مَا لَمْ يُسَمَّ فاعِلُهُ . وغَفَرَ العاشقُ : عادَ عِيدُهُ بعدَ السَّلْوَةِ قال الشَّاعِر :
" خَلِيلَيَّ إِنَّ الدَّارَ غَفْرٌ لِذِي الهَوَىكَما يَغْفِرُ المَحْمُومُ أَو صَاحِبُ الكَلْمِ
وغَفَرَ الجُرْحُ يَغْفِرُ من حَدّ ضَرَبَ إِذا نُكِسَ وانْتَقَضَ وغَفِرَ بالكَسْر لغة فيه ذكرَه ابن القطّاع وهو في اللّسَان أَيضاً . وزاد ابنُ القَطّاع : وغَفِرَ الجُرْحُ كفَرِحَ إِذا بَرَأَ وهو من الأَضْداد . وهذا قد أَغْفَلَه المصنّف وغَيْرُه من أَرْبَابِ الأَفْعَال فهو مُسْتَدْرَكٌ عليه . وغَفَرَ الجَلَبُ السُّوقَ يَغْفِرُها غَفْراً : رَخَّصَهَا . والمَغَافِرُ والمَغَافِيرُ : المَغَاثِيرُ وهو صَمْغٌ شَبِيهٌ بالنّاطِف يَنْضَحُه العُرْفُطُ فَيُوضَع في ثَوْبٍ ثمّ يُنْضَحُ بالمَاءِ فيُشْرَبُ وقد تَقدّم في غثر . الوَاحِدُ مِغْفَرٌ كمِنْبَر ومُغْفُرٌ ومُغْفُورٌ بضمّهما ومِغْفَارٌ ومِغْفيرٌ بكَسْرِهِمَا وقد يكون المُغْفورُ أَيضاً للعُشَرِ والسَّلَم والثُّمَامِ والطَّلْحِ وغيرِ ذلك . وفي التَّهْذيب . يُقَال لِصَمْغ الرَّمْث والعُرْفُطِ : مَغاثيرُ ومَغَافِيرُ الوَاحدُ مُغْثُورٌ ومُغْفُورٌ ومِغْفَرٌ بالكَسْر . وقال ابنُ الأَثِير : المَغَافِيرُ : صَمْغٌ يَسِيلُ من العُرْفُطِ غيرِ أَنَّ رائحَتَه ليست بِطَيِّبَة . وقال اللَّيْث : صَمْغُ الإِجّاصَة مِغْفَارٌ . وقال أَبو عَمْروٍ : المَغافِيرُ : الصَّمْغُ يكونُ في الرِّمْث وهو حُلْوٌ يُؤْكَلُ واحدُهَا مُغْفُورٌ . وقال ابنُ شُمَيْل : الرِّمْثُ من بَيْنِ الحَمْض له مَغَافيرُ وهو شئٌ يَسِيلُ من طَرَف عِيدانِها مثل الدِّبْس في لَوْنِه وقال غَيْرُه : المَغَافيرُ عَسَلٌ حُلْوٌ مِثْلُ الرُّبِّ إِلاَّ أَنّه أَبْيَض . والمَغْفُوراءُ : الأَرْضُ ذاتُ مَغَافِيرَ وهي مَمْدُودَة ؛ قاله ابن دُرَيْد . وحَكَى أَبو حَنِيفَة ذلك في الرُّبَاعيّ . وأَغْفَرَ العُرْفُطُ والرِّمْثُ : ظَهَر فيهما ذلك وأَخْرَجَ مَغَافيرَه . وتَغَفَّرَ وتَمَغْفَر : اجْتَناها من شَجَرِهَا . فمَنْ قال : مِغْفَر قال : خَرَجْنا نَتغَفَّرُ ومن قال : مُغْفور قال : نَتَمَغْفَرُ . وقَوْلُهُم : هذا الجَنَى لا أَنْ يُكَدَّ المُغْفُرُ . ورَوَى أَبو عَْمرو : لا أَنْ تُكَدِّى المِغْفَرَا . مَثَلٌ يُضْرَب في تَفْضِيلِ الشَّيْءِ قالُوا : يُقَال ذلكَ لمَنْ يَنالُ الخَيْرَ الكَثيرَ والمِغْفَرُ : هو العُودُ من شَجَرِ الصَّمْغِ يُمْسَحُ منه ما ابْيَضَّ فيُتَّخَذُ منه شَرَابٌ طَيِّبٌ . وقال بعضُهم : ما اسْتَدَارَ من الصَّمْغ يقال له المِغْفَر وما استطال مثْلَ الإِصْبع يُقَال له الصُّعْرُورُ وما سَالَ منه في الأَرْضِ يُقَال له الذَّوْبُ . وفي الحَدِيث أَنّ قادِماً قَدِمَ عَلَيْه مِن مَكَّةَ فقال : كَيْفَ تَرَكْتَ الحَزْوَرَةَ ؟ قال : جادَهَا المَطَرُ فأَغْفَرَتْ بَطْحَاؤُهَا أَي أَنَّ المَطَر نَزَلَ عليها حتَّى صارَ كالغَفْرِ من النَّبَاتِ . وقيل : أَراد أَنَّ رِمْثَهَا قد أَخْرَجَتْ مَغَافِيرَها . قال ابنُ الأَثِيرِ : وهذا أَشْبَهُ أَلا تَرَاهُ وَصَفَ شَجَرَهَا فقال وأَبْرَمَ سَلَمُهَا وأَعْذَق إِذْخِرُهَا . وغُفَيْرَةُ كجُهَيْنَةَ : امرَأَةٌ . والحَسَنُ بن غُفَيْر العَطّارُ المِصْريّ هكذا بخَط الذَّهَبِيّ في الدِّيوان ووقع بخَطّ الصاغانيّ في التكملة : البَصْرِيّ والأَوَّلُ الصَّواب كزُبَيْر : مُحَدِّث قال الحافِظُ في التَّبْصير : وَاهٍ كان في حُدُودِ الثَّلاثِمِائَة . وقال الذّهبيّ عن يُوسُفَ بنِ عَدِيّ : كذّابٌ وَضّاعٌ . وَبَنُو غافِرٍ : بَطْنٌ من بَنِي سامَةَ بن لُؤَيّ منهم عَطِيَّةُ بنُ جابِرِ بن غافِرٍ الغافِرِيُّ . وبَنُو غِفَارٍ ككِتَاب : قَبِيلَةٌ من كِنَانَةض وهم بَنُو غِفَارِ بن مُلَيْلِ بنِ ضمْرَةَ بنِ بَكْر بن عَبْدِ مَناةَ رَهْطُ سَيِّدنا أَبي ذَرٍّ جُنْدَبُ بنُ جُنادَةَ الغِفَارِيِّ رَضِيَ الله عنه وقد تقدّم ذِكْرُه ثَلاَثَ مَرّات ومنهم إيماءُ بنُ رَحْضةَ وإِليهم البَيْتُ وأَبو بَصْرَة الغِفَاريُّ اسمُه جَمِيلٌ وبِنْتُه عَزَّةُ صاحبَةُ كُثَيِّر ؛ وابنُ آبي اللَّحْمِ وأَبُو رُهْم وغَيْرُهم . ويُقَال : ما فِيهِ غَفِيرَةٌ ولا عَذِيرَةٌ أَي لا يَغْفِرُ لأَحَدٍ ذَنْباً ولا يَقْبَل عُذْراً قال صَخْرُ الغَيّ :
يا قَوْم لَيْسَتْ فِيهمُ غَفِيرَهْ ... فامْشُوا كما تَمْشِي جِمالُ الحِيرَهْ
أَي تَثَاقَلُوا في سَيْرِكم ولا تُخْفُوه فإِنّهُم - يعني بني المُصْطَلِق - لا يَغْفِرُون ذَنْبَ أَحَد منكم إِنْ ظَفرُوا به . والغَوْفَرُ كجَوْهَر : البِطِّيخُ الخَرِيفيّ أَو نَوْعٌ منه وعليه اقْتََصر الصاغانيّ . والغَفّارِيَّة مُشَدَّدَة ة بمِصْرَ كذا ذَكَره الصاغانيّ . قلتُ : وهما قَرْيَتانِ : إِحداهُمَا في الشَّرْقِيَّة والثانِيَة في الجِيزيّة . وغُفْرٌ كقُفْل : حِصْنٌ باليَمَن من أَعْمَالِ أَبْيَنَ . وأَغْفَرَ النَّخْلُ إِغْفاراً : رَكِبَ البُسْرَ شئٌ كالقِشْرِ قال ابنُ القَطّاع والصاغانيّ : وأَهلُ المَدِينَة يُسَمُّونه : الغَفَا . ومِمّا يُسْتَدْرك عليه : اغْتَفَر ذَنْبَه : مِثْلُ غَفَرَ وهو غَفُورٌ وجَمْعُه غُفُرٌ . وغَفَرَهُ : قال غَفَرَ اللهُ لضهُ . وتَغافَرَا : دَعَا كُلُّ واحدٍ منهما لِصاحِبهِ بالمَغْفِرَة . وامرأَةٌ غَفُورٌ بغير هاءٍ . وغَفَرُ الدَّابَّةِ محرّكةً : نَبَاتُ الشَّعرِ في مَوْضِع العُرْف . والغَفَرُ : نَباتٌ رِبْعيٌّ يَنْبُتُ في السَّهْلِ والآكامِ كأَنَّه عَصافِيرُ خُضْرٌ قِيامٌ إِذا كان أَخضر فإِذا يَبسَ فكأَنَّهُ حُمْرٌ غَيْرُ قِيَام . والغَفِيرَةُ : الكَثْرَةُ والزِّيادَةُ وبه فُسِّرَ حديثُ عليٍّ رضي الله عنه : إِذا رَأَى أَحَدُكُم لأَخِيه غَفِيرَةً في أَهْل أَو مال فلا يَكُونَنّ لَهُ فِتْنَةً . وغِفَارٌ ككِتَاب : مِيسَمٌ يكون على الخَدِّ . وأَبو غِفَارٍ المُثَنَّى بنُ سَعِيد وأَبو غِفَار غالِبٌ التّمّارُ . واخْتُلِف في الأَخِير فقَال الفَلاَّسُ : إِنَّهُ أَبو عَفّانَ وغِفَارٌ العابِدُ : مُحَدِّثون وآمِنَةُ بِنْتُ غِفَار : زَوْجَةُ ابنِ عُمَرَ الَّتي طَلَّقَهَا وهي حائضٌ . وكزُبَيْر : غُفَيْرُ بنُ جَرِير النَّسَفيُّ الحَدّادُ وحَسّانُ بنُ عليّ بن غُفَيْر النَّسَفِيّ وحَفِيدُه عبدُ اللهِ بنُ أَحْمَدَ ابنِ حَسَن بن حَسّان وعليُّ بنُ نَصْرِ بن محمْدِ بنِ غُفَيْر وأَبو ذَرٍّ عَبْدُ بنُ أَحْمَدَ بن محمّدِ بن عبدِ اللهِ بن غُفَيْر الهَرَوِيّ الحافِظُ : محدِّثون . ومن سَجَعات الأَساس : فُلانٌ صِدْقُ قَوْلِه غِفَارِىّ وزَنْدُ وَعْدِه عَفَارِيّ . ومن المَجَازِ قَوْلُ زُهَيْر :
أَضاعَتْ فلَمْ تُغْفَر لَهَا غَفَلاتُها ... فلاَقَتْ بَياناً عندَ آخِرِ مَعْهَدِ أَي لم تَغْفِرِ السِّبَاعُ غَفْلَتَها عن وَلَدِهَا فأَكَلَتْه

### Türkçe

غفر
**غَفَرَ - يَغْفِرُ - مَغْفِرَة- غُفْرَان - غَافِر - غَفُوْر - غَفّار - اسْتَغْفَرَ - يَسْتَغْفِرُ**
**غَفَرَ - يَغْفِرُ** + bir varlık + bir şeyi: onu örttü ve gizledi ve sakladı; onu muhtemel bir zarar veya eziyetten uzaklaştırmak için
**غَفَرَ - يَغْفِرُ** + bir varlık + bir varlığa + bir şeyi: onu örter ve gizler ve ondan uzaklaştırır; onu ondan korumak ve muhafaza etmek için: şeyi varlıktan örter ve onun etkisini ondan uzaklaştırır; onunla varlık arasında bir örtü kılar, böylece ona zarar vermez
﴿Şüphesiz biz Rabbimize iman ettik; bize hatalarımızı bağışlasın diye﴾: bir varlığa bir günahı bağışlar: günahı örter ve uzaklaştırır ve günahı hesaplaşma listesinden siler; varlığın onun sonuçlarından ve zararından kurtulması için
**اغْفِر**: “ **غَفَرَ - يَغْفِرُ** ”dan emir fiildir; şu anlamda: bağışlamanı umuyoruz
**مَغْفِرَة**: “ **مـَفـْعـِلـَة** ” vezninde; “ **غَفَرَ - يَغْفِرُ** ”dan, teyit edilmiş bir defa için mef‘ûl anlamında isim-fiildir: murat edilen bir hâl veya bir iş yahut seçilmiş bir varlık için bağışlama
**غُفْرَان**: “ **فُعْلان** ” vezninde; “ **غَفَرَ - يَغْفِرُ** ”dan, mef‘ûl anlamında mübalağa isim-fiildir: “ **غَفَرَ - يَغْفِرُ** ” fiiliyle olan şey: günahları örtmek ve onları silmek; onların üzerine hesaplaşmayı iptal etmek için
**غُفْرانَك**: şu anlamda: bağışlamanı umuyoruz: günahlarımızı hesaplaşmadan örtmeni ve gizlemeni umuyoruz
**غَافِر**: “ **غَفَرَ - يَغْفِرُ** ”dan, müşebbehe sıfat olan ism-i fâildir
**غَفُوْر**: “ **فـَعول** ” vezninde, “ **غَفَرَ - يَغْفِرُ** ”dan mübalağa ism-i fâildir
**غَفّار**: “ **فَعّال** ” vezninde, “ **غَفَرَ - يَغْفِرُ** ”dan mübalağa ism-i fâildir
**اسْتَغْفَرَ - يَسْتَغْفِرُ**: “ **استفعل** ” vezninde, “ **غَفَرَ - يَغْفِرُ** ”dan: bir varlığın kendisine bir şeyi bağışlaması için çabalar ve temenni eder
Ve lafız, “ şeyin belirsiz, eksik seçik ve açıklık olmasını sağlamak için örtme, gizleme ve kamufle etme; ışığın eksikliği veya görülen cisimde şekil ve manzaranın iç içe girmesi sebebiyle ” lafızlar grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**غَمَضَ - يَغْمِضُ**، **لَبَسَ - يَلْبِسُ**، **قَنَعَ - يَقْنَعُ**، **نَفِقَ - يَنْفَقُ**، **كَفَرَ - يَكْفِرُ**، **غَفَرَ - يَغْفِرُ**
**غفر - يغفر - اغفر**
	﴿Göklerde olan ve yerde olan Allah’ındır; içinizde olanı açığa vursanız da onu gizleseniz de Allah sizi onunla hesaba çeker; sonra dilediğine bağışlar ve dilediğine azap eder; Allah her şeye kadirdir (284)﴾ Bakara ﴿Yahudiler ve Hristiyanlar dedi ki: Biz Allah’ın oğulları ve sevgilileriyiz. De ki: Öyleyse günahlarınız sebebiyle size niçin azap ediyor? Bilakis siz, yarattıklarından bir beşersiniz; dilediğine bağışlar ve dilediğine azap eder; göklerin ve yerin ve ikisi arasındakilerin mülkü Allah’ındır; dönüş de O’nadır (18)﴾ Maide
	﴿Göklerin ve yerin mülkü Allah’ındır; dilediğine bağışlar ve dilediğine azap eder; Allah bağışlayıcı, merhametli olmuştur (14)﴾ Fetih ﴿Bilmedin mi ki göklerin ve yerin mülkü Allah’ındır; dilediğine azap eder ve dilediğine bağışlar; Allah her şeye kadirdir (40)﴾ Maide
	﴿Şüphesiz Allah, kendisine ortak koşulmasını bağışlamaz; bunun aşağısında olanı dilediğine bağışlar; kim Allah’a ortak koşarsa, gerçekten uzak bir sapıklıkla sapmıştır (116)﴾ Nisa ﴿Şüphesiz Allah, kendisine ortak koşulmasını bağışlamaz; bunun aşağısında olanı dilediğine bağışlar; kim Allah’a ortak koşarsa, gerçekten büyük bir günah uydurmuştur (48)﴾ Nisa
	﴿De ki: Ey kendilerine karşı aşırı giden kullarım! Allah’ın rahmetinden ümit kesmeyin; şüphesiz Allah günahların hepsini bağışlar; şüphesiz O, bağışlayıcıdır, merhametlidir (53)﴾ Zümer
	﴿Onlara denildiğinde: Bu köyde oturun ve ondan dilediğiniz yerden yiyin; ve “ **حطة** ” deyin; ve kapıdan secde ederek girin; size hatalarınızı bağışlayalım; iyilik yapanları artıracağız (161)﴾ A‘raf ﴿Hani demiştik: Bu köye girin; ondan dilediğiniz yerden bol bol yiyin; ve kapıdan secde ederek girin; ve “ **حطة** ” deyin; size hatalarınızı bağışlayalım; iyilik yapanları artıracağız (58)﴾ Bakara
	﴿Şüphesiz biz Rabbimize iman ettik; bize hatalarımızı ve bize sihirden zorla yaptırdıklarını bağışlasın diye; Allah daha hayırlı ve daha kalıcıdır (73)﴾ Taha
	﴿Allah senin geçmiş günahını ve sonraki günahını bağışlasın; ve sana nimetini tamamlasın; ve seni dosdoğru bir yola hidayet etsin diye (2)﴾ Fetih
	﴿Ey iman edenler! Allah’tan sakının ve Resulüne iman edin; size rahmetinden iki pay versin; ve size onunla yürüyeceğiniz bir nur kılsın; ve sizi bağışlasın; Allah bağışlayıcı, merhametlidir (28)﴾ Hadid ﴿Ey iman edenler! Allah’a nasuh bir tevbe ile tevbe edin; umulur ki Rabbiniz sizden kötülüklerinizi örter; ve sizi altından ırmaklar akan cennetlere sokar; o gün Allah peygamberi ve onunla beraber iman edenleri rezil etmez; nurları önlerinde ve sağlarında koşar; derler ki: Rabbimiz! Nurumuzu bizim için tamamla ve bizi bağışla; şüphesiz Sen her şeye kadirsin (8)﴾ Tahrim
	﴿Ey iman edenler! Eğer Allah’tan sakınırsanız, size bir furkan kılar; ve sizden kötülüklerinizi örter; ve sizi bağışlar; Allah büyük fazl sahibidir (29)﴾ Enfal ﴿Ey kavmimiz! Allah’ın davetçisine icabet edin ve ona iman edin; günahlarınızdan size bağışlasın ve sizi elem verici bir azaptan korusun (31)﴾ Ahkaf ﴿Günahlarınızı size bağışlar ve sizi altından ırmaklar akan cennetlere ve Adn cennetlerinde güzel meskenlere sokar; işte bu büyük kurtuluştur (12)﴾ Saff ﴿Sizin işlerinizin ıslah eder ve günahlarınızı size bağışlar; kim Allah’a ve Resulüne itaat ederse, gerçekten büyük bir kurtuluşla kurtulmuştur (71)﴾ Ahzab
	﴿Resulleri dedi ki: Allah hakkında şüphe mi var; göklerin ve yerin yaratıcısı! Sizi çağırıyor ki günahlarınızdan size bağışlasın ve sizi belirlenmiş bir süreye kadar erteleyip yaşatsın. Dediler ki: Siz ancak bizim gibi bir beşersiniz; atalarımızın ibadet etmekte olduğu şeyden bizi çevirmek istiyorsunuz; öyleyse bize apaçık bir delil getirin (10)﴾ İbrahim ﴿Günahlarınızdan size bağışlasın ve sizi belirlenmiş bir süreye kadar erteleyip yaşatsın; şüphesiz Allah’ın eceli geldiğinde ertelenmez; keşke bilseydiniz (4)﴾ Nuh
	﴿Kâfir olanlara de ki: Eğer vazgeçerlerse, geçmiş olan kendilerine bağışlanır; eğer dönerlerse, öncekilerin sünneti geçmiştir (38)﴾ Enfal ﴿Eğer Allah’a güzel bir borç verirseniz, onu sizin için kat kat artırır ve sizi bağışlar; Allah şükredicidir, halîmdir (17)﴾ Tegabün
	﴿Onlar için ister bağışlanma dilesen ister bağışlanma dilemesen birdir; Allah onları asla bağışlamayacaktır; şüphesiz Allah fasıklar kavmini hidayet etmez (6)﴾ Münafıkun ﴿Şüphesiz inkâr edenler ve Allah’ın yolundan alıkoyanlar, sonra kâfirler olarak ölenler; Allah onları asla bağışlamayacaktır (34)﴾ Muhammed
	﴿Şüphesiz iman edenler, sonra inkâr edenler, sonra iman edenler, sonra inkâr edenler, sonra inkârı artıranlar; Allah onları bağışlayacak değildir ve onları bir yola hidayet edecek değildir (137)﴾ Nisa ﴿Şüphesiz inkâr edenler ve zulmedenler; Allah onları bağışlayacak değildir ve onları bir yola hidayet edecek değildir (168)﴾ Nisa
	﴿İkisi dedi ki: Rabbimiz! Kendimize zulmettik; eğer bizi bağışlamaz ve bize merhamet etmezsen, mutlaka ziyan edenlerden oluruz (23)﴾ A‘raf ﴿Ellerine düşüp de kendilerinin sapmış olduklarını gördüklerinde dediler ki: Eğer Rabbimiz bize merhamet etmez ve bizi bağışlamazsa, mutlaka ziyan edenlerden oluruz (149)﴾ A‘raf ﴿Dedi ki: Rabbim! Hakkında bilgim olmayan şeyi senden istemekten sana sığınırım; eğer beni bağışlamaz ve bana merhamet etmezsen, ziyan edenlerden olurum (47)﴾ Hud ﴿Dedi ki: Rabbim! Şüphesiz ben kendime zulmettim; beni bağışla. Derken onu bağışladı; şüphesiz O, bağışlayıcıdır, merhametlidir (16)﴾ Kasas
	﴿Onlar derler ki: Rabbimiz! Şüphesiz biz iman ettik; günahlarımızı bize bağışla ve bizi ateş azabından koru (16)﴾ Âl-i İmran ﴿Onların sözleri ancak şunu demeleriydi: Rabbimiz! Günahlarımızı ve işimizdeki aşırılığımızı bize bağışla; ayaklarımızı sabit kıl; ve kâfir kavme karşı bize yardım et (147)﴾ Âl-i İmran ﴿Rabbimiz! Şüphesiz biz, imana çağıran bir çağırıcıyı işittik: “Rabbinize iman edin” diye çağırıyordu; biz de iman ettik. Rabbimiz! Günahlarımızı bize bağışla; kötülüklerimizi bizden ört; ve bizi iyilerle beraber vefat ettir (193)﴾ Âl-i İmran
	﴿Şüphesiz biz, Rabbimizin bize hatalarımızı bağışlamasını umuyoruz; ilk iman edenler olmuşsak (51)﴾ Şuara ﴿Ve O ki, din günü hatamı bana bağışlamasını umarım (82)﴾ Şuara
	﴿Şüphesiz kullarımdan bir grup vardı; derlerdi ki: Rabbimiz! İman ettik; bizi bağışla ve bize merhamet et; Sen merhamet edenlerin en hayırlısısın (109)﴾ Müminun ﴿Ve de ki: Rabbim! Bağışla ve merhamet et; Sen merhamet edenlerin en hayırlısısın (118)﴾ Müminun

﴿Bugün size kınama yoktur; Allah sizi bağışlar; O, merhametlilerin en merhametlisidir (92)﴾ Yusuf
	﴿Rabbimiz, bizi kâfir olanlar için bir fitne kılma; ve bizi bağışla, Rabbimiz; şüphesiz Sen, Sen azîz, hakîmsin (5)﴾ el-Mümtehine
	﴿Rabbimiz, beni ve anne-babamı ve müminleri, hesabın kalkacağı gün bağışla (41)﴾ İbrahim ﴿Rabbim, beni ve anne-babamı ve evime mümin olarak gireni ve mümin erkekleri ve mümin kadınları bağışla; ve zalimlere helâkten başka bir şey artırma (28)﴾ Nuh
	﴿Musa, kavminden yetmiş adamı mîkâtımız için seçti; onları sarsıntı yakalayınca dedi: Rabbim, dileseydin onları daha önce ve beni helâk ederdin; içimizden sefihlerin yaptıkları sebebiyle bizi helâk mi ediyorsun? O, ancak Senin fitnendir; onunla dilediğini saptırırsın ve dilediğini hidayete erdirirsin; Sen bizim velîmizsin; artık bizi bağışla ve bize merhamet et; Sen, bağışlayanların en hayırlısısın (155)﴾ el-A‘râf ﴿Allah hiçbir nefse ancak gücünün yettiğini yükler; onun lehine kazandığı vardır ve onun aleyhine edindiği vardır; Rabbimiz, unuttuk yahut hata ettikse bizi muaheze etme; Rabbimiz, bizden öncekilere yüklediğin gibi üzerimize ağır yük yükleme; Rabbimiz, bize gücümüzün yetmediğini yükleme; ve bizden affet, ve bizi bağışla, ve bize merhamet et; Sen bizim mevlamızsın; artık kâfir kavme karşı bize yardım et (286)﴾ el-Bakara
	﴿Dedi: Rabbim, beni ve kardeşimi bağışla ve bizi rahmetine sok; Sen, merhametlilerin en merhametlisidir (151)﴾ el-A‘râf ﴿Onlardan sonra gelenler derler ki: Rabbimiz, bizi ve imanla bizden önce geçmiş kardeşlerimizi bağışla; ve iman edenlere karşı kalplerimizde bir kin kılma; Rabbimiz, şüphesiz Sen raûf, rahîmsin (10)﴾ el-Haşr
	﴿Dedi: Rabbim, beni bağışla ve bana, benden sonra hiç kimseye yaraşmayacak bir mülk bağışla; şüphesiz Sen, Sen vehhâbsın (35)﴾ Sâd
	﴿Ve babamı bağışla; şüphesiz o, sapıklardan idi (86)﴾ eş-Şuarâ
	﴿Arşı taşıyanlar ve onun çevresindekiler, Rablerinin hamdiyle tesbih ederler ve O’na iman ederler ve iman edenler için bağışlanma dilerler: Rabbimiz, rahmet ve ilimce her şeyi kuşattın; artık tevbe edenleri ve Senin yoluna uyanları bağışla ve onları cehennem azabından koru (7)﴾ Gâfir ﴿Eğer onlara azap edersen, şüphesiz onlar Senin kullarındır; ve eğer onları bağışlarsan, şüphesiz Sen, Sen azîz, hakîmsin (118)﴾ el-Mâide
	﴿Ey iman edenler, şüphesiz eşlerinizden ve çocuklarınızdan size düşman olan vardır; artık onlardan sakının; ve eğer affeder, hoş görür ve bağışlarsanız, artık şüphesiz Allah gafûr, rahîmdir (14)﴾ et-Teğâbün ﴿İman edenlere de ki: Allah’ın günlerini ummayanları bağışlasınlar; bir kavmi, kazanmakta olduklarıyla cezalandırması için (14)﴾ el-Câsiye
	﴿Ve onlar ki, günahın büyüklerinden ve fuhşiyattan kaçınırlar; ve öfkelendikleri vakit, onlar bağışlarlar (37)﴾ eş-Şûrâ ﴿Ve her kim sabreder ve bağışlarsa, şüphesiz bu, işlerin azminden/kararlılığındandır (43)﴾ eş-Şûrâ
	﴿Onlardan sonra bir halef geldi; Kitab’a vâris oldular; şu daha aşağı olanın geçici menfaatini alırlar ve derler ki: Bize bağışlanacak; ve onlara onun benzeri bir menfaat gelse onu da alırlar; Kitab’ın misakı onlardan alınmadı mı ki Allah hakkında haktan başka söylemesinler? ve onda olanı ders ettiler; ve âhiret yurdu, takvâ edenler için daha hayırlıdır; hâlâ akletmez misiniz? (169)﴾ el-A‘râf
	﴿Rabbim beni bağışladığı için ve beni ikrama erdirilenlerden kıldığı için (27)﴾ Yâsîn ﴿Artık onu bundan dolayı bağışladık; ve şüphesiz onun için katımızda elbette bir yakınlık ve güzel bir dönüş yeri vardır (25)﴾ Sâd
	﴿Ve şüphesiz ben, onları bağışlaman için her ne zaman kendilerine davet ettiysem, parmaklarını kulaklarına koydular ve elbiselerine büründüler ve direttiler ve büyüklenerek büyüklenip durdular (7)﴾ Nuh
**غفرانك**
	﴿Resul, Rabbinden kendisine indirilene iman etti; ve müminler de; hepsi Allah’a ve meleklerine ve kitaplarına ve resullerine iman etti; resullerinden hiçbiri arasında ayırım yapmayız; ve dediler ki: İşittik ve itaat ettik; **غفرانك** Rabbimiz; ve dönüş Sanadır (285)﴾ el-Bakara
**غفار**
﴿Beni Allah’a küfretmeye ve hakkında benim için bir ilim olmayanı O’na ortak koşmaya çağırıyorsunuz; ben ise sizi azîz **الغفار**’a çağırıyorum (42)﴾ Gâfir ﴿Göklerin ve yerin Rabbi ve ikisi arasındakilerin; azîz **الغفار** (66)﴾ Sâd ﴿Gökleri ve yeri hak ile yarattı; geceyi gündüzün üzerine sarar ve gündüzü gecenin üzerine sarar; ve güneşi ve ayı boyun eğdirdi; her biri belirlenmiş bir ecele kadar akar; haberiniz olsun, O azîz **الغفار**’dır (5)﴾ ez-Zümer
	﴿Ve şüphesiz ben, tevbe eden ve iman eden ve salih amel işleyen, sonra hidayete eren kimse için elbette **لغفار**’ım (82)﴾ Tâhâ
**غافر**
﴿Günahı bağışlayan, tevbeyi kabul eden, azabı şiddetli, lütuf sahibi; O’ndan başka ilâh yoktur; dönüş O’nadır (3)﴾ Gâfir ﴿Musa, kavminden yetmiş adamı mîkâtımız için seçti; onları sarsıntı yakalayınca dedi: Rabbim, dileseydin onları daha önce ve beni helâk ederdin; içimizden sefihlerin yaptıkları sebebiyle bizi helâk mi ediyorsun? O, ancak Senin fitnendir; onunla dilediğini saptırırsın ve dilediğini hidayete erdirirsin; Sen bizim velîmizsin; artık bizi bağışla ve bize merhamet et; Sen, bağışlayanların en hayırlısısın (155)﴾ el-A‘râf
**غفور**
Cahillikle bir kötülük işledi, sonra tevbe etti ve ıslah etti ﴿Ayetlerimize iman edenler sana geldiği vakit de de ki: Selâm size; Rabbiniz rahmeti kendi üzerine yazdı: Şüphesiz sizden her kim cahillikle bir kötülük işler, sonra onun ardından tevbe eder ve ıslah ederse, artık şüphesiz O **غفور** rahîmdir (54)﴾ el-En‘âm ﴿Sonra şüphesiz Rabbin, cahillikle kötülük işleyenler için, sonra bunun ardından tevbe edenler ve ıslah edenler için; şüphesiz Rabbin bunun ardından elbette **لغفور** rahîmdir (119)﴾ en-Nahl
 	﴿Allah, imanlarından sonra küfreden bir kavmi nasıl hidayete erdirir? ve resulün hak olduğuna şahitlik ettiler ve kendilerine apaçık deliller geldi; Allah zalim kavmi hidayete erdirmez (86) İşte onların cezası: Allah’ın ve meleklerin ve insanların hepsinin lâneti onların üzerinedir (87) Orada ebedî kalıcılar; onlardan azap hafifletilmez ve onlara bakılmaz (88) Ancak bundan sonra tevbe edenler ve ıslah edenler müstesna; artık şüphesiz Allah **غفور** rahîmdir (89)﴾ Âl-i İmrân ﴿İffetli kadınlara iftira atanlar, sonra dört şahit getirmeyenler; onları seksen değnekle dövün ve onların şahitliğini ebediyen kabul etmeyin; işte onlar fâsıklardır (4) Ancak bundan sonra tevbe edenler ve ıslah edenler müstesna; artık şüphesiz Allah **غفور** rahîmdir (5)﴾ en-Nûr
 	﴿Ve kötülükleri işleyenler, sonra onun ardından tevbe edenler ve iman edenler; şüphesiz Rabbin bunun ardından elbette **لغفور** rahîmdir (153)﴾ el-A‘râf ﴿Ancak tevbe eden ve iman eden ve salih bir amel işleyen müstesna; işte onlar, Allah onların kötülüklerini iyiliklere çevirir; ve Allah **غفورا** rahîmdir (70)﴾ el-Furkân
 	﴿Artık her kim zulmünden sonra tevbe eder ve ıslah ederse, şüphesiz Allah onun tevbesini kabul eder; şüphesiz Allah **غفور** rahîmdir (39)﴾ el-Mâide ﴿Ancak zulmeden, sonra kötülükten sonra iyilikle değiştiren müstesna; artık şüphesiz ben **غفور** rahîmdir (11)﴾ en-Neml ﴿Ve başkaları, günahlarını itiraf ettiler; salih bir ameli başka bir kötü ile karıştırdılar; umulur ki Allah onların tevbesini kabul eder; şüphesiz Allah **غفور** rahîmdir (102)﴾ et-Tevbe
 	﴿Hâlâ Allah’a tevbe etmiyorlar mı ve O’ndan bağışlanma dilemiyorlar mı? ve Allah **غفور** rahîmdir (74)﴾ el-Mâide ﴿Ve her kim bir kötülük işler yahut nefsine zulmeder, sonra Allah’tan bağışlanma dilerse, Allah’ı **غفورا** rahîma bulur (110)﴾ en-Nisâ
 	﴿Ve göklerde olan ve yerde olan Allah’ındır; dilediğini bağışlar ve dilediğine azap eder; ve Allah **غفور** rahîmdir (129)﴾ Âl-i İmrân ﴿Göklerin ve yerin mülkü Allah’ındır; dilediğini bağışlar ve dilediğine azap eder; ve Allah **غفورا** rahîma idi (14)﴾ el-Feth
 	﴿O ki ölümü ve hayatı yarattı; hanginizin amelce daha güzel olduğunu sizi denemek için; ve O azîz **الغفور**’dur (2)﴾ el-Mülk ﴿Ve O **الغفور** **الودود**’dur (14)﴾ el-Burûc ﴿Rabbiniz, nefislerinizde olanı daha iyi bilendir; eğer salih olursanız, artık şüphesiz O, evvâblar için **غفورا** idi (25)﴾ el-İsrâ ﴿Ve Rabbin **الغفور** rahmet sahibidir; kazandıkları sebebiyle onları muaheze etseydi, onlara azabı çabuklaştırırdı; bilakis onlar için bir vâde vardır; O’ndan başka bir sığınak bulamayacaklardır (58)﴾ el-Kehf ﴿Yere gireni ve ondan çıkanı ve gökten ineni ve onda yükseleni bilir; ve O rahîm **الغفور**’dur (2)﴾ Sebe’
 	﴿Ve O, sizi yerin halifeleri kılan ve size verdiği şeyde sizi denemek için bazınızı bazınızın üstünde derecelerle yükselten O’dur; şüphesiz Rabbin süratli azap sahibidir; ve şüphesiz O elbette **لغفور** rahîmdir (165)﴾ el-En‘âm ﴿Ve Rabbin ilan etti ki: Kıyamet gününe kadar onların üzerine, onlara kötü azabı tattıracak kimseleri mutlaka gönderecektir; şüphesiz Rabbin süratli azap sahibidir; ve şüphesiz O elbette **لغفور** rahîmdir (167)﴾ el-A‘râf
 	﴿Bilin ki Allah şiddetli azap sahibidir ve Allah **غفور** rahîmdir (98)﴾ el-Mâide

﴿**تسبح له السماوات السبع والأرض ومن فيهن وإن من شيء إلا يسبح بحمده ولكن لا تفقهون تسبيحهم إنه كان حليما غفورا (44)**﴾ el-İsrâ ﴿**إن الله يمسك السماوات والأرض أن تزولا ولئن زالتا إن أمسكهما من أحد من بعده إنه كان حليما غفورا (41)**﴾ Fâtır
 	﴿**نبئ عبادي أني أنا الغفور الرحيم (49)**﴾ el-Hicr ﴿**قل ياعبادي الذين أسرفوا على أنفسهم لا تقنطوا من رحمة الله إن الله يغفر الذنوب جميعا إنه هو الغفور الرحيم (53)**﴾ ez-Zümer
 	﴿**قل أنزله الذي يعلم السر في السماوات والأرض إنه كان غفورا رحيما (6)**﴾ el-Furkân ﴿**نزلا من غفور رحيم 32)**﴾ Fussilet
 	﴿**ذلك الذي يبشر الله عباده الذين آمنوا وعملوا الصالحات قل لا أسألكم عليه أجرا إلا المودة في القربى ومن يقترف حسنة نزد له فيها حسنا إن الله غفور شكور 23)**﴾ eş-Şûrâ

yemek	﴿**إنما حرم عليكم الميتة والدم ولحم الخنزير وما أهل به لغير الله فمن اضطر غير باغ ولا عاد فلا إثم عليه إن الله غفور رحيم (173)**﴾ el-Bakara ﴿**حرمت عليكم الميتة والدم ولحم الخنزير وما أهل لغير الله به والمنخنقة والموقوذة والمتردية والنطيحة وما أكل السبع إلا ما ذكيتم وما ذبح على النصب وأن تستقسموا بالأزلام ذلكم فسق اليوم يئس الذين كفروا من دينكم فلا تخشوهم واخشوني اليوم أكملت لكم دينكم وأتممت عليكم نعمتي ورضيت لكم الإسلام دينا فمن اضطر في مخمصة غير متجانف لإثم فإن الله غفور رحيم(3)**﴾ el-Mâide ﴿**قل لا أجد في ما أوحي إلي محرما على طاعم يطعمه إلا أن يكون ميتة أو دما مسفوحا أو لحم خنزير فإنه رجس أو فسقا أهل لغير الله به فمن اضطر غير باغ ولا عاد فإن ربك غفور رحيم(145)**﴾ el-En‘âm ﴿**إنما حرم عليكم الميتة والدم ولحم الخنزير وما أهل لغير الله به فمن اضطر غير باغ ولا عاد فإن الله غفور رحيم (115)**﴾ en-Nahl
 	﴿**فكلوا مما غنمتم حلالا طيبا واتقوا الله إن الله غفور رحيم(69)**﴾ el-Enfâl

erkeklerle kadınların karışması ve örtünme	﴿**ولا جناح عليكم فيما عرضتم به من خطبة النساء أو أكننتم في أنفسكم علم الله أنكم ستذكرونهن ولكن لا تواعدوهن سرا إلا أن تقولوا قولا معروفا ولا تعزموا عقدة النكاح حتى يبلغ الكتاب أجله واعلموا أن الله يعلم ما في أنفسكم فاحذروه واعلموا أن الله غفور حليم (235)**﴾ el-Bakara ﴿**ياأيها النبي قل لأزواجك وبناتك ونساء المؤمنين يدنين عليهن من جلابيبهن ذلك أدنى أن يعرفن فلا يؤذين وكان الله غفورا رحيما (59)**﴾ el-Ahzâb

fuhuş, hayasızlık ve kötülük	﴿**وما أبرئ نفسي إن النفس لأمارة بالسوء إلا ما رحم ربي إن ربي غفور رحيم (53)**﴾ Yûsuf ﴿**وليستعفف الذين لا يجدون نكاحا حتى يغنيهم الله من فضله والذين يبتغون الكتاب مما ملكت أيمانكم فكاتبوهم إن علمتم فيهم خيرا وآتوهم من مال الله الذي آتاكم ولا تكرهوا فتياتكم على البغاء إن أردن تحصنا لتبتغوا عرض الحياة الدنيا ومن يكرهن فإن الله من بعد إكراههن غفور رحيم (33)**﴾ en-Nûr

**الإيلاء** ve **الظهار**	﴿**للذين يؤلون من نسائهم تربص أربعة أشهر فإن فاءوا فإن الله غفور رحيم (226)**﴾ el-Bakara ﴿**الذين يظاهرون منكم من نسائهم ما هن أمهاتهم إن أمهاتهم إلا اللائي ولدنهم وإنهم ليقولون منكرا من القول وزورا وإن الله لعفو غفور (2)**﴾ el-Mücâdele

nikâhta haram kılınanlar	﴿**حرمت عليكم أمهاتكم وبناتكم وأخواتكم وعماتكم وخالاتكم وبنات الأخ وبنات الأخت وأمهاتكم اللاتي أرضعنكم وأخواتكم من الرضاعة وأمهات نسائكم وربائبكم اللاتي في حجوركم من نسائكم اللاتي دخلتم بهن فإن لم تكونوا دخلتم بهن فلا جناح عليكم وحلائل أبنائكم الذين من أصلابكم وأن تجمعوا بين الأختين إلا ما قد سلف إن الله كان غفورا رحيما (23)**﴾ en-Nisâ

sağ elin sahip olduğu ile evlenme; sağ elin sahip olduğunun fuhşu	﴿**ومن لم يستطع منكم طولا أن ينكح المحصنات المؤمنات فمن ما ملكت أيمانكم من فتياتكم المؤمنات والله أعلم بإيمانكم بعضكم من بعض فانكحوهن بإذن أهلهن وآتوهن أجورهن بالمعروف محصنات غير مسافحات ولا متخذات أخدان فإذا أحصن فإن أتين بفاحشة فعليهن نصف ما على المحصنات من العذاب ذلك لمن خشي العنت منكم وأن تصبروا خير لكم والله غفور رحيم(25)**﴾ en-Nisâ

Peygamberin evliliği	﴿**ياأيها النبي إنا أحللنا لك أزواجك اللاتي آتيت أجورهن وما ملكت يمينك مما أفاء الله عليك وبنات عمك وبنات عماتك وبنات خالك وبنات خالاتك اللاتي هاجرن معك وامرأة مؤمنة إن وهبت نفسها للنبي إن أراد النبي أن يستنكحها خالصة لك من دون المؤمنين قد علمنا ما فرضنا عليهم في أزواجهم وما ملكت أيمانهم لكيلا يكون عليك حرج وكان الله غفورا رحيما(50)**﴾ el-Ahzâb ﴿**ياأيها النبي لم تحرم ما أحل الله لك تبتغي مرضاة أزواجك والله غفور رحيم(1)**﴾ et-Tahrîm

eşler arasında adalet	﴿**ولن تستطيعوا أن تعدلوا بين النساء ولو حرصتم فلا تميلوا كل الميل فتذروها كالمعلقة وإن تصلحوا وتتقوا فإن الله كان غفورا رحيما (129)**﴾ en-Nisâ

evlat edinme	﴿**ادعوهم لآبائهم هو أقسط عند الله فإن لم تعلموا آباءهم فإخوانكم في الدين ومواليكم وليس عليكم جناح فيما أخطأتم به ولكن ما تعمدت قلوبكم وكان الله غفورا رحيما(5)**﴾ el-Ahzâb

aile içi düşmanlık	﴿**ياأيها الذين آمنوا إن من أزواجكم وأولادكم عدوا لكم فاحذروهم وإن تعفوا وتصفحوا وتغفروا فإن الله غفور رحيم(14)**﴾ et-Teğâbün

boş yemin	﴿**لا يؤاخذكم الله باللغو في أيمانكم ولكن يؤاخذكم بما كسبت قلوبكم والله غفور حليم (225)**﴾ el-Bakara

cihaddan geri oturma ve cihad	﴿**إن الذين آمنوا والذين هاجروا وجاهدوا في سبيل الله أولئك يرجون رحمة الله والله غفور رحيم (218)**﴾ el-Bakara ﴿**لا يستوي القاعدون من المؤمنين غير أولي الضرر والمجاهدون في سبيل الله بأموالهم وأنفسهم فضل الله المجاهدين بأموالهم وأنفسهم على القاعدين درجة وكلا وعد الله الحسنى وفضل الله المجاهدين على القاعدين أجرا عظيما(95)درجات منه ومغفرة ورحمة وكان الله غفورا رحيما (96)**﴾ en-Nisâ ﴿**ليس على الضعفاء ولا على المرضى ولا على الذين لا يجدون ما ينفقون حرج إذا نصحوا لله ورسوله ما على المحسنين من سبيل والله غفور رحيم(91)**﴾ et-Tevbe

düşmanla karşılaşmada yüz çevirme	﴿**إن الذين تولوا منكم يوم التقى الجمعان إنما استزلهم الشيطان ببعض ما كسبوا ولقد عفا الله عنهم إن الله غفور حليم (155)**﴾ Âl-i İmrân

Allah’ın hükmünün uygulanmadığı bir yerde kalmak	﴿“Dediler ki: Allah’ın arzı geniş değil miydi de onda hicret etseydiniz? İşte onların barınağı cehennemdir; ne kötü varış yeridir (97). Ancak erkeklerden, kadınlardan ve çocuklardan güçsüz bırakılanlar müstesna; bir çareye güç yetiremezler ve bir yola hidayet bulamazlar (98). İşte onlar; Allah’ın onları affetmesi umulur; Allah **عفوا غفورا** idi (99).”﴾ **النساء** ﴿“Kim Allah yolunda hicret ederse, yeryüzünde çokça sığınılacak yer ve genişlik bulur. Kim de evinden Allah’a ve Resulüne hicret edici olarak çıkar da sonra ona ölüm yetişirse, artık onun ecri Allah üzerine düşmüştür; Allah **غفورا رحيما** idi (100).”﴾ **النساء** ﴿“Sonra şüphesiz Rabbin, fitneye uğratıldıktan sonra hicret edenler, sonra cihad edenler ve sabredenler içindir; şüphesiz Rabbin, bundan sonra elbette **لغفور رحيم**dir (110).”﴾ **النحل**

Münafıkların azabı ve müminler için bağışlama	﴿“Allah, doğruları doğruluklarıyla mükâfatlandırsın ve münafıkları dilerse azaplandırsın yahut onların tevbesini kabul etsin diye; şüphesiz Allah **غفورا رحيما** idi (24).”﴾ **الأحزاب** ﴿“Allah münafık erkeklere, münafık kadınlara, müşrik erkeklere ve müşrik kadınlara azap etsin ve Allah mümin erkeklerin ve mümin kadınların tevbesini kabul etsin diye; Allah **غفورا رحيما** idi (73).”﴾ **الأحزاب**

Allah’ın hükmüne karşı savaşanların azabı ve onlardan tevbe edenler için bağışlama	﴿“Allah’a ve Resulüne karşı savaşanların ve yeryüzünde fesat çıkarmaya koşanların cezası ancak şudur: öldürülmeleri yahut asılmaları yahut ellerinin ve ayaklarının çaprazlama kesilmesi yahut yerden sürülmeleri. Bu, onlar için dünyada bir rezilliktir; ahirette de onlar için büyük bir azap vardır (33). Ancak, siz onlara güç yetirmeden önce tevbe edenler müstesna; bilin ki Allah **غفور رحيم**dir (34).”﴾ **المائدة** ﴿“Haram aylar çıkınca müşrikleri bulduğunuz yerde öldürün; onları yakalayın, kuşatın ve her gözetleme yerinde onlara oturun. Eğer tevbe ederler, namazı kılarlar ve zekâtı verirlerse yollarını serbest bırakın; şüphesiz Allah **غفور رحيم**dir (5).”﴾ **التوبة** ﴿“Onları yakaladığınız yerde öldürün; sizi çıkardıkları yerden siz de onları çıkarın. Fitne öldürmekten daha şiddetlidir. Mescid-i Haram yanında, onlar orada sizinle savaşıncaya kadar onlarla savaşmayın; eğer sizinle savaşırlar ise onları öldürün; kâfirlerin cezası böyledir (191). Eğer vazgeçerlerse, şüphesiz Allah **غفور رحيم**dir (192).”﴾ **البقرة**

Kâfirlerden düşmanın azabı ve onlardan tevbe eden için bağışlama	﴿“Sonra Allah, Resulünün üzerine ve müminlerin üzerine sekînetini indirdi; görmediğiniz ordular indirdi ve kâfir olanlara azap etti; bu, kâfirlerin cezasıdır (26). Sonra bunun ardından Allah, dilediğine tevbe nasip eder; Allah **غفور رحيم**dir (27).”﴾ **التوبة** ﴿“Umulur ki Allah, sizinle onlardan düşmanlık ettikleriniz arasında bir sevgi kılar; Allah kadirdir; Allah **غفور رحيم**dir (7).”﴾ **الممتحنة**

Allah’ın hükmüne itaat eden ve infak eden bedeviler için bağışlama	﴿“Bedevilerden öylesi vardır ki Allah’a ve ahiret gününe iman eder; infak ettiğini Allah katında yakınlıklar ve Resulün duaları edinir. Dikkat edin, o onlar için bir yakınlıktır; Allah onları rahmetine sokacaktır; şüphesiz Allah **غفور رحيم**dir (99).”﴾ **الأعراف** ﴿“Bedeviler dedi ki: ‘İman ettik.’ De ki: ‘İman etmediniz; fakat “İslâm olduk” deyin; iman henüz kalplerinize girmedi.’ Eğer Allah’a ve Resulüne itaat ederseniz, amellerinizden size hiçbir şeyi eksiltmez; şüphesiz Allah **غفور رحيم**dir (14).”﴾ **الحجرات** ﴿“Sizin için amellerinizi ıslah eder ve sizin için günahlarınızı bağışlar. Kim Allah’a ve Resulüne itaat ederse, artık büyük bir kurtuluşla kurtulmuştur (71).”﴾ **الأحزاب**

Resule uyan için bağışlama; Resule isyan eden için bağışlama talebi	﴿“De ki: Eğer Allah’ı seviyorsanız bana uyun; Allah sizi sevsin ve sizin için günahlarınızı bağışlasın. Allah **غفور رحيم**dir (31).”﴾ **آل عمران** ﴿“Rabbim! Şüphesiz onlar insanlardan birçoğunu saptırdılar; kim bana uyarsa, o bendendir; kim bana isyan ederse, şüphesiz Sen **غفور رحيم**sin (36).”﴾ **إبراهيم**

Allah’a ve Resulüne iman eden için bağışlama	﴿“Allah’a ve resullerine iman edenler ve onlardan hiçbirinin arasını ayırmayanlar; işte onlara ecirlerini yakında verecektir; Allah **غفورا رحيما** idi (152).”﴾ **النساء** ﴿“Ey iman edenler! Allah’tan sakının ve Resulüne iman edin; size rahmetinden iki pay versin, sizin için onunla yürüyeceğiniz bir nur kılsın ve sizi bağışlasın; Allah **غفور رحيم**dir (28).”﴾ **الحديد**

Müminlerden Resulden izin isteyenler için bağışlama	﴿“Müminler ancak Allah’a ve Resulüne iman edenlerdir; onunla birlikte toplu bir iş üzerinde olduklarında, ondan izin isteyinceye kadar gitmezler. Şüphesiz senden izin isteyenler, işte onlar Allah’a ve Resulüne iman edenlerdir. Bazı işleri için senden izin istediklerinde, onlardan dilediğine izin ver ve onlar için Allah’tan bağışlanma dile; şüphesiz Allah **غفور رحيم**dir (62).”﴾ **النور**

Peygambere saygı göstermeyenler için bağışlama	﴿“Eğer onlar, sen onların yanına çıkıncaya kadar sabretselerdi, elbette onlar için daha hayırlı olurdu; Allah **غفور رحيم**dir (5).”﴾ **الحجرات** ﴿“Ey iman edenler! Resulle gizlice konuştuğunuzda, gizli konuşmanızdan önce bir sadaka takdim edin; bu sizin için daha hayırlı ve daha temizdir. Eğer bulamazsanız, şüphesiz Allah **غفور رحيم**dir (12).”﴾ **المجادلة**

İnfak edenler için bağışlama	﴿“Sizden fazilet ve genişlik sahipleri, akrabaya, yoksullara ve Allah yolunda hicret edenlere vermekten yemin edip geri durmasınlar; affetsinler ve hoş görsünler. Allah’ın sizi bağışlamasını sevmez misiniz? Allah **غفور رحيم**dir (22).”﴾ **النور**

Allah’ın nimetini sayıp dökemeyen için bağışlama	﴿“Allah’ın nimetini saysanız onu sayıp dökemezsiniz; şüphesiz Allah **لغفور رحيم**dir (18).”﴾ **النحل**

Rızık üzerine Allah’a şükreden için bağışlama	﴿“Andolsun, Sebe’ için meskenlerinde bir ayet vardı: sağdan ve soldan iki bahçe. ‘Rabbinizin rızkından yiyin ve O’na şükredin; hoş bir belde ve **رب غفور**.’ (15)”﴾ **سبأ**

	﴿“Eğer Allah sana bir zarar dokundurursa, onu O’ndan başka açacak yoktur; eğer sana bir hayır dilerse, O’nun fazlını geri çevirecek yoktur; onu kullarından dilediğine isabet ettirir; O, **الغفور الرحيم**dir (107).”﴾ **يونس**

Yaratışında Allah’ın azametini bilip O’ndan korkan âlimler için bağışlama	﴿“İnsanlardan, canlılardan ve davarlardan da renkleri çeşitli olanlar böyledir. Allah’tan, kulları içinde ancak âlimler korkar. Şüphesiz Allah **عزيز غفور**dur (28).”﴾ **فاطر**

Ceza ile üzerine azgınlık yapılan kimse için bağışlama	﴿“Bu böyledir; kim kendisine yapılanın misliyle karşılık verir, sonra ona azgınlık yapılırsa, Allah onu mutlaka yardım eder; şüphesiz Allah **لعفو غفور**dur (60).”﴾ **الحج**

Açıklanmamış şeyler hakkında soru sormaya bağışlama	﴿“Ey iman edenler! Size açıklanırsa sizi üzecek şeyler hakkında sormayın. Kur’an indirilirken onlar hakkında sorarsanız size açıklanır; Allah onlardan vazgeçti; Allah **غفور حليم**dir (101).”﴾ **المائدة**

Allah’ın indirdiğiyle hükmetmede hata için bağışlama	﴿“Şüphesiz biz sana kitabı hak ile indirdik ki Allah’ın sana gösterdiğiyle insanlar arasında hükmedesin; hainler için bir hasım olma (105). Allah’tan bağışlanma dile; şüphesiz Allah **غفورا رحيما** idi (106).”﴾ **النساء**

Mirasçılar ve vasiyet arasında ıslah eden için bağışlama	﴿“Kim vasiyet edenden bir eğrilik yahut bir günah korkar da aralarını düzeltirse, ona günah yoktur; şüphesiz Allah **غفور رحيم**dir (182).”﴾ **البقرة**

Abdesti yazıldığı üzere en güzel şekilde getirmeyen için bağışlama	﴿“Ey iman edenler! Sarhoş iken, ne söylediğinizi bilinceye kadar namaza yaklaşmayın; cünüp iken de—yolcu geçip gidenler müstesna—yıkanıncaya kadar (yaklaşmayın). Eğer hasta olur yahut yolculukta bulunur yahut sizden biri ayakyolundan gelir yahut kadınlara dokunur da su bulamazsanız, temiz bir toprağa teyemmüm edin; yüzlerinize ve ellerinize onunla mesh edin. Şüphesiz Allah **عفوا غفورا** idi (43).”﴾ **النساء**

Bağışlanma dileyenler için bağışlama
Kur’an okuyan, namaz kılan, zekât veren ve bağışlanma dileyen; hacceden ve bağışlanma dileyen için bağışlama ﴿“Şüphesiz Rabbin bilir ki sen gecenin üçte ikisine yakınını, yarısını ve üçte birini ayakta duruyorsun; seninle beraber olanlardan bir topluluk da (böyle). Allah geceyi ve gündüzü takdir eder; onu sayıp dökemeyeceğinizi bildi de tevbenizi kabul etti. Öyleyse Kur’an’dan kolay geleni okuyun. Sizden hastalar olacağını, başkalarının yeryüzünde Allah’ın fazlından arayarak dolaşacağını, başkalarının da Allah yolunda savaşacağını bildi. Öyleyse ondan kolay geleni okuyun; namazı kılın, zekâtı verin ve Allah’a güzel bir borç verin. Kendiniz için hayırdan ne takdim ederseniz, onu Allah katında bulursunuz; o daha hayırlı ve ecirce daha büyüktür. Allah’tan bağışlanma dileyin; şüphesiz Allah **غفور رحيم**dir (20).”﴾ **المزمل** ﴿“Sonra insanların akın ettiği yerden siz de akın edin ve Allah’tan bağışlanma dileyin; şüphesiz Allah **غفور رحيم**dir (199).”﴾ **البقرة**

﴿“Rabbim, ben nefsime zulmettim; artık beni bağışla” dedi; böylece onu bağışladı; şüphesiz O, **الغفور** **الرحيم**’dir (16)﴾ القصص
**الغفران**: peygamberlerin yahut salihlerin kendileri için istiğfar ettikleri kimseler içindir.
**الغفران**: biat eden kadınlar içindir ﴿“Ey Peygamber! Mümin kadınlar sana, Allah’a hiçbir şeyi ortak koşmamaları, hırsızlık etmemeleri, zina etmemeleri, çocuklarını öldürmemeleri, elleriyle ayakları arasında uyduracakları bir iftira getirmemeleri ve ma‘rufta sana isyan etmemeleri üzere biat etmek için geldiklerinde, onlarla biat et ve onlar için Allah’tan bağışlanma dile; şüphesiz Allah **غفور** **رحيم**’dir (12)﴾ الممتحنة
 	﴿“Dedi ki: Sizin için Rabbimden bağışlanma dileyeceğim; şüphesiz O, **الغفور** **الرحيم**’dir (98)﴾ يوسف
 	﴿“Onlara ecirlerini tastamam versin ve fazlından onlara artırsın diye; şüphesiz O **غفور** **شكور**’dur (30)﴾ فاطر ﴿“Ve dediler ki: Bizi hüzünden gideren Allah’a hamd olsun; şüphesiz Rabbimiz **لغفور** **شكور**’dur (34)﴾ فاطر
 	﴿“Ve dedi ki: İçinde binin; onun akışı da duruşu da Allah’ın adıyladır; şüphesiz Rabbim **لغفور** **رحيم**’dir (41)﴾ هود
 	﴿“Ey Peygamber! Ellerinizdeki esirlerden olanlara de ki: Allah kalplerinizde bir hayır bilirse, sizden alınandan daha hayırlısını size verir ve sizi bağışlar; Allah **غفور** **رحيم**’dir (70)﴾ الأنفال
 	﴿“Yoksa ‘Onu uydurdu’ mu diyorlar? De ki: Eğer onu uydurduysam, Allah’tan bana karşı hiçbir şeye malik olamazsınız; O, içine daldığınız şeyi daha iyi bilendir; benimle sizin aranızda şahit olarak O yeter; ve O **الغفور** **الرحيم**’dir (8)﴾ الأحقاف
**المغفرة**
 	﴿“Onlar ancak Allah’ın dilemesiyle öğüt alırlar; O, takvânın ehli ve **المغفرة**’nin ehlidir (56)﴾ المدثر
 	﴿“Şeytan size fakirliği vaat eder ve size fuhşu emreder; Allah ise size kendinden **مغفرة** ve fazl vaat eder; Allah vâsi‘dir, alîmdir (268)﴾ البقرة ﴿“Büyük günahlardan ve fuhşiyattan—küçük sürçmeler hariç—kaçınanlar; şüphesiz Rabbin **واسع المغفرة**’dir; sizi daha iyi bilendir: sizi yerden inşa ettiği vakit ve siz annelerinizin karınlarında ceninler iken; artık nefislerinizi temize çıkarmayın; O, takvaya ereni daha iyi bilendir (32)﴾ النجم
 	﴿“Senden iyilikten önce kötülüğü acele isterler; oysa onlardan önce ibret verici cezalar gelip geçmiştir; ve şüphesiz Rabbin, insanların zulümleri üzerine **لذو مغفرة**’dir; ve şüphesiz Rabbin elbette şiddetli azap sahibidir (6)﴾ الرعد ﴿“Sana denilen, senden önceki resullere denilenden başka değildir; şüphesiz Rabbin elbette **لذو مغفرة** ve elem verici azap sahibidir 43)﴾ فصلت ﴿“Bilin ki dünya hayatı ancak oyun, eğlence, süs, aranızda övünme ve mallarda ve evlatlarda çoğalma gibidir; bir yağmur misali: bitkisi kâfirleri hayran bırakır; sonra kurur da onu sararmış görürsün; sonra çerçöp olur; ahirette ise şiddetli azap ve Allah’tan **مغفرة** ve rıdvan vardır; dünya hayatı aldatıcı bir metadan başka değildir (20)﴾ الحديد
 ﴿“Müşrik kadınlarla, iman edinceye kadar nikâhlanmayın; iman etmiş bir cariye, hoşunuza gitse bile müşrik bir kadından daha hayırlıdır; müşrik erkeklerle de, iman edinceye kadar nikâhlanmayın; iman etmiş bir köle, hoşunuza gitse bile müşrik bir erkekten daha hayırlıdır; işte onlar ateşe çağırırlar; Allah ise izniyle cennete ve **المغفرة**’ye çağırır; ve ayetlerini insanlara açıklar, umulur ki öğüt alırlar (221)﴾ البقرة ﴿“Takvâ sahiplerine vaat olunan cennetin misali: içinde bozulmayan sudan ırmaklar, tadı değişmeyen sütten ırmaklar, içenlere lezzet olan şaraptan ırmaklar ve süzme baldan ırmaklar vardır; ve onlar için orada her türlü meyveler ve Rablerinden **مغفرة** vardır; (bu), ateşte ebedî olan ve kaynar su içirilip de bağırsaklarını parçalayan kimse gibi midir? (15)﴾ محمد
 	﴿“Rabbinizden bir **مغفرة**’ye ve genişliği gökler ve yer kadar olan, takvâ sahipleri için hazırlanmış bir cennete koşuşun (133)﴾ آل عمران ﴿“Rabbinizden bir **مغفرة**’ye ve genişliği göğün ve yerin genişliği gibi olan, Allah’a ve resullerine iman edenler için hazırlanmış bir cennete yarışın; bu Allah’ın fazlıdır, onu dilediğine verir; Allah büyük fazl sahibidir (21)﴾ الحديد
 	﴿“Muhammed Allah’ın resulüdür; onunla beraber olanlar kâfirlere karşı şiddetli, kendi aralarında merhametlidirler; onları rükû edenler, secde edenler olarak görürsün; Allah’tan fazl ve rıdvan isterler; yüzlerinde secdenin eserinden bir nişan vardır; bu onların Tevrat’taki misalidir; İncil’deki misalleri de: filizini çıkaran, sonra onu kuvvetlendiren, sonra kalınlaşıp sapı üzerinde doğrulan bir ekin gibidir; ekincileri hayran bırakır; onlarla kâfirleri öfkelendirmek için; Allah, onlardan iman edenlere ve salih ameller işleyenlere **مغفرة** ve büyük bir ecir vaat etmiştir (29)﴾ الفتح ﴿“Allah, iman edenlere ve salih ameller işleyenlere, onlar için **مغفرة** ve büyük bir ecir vaat etmiştir (9)﴾ المائدة
 	﴿“İşte onlar, gerçekten müminlerdir; onlar için Rableri katında dereceler ve **مغفرة** ve kerim bir rızık vardır (4)﴾ الأنفال ﴿“İman edenler, hicret edenler ve Allah yolunda cihad edenler; ve barındıranlar ve yardım edenler; işte onlar, gerçekten müminlerdir; onlar için **مغفرة** ve kerim bir rızık vardır (74)﴾ الأنفال
 	﴿“Artık iman edenler ve salih ameller işleyenler: onlar için **مغفرة** ve kerim bir rızık vardır (50)﴾ الحج ﴿“İman edenleri ve salih ameller işleyenleri mükâfatlandırsın diye; işte onlar için **مغفرة** ve kerim bir rızık vardır (4)﴾ سبأ
 	﴿“Küfredenler için şiddetli bir azap vardır; iman edenler ve salih ameller işleyenler için ise **مغفرة** ve büyük bir ecir vardır (7)﴾ فاطر
 	﴿“İşte onların karşılığı, Rablerinden **مغفرة** ve altlarından ırmaklar akan cennetlerdir; orada ebedî kalıcılar olarak; çalışanların ecri ne güzeldir (136)﴾ آل عمران ﴿“Ancak sabredenler ve salih ameller işleyenler: işte onlar için **مغفرة** ve büyük bir ecir vardır (11)﴾ هود
 	﴿“Kötü kadınlar kötü erkekler içindir; kötü erkekler de kötü kadınlar içindir; iyi kadınlar iyi erkekler içindir; iyi erkekler de iyi kadınlar içindir; işte onlar, onların söylediklerinden berîdirler; onlar için **مغفرة** ve kerim bir rızık vardır (26)﴾ النور ﴿“Şüphesiz Müslüman erkekler ve Müslüman kadınlar, mümin erkekler ve mümin kadınlar, itaatkâr erkekler ve itaatkâr kadınlar, doğru erkekler ve doğru kadınlar, sabreden erkekler ve sabreden kadınlar, huşû sahibi erkekler ve huşû sahibi kadınlar, sadaka veren erkekler ve sadaka veren kadınlar, oruç tutan erkekler ve oruç tutan kadınlar, iffetlerini koruyan erkekler ve iffetlerini koruyan kadınlar, Allah’ı çokça zikreden erkekler ve zikreden kadınlar: Allah onlar için **مغفرة** ve büyük bir ecir hazırlamıştır (35)﴾ الأحزاب
 	﴿“Şüphesiz seslerini Allah’ın Resulü yanında kısanlar: işte onlar, Allah’ın kalplerini takvâ için imtihan ettiği kimselerdir; onlar için **مغفرة** ve büyük bir ecir vardır (3)﴾ الحجرات
 	﴿“Sen ancak zikre uyanı ve gayb ile Rahmân’dan korkanı uyarırsın; artık onu **مغفرة** ve kerim bir ecirle müjdele (11)﴾ يس ﴿“Şüphesiz Rablerinden gayb ile korkanlar: onlar için **مغفرة** ve büyük bir ecir vardır (12)﴾ الملك
 	﴿“İşte onlar, hidayet karşılığında sapıklığı ve **المغفرة** karşılığında azabı satın aldılar; ateşe karşı ne kadar da sabırlılar! (175)﴾ البقرة
 	﴿“Andolsun, Allah yolunda öldürülür yahut ölürseniz, Allah’tan bir **مغفرة** ve rahmet, onların topladıklarından daha hayırlıdır (157)﴾ آل عمران
 	﴿“Ma‘ruf bir söz ve **مغفرة**, ardından eziyet gelen bir sadakadan daha hayırlıdır; Allah ganîdir, halîmdir (263)﴾ البقرة
**استغفر** - **يستغفر**
Allah’tan istiğfar etme emri
insanlar için
	﴿“De ki: Ben ancak sizin gibi bir beşerim; bana vahyolunuyor ki sizin ilahınız ancak tek bir ilahtır; artık O’na dosdoğru olun ve O’ndan bağışlanma dileyin; müşriklere yazıklar olsun (6)﴾ فصلت
Ve Rabbinizden bağışlanma dileyin  	﴿“Dedim ki: Rabbinizden bağışlanma dileyin; şüphesiz O **غفارا** idi (10); üzerinize göğü bol yağmurlu gönderir (11)﴾ نوح ﴿“Ve ey kavmim! Rabbinizden bağışlanma dileyin, sonra O’na tevbe edin; üzerinize göğü bol yağmurlu gönderir ve kuvvetinize kuvvet artırır; suçlular olarak yüz çevirmeyin (52)﴾ هود
Sonra O’na tevbe edin	﴿“Ve Rabbinizden bağışlanma dileyin, sonra O’na tevbe edin; sizi belirlenmiş bir süreye kadar güzel bir faydalanma ile faydalandırır ve her fazl sahibine fazlını verir; eğer yüz çevirirseniz, ben sizin üzerinize büyük bir günün azabından korkarım (3)﴾ هود ﴿“Ve ey kavmim! Rabbinizden bağışlanma dileyin, sonra O’na tevbe edin; üzerinize göğü bol yağmurlu gönderir ve kuvvetinize kuvvet artırır; suçlular olarak yüz çevirmeyin (52)﴾ هود
 	﴿“Ve Semûd’a kardeşleri Salih’i (gönderdik); dedi ki: Ey kavmim! Allah’a ibadet edin; sizin için O’ndan başka bir ilah yoktur; sizi yerden inşa etti ve sizi onda imar etti; artık O’ndan bağışlanma dileyin, sonra O’na tevbe edin; şüphesiz Rabbim yakındır, icabet edicidir (61)﴾ هود ﴿“Ve Rabbinizden bağışlanma dileyin, sonra O’na tevbe edin; şüphesiz Rabbim rahîmdir, vedûddur (90)﴾ هود
 	﴿“Allah’a tevbe etmiyorlar mı ve O’ndan bağışlanma dilemiyorlar mı? Allah **غفور** **رحيم**’dir (74)﴾ المائدة
 	﴿“Dedi ki: Ey kavmim! İyilikten önce kötülüğü niçin acele istiyorsunuz? Allah’tan bağışlanma dilemeniz gerekmez mi; umulur ki merhamet olunursunuz (46)﴾ النمل
 	﴿“İnsanları, kendilerine hidayet geldiğinde iman etmekten ve Rablerinden bağışlanma dilemekten alıkoyan şey, ancak öncekilerin sünnetinin onlara gelmesi yahut azabın karşıdan gelmesidir (55)﴾ الكهف
**المؤمنون**

Ve **واستغفروا الله** ﴿sonra **ثم أفيضوا من حيث أفاض الناس واستغفروا الله إن الله غفور رحيم (199)**﴾ **البقرة** ﴿şüphesiz Rabbin bilir ki sen gecenin üçte ikisine yakınını, yarısını ve üçte birini ve seninle beraber olanlardan bir topluluğu ayakta durursun; Allah geceyi ve gündüzü takdir eder; sizin onu sayamayacağınızı bildi de size tevbe ile döndü; öyleyse Kur’ân’dan kolayınıza geleni okuyun; sizden hastalar olacağını, başkalarının Allah’ın fazlından arayarak yeryüzünde vurup gideceğini, başkalarının da Allah yolunda savaşacağını bildi; öyleyse ondan kolayınıza geleni okuyun; namazı ikame edin, zekâtı verin ve Allah’a güzel bir borç verin; kendiniz için hayırdan neyi önden gönderirseniz onu Allah katında bulursunuz; o, daha hayırlı ve ecirce daha büyüktür; ve **واستغفروا الله إن الله غفور رحيم (20)**﴾ **المزمل**
 	﴿ve onlar ki bir fuhuş yaptıklarında yahut nefislerine zulmettiklerinde Allah’ı hatırlarlar da günahları için **فاستغفروا** ederler; günahları Allah’tan başka kim bağışlar? ve onlar, bilip dururlarken yaptıkları üzerinde ısrar etmezler (135)﴾ **آل عمران** ﴿Biz hiçbir resul göndermedik ki ancak Allah’ın izniyle kendisine itaat edilsin; eğer onlar nefislerine zulmettikleri vakit sana gelseler de Allah’tan **فاستغفروا الله** etseler ve resul de onlar için **واستغفر لهم الرسول** etseydi, elbette Allah’ı tevbeyi çok kabul edici, rahîm bulurlardı (64)﴾ **النساء**
 	﴿kim bir kötülük işler yahut nefsine zulmeder de sonra Allah’tan **يستغفر الله** ederse, Allah’ı çok bağışlayıcı, rahîm bulur (110)﴾ **النساء**
**النبي**
﴿şüphesiz Biz sana kitabı hak ile indirdik ki Allah’ın sana gösterdiğiyle insanlar arasında hükmedesin; hainler için bir hasım olma (105) ve Allah’tan **واستغفر الله** et; şüphesiz Allah çok bağışlayıcı, rahîm idi (106)﴾ **النساء**
Ve **واستغفر لذنبك**	﴿öyleyse sabret; şüphesiz Allah’ın vaadi haktır; ve günahın için **واستغفر لذنبك** et; akşam vakti ve sabah vakti Rabbinin hamdiyle tesbih et (55)﴾ **غافر** ﴿bil ki Allah’tan başka ilâh yoktur; günahın için ve mümin erkekler ve mümin kadınlar için **واستغفر لذنبك وللمؤمنين والمؤمنات** et; Allah sizin dönüp dolaşmanızı ve barınacağınız yeri bilir (19)﴾ **محمد**
Ve **فسبح بحمد ربك واستغفره**	﴿öyleyse Rabbinin hamdiyle tesbih et ve O’ndan **واستغفره** et; şüphesiz O tevbeyi çok kabul edici idi (3)﴾ **النصر** ﴿öyleyse sabret; şüphesiz Allah’ın vaadi haktır; günahın için **واستغفر لذنبك** et; akşam vakti ve sabah vakti Rabbinin hamdiyle tesbih et (55) ؤ﴾ **غافر**
Ve **واستغفر لهم**
Mümin erkekler ve mümin kadınlar için **استغفر  للمؤمنين والمؤمنات** ﴿bil ki Allah’tan başka ilâh yoktur; günahın için ve mümin erkekler ve mümin kadınlar için **واستغفر لذنبك وللمؤمنين والمؤمنات** et; Allah sizin dönüp dolaşmanızı ve barınacağınız yeri bilir (19)﴾ **محمد** ﴿ey peygamber, mümin kadınlar sana gelip Allah’a hiçbir şeyi ortak koşmamaları, hırsızlık etmemeleri, zina etmemeleri, çocuklarını öldürmemeleri, elleriyle ayakları arasında uyduracakları bir iftira getirmemeleri ve ma‘rûfta sana isyan etmemeleri üzere sana biat ettiklerinde, onlarla biatlaş ve onlar için Allah’tan **واستغفر لهن الله** et; şüphesiz Allah çok bağışlayıcı, rahîmdir (12)﴾ **الممتحنة**
Müminler için **فاستغفر لهم ( للمؤمنين)**	﴿müminler ancak Allah’a ve resulüne iman edenlerdir; onunla birlikte toplu bir iş üzerinde olduklarında ondan izin istemedikçe gitmezler; senden izin isteyenler, işte onlar Allah’a ve resulüne iman edenlerdir; bazı işleri için senden izin istediklerinde, onlardan dilediğine izin ver ve onlar için Allah’tan **واستغفر لهم الله** et; şüphesiz Allah çok bağışlayıcı, rahîmdir (62)﴾ **النور** ﴿Allah’tan bir rahmet ile onlara yumuşak davrandın; eğer kaba, katı yürekli olsaydın elbette çevrenden dağılırlardı; öyleyse onları affet ve onlar için **واستغفر لهم** et ve iş hakkında onlarla istişare et; azmettiğinde Allah’a tevekkül et; şüphesiz Allah tevekkül edenleri sever (159)﴾ **آل عمران**
 	﴿Biz hiçbir resul göndermedik ki ancak Allah’ın izniyle kendisine itaat edilsin; eğer onlar nefislerine zulmettikleri vakit sana gelseler de Allah’tan **فاستغفروا الله** etseler ve resul de onlar için **واستغفر لهم الرسول** etseydi, elbette Allah’ı tevbeyi çok kabul edici, rahîm bulurlardı (64)﴾ **النساء** ﴿onlara “gelin, Allah’ın resulü sizin için mağfiret dilesin” denildiğinde başlarını çevirirler; onları görürsün, büyüklük taslayarak yüz çevirirler (5)﴾ **المنافقون**
Münafıklar için peygamberin istiğfarı	﴿dediler ki: “ey babamız, günahlarımız için bizim adımıza **استغفر لنا**; şüphesiz biz hatalılar idik” (97)﴾ **يوسف** ﴿bedevilerden geri bırakılanlar sana diyecekler ki: “mallarımız ve ailelerimiz bizi meşgul etti; öyleyse bizim için **فاستغفر لنا**”; kalplerinde olmayanı dilleriyle söylerler; de ki: “Allah size bir zarar dilerse yahut size bir fayda dilerse, Allah’tan size kim bir şeyin sahibi olabilir?” bilakis Allah yaptıklarınızdan haberdardır (11)﴾ **الفتح**
 	﴿onlar için **استغفر لهم** et yahut onlar için **لا تستغفر لهم**; onlar için yetmiş kere **تستغفر لهم** etsen de Allah onları asla bağışlamayacaktır; bu, onların Allah’ı ve resulünü inkâr etmeleri sebebiyledir; Allah fasık kavmi hidayete erdirmez (80)﴾ **التوبة** ﴿onlara karşı birdir: onlar için **أاستغفرت لهم** etsen de etmesen de, Allah onları asla bağışlamayacaktır; şüphesiz Allah fasık kavmi hidayete erdirmez (6)﴾ **المنافقون**
Müşrikler için istiğfar edilmez	﴿peygambere ve iman edenlere, cehennem ehli oldukları kendilerine belli olduktan sonra, yakın akraba olsalar bile müşrikler için **أن يستغفروا للمشركين** yaraşmaz (113)﴾ **التوبة**
 	﴿İbrahim’in babası için **استغفار**ı ancak ona vaad ettiği bir vaad sebebiyledir; ona Allah’ın düşmanı olduğu belli olunca ondan beri oldu; şüphesiz İbrahim çok içli, halîmdir (114)﴾ **التوبة** ﴿İbrahim’de ve onunla beraber olanlarda sizin için güzel bir örnek vardı; kavimlerine dediklerinde: “şüphesiz biz sizden ve Allah’tan başka taptıklarınızdan uzağız; sizi inkâr ettik; yalnız Allah’a iman edinceye kadar aramızda ve aranızda ebediyen düşmanlık ve kin belirdi”; ancak İbrahim’in babasına sözü müstesna: “senin için elbette **لأستغفرن لك**; Allah’tan sana karşı hiçbir şeye malik değilim; Rabbimiz, Sana tevekkül ettik, Sana yöneldik ve dönüş Sanadır” (4)﴾ **الممتحنة**
 	﴿dedi: “selâm sana; Rabbimden senin için elbette **سأستغفر لك**; şüphesiz O bana karşı çok lütufkâr idi” (47)﴾ **مريم** ﴿dedi: “sizin için Rabbimden elbette **سوف أستغفر لكم**; şüphesiz O, çok bağışlayıcı, rahîmdir” (98)﴾ **يوسف**
İman edenler için meleklerin istiğfarı
 ﴿arşı taşıyanlar ve onun çevresindekiler Rablerinin hamdiyle tesbih ederler, O’na iman ederler ve iman edenler için **ويستغفرون للذين آمنوا**: “Rabbimiz, rahmet ve ilimce her şeyi kuşattın; öyleyse tevbe edenleri ve senin yoluna uyanları bağışla ve onları cehennem azabından koru” (7)﴾ **غافر** ﴿gökler üstlerinden neredeyse yarılacak; melekler Rablerinin hamdiyle tesbih ederler ve yerdekiler için **ويستغفرون لمن في الأرض**; haberiniz olsun, şüphesiz Allah, O çok bağışlayıcı, rahîmdir (5)﴾ **الشورى**
	﴿sen onların içindeyken Allah onları azaplandıracak değildi; onlar **يستغفرون** ederlerken de Allah onları azaplandıracak değildir (33)﴾ **الأنفال** ﴿dedi: “onu koyununa katmak istemesiyle sana zulmetti; şüphesiz ortakların çoğu birbirine azgınlık eder; ancak iman edenler ve salih ameller işleyenler müstesna; onlar da ne kadar azdır”; Davud, Bizim onu denediğimizi zannetti de Rabbinden **فاستغفر ربه** etti ve rükû ederek yere kapandı ve yöneldi (24)﴾ **ص**
	﴿seher vakitlerinde onlar **يستغفرون** ederler (18)﴾ **الذاريات** ﴿sabredenler, doğru olanlar, gönülden boyun eğenler, infak edenler ve seher vakitlerinde **والمستغفرين بالأسحار** (17)﴾ **آل عمران**
﴿“Yusuf, bundan yüz çevir; sen de günahın için **واستغفري لذنبك**; şüphesiz sen hatalılardan oldun” (29)﴾ **يوسف**
**مختار الصحاح**
● [**غفر**] **غ ف ر**: **الغَفْرُ** örtmedir; babı **ضرب**’dır. **المِغْفَرُ**, **المِبضع** vezninde, başın ölçüsüne göre dokunan bir zırh halkasıdır; **القَلَنسوة**’nin altında giyilir. Ve **اسْتَغْفَرَ الله لذنبه ومن ذنبه**; mânâca **فَغَفَر له** gibidir; babı **ضرب**’dandır; ve **غُفْرَاناً** ve **مَغْفِرةً** da (böyledir). Ve **اغْتَفَرَ ذنبه** onun gibidir; o hâlde o **غَفُورٌ**dur; cem‘i **غُفُرٌ**dur, iki damme ile. Ve onların sözü: **جاءوا جمَّاء غَفِيرَا** (medli). Ve **الجمَّاء الغفير**: yani şerefli ve aşağı (kimseler) topluluklarıyla geldiler; hiç kimse geri kalmadı; ve onların içinde çokluk vardı. Ve **الجمَّاء الغَفِيرُ** bir isimdir; masdarların nasbı gibi nasb olundu; senin “**جاءوا جميعا وطُرا وقاطبة وكافة**” demen gibi. Ve içindeki elif-lâm, “**أوردها العِراك**”taki gibidir; yani “onu **عِراكا** olarak suya götürdü.”
**الراغب**
**غفر**

- **الغفر**: Onu kirden koruyan şeyi giydirmek; bundan dolayı denildi: **اغفر ثوبك في الوعاء**: elbiseni kap içinde (kaba) koy; ve **اصبغ ثوبك فإنه أغفر للوسخ**: elbiseni boya; çünkü o, kire karşı daha **أغفر**’dır (bk. **المجمل** 3/863). Ve **الغفران** ile **المغفرة** Allah’tan olunca, kulunu azabın ona dokunmasından korumasıdır. Yüce Allah dedi ki: **غفرانك ربنا** [البقرة/285], ve **مغفرة من ربكم** [آل عمران/133], **ومن يغفر الذنوب إلا الله** [آل عمران/135]. Ve denilebilir: **غفر له**; zahirde ondan uzak durduğunda, batında ondan uzak durmamış olsa bile; şu gibi: **قل للذين آمنوا يغفروا للذين لا يرجون أيام الله** [الجاثية/14]. Ve **الاستغفار**: bunu söz ve fiillerle talep etmektir. Ve O’nun sözü: **استغفروا ربكم إنه كان غفارا** [نوح/10]; yalnız dil ile bunu O’ndan istemeleri emrolunmadı; bilakis dil ile ve fiillerle. Nitekim denilmiştir: fiillerle olanı olmaksızın dil ile **الاستغفار**, yalancıların fiilidir. Ve bu, şu manadır: **ادعوني أستجب لكم** [غافر/60]. Ve dedi: **استغفر لهم أو لا تستغفر لهم** [التوبة/80], **ويستغفرون للذين آمنوا** [غافر/7]. Ve **الغافر** ile **الغفور**, Allah’ın vasfında, şu gibi: **غافر الذنب** [غافر/ 3], **إنه غفور شكور** [فاطر/30], **هو الغفور الرحيم** [الزمر/53]. Ve **الغفيرة**: **الغفران**’dır; bundan O’nun sözü: **اغفر لي ولوالدي** [نوح/28], **أن يغفر لي خطيئتي** [الشعراء/82], **وأغفر لنا** [البقرة/286]. Ve denildi: **أغفروا هذا الأمر بغفرته** (bk. **اللسان**: **غفر**; ve **المنتخب لكراع** 1/223), yani: onu, örtülmesi gereken şeyle örtün. Ve **المغفر**: demir miğfer (demir yumurta). Ve **الغفارة**: baş yağının ona dokunmasını engellemek için başörtüsünün örttüğü bir bez parçası; ve kirişin yarığına örtülen bir yama; ve bir bulutun üstünde bir bulut.

ملخص **اللسان**:
1. Ve **غَفَرَه يَغْفِرُه غَفراً**: onu örttü. **غفر**: **الغَفُورُ** **الغَفّارُ**, yüce övgüsü; ikisi de mübalağa kalıplarındandır; manaları: kullarının günahlarını örten, hatalarını ve günahlarını bağışlayıp geçen.
2. **الغَفْر**’ün aslı örtme ve gizlemedir. **غَفَرَ الله ذنوبه**: yani onları örttü;
3. Bundan dolayı, başta demir miğferin altında bulunan şeye: **مِغْفَرٌ** denildi.
4. **غَفَرْتُ المتاع**: eşyayı kap içine koydum.
5. **غَفَرَ الأَمْرَ بِغُفْرته وغَفيرتِه**: onu, düzeltilmesi gereken şeyle düzeltti.
6. **الغِفارةُ**: bulutun üstünde bulut,
7. **الغَفِيرةُ**: çokluk ve artış; onların “çok kalabalık topluluk” için söyledikleri **الجَمّ الغَفِير** sözünden,
8. **غَفَرَ المريضُ والجريحُ يَغْفِرُ غَفْراً** ve faili adlandırılmayan sigada **غُفِرَ**: bunların hepsi: tersine döndürüldü (baş aşağı edildi);

**لسان العرب**

● - غفر: **الغَفُورُ** **الغَفّارُ**, (O’nun) övgüsü yüce olsun; ve ikisi de mübalağa kalıplarındandır; ve ikisinin manası: kullarının günahlarını örten, onların hatalarını ve günahlarını aşandır. Denir: Allah’ım, bize bir **مَغْفرة** ve bir **غَفْراً** ve bir **غُفْراناً** bağışla; ve şüphesiz sen **الغَفُور** **الغَفّار**sın, ey **أَهل المَغْفِرة**. Ve **الغَفْر**’ün aslı örtme ve gizlemedir. Allah onun günahlarını **غَفَرَ**; yani onları örttü; ve **الغَفْر**: **الغُفْرانُ**’dır. Ve hadiste: (Peygamber) helâdan çıktığı zaman şöyle derdi: **غُفْرانَك**. **الغُفْرانُ**: bir mastardır; ve “**أَطلُبُ**”un gizli takdiriyle mansuptur. Ve onu bununla tahsis etmede iki görüş vardır: birincisi, kendisine yedirip hazmettirmesi ve çıkışını kolaylaştırmasıyla ona nimet verdiği nimetlerin şükründe kusurundan dolayı tevbe; böylece kusurdan ve helâda kaldığı müddet boyunca Allah Teâlâ’yı zikretmekten **الاستغفار**ı terk etmekten dolayı istiğfara sığındı; çünkü o, ihtiyaç gidermek dışında dili ve kalbiyle Allah’ın zikrini terk etmezdi; sanki bunu bir kusur gördü de onu istiğfarla telafi etti. Ve onu **غَفَرَه يَغْفِرُه غَفراً**: onu örttü. Ve her şeyi örttünse, onu **غَفَرْته** etmişsindir; bundan dolayı, başta demir yumurtanın altında bulunan şeye **مِغْفَرٌ** denilmiştir. Ve Araplar derler: Elbiseni siyahla boya; o, kirine karşı daha **أَغْفَرُ**dur; yani onu daha çok taşır ve onu daha çok örter. Bundan: Allah onun günahlarını **غَفَرَ**; yani onları örttü. Ve ben eşyayı **غَفَرْتُ**: onu kaba koydum. İbn Sîde: Eşyayı kapta **غَفَرَ**; onu **يَغْفِرُه غَفْراً**; ve onu **أَغْفَرَه**: onu içeri soktu, örttü ve kapladı; aynı şekilde ak saçı boyayla **غَفَرَ** ve onu **أَغْفَرَه**; dedi ki:
حتى اكْتَسَيْتُ من المَشِيب عِمامةً
غَفراءَ، أُغْفِر لَوْنُها بِخِضابِ
Ve şöyle de rivayet edilir: **أَغْفِرُ** لونها. Ve her elbise ki onunla bir şey örtülür, o bir **غِفارة**dır; bundan: bineklerin üzerine örtülen **غِفارة الزِّنُون**; ve onun çoğulu **غِفارات** ve **غَفائِر**dir. Ve Ömer’in hadîsinde, mescidi çakılladığı zaman dedi ki: O, tükürüğe karşı daha **أَغْفَرُ**dur; yani ona daha çok örter. Ve **الغَفْرُ** ve **المَغْفِرةُ**: günahlar üzerine örtme ve onlardan afv etmektir; ve onun günahını **غَفَرَ يَغْفِرُه غَفْراً** ve güzel bir **غِفْرةً**; Lihyânî’den; ve **غُفْراناً** ve **مَغْفِرة** ve **غُفوراً**; sonuncusu Lihyânî’den; ve **غَفيراً** ve **غَفيرةً**. Ve bundan bazı Arapların sözü: “**اسلُك الغفيرة**، والناقةَ الغَزيرة، والعزَّ في العَشيرة، فإِنها عليك يَسيرة.” Ve onun günahını **اغْتَفَر**; onun benzeri; o hâlde o **غَفُور**dur; ve çoğulu **غُفُرٌ**dur. Şu sözüne gelince:
غَفَرْنا وكانت من سَجِيّتِنا الغَفْرُ
Ancak **الغَفْر**’ü müennes yaptı; çünkü o, **المَغْفِرة** manasındadır. Ve Allah’tan günahından ve günahı için **اسْتَغْفَرَ**; aynı manada; böylece Allah ona günahını bir **مَغْفِرةً** ve bir **غَفُراً** ve bir **غُفْراناً** ile bağışladı. Ve hadiste: **غِفارُ غَفَرَ اللَّه لها**; İbnü’l-Esîr dedi ki: Muhtemeldir ki ona **المَغْفِرة** ile bir dua olsun; yahut Allah Teâlâ’nın ona bağışladığını haber vermek olsun. Ve Amr b. Dînâr hadîsinde: Urve’ye dedim: Allah’ın Resûlü, sallallahu aleyhi ve sellem, Mekke’de ne kadar kaldı? Dedi: On. Dedim: İbn Abbas **بِضْعَ عَشْرة** diyor? Dedi: Onu **فغَفَره**; yani “Allah ona bağışlasın” dedi. Ve Allah onun günahını **اسْتَغْفَر**; harfin hazfi üzere: ondan onun **غَفْر**ünü talep etti; Sîbeveyh inşad etti:
أَسْتَغْفَرُ اللهَ ذنباً لَسْتُ مُحْصِيَه،
ربّ العباد إليه القولُ والعملُ
Ve **تَغافَرَا**: ikisinden her biri, arkadaşına **المَغْفِرة** ile dua etti; ve bir kadın **غَفُور**dur; **هاء**sız. Ebû Hâtim, Allah Teâlâ’nın sözü hakkında: **لِيَغعُثرَ** (yani) **لِيَغْفِرَ اللهُ لك ما تَقَدَّمَ من ذَنْبِكَ وما تأَخَّر**; mana: Allah mutlaka sana bağışlayacaktır; nûn’u hazf edince lâmı kesreledi ve onu **لامِ كي**’nin i‘mâli gibi i‘mâl etti; dedi ki: Mana “sana fetih verdik ki Allah sana bağışlasın” değildir; ve fethi mağfirete sebep olarak inkâr etti. Ahmed b. Yahyâ bu sözü inkâr etti ve dedi: O, **لام كي**’dir; dedi: Manası, fetihte nimetin tamamı, mağfiretle birlikte senin için toplansın diyedir; mağfirete yeni bir şey eklenince, onda **كي** manası güzel oldu; aynı şekilde O’nun aziz ve celil sözü: **لِيَجْزِيَهم اللَّه أَحْسَنَ ما كانوا يَعْمَلون**. Ve **الغُفْرةُ**: şeyin onunla örtüldüğü şeydir. Ve işi, onun **غُفْرته**si ve **غَفيرتِه**si ile **غَفَرَ**: onu, onunla düzelmesi gereken şeyle düzeltti. Denir: Bu işi, onun **غُفْرتِه**si ve **غَفيرتِه**si ile **اغْفِروا**; yani onu, onunla düzeltilmesi gereken şeyle düzeltin. Ve onların yanında ne bir **عَذيرةٌ** vardır ne bir **غَفِيرة**; yani ne özür kabul ederler ne de bir kimse için bir günahı bağışlarlar; Sahr el-Ğayy dedi ki—o, kendisi ve bir grup arkadaşından bir cemaatle bazı yönelişlerine çıktı da yollarında Benî’l-Mustaliq’a rastladılar; arkadaşları kaçtı; o ise onlara bağırdı, şöyle derken:
يا قوم لَيْسَت فيهمُ غَفِيرهْ،
فامْشُوا كما تَمْشي جِمالُ الحِيرهْ
Diyor ki: Sizden birine rastlarlarsa onun günahını bağışlamazlar; o hâlde Hîre develerinin yürüdüğü gibi yürüyün; yani yürüyüşünüzde ağırlaşın ve onu hafifletmeyin. Ve Hîre develerini özellikle andı; çünkü onlar yükleri taşırdı; yani kendinizi koruyun ve kaçmayın.

Ve **المِغْفرُ** ve **المِغْفرةُ** ve **الغِفارةُ**: zırhlardan baş ölçüsünde örülen, külahın altında giyilen zırh halkalarıdır; ve denildi: o, miğferin eteğidir; ve denildi: o, silahlanan kimsenin onunla örtündüğü halkalardır. İbn Şümeyl dedi ki: **المِغْفَرُ** halkalardır; adam onları miğferin altına koyar; boyna doğru uzatılır da onu korur. Dedi ki: Bazen **المِغْفَرُ**, külah gibi olur; ancak o daha geniştir; adam onu başına bırakır da zırha ulaşır; sonra miğferi onun üstüne giyer; işte o **المِغْفرُ** iki omuz üzerine sarkar; ve bazen **المِغْفَرُ**, miğferin altında dîbâc ve **خَزٍّ**den yapılır. Ve Hudeybiye hadîsinde: Muğîre b. Şu‘be’nin üzerinde **المِغْفَرُ** vardı; o, zırh giyenin başında zırh halkalarından ve benzerinden giydiği şeydir. Ve **الغِفارةُ**, kesre ile: kadının giydiği bir bezdir; onunla başının önünü ve arkasını örter; başının ortası hariç. Ve denildi: **الغِفارةُ**, **المِقْنَعة**dan aşağıda olan bir bezdir; kadın onunla başörtüsünü yağdan korur. Ve **الغِفارةُ**, yayın, kirişin üzerinde yürüdüğü oyuk kısmı üzerindeki yamadır. Ve denildi: **الغِفارةُ**, yayın başında bulunan, kirişin üzerinde yürüdüğü bir deridir. Ve **الغِفارةُ**, bulutun üstündeki buluttur; ve Tehzîb’de: onu, sanki bir bulutun üstündeymiş gibi gördüğün bir bulut. Ve **الغِفارةُ**, dağın başıdır. Ve **الغَفْرُ**, karındır; dedi ki:
هو القارِبُ التالي له كلُّ قاربٍ،
وذو الصَّدَرِ النامي ، إذا بَلَغَ الغَفْرا
Ve **الغَفْرُ**: elbisenin tüyü ve benzeri şeydir; onun teki **غَفْرة**dir. Ve elbise **غَفِر** oldu, kesre ile; **يَغْفَرُ غَفَراً**: onun tüyü kabardı; ve **اغْفارَّ اغْفِيراراً**. Ve **الغَفَرُ** ve **الغَفارُ** ve **الغَفيرُ**: boynun, iki çenenin, alnın ve ensenin kılıdır. Ve bedenin **غَفَرُ**ü ve **غُفارُه**: onun kılıdır. Ve denildi: o, kısa küçük kıldır; o, tüy gibi olandır. Ve denildi: **الغَفْرُ**, kadının baldırında ve alında ve bunun gibi yerlerde bulunan tüy gibi bir kıldır; aynı şekilde **الغَفَرُ**, hareke ile; râciz dedi ki:
قد عَلِمَت خَوْدٌ بساقَيْها الغَفَرْ
لَيَرْوِيَنْ أَو لَيَبِيدَنَّ الشَّجَرْ
Ve **الغُفارُ**, damme ile: **الغَفْر** hakkında bir lehçedir; o, tüy (zğab)dır; râciz dedi ki:
تُبْدِي نَقيًّا زانَها خِمارُها،
وقُسْطةً ما شانَها غُفارُها
**القُسْطة**: baldır kemiğidir. Cevherî dedi ki: Ben onu hiç kimseden rivayet etmiyorum. Ve **الغَفيرةُ**: kulakta bulunan kıldır. Ebû Hanîfe dedi ki: “Adam **غَفِرُ القفا** denir”; onun ensesinde **غَفَرٌ** vardır.

Ve yüzünde **غَفَرٌ** bulunduğu zaman, yüzü **غَفِرةُ الوجهِ** olan kadın.  Ve binek hayvanının **غَفَرُ**’ı: yelenin bulunduğu yerde kılların bitmesidir. Ve **الغَفَرُ** ayrıca: elbisenin saçakları ve **الخمائص**’in saçağıdır; o, ince ve yumuşak pamuklardır; **الأَرْدِيةِ**’nin uçları da değildir, **الملاحفِ** de değildir. Ve otun **غَفَرُ**’ı: onun küçükleridir; ve yer **أَغْفَرت**: onda ondan bir şey bitti. Ve **الغَفَرُ**: **التَّفِرة**’den bir türdür, dörtlü (dört yapraklı)dır; düzlükte ve tepelerde biter; yeşil olduğu zaman sanki ayakta duran yeşil serçeler gibidir; kuruduğu zaman ise sanki ayakta olmayan kırmızılar gibidir.  Ve kavim **جَمًّا غَفيراً** ve **جَمَّاءَ غَفيراً** olarak geldi; uzatmalı; ve **جَمَّ الغَفِيرِ** ve **جمّاء الغَفيرِ** ve **الجَمّاءَ الغَفيرَ** yani şereflileri ve aşağılarıyla topluluklarıyla geldiler; hiç kimse geri kalmadı ve içlerinde çokluk vardı; ve Sîbeveyh **الجَمَّاءَ الغَفيرَ**’den başkasını rivayet etmedi; ve dedi ki: o, içine **الأَلف واللام**’ın girdiği hâllerdendir ve o nadirdir; ve dedi ki: **الغَفير** **الجَمّاء** için lâzım bir sıfattır; yani sen **الجَمّاء** deyip susmazsın. Ve ayrıca denir: **جاؤوا جَمّاءَ الغَفيرة** ve **جاؤوا بجَمَّاءِ الغَفِير** ve **الغَفيرة**; hepsi lugatlardır. Ve **الجَمّاء الغَفير** bir isimdir ve fiil değildir; ancak, mânâsında olan masdarlar nasıl nasbedilirse öyle nasbedilir; senin sözün gibi: “Bana **جميعاً** ve **قاطبةً** ve **طُرًّا** ve **كافَّةً** geldiler”; ve onların “**أَوْرَدَها العِراكَ**” sözünde ikisini (yani **الأَلف واللام**’ı) soktukları gibi, bunda da **الأَلف واللام**’ı soktular; yani “onu **عِراكاً** olarak suvardı.”  Ve Ali’nin, Allah ondan razı olsun, hadisinde: “Sizden biri kardeşi için bir ailede yahut malda **غَفِيرةً** görürse, ona fitne olmasın”; **الغَفِيرةُ**: çokluk ve artıştır; onların çok topluluğa **الجَمّ الغَفِير** demelerinden. Ve Ebû Zerr’in hadisinde: “Dedim: Ey Allah’ın Resûlü, resuller kaçtır?” dedi: “Üç yüz on beş, **جَمِّ الغَفِير**”; yani çok bir topluluk; ve **جمم** maddesinde genişçe, etraflıca zikredilmiştir. Ve hasta ve yaralı **غَفَرَ** eder, **يَغْفِرُ** **غَفْراً**; ve faili adlandırılmamış sigada **غُفِرَ**; bütün bunlar: nüks etti; ve âşık da, teselliden sonra bayramı ona geri döndüğü zaman (böyledir); dedi ki:
خَلِيليّ إِن الدارَ غَفْرٌ لِذِي الهَوَى،
كما يَغْفِرُ المَحْمُومُ، أَو صاحِبُ الكَلْمِ
Bu beyti Cevherî “**لَعَمْرُكَ إِن الدار**” diye getirdi; İbn Berrî dedi ki: beyit **المرّار الفقعسي**’nindir; dedi ve onun doğru inşadı, ondan sonra söylediği sözün delâletiyle “**خليلي إِن الدار**”dır:
قِفَا فاسأَلا منْ مَنْزِلِ الحَيِّ دِمْنةً،
وبالأَبْرَقِ البادِي أَلِمّا على رَسْمِ
Ve yara **غَفَرَ** eder, **يَغْفِرُ** **غَفْراً**: nüks etti ve bozuldu; ve **غَفِرَ**, kesre ile, onda bir lugattır. Ve bir adama, hastalığından kalkıp sonra nüks ettiği zaman, denir: **غَفَرَ** eder, **يَغْفِرُ** **غَفْراً**.  Ve pazarın mal gelişi **غَفَرَ** etti, onu **يَغْفِرُها** **غَفْراً**: onu ucuzlattı.  Ve **الغُفْرُ** ve **الغَفْرُ**, sonuncusu azdır: dişi yaban koyununun yavrusu; çoğulu **أَغْفارٌ** ve **غِفَرةٌ** ve **غُفورٌ**; Kırâ‘dan; dişisi **غُفْرة** ve anası **مُغْفِرةٌ**; çoğulu **مُغْفِرات**; Bişr dedi ki:
وصَعْب يَزِلّ الغُفْرُ عن قُذُفاتِه،
بحافاته بانٌ طِوالٌ وعَرْعَرُ
Ve denildi ki: **الغُفْر** ondan birinin ve çoğulun adıdır; ve nakledildi: “Bu çok **غُفْرٌ**’dür” ve “Bu, onun için **غُفْرٌ** bulunan **أَرْوَى مُغْفِرٌ**’dir”; İbn Sîde dedi ki: Ebû Ubeyd bunu böyle nakletti; doğrusu: **أُرْوِيّةٌ مُغْفِر**; çünkü **الأَرْوَى** bir çoğuldur yahut bir cem‘ ismidir. Ve **الغِفْرُ**, kesre ile: sığır yavrusu; Hecerî’den.  Ve **غِفارٌ**: yanakta bulunan bir dağlamadır.  Ve **المَغافرُ** ve **المَغافِيرُ**: **الناطِفِ**’e benzer bir zamktır; **العُرْفط** onu sızdırır; sonra bir beze konur, sonra su ile serpilir, sonra içilir; tekili **مِغْفَر** ve **مَغْفَر** ve **مُغْفُر** ve **مُغْفور** ve **مِغْفار** ve **مِغْفِير**’dir. Ve **المَغْفوراءُ**: **المَغافِير** sahibi olan yer; Ebû Hanîfe bunu rubâîde nakletti; ve **العُرْفُط** ve **الرِّمْثُ** **أَغْفَر** etti: onda bu şey göründü; ve **مَغافِيرَه**’ini çıkardı; ve insanlar **يَتَغَفَّرُون** ve **يَتَمَغْفَرُون** olarak çıktılar; yani onun ağacından **المَغافيرَ** topluyorlar; **مُغْفور** diyen: “**نتَمَغْفَر** olarak çıktık” der; **مُغْفُر** diyen: “**نتَغَفَّر** olarak çıktık” der; ve **المُغْفورُ** ayrıca **العُشَر** ve **السَّلَم** ve **الثُّمام** ve **الطلح** ve başka şeyler de olabilir. **التهذيب**: **الرِّمْث** ve **العرفط** zamkına **مَغافِير** ve **مَغاثِيرُ** denir; tekili **مُغْثور** ve **مُغْفور** ve **مِغْفَر** ve **مِغْثَر**; mîm’in kesresiyle. Âişe’den, Allah ondan razı olsun, rivayet edildi ki Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, Hafsa’nın yanında bal içti; biz birbirimize vasiyet ettik ki ona şöyle diyelim: “**أَكَلْتَ مغافِيرَ**”; ve bir rivayette: Sevde ona dedi: “**أَكلتَ مغافِيرَ**”; ve ona ayrıca **مَغاثِير** denir; üç noktalı **الثاء** ile; ve onun kötü, yadırganan bir kokusu vardır; **العرفط**’ın zamkını kastetti. Ve **المَغافِير**: **العرفط** ağacından akan zamktır; ancak kokusu hoş değildir. Leys dedi ki: **المِغْفارُ** **العرفط**’tan çıkan bir damladır; tatlıdır; su ile serpilir, sonra içilir. Dedi ki: **الإِجّاصةِ**’nin zamkı da **مِغفارٌ**’dır. Ebû Amr: **المَغافيرُ** zamktır; **الرمث**’te olur; tatlıdır, yenir; tekili **مُغْفور**’dur; ve **الرِّمْثُ** **أَغْفَر** etmiştir. İbn Şümeyl dedi ki: **الرمث**’in, **الحمض** arasından, **مَغافيرُ**’i vardır; ve **المَغافيرُ**: onun çubuklarının ucundan akan bir şeydir; renginde pekmez gibidir; onu tatlı görürsün; insan onu yer, ta ki onun yüzünden dudaklarının kenarları kararana kadar; ve o, yapışkan ve **الرُّبّ** gibi, ona yapışır; ve **الرمث** ancak **الصفَريَّة**’de, **أَوْرَسَ** ettiği zaman **يُغْفِر** eder; denir: “Bu **الرمث**’in **مَغافيرَ**’i ne güzeldir.” Ve bazısı dedi ki: bütün **الحمض** soğukta **يُورِس** eder; ve onun ruhu ve kül rengiyle çıkar  (* “بروحه وارباده يخرج” sözü vb. asılda böyle) . Onun **مغافيره**’i; kokusunu uzaktan bulursun. Ve **المَغافيرُ**: **الرُّبّ** gibi tatlı bir baldır; ancak o beyazdır. Ve Arapların meseli: “Bu, **المُغْفُر**’ün yorulacağı bir toplanış değildir”; bu, çok hayır elde eden adam için söylenir; ve **المُغْفُرُ**, beyazlayan şeyi silmekle onunla güzel koku yapılan, zamk ağacından bir çubuktur; ve bazısı dedi ki: zamktan yuvarlak olan şeye **المُغْفُر** denir; parmak gibi yuvarlak olana **الصُّعْرور** denir; ondan yere akan şeye **الذَّوْبُ** denir; ve Ganeviyye dedi ki: ondan akıp da ağaç ile yer arasında iplikler gibi benzer kalana **شَآبِيب الصمغ** denir; ve şu şiiri okudu:
كأَنَّ سَيْلَ مَرْغِه المُلَعْلِعِ
شُؤْبوبُ صَمْغٍ، طَلْحُه لم يُقْطَعِ
Ve hadiste: Mekke’den ona bir gelen geldi; dedi ki: “**الحَزْوَرة**’yi nasıl bıraktın?” dedi: “Yağmur onu bolca suladı; böylece onun **بَطْحاؤها**’sı **أَغْفَرتْ**”; yani yağmur onun üzerine indi de bitkiden **الغَفَر** gibi oldu. Ve **الغَفَرُ**: elbise üzerindeki **الزِّئْبِرُ**’dür; ve denildi ki: onun **رِمْثَها**’sının **أَغْفَرت** ettiğini, yani **مَغافيرَها**’sını çıkardığını kastetti. Ve **المَغافيرُ**: **العرفط** ağacının sızdırdığı bir şeydir; **الناطف** gibi tatlıdır; dedi ki: bu daha benzer olandır; onun ağacını vasfettiğini görmüyor musun, dedi ki: “Ve onun **سَلمُها**’sı büküldü ve onun **إِذْخِرُها**’sı bol oldu.” Ve **الغِفْرُ**: küçük bir canlıdır. Ve **الغَفْرُ**: ayın menzillerinden bir menzildir; üç küçük yıldızdır; ve o, **الميزان**’dandır.  Ve **غُفَير**: bir isimdir; ve **غُفَيرة**: bir kadının ismidir. Ve **بنو غافِرٍ**: bir koldur. Ve **بنو غِفارٍ**, Kinâne’den: **أَبي ذر الغِفارِيّ**’nin topluluğudur.

مقاييس اللغة:
(**غفر**) **الغين** ve **الفاء** ve **الراء**: onun bâbının çoğunluğu **السَّتْر**’dür; sonra ondan, zikredilen şeyler şâz olur. Artık **الغَفْر**: örtmedir. **الغُفْران** ve **الغَفْرُ** bir mânâdadır. Denir: Allah onun günahını **غَفْراً** ve **مَغفِرةً** ve **غُفراناً** ile örttü. **الغَفْر** hakkında dedi ki:
في ظلِّ مَن عَنَتِ الوُجوهُ لـه  *** مَلِكِ المُلوكِ ومالِكِ الغَفْرِ
Ve denir: **غَفِرَ الثَّوبُ**, yani onun **زِئبِر**’i kabardı(ğı zaman). Ve o, bâbdandır; çünkü **الزِّئبِر** elbisenin yüzünü örter. Ve **المِغْفَر** mâruftur. Ve **الغِفارة**: yağlanan kimsenin başının tepesine koyduğu bir bez parçasıdır. Ve denir **الغَفِير**: ensede sarkan saçtır. Ve Araplardan bir kadından zikredildi ki kızına dedi: “**اغفِرِي غفيرَك**”, yani: onu ört. Ve **الغَفِيرة**: **الغُفران** da(dır). Dedi ki:
* يا قوم ليسَتْ فيهمُ غَفِيرَهْ([4]) *
Ve bundan şâz olanlardandır: **الغَُفْر**: dişi yaban keçisinin yavrusu; onun anası **مُغْفِرٌ**’dür. Ve **الغَفْر**: hastalıkta gerileme(=nüks). Dedi ki:
خليلَيَّ إنّ الدّارَ غَفْرٌ لذِي الهوى *** كما يَغْفِرُ المحمومُ أو صاحبُ الكَلْمِ([5])
Artık **المَغْفُور** ise, **العُرْفُط**’tan çıkan, zamka benzetilen bir şeydir.

القاموس المحيط:
**غَفَرَهُ يَغْفِرُهُ**: onu örttü; eşyayı kap içinde: onu içine koydu ve örttü; **كأغْفَرَهُ**; ak saçı boyayla: onu kapattı. Ve Allah onun günahını bağışladı: **غَفَرَ اللّهُ له ذَنْبَه يَغْفِرُهُ** **غَفْراً** ve **غِفْرَةً حَسَنَةً** (kesre ile) ve **مَغْفِرَةً** ve **غُفُوراً** ve **غُفْراناً** (ikisini de damme ile) ve **غَفِيراً** ve **غَفِيرَةً**: onun üstünü örttü ve onu affetti.
Ve **اسْتَغْفَرَهُ** günahından ve **اسْتَغْفَرَهُ إِياهُ**: ondan onun örtmesini talep etti. Ve **الغَفُورُ** ve **الغَفَّارُ**: Allah Teâlâ’nın sıfatlarındandır. Ve **غَفَرَ الأمرَ** onun **غُفْرَتِهِ** ile (damme ile) ve **غَفِيرَتِهِ** ile: onu, kendisiyle ıslah edilmesi gereken şeyle ıslah etti. Ve **المِغْفَرُ** ( **كمنْبَرٍ** ) ve ( **وبهاءٍ** ) ve ( **وككِتابَةٍ** ): miğferin zırhından, **القَلَنْسُوَةِ** altında giyilen zırh halkalarıdır; yahut silahlanan kimsenin onunla yüzünü örttüğü halkalardır. Ve ( **وككِتابَةٍ** ): kadının onunla başörtüsünü yağdan koruduğu bez parçası; ve yayın, kirişin üzerinde yürüdüğü yerindeki yama; ve bulutun üstündeki bulut; ve dağın tepesi; ve bir dağ. Ve **الغَفْرُ**: karın; ve elbisenin **زِئْبِر**’i; ve harekelenir. Ve **غَفِرَ** ( **كفرِحَ** ) ve **اغْفَارَّ**: onun **زِئْبِر**’i kabardı; ve dişi yaban keçisinin yavrusu; ve onun dammesi daha çoktur; çoğulu: **أغْفارٌ** ve **غِفَرَةٌ** ( **كعِنَبَةٍ** ) ve **غُفُورٌ**; ve ay için bir menzil: üç küçük yıldız; ve çuval gibi bir şey; ve kesre ile: ineğin yavrusu; ve küçük bir hayvancık; ve hareke ile: otun küçükleri; ve boynun, iki çenenin ve ensenin saçı; **كالغُفَارِ** (damme ile) ve **الغَفيرِ**; ve o, ensenin **غَفِرُ**’idir ( **ككتِفٍ** ); ve o(=dişil) yüzün **غَفِرَةُ**’sidir. Ve **الجَمَّاءُ الغَفيرُ**: başı toplayan ve onu sıkan miğferdir. Ve **جاؤُوا جَمّاً غَفيراً** ve **جَمَّ الغَفيرِ** ve **جَمَّاءَ الغَفيرِ** ve **الجَمَّاءَ الغَفيرَ** ve **جَمَّاءَ غَفيراً** ve **جَمَّاءَ الغَفيرَى** ve **جَمَّ الغَفيرَةِ** ve **جَمَّاءَ الغَفيرَةِ** ve **الجَمَّاءَ الغَفيرَةَ** ve **جَمَّاءَ غَفيرَةً** ve **الجَمَّ الغَفيرَ** ve **بِجَمَّاءِ الغَفيرِ والغَفيرَةِ**: yani hep birlikte; onların şereflisi ve aşağısı; hiç kimse geri kalmadı; ve onlar çokturlar. Ve o, Sîbeveyh’e göre masdarın yerine konulmuş bir isimdir; yani: “onların yanından **جُمُوماً غَفيراً** olarak geçtim.” Ve başkası onu masdar yaptı; ve İbnü’l-Enbârî onda, takdir “**هُمْ**” üzere ref‘i câiz gördü. Ve el-Kisâî dedi: Araplar, tamlıkta **الجَمَّاءَ الغَفيرَ**’i nasb eder; eksiklikte onu ref‘ eder. Ve **غَفَرَ المريضُ**: geriledi; **كغُفِرَ** (damme ile); âşık: bayramı geri döndü; yara: bozuldu; **الجَلَبُ** pazarı: onu ucuzlattı. Ve **المَغَافِرُ** ve **المَغافِيرُ**: **المغاثِيرُ**’dir; tekili **مِغْفَرٌ** ( **كمِنْبَرٍ** ) ve **مُغْفُرٌ** ve **مُغْفُورٌ** (ikisini de damme ile) ve **مِغْفارٌ** ve **مِغْفيرٌ** (ikisini de kesre ile). Ve **المَغْفُوراءُ**: **مَغافيرَ** sahibi yer. Ve **تَغَفَّرَ** ve **تَمَغْفَرَ**: onu topladı. Ve “ **هذا الجَنَى لا أنْ يُكَدَّ المُغْفُرُ** ”: bir şeyin üstün tutulmasında darb olunan bir meseldir; bu, çok hayra erişen kimse için söylenir. Ve ( **وكجُهَيْنَةَ** ): bir kadındır. Ve **الحَسَنُ بنُ غُفَيْرٍ العَطَّارُ** ( **كَزُبَيْرٍ** ): bir muhaddistir. Ve **وبَنُو غافِرٍ**: bir batındır. Ve **وبنو غِفارٍ** ( **ككِتابٍ** ): Ebû Zerr el-Ğıfârî’nin kavmidir. Ve “onda **غَفيرَةٌ** yoktur”: hiç kimse için bir günahı örtmez. Ve **الغَوْفَرُ**: güz karpuzu; yahut ondan bir tür. Ve **الغَفَّارِيَّةُ** (şeddeli): Mısır’da bir (yer). Ve ( **وكقُفْلٍ** ): Yemen’de bir kaledir.
Ve hurma ağaçları **أغْفَرَ** oldu, **إغْفَاراً**: **البُسْرَ**’a kabuk gibi bir şey bindi.

تاج العروس:
غ - ف - ر
**غَفَرَهُ يَغْفِرُهُ غَفْراً**: onu örttü. Ve her neyi örttüysen, onu **غَفَرْتَه**. Ve Araplar der: elbiseni siyaha boya; o, onun kiri için daha **أَغْفَرُ**’dır: yani ona daha taşıyıcı ve ona daha örtücüdür. Ve **غَفَرَ المَتَاعَ**: onu kap içine koydu. İbn Sîde dedi: **غَفَرَ المَتَاعَ في الوِعَاءِ يَغْفِرُه غَفْراً**: onu içeri soktu ve örttü ve onu kapladı; **كأَغْفَرَهُ**. Ve yine **غَفَرَ الشَّيْبَ بالخِضَابِ**: onu kapattı; ve **أَغْفَرَه**. Dedi ki:
حَتَّى اكْتَسَبْتُ مِن المَشيبِ عِمَامَةً ... غَفْرَاءَ أُغْفِرَ لَوْنُها بخِضَابِ
Ve **الغَفْرُ** ve **المَغْفِرَةُ**: günahların üstünü örtme ve onlardan affetmedir. Ve Allah onun günahını bağışladı: **غَفَرَ اللهُ ذَنْبَهُ يَغْفِرُه غَفْراً** (fetha ile) ve **غِفْرَةً حَسَنَةً** (kesre ile) el-Lihyânî’den; ve **مَغْفِرَةً** ve **غُفُوراً** (sonuncusu el-Lihyânî’den) ve **غُفْرَاناً** (ikisini de damme ile), **كقُعُود** ve **عُثْمَان** gibi; ve **غَفِيراً** ve **غَفِيرَةً** — ve sonuncudan, bazı Arapların sözü: “Senden **الغَفِيرَةَ**’yi ve bol deveyi ve aşirette izzeti isterim; çünkü o, sana kolaydır” —: onun üstünü örttü ve onu affetti. Ve denildi: Allah’tan **الغُفْرانُ** ve **المَغْفِرَة**, kulunu azabın ona dokunmasından korumasıdır. Ve denilebilir: ona **غَفَرَ**; yani zahirde ondan geçti, bâtında geçmedi; Yüce’nin sözü gibi: **قُلْ للَّذِين آمَنُوا يَغْفِرُوا لِلَّذينَ لا يَرْجُونَ أَيَّامَ اللهِ**; bunu musannif **البصائر**’de tahkik etti. Ve **اسْتَغْفَرَهُ** günahından ve günahı için ve **اسْتَغْفَرَهُ إِيّاهُ** (harfin hazfi üzere): ondan onun örtmesini sözle ve fiille talep etti. Ve Yüce’nin sözü: **اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّاراً**: yalnız dille bunu istemeleri emrolunmadı; bilakis onunla ve fiille; bunu musannif **البَصَائر**’de tahkik etti. Ve Sîbeveyh inşâd etti:
" أَسْتَغْفِرُ الله ذَنْباً لَستُ مُحْصِيَهُرَبَّ العِبَادِ إِلَيْهُ القَوْلُ والعَمَلُ
**الغَفُورُ**. Ve **الغَفَّارُ** — ve **الغافِرُ** —: Allah Teâlâ’nın sıfatlarındandır; ve ikisi mübalağa vezinlerindendir; mânâları: kullarının günahlarını örten, onların hatalarından ve günahlarından geçen(=affeden)dir. Ve **غَفَرَ الأَمْرَ بِغُفْرَتِه** (damme ile) ve **غَفِيرَتِهِ** ile: onu, kendisiyle ıslah edilmesi gereken şeyle ıslah etti. Ve denir: onların yanında ne **عَذِيرَةٌ** vardır ne **غَفِيرَةٌ**; yani ne özür kabul ederler ne de hiç kimse için bir günahı örterler. **صَخْرُ الغَىِّ** dedi:
يا قَوْمُ لَيْسَتْ فِيهمُ غَفِيرَهُ فامْشُوا كَما تَمْشِي جِمَالُ الحِيرَهْ
Yani: kendinizi tutun ve kaçmayın; çünkü onlar — yani Benî’l-Mustaliq — sizden birine galip olurlarsa, sizden hiç kimsenin günahını örtmezler. Ve **المِغْفَر** ( **كمِنْبَرٍ** ) ve **المِغْفَرَةُ** ( **بهاءٍ** ) ve **الغِفَارَةُ** ( **ككِتَابَة** ): baş ölçüsünce dokunan zırh halkalarıdır; **القَلَنْسُوَة** altında giyilir. Ve denir: o, miğferin eteğidir; yahut onunla yüz örtülen halkalardır; ve bazı asıllarda: onunla silahlanan kimse. İbn Şümeyl dedi: **المِغْفَرُ**: adamın miğferin altına koyduğu halkalardır; boyna kadar uzatılır da onu korur. Dedi: bazen **المِغْفَرُ**, **القَلَنْسُوَة** gibi olur; ancak daha geniştir; adam onu başına atar da zırha ulaşır; sonra miğfer onun üstüne giyilir; işte o **المِغْفَر**, iki omuz üzerine sarkıtılır. Ve bazen **المِغْفَرُ**, miğferin altında ipekli kumaştan ve kadifeden yapılır. Babamın, Ebû Ubeyde Ma‘mer b. el-Müsennâ et-Teymî’nin zırh ve miğfer kitabında, lafzı şu olanı okudum: eğer — yani zırh — levha olmaz da **سَرَداً** (harekeli) olursa — ve bazen **السين** **زاي**’a çevrilir de “**زَرَداً**” derler; o, halkalardır — o, **مغْفَرٌ** ve **غِفَارَةٌ**’dır; **الغَيْن**’i meksûre. Dedi ki:
وطِمِرَّةٍ جَرْداءَ تَضْ ... بِرُ بالمُدجَّجِ ذِي الغِفَارَهْ

Ve ona **تَسْبِغَةٌ** denilir; zira bazen halkaları dışta olurdu, bazen de onu astarlayıp onu **ديباج** yahut **خَزٍّ** yahut **بِزْيَوْن** ile dış yüz yaparlardı ve onu ne varsa onunla doldururlardı; bazen de onun üstüne gümüşten bir **قَوْنَساً** ve bunun dışında şeyler edinirlerdi. Bitti. Ve **الغِفَارَةُ** (tıpkı **ككِتَابَة** gibi): kadının giydiği bir bez parçasıdır; onunla başını, başının orta kısmı dışında, ön tarafını ve arka tarafını örter. Ve denildi ki: o, **المِقْنَعَة**’den aşağıda olan bir bez parçasıdır; kadın onunla **خِمَار**’ını yağdan korur. Ve **الغِفَارَةُ** ayrıca: yayın, kirişin üzerinde yürüdüğü **حَزِّ القَوْسِ** üzerindeki yamadır. Ve denildi ki: **الغِفَارَةُ**: yayın başı üzerinde bulunan, kirişin üzerinde yürüdüğü bir deri parçasıdır. Ve **الغِفَارَةُ**: bulutun üstündeki buluttur; ve **التهذيب**’de: “Onu sanki bir bulutun üstündeymiş gibi gördüğün bir bulut.” Ve **الغِفَارةُ**: dağın başıdır. Ve **غِفَارَةُ**: bizzat bir dağın adıdır; **الصاغانيّ**’den. Ve **الغَفْرُ** (fetih ile): karındır. Dedi ki:
هو القاربُ التالِي له كلُّ قارِب ... وذُو الصَّدَرِ الناّمِي إِذا بَلَغَ الغَفْرَا

Ve **الغَفْرُ**: elbisenin tüylenmesi ve benzeri şeydir; onun bir tanesi **غَفْرَةٌ**’dir; ve harekelenir. Ve denilir: **غَفْرُ الثَّوْبِ**: onun püskülüdür; ve **الخَمَائِصِ**’in püskülü—ki onlar **القُطُفُ**tur—onun ince olanı ve yumuşak olanıdır; ve o, **الأَرْدِيَة**’nin uçları da değildir, **المَلاحِف** de değildir. Ve **غَفِرَ الثَّوْبُ** (tıpkı **فَرِحَ** gibi) **غَفْراً** ve **اغْفَارَّ** **اغْفِيراراً**: onun tüylenmesi kabardı. Ve İbnü’l-**القَطّاع** dedi: onun tüylenmesini çıkardı. Ve **الغُفْرُ**: **الأَرْوِيَّة**’nin yavrusudur; ve zamme daha çoktur, fetih azdır. Çoğulu **أَغْفَارٌ** (tıpkı **قُفْل** ve **أَقْفَال** gibi) ve **غِفَرَة** (tıpkı **عَنَبَةٍ** gibi) ve sonuncusu zamme ile **غُفُورٌ**; **كُراع**’dan. Dişisi **غُفْرَةٌ**’dir; anası **مُغْفِرَة**’dir; ve gerçekten **أَغْفَرَت**; çoğulu **مُغْفِرَاتٌ**’tır. **بِشْرٌ** dedi ki:
وصَعْبٌ يَزِلُّ الغُفْرُ عن قُذُفاتِهِ ... بحافاتِه بانٌ طِوالٌ وعَرْعَرُ

Ve denildi ki: **الغُفْر** onun tekiline ve çoğuluna bir addır. Ve hikâye edildi: “Bu, çok **غُفْرٌ**’dur.” Ve “O, **أَرْوَى مُغْفِرٌ**’dir”: onun **غُفْرٌ**’ü vardır. İbn Sîde dedi: Ebû Ubeyd onu böyle hikâye etti; doğru olan: **أَرْوِيَّةٌ مُغْفِرٌ**’dir; çünkü **الأَرْوَى** bir çoğuldur yahut bir cem‘ ismidir. Ve **الغَفْر**: ay için bir menzildir; üç küçük yıldızdır; ve o, **المِيْزَانِ**’dandır. . . Ve **الغَفْرُ**: **الجُوَالِق** gibi bir şeydir. Ve **الغِْفُر** (kesre ile): ineğin yavrusudur; **الهَجَرِيّ**’den. Ve İbn Düreyd dedi: **الغِفْرُ**: “Bir küçük hayvancık” zannettiler; **الصاغانيّ** onu nakletti. Ve **الغَفَرُ** (tahrîk ile): otun küçükleridir; ve **أَغْفَرَتِ الأَرْضُ**: onda ondan bir şey bitti. Ve **الغَفَرُ**: boynun, iki sakalın, ensenin ve alnın kıllarıdır. Ve denildi ki: o, kadının baldırında ve alında ve bunun benzeri yerlerde bulunan, tüy gibi bir kıldır; fetih ile **الغَفْر** gibidir. **الراجِزُ** dedi ki:
قد عَلِمَتْ خَوْدٌ بسَاقَيْهَا الغَفَرْ ... لَيَرْوَيَنْ أَو لَيَبِيدَنَّ الشَّجَرْ

Zamme ile **الغُفَارِ** gibi; ve o, harekeli **الغَفَر**’de bir lugattır. **الرَّاجز** dedi ki:
تُبْدِى نَقِيّاً زَانَهَا خِمَارُهَا ... وقُسْطَةً ما شانَها غُفَارُهَا

**القُسْطَةُ**: baldır kemiğidir. **الجَوْهَرِيّ** dedi. Ve ben onu hiç kimseden rivayet etmiyorum. Ve **الغَفِيرِ**: nüshalarda böyledir; **أَمير** gibi. **اللّسَان**’da ve başkasında olan ise: fetih sonra sükûn ile **الغَفْر**’dür; bakılsın. Ve **غَفْرُ الجَسَدِ** ve **غَفَرُه** ve **غِفَارُهُ**: onun küçük kısa kıllarıdır. Ebû Hanîfe dedi: denilir: o, **غَفِرُ القَفَا** (tıpkı **كَكَتف** gibi)dir: ensesinde **غَفَرٌ** vardır. Ve o, **غَفِرَةُ الوَجْهِ**’dir; yüzünde **غَفَرٌ** olduğu zaman. Ve **الجَمّاءُ الغَفِيرُ** (med ile): başı toplayan ve onu bir araya getiren miğferdir. Ebû Ubeyde, zırh ve miğfer kitabında dedi: **البَيْضَةُ**: içinde bulunan isimler ve sıfatlar için—kendi lafzı dışında—toplayıcı bir addır. Ve miğferin, başın kabileleri gibi, levhalardan kabileleri vardır; onların bazısının uçlarını bazısına çivilerle toplar; her iki kabilenin iki ucunu sıkarlar. Söylediğinin sonuna kadar. Ve denilir: “**جَمّاً غَفِيراً** geldiler” ve izafetle “**جَمَّ الغَفِيرِ**” ve “**جَمّاءَ الغَفيرِ**” ve “**الجَمّاءَ الغَفِيرَ**” ve “**جَمّاءَ غَفِيراً**”; hepsinde medlidir. Ve kasr ile “**جَمّاءَ الغَفِيرَي**” ve “**جَمَّ الغَفِيرَةِ**” ve “**جَمّاءَ الغَفِيرَةِ**”; bu üçünü **الصاغَانِيّ** zikretti. Ve “**الجَمّاءَ الغَفِيرَةَ**” ve “**جَمّاءَ غَفِيرضةً**” ve “**الجَمَّ الغَفِيرَ**”. Ve ayrıca denilir: “**بجَمّاءِ الغَفِيرِ والغَفِيرَةِ** geldiler”; yani şereflisi ve aşağısı, hepsi birlikte geldiler; hiç kimse geri kalmadı; ve onlar çokturlar. Ve o, Sîbeveyh’in katında—**الأَلِفُ والَّلام**’ın girdiği hâllerden—yalnız “**الجَمَاءَ الغفيرَ**”i hikâye etti; ve o nadirdir. Ve dedi ki: **الغَفِيرُ**, **الجَمَّاءِ** için lâzım bir sıfattır; yani sen “**الجَمّاءَ**” deyip susmazsın. Ve **الجَمّاء الغَفِير**: bir isimdir, fiil değildir; ancak o, masdarın yerine konulmuştur; yani, onun manasında olan masdarlar nasıl nasbedilirse o da öyle nasbedilir: yani “Onlara **جُمُوماً غَفِيراً** olarak uğradım”; senin “Bana **جَمِيعاً** ve **قاطِبةً** ve **طُرّاً** ve **كافَّةً** geldiler” demen gibi. Ve ona **الأَلِف والَّلام**’ı soktular; onları, “**أَوْرَدَهَا العِرَاكَ**”: yani “Onu **عِرَاكاً** olarak suya götürdü” sözlerinde soktukları gibi. Ve başkası onu masdar kıldı. Ve İbnü’l-**الأَنْبَاريّ** onda, onların takdirine göre, ref‘i caiz gördü. Ve **الكسائيّ** dedi: Araplar, tamlıkta **الجَمّاءَ الغَفيرَ**’i nasbeder; eksiklikte onu ref‘ eder. Ve imamların birden fazlası bu bahsi **جمم**’de istiksâ edilmiş olarak zikretti; ve inşallah Teâlâ, gelecektir. Ve **البصائر**’de: “Kavim **جَمّاءَ غَفِيراً** ve **الجَمّاءَ الغَفيرَ** geldi”; yani onların hepsiyle. Ve **الجَمُّ** ve **الجَمِيمُ**: her şeyden çok olandır. Ve **النهاية**’de, Ebû Zer hadîsinde—Allah ondan razı olsun—(şöyle): “Dedim: Ey Allah’ın Resûlü, resuller kaçtır?” Dedi: “Üç yüz on beş; **جَمَّ الغَفِيرِ**”; yani çok bir cemaat. Ve **غَفَرَ** hasta ve aynı şekilde yaralı, **يَغْفِرُ** **غَفْراً** (tıpkı **ضَرَبَ** babından) eğer hastalığından kalktıktan sonra tekrar nüksettiyse; tıpkı faili adlandırılmayan üzere zamme ile **غُفِرَ** gibi. Ve **غَفَرَ** âşık: onun bayramı, unutma/teselli hâlinden sonra geri döndü. Şair dedi ki:
" خَلِيلَيَّ إِنَّ الدَّارَ غَفْرٌ لِذِي الهَوَىكَما يَغْفِرُ المَحْمُومُ أَو صَاحِبُ الكَلْمِ

Ve **غَفَرَ** yara, **يَغْفِرُ**; (yaranın) darbe keskinliğinden (meydana gelip) ters çevrildiği ve bozulduğu zaman. Ve **غَفِرَ** (kesre ile) onda bir dildir; onu İbnü’l-Kattâ‘ zikretti; ve o, **اللّسَان**’da da (vardır). İbnü’l-Kattâ‘ artırdı: Ve **غَفِرَ** yara, **كَفَرِحَ** (vezninde), iyileştiği zaman; ve o, zıt anlamlılardandır. Bunu musannif ve fiiller erbabından başkası ihmal etmiştir; bu sebeple ona karşı bir istidrâktir. Ve **غَفَرَ** kalabalık sürü, pazarı **يَغْفِرُها** **غَفْراً**: onu ucuzlattı. Ve **المَغَافِرُ** ve **المَغَافِيرُ**: **المَغَاثِيرُ**; o, **النّاطِف**’e benzer bir zamktır; **العُرْفُطُ** onu sızdırır; sonra bir elbiseye konur, sonra su ile serpilir de içilir; **غثر**’de daha önce geçti. Tekili: **مِغْفَرٌ** ( **مِنْبَر** gibi) ve **مُغْفُرٌ** ve **مُغْفُورٌ** (ikisi de damme ile) ve **مِغْفَارٌ** ve **مِغْفيرٌ** (ikisi de kesre ile); ve **المُغْفورُ** ayrıca **العُشَرِ** ve **السَّلَم** ve **الثُّمَامِ** ve **الطَّلْحِ** ve bunun dışındakiler için de olabilir. Ve **التَّهْذيب**’de: **الرَّمْث** ve **العُرْفُطِ** zamkına denir: **مَغاثيرُ** ve **مَغَافِيرُ**; tekili **مُغْثُورٌ** ve **مُغْفُورٌ** ve **مِغْفَرٌ** (kesre ile). İbnü’l-Esîr dedi: **المَغَافِيرُ**: **العُرْفُطِ**’tan akan bir zamktır; ancak kokusu hoş değildir. **اللَّيْث** dedi: **الإِجّاصَة**’nin zamkı **مِغْفَارٌ**’dır. Ebû Amr dedi: **المَغافِيرُ**: zamktır; **الرِّمْث**’te olur; tatlıdır, yenir; tekili **مُغْفُورٌ**’dur. İbn Şümeyl dedi: **الرِّمْثُ**, **الحَمْض** arasından (bir bitkidir); onun **مَغَافيرُ**’i vardır; o, çubuklarının uç tarafından akan bir şeydir; renginde pekmez gibidir. Başkası dedi: **المَغَافيرُ**, **الرُّبّ** gibi tatlı bir baldır; ancak o beyazdır. Ve **المَغْفُوراءُ**: **مَغَافِيرَ** sahibi olan toprak; ve o uzatılmıştır; bunu İbn Düreyd söyledi. Ebû Hanîfe bunu rubâ‘îde nakletti. Ve **أَغْفَرَ** **العُرْفُطُ** ve **الرِّمْثُ**: o (şey) ikisinde göründü ve **مَغَافيرَه**’ini çıkardı. Ve **تَغَفَّرَ** ve **تَمَغْفَر**: onu ağaçlarından topladı. Artık kim **مِغْفَر** derse: “**خَرَجْنا نَتغَفَّرُ**” der; kim **مُغْفور** derse: “**نَتَمَغْفَرُ**” der. Ve onların sözü: “**هذا الجَنَى لا أَنْ يُكَدَّ المُغْفُرُ**.” Ebû Amr rivayet etti: “**لا أَنْ تُكَدِّى المِغْفَرَا**.” Bir şeyin üstün tutulmasında darb-ı meseldir; dediler: bu, çok hayra erişen kimse için söylenir. Ve **المِغْفَرُ**: zamk ağacından olan çubuktur; ondan beyazlayan şey silinir; ondan hoş bir içecek yapılır. Bazıları dedi: zamktan yuvarlaklaşan şeye **المِغْفَر** denir; parmak gibi uzayan şeye **الصُّعْرُورُ** denir; ondan yere akan şeye **الذَّوْبُ** denir. Ve hadiste: Mekke’den ona bir gelen geldi; dedi: “**كَيْفَ تَرَكْتَ الحَزْوَرَةَ ؟**” Dedi: “Yağmur onu bol verdi; böylece onun düzlüğü **أَغْفَرَتْ**”; yani yağmur onun üzerine indi de bitkiden **الغَفْرِ** gibi oldu. Ve denildi: onun **رِمْث**’inin **مَغَافِيرَها**’ını çıkarmasını kastetti. İbnü’l-Esîr dedi: Bu daha benzer; görmüyor musun, onun ağacını vasfetti; dedi: “Ve onun **سَلَم**’i sağlamlaştı ve onun **إِذْخِر**’i salkım verdi.” Ve **غُفَيْرَةُ** ( **جُهَيْنَةَ** gibi): bir kadındır. Ve **الحَسَنُ بن غُفَيْر** **العَطّارُ** **المِصْريّ**; **الدِّيوان**’da Zehebî’nin hattıyla böyledir; ve Sâgânî’nin **التكملة**’de hattıyla: **البَصْرِيّ** (diye) vaki oldu; birincisi doğrudur. Ve **غُفَيْر** ( **زُبَيْر** gibi): bir muhaddistir; Hâfız **التَّبْصير**’de dedi: zayıftır; üç yüzler civarındadır. Zehebî, Yûsuf b. Adî hakkında dedi: yalancı, uydurmacıdır. Ve **بَنُو غافِرٍ**: **بَنِي سامَةَ بن لُؤَيّ**’den bir batındır; onlardan **عَطِيَّةُ بنُ جابِرِ بن غافِرٍ** **الغافِرِيُّ**’dir. Ve **بَنُو غِفَارٍ** ( **ككِتَاب** gibi): **كِنَانَةض**’dan bir kabiledir; ve onlar **بَنُو غِفَارِ بن مُلَيْلِ بنِ ضمْرَةَ بنِ بَكْر بن عَبْدِ مَناةَ**’dır; efendimiz Ebû Zerr’in, **جُنْدَبُ بنُ جُنادَةَ الغِفَارِيِّ**’nin kavmidir; Allah ondan razı olsun; onun zikri üç defa geçti. Ve onlardan **إيماءُ بنُ رَحْضةَ**’dır; ve onlara (nispetle) beyit (vardır). Ve **أَبو بَصْرَة الغِفَاريُّ**; adı **جَمِيلٌ**’dir; ve kızı **عَزَّةُ**, **كُثَيِّر**’in sahibidir; ve **ابنُ آبي اللَّحْمِ** ve **أَبُو رُهْم** ve başkaları. Ve denilir: “**ما فِيهِ غَفِيرَةٌ ولا عَذِيرَةٌ**”; yani hiç kimse için bir günahı bağışlamaz ve bir özrü kabul etmez. **صَخْرُ الغَيّ** dedi:
يا قَوْم لَيْسَتْ فِيهمُ غَفِيرَهْ ... فامْشُوا كما تَمْشِي جِمالُ الحِيرَهْ
Yani yürüyüşünüzde ağırlaşın ve onu gizlemeyin; çünkü onlar—yani **بني المُصْطَلِق**—sizden birine galip olurlarsa onun günahını bağışlamazlar. Ve **الغَوْفَرُ** ( **جَوْهَر** gibi): güz karpuzu yahut ondan bir türdür; Sâgânî bununla yetindi. Ve **الغَفّارِيَّة** (şeddeli) Mısır’da; Sâgânî onu böyle zikretti. Dedim: ikisi iki köydür: birisi **الشَّرْقِيَّة**’dedir, ikincisi **الجِيزيّة**’dedir. Ve **غُفْرٌ** ( **قُفْل** gibi): Yemen’de, **أَعْمَالِ أَبْيَنَ**’dan bir kaledir. Ve **أَغْفَرَ** hurma ağaçları **إِغْفاراً**: **البُسْرَ**’a kabuk gibi bir şey bindi; İbnü’l-Kattâ‘ ve Sâgânî dedi: Medine ehli onu **الغَفَا** diye adlandırır. Ve ona istidrâk olunacak şeylerdendir: **اغْتَفَر** onun günahını: **غَفَرَ** gibidir; ve o **غَفُورٌ**’dur; çoğulu **غُفُرٌ**’dur. Ve **غَفَرَهُ**: “Allah onun için bağışladı” dedi. Ve **تَغافَرَا**: ikisinden her biri, sahibine mağfiret ile dua etti. Ve bir kadın **غَفُورٌ** (tâ’sız). Ve **غَفَرُ الدَّابَّةِ** (harekeli): yele yerinde kılın bitmesidir. Ve **الغَفَرُ**: dört mevsimlik bir bitkidir; düzlükte ve tepelerde biter; yeşil olduğu zaman sanki ayakta duran yeşil serçeler gibidir; kuruduğu zaman ise sanki ayakta olmayan kırmızılar gibidir. Ve **الغَفِيرَةُ**: çokluk ve artıştır; bununla Ali’nin—Allah ondan razı olsun—hadisi tefsir edildi: “Sizden biri, kardeşi için ailede yahut malda bir **غَفِيرَةً** görürse, sakın ona fitne olmasın.” Ve **غِفَارٌ** ( **ككِتَاب** gibi): yanakta olan bir dağdır. Ve **أَبو غِفَارٍ** **المُثَنَّى بنُ سَعِيد** ve **أَبو غِفَار** **غالِبٌ التّمّارُ**. Sonuncusu hakkında ihtilaf edildi; **الفَلاَّسُ** dedi: o, **أَبو عَفّانَ**’dır. Ve **غِفَارٌ العابِدُ**: muhaddislerdir. Ve **آمِنَةُ بِنْتُ غِفَار**: hayızlı iken onu boşadığı İbn Ömer’in eşidir. Ve **غُفَيْرُ بنُ جَرِير** **النَّسَفيُّ** **الحَدّادُ** ( **كزُبَيْر** gibi) ve **حَسّانُ بنُ عليّ بن غُفَيْر** **النَّسَفِيّ** ve onun torunu **عبدُ اللهِ بنُ أَحْمَدَ ابنِ حَسَن بن حَسّان** ve **عليُّ بنُ نَصْرِ بن محمْدِ بنِ غُفَيْر** ve **أَبو ذَرٍّ عَبْدُ بنُ أَحْمَدَ بن محمّدِ بن عبدِ اللهِ بن غُفَيْر** **الهَرَوِيّ** **الحافِظُ**: muhaddislerdir. Ve **الأَساس**’ın secilerinden: “Falanca, sözünün doğruluğu **غِفَارِىّ**’dir; vaadinin çakmağı **عَفَارِيّ**’dir.” Ve mecazdan, Züheyr’in sözü:
أَضاعَتْ فلَمْ تُغْفَر لَهَا غَفَلاتُها ... فلاَقَتْ بَياناً عندَ آخِرِ مَعْهَدِ
Yani yırtıcı hayvanlar, yavrusu hakkında onun gafletini bağışlamadı da onu yedi.
