# غفر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%81%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: غفر

غفره يغفره غفرا: ستره. وكل شئ سترته فقد غفرته. وتقول العرب: اصبغ ثوبك بالسواد فهو أغفر لوسخه: أي أحمل له وأغطى له. وغفر المتاع: جعله في الوعاء، وقال ابن سيده: غفر المتاع في الوعاء يغفره غفرا: أدخله وستره وأوعاه، كأغفره، وكذلك غفر الشيب بالخضاب: غطاه وأغفره، قال:
  حتى اكتسبت من المشيب عمامة                      غفراء أغفر لونها بخـضـاب

  والغفر والمغفرة: التغطية على الذنوب والعفو عنها، وقد غفر الله ذنبه يغفره غفرا، بالفتح، وغفرة حسنة، بالكسر، عن اللحياني، ومغفرة وغفورا، الأخيرة عن اللحياني، وغفرانا، بضمهما، كقعود وعثمان، وغفيرا وغفيرة،- ومن الأخير قول بعض العرب: أسألك الغفيرة، والناقة الغزيرة، والعز في العشيرة، فإنها عليك يسيرة-: غطى عليه وعفا عنه، وقيل: الغفران والمغفرة من الله أن يصون العبد من أن يمسه العذاب. وقد يقال: غفر له، إذا تجاوز عنه في الظاهر ولم يتجاوز في الباطن، نحو قوله تعالى: قل للذين آمنوا يغفروا للذين لا يرجون أيام الله حققه المصنف في البصائر. واستغفره من ذنبه، ولذنبه، واستغفره إياه، على حذف الحرف: طلب منه غفره قولا وفعلا. وقوله تعالى: استغفروا ربكم إنه كان غفارا. لم يؤمروا أن يسألوه ذلك باللسان فقط، بل به وبالفعل؛ حققه المصنف في البصائر. وأنشد سيبويه:
  أستغفر الله ذنبا لست محصيهرب العباد إليه القول والعمل والغفور. والغفار - والغافر -: من صفات الله تعالى، وهما من أبنية المبالغة، ومعناهما، الساتر لذنوب عباده، المتجاوز عن خطاياهم وذنوبهم. وغفر الأمر بغفرته، بالضم، وغفيرته: أصلحه بما ينبغي أن يصلح به. ويقال: ما عندهم عذيرة ولا غفيرة، أي لا يعذرون ولا يغفرون ذنبا لأحد. قال صخر الغى: يا قوم ليست فيهم غفيره فامشوا كما تمشي جمال الحيره أي مانعوا عن أنفسكم ولا تهربوا فإنهم- أي بني المصطلق- لا يغفرون ذنب أحد منكم إن ظفروا به. والمغفر، كمنبر، والمغفرة، بهاء، والغفارة، ككتابة: زرد من الدرع ينسج على قدر الرأس يلبس تحت القلنسوة، ويقال: هو رفرف البيضة أو حلق يتقنع بها، وفي بعض الأصول: به المتسلح. وقال ابن شميل: المغفر: حلق يجعلها الرجل أسفل البيضة تسبغ على العنق فتقيه. قال: وربما كان المغفر مثل القلنسوة غير أنها أوسع، يلقيها الرجل على رأسه فتبلغ الدرع ثم تلبس البيضة فوقها، فذلك المغفر يرفل على العاتقين، وربما جعل المغفر من ديباج وخز أسفل البيضة. وقرأت في كتاب الدرع والبيضة لأبي: عبيدة معمر بن المثنى التيمي ما نصه: فإذا لم تكن، يعني الدرع، صفيحا وكانت سردا- محركة وقد تحول السين زايا، فيقولون: زردا، وهو الحلق- فهي مغفر، وغفارة، مكسورة الغين، قال:
  وطمرة جـرداء تـض                      بر بالمدجج ذي الغفاره

  ويقال لها تسبغة، فربما كانت ظاهرة الحلق وربما بطنوها وظهروها بديباج أو خز أو بزيون، وحشوها بما كان، وربما اتخذوا فوقها قونسا من فضة وغير ذلك. انتهى. والغفارة، ككتابة: خرقة تلبسها المرأة فتغطي رأسها ما قبل منه وما دبر غير وسط رأسها. وقيل: هي خرقة تكون دون المقنعة توقى بها المرأة خمارها من الدهن. والغفارة أيضا: الرقعة التي تكون على حز القوس الذي يجري عليه الوتر، وقيل: الغفارة: جلدة تكون على رأس القوس يجري عليها الوتر، والغفارة: السحابة فوق السحابة، وفي التهذيب: سحابة تراها كأنها فوق سحابة. والغفارة: رأس الجبل. وغفارة: اسم جبل بعينه؛ عن الصاغاني. والغفر، بالفتح: البطن، قال:
  هو القارب التالي له كل قـارب                      وذو الصدر النامي إذا بلغ الغفرا والغفر: زئبر الثوب وما شاكله، واحدته غفرة، ويحرك، ويقال: غفر الثوب: هدبه، وهدب الخمائص، وهي القطف رقاقها ولينها، وليس هو أطراف الأردية ولا الملاحف. وغفر الثوب، كفرح، غفرا، واغفار اغفيرارا: ثار زئبره، وقال ابن القطاع: أخرج زئبره. والغفر: ولد الأروية، وضمه أكثر، والفتح قليل، ج أغفار، كقفل وأقفال وغفرة، كعنبة، وغفور، بالضم، الأخيرة عن كراع، والأنثى غفرة، وأمه مغفرة، وقد أغفرت، والجمع مغفرات، قال بشر:
  وصعب يزل الغفر عن قذفاته                      بحافاته بان طوال وعرعـر وقيل: الغفر اسم للواحد منها والجمع. وحكى: هذا غفر كثير، وهي أروى مغفر: لها غفر. قال ابن سيده: هكذا حكاه أبو عبيد، والصواب: أروية مغفر، لأن الأروى جمع أو اسم جمع. والغفر: منزل للقمر، ثلاثة أنجم صغار، وهي من الميزان.. والغفر: شيء كالجوالق. والغفر، بالكسر: ولد البقرة، عن الهجري، وقال ابن دريد: الغفر: زعموا دويبة، نقله الصاغاني. والغفر، بالتحريك: صغار الكلإ، وأغفرت الأرض: نبت فيها شئ منه. والغفر: شعر العنق واللحيين والقفا والجبهة. وقيل: هو شعر كالزغب يكون على ساق المرأة والجبهة ونحو ذلك، كالغفر بالفتح. قال الراجز:
  قد علمت خود بساقيها الغفر                      ليروين أو ليبيدن الشجـر كالغفار، بالضم، وهو لغة في الغفر، محركة، قال الراجز:
  تبدى نقيا زانها خمارهـا                      وقسطة ما شانها غفارها

  القسطة: عظم الساق. قال الجوهري. ولست أرويه عن أحد. والغفير، هكذا هو في النسخ كأمير، والذي في اللسان وغيره: والغفر بفتح فسكون، فلينظر، وغفر الجسد وغفره وغفاره: شعره الصغار القصار، وقال أبو حنيفة: يقال: هو غفر القفا، ككتف: في قفاه غفر، وهي غفرة الوجه، إذا كان في وجهها غفر. والجماء الغفير، بالمد: البيضة التي تجمع الرأس وتضمه، قال أبو عبيدة في كتاب الدرع والبيضة: البيضة اسم جامع لما فيها من الأسماء والصفات التي من غير لفظها، وللبيضة قبائل صفائح كقبائل الرأس، تجمع أطراف بعضها إلى بعض بمسامير يشددن طرفي كل قبيلتين. إلى آخر ما قال. ويقال: جاءوا جما غفيرا، وجم الغفير، بالإضافة، وجماء الغفير، والجماء الغفير، وجماء غفيرا، ممدود في الكل، وجماء الغفيري، بالقصر، وجم الغفيرة، وجماء الغفيرة، الثلاثة ذكرهم الصاغاني، والجماء الغفيرة، وجماء غفيرضة، والجم الغفير، ويقال أيضا: جاءوا بجماء الغفير، والغفيرة، أي جاءوا جميعا، شريفهم ووضيعهم ولم يتخلف أحد، وهم كثيرون. وهو عند سيبويه، ولم يحك إلا الجماء الغفير، من الأحوال التي دخلها الألف واللام، وهو نادر. وقال الغفير وصف لازم للجماء. يعني أنك لا تقول الجماء وتسكت. والجماء الغفير: اسم وليس بفعل، إلا أنه موضوع موضع المصدر أي ينصب، كما تنصب المصادر التي هي في معناه أي مررت بهم جموما غفيرا، كقولك جاءوني جميعا وقاطبة وطرا وكافة، وأدخلوا فيه الألف واللام، كما أدخلوهما في قولهم: أوردها العراك: أي أوردها عراكا، وجعله غيره مصدرا. وأجاز ابن الأنباري فيه الرفع على تقديرهم. وقال الكسائي: العرب تنصب الجماء الغفير في التمام وترفعه في النقصان، وقد ذكر غير واحد من الأئمة هذا البحث في جمم مستقصى، وسيأتي إن شاء الله تعالى. وفي البصائر: جاء القوم جماء غفيرا، والجماء الغفير، أي بأجمعهم. والجم، والجميم: الكثير من كل شئ. وفي النهاية، في حديث أبي ذر رضي الله عنه قلت: يا رسول الله كم الرسل? قال: ثلاثمائة وخمسة عشر، جم الغفير، أي جماعة كثيرة. وغفر المريض، وكذا الجريح، يغفر غفرا، من حد ضرب، إذا قام من مرضه ثم نكس، كغفر بالضم، على ما لم يسم فاعله. وغفر العاشق: عاد عيده بعد السلوة، قال الشاعر:
  خليلي إن الدار غفر لذي الهوىكما يغفر المحموم أو صاحب الكلم

  وغفر الجرح يغفر، من حد ضرب، إذا نكس وانتقض، وغفر، بالكسر، لغة فيه، ذكره ابن القطاع، وهو في اللسان أيضا. وزاد ابن القطاع: وغفر الجرح كفرح، إذا برأ، وهو من الأضداد. وهذا قد أغفله المصنف وغيره من أرباب الأفعال، فهو مستدرك عليه. وغفر الجلب السوق يغفرها غفرا: رخصها. والمغافر والمغافير: المغاثير، وهو صمغ شبيه بالناطف ينضحه العرفط، فيوضع في ثوب ثم ينضح بالماء فيشرب، وقد تقدم في غثر. الواحد مغفر، كمنبر، ومغفر، ومغفور، بضمهما، ومغفار ومغفير، بكسرهما، وقد يكون المغفور أيضا للعشر والسلم والثمام والطلح وغير ذلك. وفي التهذيب. يقال لصمغ الرمث والعرفط: مغاثير ومغافير، الواحد مغثور ومغفور، ومغفر، بالكسر. وقال ابن الأثير: المغافير: صمغ يسيل من العرفط، غير أن رائحته ليست بطيبة. وقال الليث: صمغ الإجاصة مغفار. وقال أبو عمرو: المغافير: الصمغ يكون في الرمث، وهو حلو يؤكل، واحدها مغفور. وقال ابن شميل: الرمث من بين الحمض، له مغافير، وهو شئ يسيل من طرف عيدانها مثل الدبس في لونه، وقال غيره: المغافير عسل حلو مثل الرب إلا أنه أبيض. والمغفوراء: الأرض ذات مغافير وهي ممدودة؛ قاله ابن دريد. وحكى أبو حنيفة ذلك في الرباعي. وأغفر العرفط والرمث: ظهر فيهما ذلك، وأخرج مغافيره. وتغفر، وتمغفر: اجتناها من شجرها. فمن قال: مغفر، قال: خرجنا نتغفر، ومن قال: مغفور، قال: نتمغفر. وقولهم: هذا الجنى لا أن يكد المغفر. وروى أبو عمرو: لا أن تكدى المغفرا. مثل يضرب في تفضيل الشيء قالوا: يقال ذلك لمن ينال الخير الكثير، والمغفر: هو العود من شجر الصمغ يمسح منه ما ابيض فيتخذ منه شراب طيب. وقال بعضهم: ما استدار من الصمغ يقال له المغفر، وما استطال مثل الإصبع يقال له الصعرور، وما سال منه في الأرض يقال له الذوب. وفي الحديث أن قادما قدم عليه من مكة فقال: كيف تركت الحزورة? قال: جادها المطر فأغفرت بطحاؤها، أي أن المطر نزل عليها حتى صار كالغفر من النبات. وقيل: أراد أن رمثها قد أخرجت مغافيرها. قال ابن الأثير: وهذا أشبه، ألا تراه وصف شجرها فقال وأبرم سلمها وأعذق إذخرها. وغفيرة، كجهينة: امرأة. والحسن بن غفير العطار المصري، هكذا بخط الذهبي في الديوان، ووقع بخط، الصاغاني في التكملة: البصري، والأول الصواب، كزبير: محدث، قال الحافظ في التبصير: واه كان في حدود الثلاثمائة. وقال الذهبي عن يوسف بن عدي: كذاب وضاع. وبنو غافر: بطن من بني سامة بن لؤي، منهم عطية بن جابر بن غافر الغافري. وبنو غفار، ككتاب: قبيلة من كنانةض، وهم بنو غفار بن مليل بن ضمرة بن بكر بن عبد مناة، رهط سيدنا أبي ذر جندب بن جنادة الغفاري، رضي الله عنه، وقد تقدم ذكره ثلاث مرات، ومنهم إيماء بن رحضة، وإليهم البيت، وأبو بصرة الغفاري اسمه جميل، وبنته عزة صاحبة كثير؛ وابن آبي اللحم، وأبو رهم، وغيرهم. ويقال: ما فيه غفيرة ولا عذيرة، أي لا يغفر لأحد ذنبا ولا يقبل عذرا، قال صخر الغي:
  يا قوم ليست فـيهـم غـفـيره                      فامشوا كما تمشي جمال الحيره

  أي تثاقلوا في سيركم ولا تخفوه، فإنهم- يعني بني المصطلق- لا يغفرون ذنب أحد منكم إن ظفروا به. والغوفر، كجوهر: البطيخ الخريفي، أو نوع منه، وعليه اقتصر الصاغاني. والغفارية، مشددة ة بمصر، كذا ذكره الصاغاني. قلت: وهما قريتان: إحداهما في الشرقية، والثانية في الجيزية. وغفر، كقفل: حصن باليمن من أعمال أبين. وأغفر النخل إغفارا: ركب البسر شئ كالقشر، قال ابن القطاع والصاغاني: وأهل المدينة يسمونه: الغفا. ومما يستدرك عليه: اغتفر ذنبه: مثل غفر، وهو غفور، وجمعه غفر. وغفره: قال غفر الله لضه. وتغافرا: دعا كل واحد منهما لصاحبه بالمغفرة. وامرأة غفور، بغير هاء. وغفر الدابة، محركة: نبات الشعر في موضع العرف. والغفر: نبات ربعي ينبت في السهل والآكام كأنه عصافير خضر قيام إذا كان أخضر، فإذا يبس فكأنه حمر غير قيام. والغفيرة: الكثرة والزيادة، وبه فسر حديث علي رضي الله عنه: إذا رأى أحدكم لأخيه غفيرة في أهل أو مال فلا يكونن له فتنة. وغفار، ككتاب: ميسم يكون على الخد. وأبو غفار المثنى بن سعيد، وأبو غفار غالب التمار. واختلف في الأخير، فقال الفلاس: إنه أبو عفان، وغفار العابد: محدثون، وآمنة بنت غفار: زوجة ابن عمر التي طلقها، وهي حائض. وكزبير: غفير بن جرير النسفي الحداد، وحسان بن علي بن غفير النسفي، وحفيده عبد الله بن أحمد ابن حسن بن حسان، وعلي بن نصر بن محمد بن غفير، وأبو ذر عبد بن أحمد بن محمد بن عبد الله بن غفير الهروي الحافظ: محدثون. ومن سجعات الأساس: فلان صدق قوله غفارى، وزند وعده عفاري. ومن المجاز قول زهير:
  أضاعت فلم تغفر لها غفلاتها                      فلاقت بيانا عند آخر معهـد أي لم تغفر السباع غفلتها عن ولدها فأكلته.

### Türkçe

**غفره** onu **يغفره** **غفرا**: onu örttü. Ve her neyi örttüysen, onu **غفرته** etmişsindir. Araplar der ki: Elbiseni siyaha boya; o, kirine karşı daha **أغفر**’dir: yani ona daha taşıyıcı ve ona daha örtücüdür. Ve **غفر المتاع**: onu kaba koydu; İbn Sîde dedi ki: **غفر المتاع في الوعاء يغفره غفرا**: onu içeri soktu, örttü ve onu kapladı; **أغفره** gibi. Yine **غفر الشيب بالخضاب**: onu örttü ve onu **أغفره** etti. Dedi ki:
  Nihayet ak saçtan bir sarık edindim                      **غفراء**; rengini **بخضاب** ile **أغفر** ederim

Ve **الغفر** ve **المغفرة**: günahların üzerini örtme ve onlardan affetme; ve Allah onun günahını **غفر** etti; onu **يغفره غفرا**; fetih ile. Ve **غفرة** güzel (hasene), kesre ile; Lihyânî’den. Ve **مغفرة** ve **غفورا**; sonuncusu Lihyânî’den. Ve **غفرانا**, ikisini de zamme ile; **قعود** ve **عثمان** gibi. Ve **غفيرا** ve **غفيرة**; -ve sonuncudan bazı Arapların sözü: “Senden **الغفيرة**’yi, ve bol sütlü deveyi, ve aşirette izzeti isterim; çünkü o sana kolaydır”-: onun üzerini örttü ve onu affetti. Ve denildi ki: Allah’tan **الغفران** ve **المغفرة**, kulunu azabın ona dokunmasından korumasıdır. Ve bazen “ona **غفر** etti” denir; zahirde ondan geçtiği, bâtında geçmediği zaman; Yüce Allah’ın sözü gibi: “İman edenlere söyle: Allah’ın günlerini ummayanları **يغفروا** etsinler”; bunu musannif **البصائر**’de tahkik etti. Ve ondan günahı için **استغفره** etti, ve günahı için; ve onu ondan **استغفره إياه** etti, harfin hazfi üzere: ondan, sözle ve fiille, onun bağışlanmasını talep etti. Ve Yüce Allah’ın sözü: “Rabbinizden bağışlanma dileyin; şüphesiz O **غفارا** idi.” Sadece dille onu istemeleri emrolunmadı; bilakis onunla ve fiille; bunu musannif **البصائر**’de tahkik etti. Sîbeveyh inşad etti:
  Allah’tan, sayıp dökemediğim bir günah için bağışlanma dilerim; kulların Rabbi; O’na söz ve amel (vardır). Ve **الغفور**. Ve **الغفار** -ve **الغافر**-: Yüce Allah’ın sıfatlarındandır; ikisi de mübalağa binalarındandır; ve manaları: kullarının günahlarını örten, hatalarından ve günahlarından geçen. Ve **غفر الأمر بغفرته** (zamme ile) ve **غفيرته**: onu, onunla ıslah edilmesi gereken şeyle ıslah etti. Ve denir: Onların yanında ne **عذيرة** vardır ne **غفيرة**; yani ne özür kabul ederler ne de kimse için bir günahı bağışlarlar. Sahr el-Gayy dedi: “Ey kavim, onların içinde **غفيره** yoktur; o halde Hayre develeri yürüdüğü gibi yürüyün”; yani kendinizi men edin ve kaçmayın; çünkü onlar -yani Benî’l-Mustaliq- sizden birinin günahını, ona galip gelirlerse, bağışlamazlar. Ve **المغفر** (minber gibi), ve **المغفرة** (hâ ile), ve **الغفارة** (kitâbe gibi): zırhın zerdinden, baş ölçüsünce dokunan, külahın altında giyilen (bir şey); ve denir: o, miğferin sarkıntısı yahut onunla örtünülen halkalardır; ve bazı asıllarda: onunla silahlanan. İbn Şümeyl dedi ki: **المغفر**: adamın miğferin altına yaptığı halkalardır; boyna kadar uzar da onu korur. Dedi ki: ve bazen **المغفر** külah gibi olur; ancak daha geniştir; adam onu başına atar da zırha ulaşır; sonra miğfer onun üstüne giyilir; işte o **المغفر** omuzların üzerine sarkar; ve bazen **المغفر** miğferin altına dibâc ve خز’den yapılır. Babamın, Ebû Ubeyde Ma‘mer b. el-Müsennâ et-Teymî’nin “Zırh ve Miğfer” kitabında şunu okudum, lafzı şöyledir: Eğer (yani zırh) levha değil de **سردا** olursa -harekeli; ve bazen **السين** **الزاي**’a döner; “**زردا**” derler; o da halkalardır- o halde o **مغفر** ve **غفارة**’dır; **الغين**’i kesreli. Dedi ki:
  Ve çıplak bir at (vardır ki)                      **بالمدجج ذي الغفاره** ile çarpışır

Ve ona **تسبغة** denir; bazen halkaları dışta olur, bazen onu içten ve dıştan dibâc yahut خز yahut بزيون ile kaplarlar; ve içini ne ile olursa doldururlar; ve bazen onun üstüne gümüşten ve başka şeyden **قونسا** yaparlardı. Bitti. Ve **الغفارة** (kitâbe gibi): kadının giydiği bir bezdir; onunla başının önünü ve arkasını örter; başının ortası hariç. Ve denildi ki: o, **المقنعة**’nın altında olan bir bezdir; kadın onunla başörtüsünü yağdan korur. Ve **الغفارة** ayrıca: yayın, kirişin üzerinde yürüdüğü oyuk kısmında bulunan yama; ve denildi ki: **الغفارة**: yayın başında bulunan bir deridir; kiriş onun üzerinde yürür. Ve **الغفارة**: bulutun üstündeki bulut; ve **التهذيب**’de: onu, sanki bir bulutun üstünde imiş gibi gördüğün bir bulut. Ve **الغفارة**: dağın başı. Ve **غفارة**: bizzat bir dağın adıdır; Sâgânî’den. Ve **الغفر** (fetih ile): karın; dedi ki:
  O, kendisinden sonra gelen her yakın (kimse) için yakındır                      ve göğsü büyüyen (kimsedir), **الغفرا**’ya ulaştığında

Ve **الغفر**: elbisenin tüylenmesi ve benzeri; tekili **غفرة**’dir; harekelenir. Ve denir: **غفر الثوب**: onun saçakları; ve **هدب الخمائص**; o da ince ve yumuşak kadifemsi parçadır; o, ridâların yahut örtülerin uçları değildir. Ve **غفر الثوب** (feriha gibi) **غفرا** ve **اغفار اغفيرارا**: onun tüyü kabardı. İbn el-Kattâ‘ dedi ki: onun tüyünü çıkardı. Ve **الغفر**: dağ keçisinin yavrusu; zammesi daha çoktur, fetih azdır; çoğulu **أغفار** (kufl ve akfâl gibi) ve **غفرة** (unube gibi) ve **غفور** (zamme ile); sonuncusu Kurâ‘dan. Dişisi **غفرة**; anası **مغفرة**; ve (dişi) **أغفرت** olmuştur; çoğul **مغفرات**. Bişr dedi ki:
  Ve çetin (bir şey) ki **الغفر** onun atışlarından kayar                      onun toynaklarıyla; uzun بان ve عرعر (ağaçlarıyla)

Ve denildi ki: **الغفر** onlardan birinin tekiline ve çoğuluna isimdir. Ve şöyle nakledildi: “Bu, çok **غفر**’dir”; ve “o, **أروى مغفر**’dir”: onda **غفر** vardır. İbn Sîde dedi ki: Ebû Ubeyd bunu böyle nakletti; doğrusu: **أروية مغفر**’dir; çünkü **الأروى** çoğuldur yahut cem‘ ismi. Ve **الغفر**: ay için bir menzildir; üç küçük yıldız; ve o, **الميزان**’dandır. Ve **الغفر**: çuval gibi bir şey. Ve **الغفر** (kesre ile): buzağının yavrusu; Hicrî’den. İbn Düreyd dedi ki: **الغفر**: bir küçük hayvancık zannettiler; Sâgânî onu nakletti. Ve **الغفر** (harekeli): otun küçükleri; ve **أغفرت الأرض**: onda ondan bir şey bitti. Ve **الغفر**: boynun, sakal yanlarının, ensenin ve alnın kılı. Ve denildi ki: o, kadının bacağında ve alında ve benzeri yerlerde bulunan tüy gibi bir kıldır; fetihli **الغفر** gibi. Recez söyleyen dedi ki:
  Bacaklarında **الغفر** bulunan güzel kadın bildi ki                      ya sulayacaklar ya da ağacı yok edecekler

**كالغفار** (zamme ile); o, harekeli **الغفر**’de bir lugattır. Recez söyleyen dedi ki:
  Temiz (olarak) göründü; onu başörtüsü süsledi                      ve **قسطة**; onu **غفارها** çirkinleştirmedi

**القسطة**: bacak kemiğidir; Cevherî dedi. Ve ben onu kimseden rivayet etmiyorum. Ve **الغفير**: nüshalarda böyledir, emir gibi; **اللسان** ve başkasında olan: **الغفر** fetihle sonra sükûnladır; bakılsın. Ve **غفر الجسد** ve **غفره** ve **غفاره**: onun küçük kısa kılları. Ebû Hanîfe dedi ki: “O, **غفر القفا**’dır” denir; **كتف** gibi: ensesinde **غفر** vardır. Ve o, **غفرة الوجه**’dir; yüzünde **غفر** olduğunda. Ve **الجماء الغفير** (med ile): başı toplayan ve onu sıkan miğfer. Ebû Ubeyde “Zırh ve Miğfer” kitabında dedi ki: **البيضة** (miğfer), içinde bulunan isim ve sıfatların, kendi lafzı dışında, hepsini toplayan bir isimdir; ve miğferin, başın kabileleri gibi levha kabileleri vardır; bazısının uçlarını bazısının uçlarına çivilerle toplarlar; her iki kabilenin iki ucunu sıkılaştırırlar… dediğinin sonuna kadar. Ve denir: “**جاءوا جما غفيرا**”; ve “**جم الغفير**” izafetle; ve “**جماء الغفير**”; ve “**الجماء الغفير**”; ve “**جماء غفيرا**”; hepsinde medlidir. Ve “**جماء الغفيري**” kasr ile; ve “**جم الغفيرة**”; ve “**جماء الغفيرة**”; bu üçünü Sâgânî zikretti. Ve “**الجماء الغفيرة**”; ve “**جماء غفيرضة**”; ve “**الجم الغفير**”. Ve ayrıca denir: “**جاءوا بجماء الغفير**” ve “**الغفيرة**”; yani hepsi geldiler; şereflileri ve aşağıları; kimse geri kalmadı; ve onlar çokturlar. Ve o, Sîbeveyh’e göredir; ve o, sadece **الجماء الغفير**’i, başına **الألف واللام** giren hâllerden olarak nakletti; ve o nadirdir. Ve dedi ki: **الغفير** **الجماء** için lâzım bir vasıftır; yani sen “**الجماء**” deyip susmazsın. Ve **الجماء الغفير**: isimdir, fiil değildir; ancak o, masdarın yerine konmuştur; yani nasb olunur; onun manasında olan masdarlar nasb olunduğu gibi; yani “Onların yanından **جموما غفيرا** olarak geçtim”; “Bana **جميعا** ve **قاطبة** ve **طرا** ve **كافة** geldiler” sözün gibi. Ve ona **الألف واللام**’ı soktular; “**أوردها العراك**” sözlerinde onları soktukları gibi: yani “Onu **عراكا** olarak suvardı”; ve başkası onu masdar yaptı. İbnü’l-Enbârî onda, onların takdiri üzere, ref‘i caiz gördü. Kisâî dedi ki: Araplar **الجماء الغفير**’i tamamda nasb eder, noksanda ref‘ eder. Birden çok imam bu bahsi **جمم**’de istiksâ ile zikretti; ve inşallah Yüce Allah dilerse gelecektir. Ve **البصائر**’de: “Kavim **جماء غفيرا** geldi” ve “**الجماء الغفير**”; yani hepsiyle. Ve **الجم** ve **الجميم**: her şeyden çok olan. Ve **النهاية**’de, Ebû Zer (Allah ondan razı olsun) hadîsinde: Dedim: “Ey Allah’ın Resûlü, resuller kaçtır?” Dedi ki: “Üç yüz on beş; **جم الغفير**”; yani çok bir cemaat. Ve **غفر المريض** ve yine **الجريح**: **يغفر غفرا**; **حد ضرب**’dan; hastalığından kalkıp sonra nüksettiğinde; meçhul üzere zamme ile **غفر** gibi. Ve **غفر العاشق**: unutma (sülvân)dan sonra onun bayramı geri döndü. Şair dedi ki:
  Ey iki dostum, şüphesiz diyar, heva sahibine **غفر**’dir                      tıpkı hummalıya yahut yaralıya **يغفر** olduğu gibi

Ve **غفر الجرح يغفر**; **حد ضرب**’dan; nüksettiğinde ve bozulduğunda. Ve **غفر** (kesre ile): onda bir lugattır; İbn el-Kattâ‘ onu zikretti; ve o **اللسان**’da da vardır. İbn el-Kattâ‘ artırdı: Ve **غفر الجرح** (feriha gibi): iyileştiğinde; ve o, zıtlardandır. Bunu musannif ve fiil erbabından başkaları ihmal etmiştir; o halde ona bir istidraktır. Ve **غفر الجلب السوق يغفرها غفرا**: onu ucuzlattı. Ve **المغافر** ve **المغافير**: **المغاثير**’dir; o, **الناطف**’a benzer bir zamktır; **العرفط** onu sızdırır; sonra bir beze konur, sonra su ile serpilir de içilir; **غثر**’de geçti. Tekili **مغفر** (minber gibi); ve **مغفر** ve **مغفور** (ikisi de zamme ile); ve **مغفار** ve **مغفير** (ikisi de kesre ile). Ve **المغفور** ayrıca **العشر** ve **السلم** ve **الثمام** ve **الطلح** ve başka şeyler için de olabilir. Ve **التهذيب**’de: **الرمث** ve **العرفط** zamkına **مغاثير** ve **مغافير** denir; tekili **مغثور** ve **مغفور** ve **مغفر** (kesre ile). İbnü’l-Esîr dedi ki: **المغافير**: **العرفط**’tan akan zamktır; ancak kokusu hoş değildir. Leys dedi ki: **الإجاصة**’nin zamkı **مغفار**’dır. Ebû Amr dedi ki: **المغافير**: **الرمث**’te olan zamktır; o tatlıdır, yenir; tekili **مغفور**’dur. İbn Şümeyl dedi ki: **الرمث**, **الحمض** arasındandır; onun **مغافير**’i vardır; o, dallarının ucundan akan bir şeydir; rengi bakımından pekmez gibidir. Başkası dedi ki: **المغافير** tatlı bir baldır; **الرب** gibi; ancak beyazdır. Ve **المغفوراء**: **مغافير** sahibi olan topraktır; ve o medlidir; bunu İbn Düreyd söyledi. Ebû Hanîfe bunu rubâîde nakletti. Ve **أغفر العرفط والرمث**: onda o şey göründü ve onun **مغافير**’ini çıkardı. Ve **تغفر** ve **تمغفر**: onu ağacından topladı. Kim **مغفر** derse: “**خرجنا نتغفر**” der; kim **مغفور** derse: “**نتمغفر**” der. Ve onların sözü: “Bu toplama, **أن يكد المغفر** değildir.” Ebû Amr rivayet etti: “**لا أن تكدى المغفرا**.” Bir meseldir; şeyin üstün tutulmasında (söylenir). Dediler ki: çok hayra erişen kimse için söylenir. Ve **المغفر**: zamk ağacından bir çubuktur; ondan beyazlayan şey silinir de ondan hoş bir içecek yapılır. Bazıları dedi ki: zamktan yuvarlaklaşan şeye **المغفر** denir; parmak gibi uzayana **الصعرور** denir; ondan yere akan şeye **الذوب** denir. Ve hadiste: Mekke’den bir gelen ona geldi; dedi ki: “**الحزورة**’yi nasıl bıraktın?” Dedi ki: “Yağmur onu suladı da onun **بطحاؤها**’sı **أغفرت** oldu”; yani yağmur onun üzerine indi de bitkiden **الغفر** gibi oldu. Ve denildi ki: onun **رمث**’i **مغافير**’ini çıkardı demek istedi. İbnü’l-Esîr dedi ki: Bu daha benzer; görmüyor musun, onun ağacını vasfetti de dedi ki: “Ve onun **سلم**’ini sağlamlaştırdı ve onun **إذخر**’ını salkımlandırdı.” Ve **غفيرة** (Cüheyne gibi): bir kadındır. Ve Mısırlı attâr **الحسن بن غفير**; Zehebî’nin divanda hattıyla böyledir. Ve Sâgânî’nin **التكملة**’de hattıyla: Basralı (diye) vaki oldu; birincisi doğrudur. Ve **زبير** gibi: bir muhaddistir. Hâfız **التبصير**’de dedi ki: zayıftır; üç yüzler hududunda idi. Zehebî, Yûsuf b. Adî’den: yalancı, uydurmacı dedi. Ve **بنو غافر**: Benî Sâme b. Lüey’den bir batındır; onlardan **عطية بن جابر بن غافر الغافري** vardır. Ve **بنو غفار** (kitâb gibi): Kinâne’den bir kabiledir; onlar **بنو غفار بن مليل بن ضمرة بن بكر بن عبد مناة**’dır; efendimiz Ebû Zer Cündüb b. Cünâde el-Gıfârî’nin (Allah ondan razı olsun) kavmidir; onun zikri üç kere geçti. Ve onlardan **إيماء بن رحضة** vardır; ve beyit onlara aittir. Ve **أبو بصرة الغفاري**’nin adı Cemîl’dir; ve kızı Azze, Kesîr’in sahibesi. Ve **ابن آبي اللحم** ve **أبو رهم** ve başkaları. Ve denir: “Onda ne **غفيرة** vardır ne **عذيرة**”; yani kimse için bir günahı bağışlamaz ve bir özrü kabul etmez. Sahr el-Gayy dedi ki:
  Ey kavim, onların içinde **غفـيره** yoktur                      o halde Hayre develeri yürüdüğü gibi yürüyün

Yani yürüyüşünüzde ağırlaştınız ve onu gizlemeyin; çünkü onlar —yani Benî Mustaliḳ— sizden herhangi birinin günahını, ona galip gelirlerse, bağışlamazlar.

**والغوفر** (cevher gibi): sonbahar karpuzu; yahut ondan bir tür; ve bununla **الصاغاني** yetinmiştir.

**والغفارية**, şeddeli **ة** ile, Mısır’da; **الصاغاني** onu böyle zikretmiştir.

Dedim: İkisi de iki köydür: biri Şarkıyye’de, ikincisi Cîziyye’dedir.

**وغفر** (kufl gibi): Yemen’de, Ebyen amellerinden bir hisar.

**وأغفر النخل إغفارا**: **البسر** üzerine kabuk gibi bir şey bindi; **ابن القطاع** ve **الصاغاني** dedi: Medine ehli ona **الغفا** der.

Ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **اغتفر ذنبه**: **غفر** gibidir; ve o **غفور**dur; onun çoğulu **غفر**dur.

**وغفره**: “Allah onun …’sini bağışladı” dedi.

**وتغافرا**: her biri, sahibine mağfiretle dua etti.

**وامرأة غفور**: **هاء** olmaksızın.

**وغفر الدابة** (harekeli): yelenin bulunduğu yerde kılın bitmesi.

**والغفر**: düzde ve tepeciklerde biten baharlık bir bitki; yeşil iken sanki ayakta duran yeşil serçeler gibidir; kuruduğunda ise sanki ayakta durmayan kızıllar gibidir.

**والغفيرة**: çokluk ve artış; bununla, Ali رضى الله عنه hadisi tefsir edilmiştir: “Sizden biri, kardeşi için ailede yahut malda bir **غفيرة** görürse, sakın ona bir fitne olmasın.”

**وغفار** (kitap gibi): yanakta bulunan bir dağlama izi.

Ve Ebû **غفار** el-Müsennâ b. Saîd; ve Ebû **غفار** Gâlib et-Temmâr.

Ve sonuncusu hakkında ihtilaf edildi; **الفلاس** dedi ki: o Ebû **عفان**’dır.

Ve **غفار العابد**: muhaddislerdir.

Ve Âmine bt. **غفار**: İbn Ömer’in, hayızlı iken boşadığı eşidir.

Ve (Zübeyr gibi): **غفير** b. Cerîr en-Nesefî el-Haddâd; ve Hassân b. Ali b. **غفير** en-Nesefî; ve onun torunu Abdullah b. Ahmed b. Hasan b. Hassân; ve Ali b. Nasr b. Muhammed b. **غفير**; ve Ebû Zerr Abd b. Ahmed b. Muhammed b. Abdullah b. **غفير** el-Herevî el-Hâfız: muhaddislerdir.

Ve **الأساس**’ın secilerindendir: “Falanın sözünün doğruluğu **غفارى**dır; vaadinin çakmağı **عفاري**dir.”

Ve mecazdan, Züheyr’in sözü:
  “Kaybetti de, onun gafletlerini ona bağışlamadı;
  böylece, son bir menzilde onunla birlikte bir açıklığa rastladı.”

Yani yırtıcı hayvanlar, yavrusundan gafletini bağışlamadı da onu yedi.
