# غفص (غ-ف-ص) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B5
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%81%D8%B5

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: غ - ف - ص
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B5/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والصاد والفاء معهما
غ ف ص يستعمل فقط غفص: غافَصْتُه مُغافَصةً أي: أخذته على غرةٍ، فركبته بمساءةٍ، والإسم الغِفْصَةُ مثل الخلسةِ.
والغافِصَةُ من أوازم الدهرِ، قال:
إذا نزلتْ إحدى الأمور الغَوافِصِ
وهو غَفيصي إذا كان يُغافِصُكَ في الأشياء.

##### Türkçe

غayn, صاد ve فاء’nın birlikte olduğu bab.

غ ف ص yalnızca şu şekilde kullanılır: **غفص**: **غافَصْتُه مُغافَصةً** yani: onu bir gaflet hâli üzere yakaladım; böylece onu bir kötülükle bindim; isim **الغِفْصَةُ**’dir, **الخلسةِ** gibi.

**والغافِصَةُ** zamanın zorunluluklarındandır; dedi ki:
Eğer işlerin **الغَوافِصِ**’inden biri inerse

Ve o, eşyada sana **يُغافِصُكَ** olduğu zaman benim için **غَفيصي**’dir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B5/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

غافصتُ الرجلَ، أي أخذته على غرّة.

##### Türkçe

**غافصتُ الرجلَ**: yani onu bir gafil avlanma hâli üzere yakaladım.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B5/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ص ف
صفغ ، غفص
استعمل من وجوهه : صفغ غفص .
صفغَ : أهملَ الليث صفغَ .
وقال ابن دريد : الصفْغُ عربيٌّ معروف ، قال : وقد ذكره أبو مالك ، وأنشد :
دونكِ بَوْغاء ترابِ الرَّفْغِ
فأَصْفِغيهِ فاكِ أيَّ صَفْغِ
وإن تَرَيْ كفَّكِ ذاتَ نَفْغِ
شَفَيتِها بالنَّفْث أو بالْمَرغِ
قال : الصفغُ : القمح باليد ، يقال : قمحتُ الشيء وصفغتُه أصفغُه صفغاً ، قلت : وهذا حرفٌ صحيحٌ رواه عمرو بن كِرْكِرَة ، وهو ثقة .
قال : والرَّفْغُ تِبْنُ الذرَة ، والرَّفغُ أسفل الوادي ، والنفغ التنفُّط ، والمرغ الرِّيق .
غفص : قال الليث : غافصت فلاناً : أخذته على غرّة فركبته بمساءة ، قال : والغافصَة من أوازم الدهر ، وأنشد :
إذا نَزَلَتْ إِحْدَى الأُمورِ الْغَوَافصِ
وفي ( نوادر الإعرابِ ) : أخَذْتُهُ مُغَابَصَةٌ ومُغَافَصَةٌ ، أي : مُعَازَةٌ .

##### Türkçe

غ ص ف
**صفغ** , **غفص**
Şu vechlerinden kullanılmıştır: **صفغ** **غفص**.

**صفغَ**: el-Leys **صفغَ**’ı ihmal etti.
İbn Düreyd dedi: **الصفْغُ** bilinen Arapçadır; dedi: Ebû Mâlik onu zikretmiştir; ve şu şiiri okudu:
دونكِ بَوْغاء ترابِ الرَّفْغِ
فأَصْفِغيهِ فاكِ أيَّ صَفْغِ
وإن تَرَيْ كفَّكِ ذاتَ نَفْغِ
شَفَيتِها بالنَّفْث أو بالْمَرغِ
Dedi: **الصفغُ**: elle buğdayı kavramaktır; “Şeyi kavradım ve onu **صفغتُه**; onu **أصفغُه** **صفغاً**” denir. Dedim: Bu, sahih bir harftir; onu Amr b. Kirkire rivayet etti; o güvenilirdir.
Dedi: **الرَّفْغُ** mısırın samanıdır; **الرَّفغُ** vadinin alt tarafıdır; **النفغ** kabarcıklanmadır; **المرغ** tükürüktür.

**غفص**: el-Leys dedi: “Birine **غافصت**: onu gafil avladım da onu bir kötülükle bindirdim (musallat oldum).” Dedi: **الغافصَة** zamanın zorunluluklarındandır; ve şu şiiri okudu:
إذا نَزَلَتْ إِحْدَى الأُمورِ الْغَوَافصِ
Ve ( **نوادر الإعرابِ** )’da: “Onu **مُغَابَصَةٌ** ve **مُغَافَصَةٌ** (ile) aldım”; yani: **مُعَازَةٌ**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B5/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الغين والفاء وما يثلثهما)
(غفق) الغين والفاء والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على خِفّة وسُرعةٍ وتكريرٍ في الشيء، مع فَتَراتٍ تكون بين ذلك.
من ذلك قولهم: غَفَقَ إبلَه، وذلك إذا أسرَعَ إيرادَها ثم كرَّرَ ذلك. ويقولون: ظلَّ يتَغَفَّقُ الشَّرَابَ، إذا جعَلَ يشربُه ساعةً بعدَ ساعةٍ. ويقال: غَفَقَ غَفْقَةً من اللَّيل([1]) ، إذا نامَ نومةً خفيفة. والغَفْق: المطر [ليس([2]) بـ] الشَّديد. ويقال غَفَقَه بالسَّوط غَفَقَاتٍ. والغَفْق: الهُجوم على الشَّيء من غير قصدٍ([3]) ، ويقال للآيب من غَيْبته فُجاءةً. وغَفَقَ الحِمارُ الأتانَ: أتاها مَرّةً بعد مرَّة.
(غفر) الغين والفاء والراء عُظْمُ بابِه السَّتْر، ثم يشِذُّ عنه ما يُذكر. فالغَفْر: السَّتر. والغُفْران والغَفْرُ بمعنَىً. يقال: غَفَر الله ذنبه غَفْراً ومَغفِرةً وغُفراناً. قال في الغَفْر:
في ظلِّ مَن عَنَتِ الوُجوهُ لـه  *** مَلِكِ المُلوكِ ومالِكِ الغَفْرِ
ويقال: غَفِرَ الثَّوبُ، إذا ثارَ زِئبِرهُ. وهو من الباب، لأنَّ الزِّئبِر يُغطِّي وجهَ الثَّوب. والمِغْفَر معروف. والغِفارة: خِرقةٌ يَضَعها المُدَّهِنُ على هامَته. ويقال الغَفِير: الشَّعر السَّائل في القفا. وذُكر عن امرأةٍ من العرب أنَّها قالت لابنتها: "اغفِرِي غفيرَك"، تريد: غَطِّيه. والغَفِيرة: الغُفرانُ أيضاً. قال:
* يا قوم ليسَتْ فيهمُ غَفِيرَهْ([4]) *
ومما شَذَّ عن هذا: الغَُفْر: ولد الأُرويّة، وأمُّه مُغْفِرٌ. والغَفْر: النُّكْس في المَرَض. قال:
خليلَيَّ إنّ الدّارَ غَفْرٌ لذِي الهوى *** كما يَغْفِرُ المحمومُ أو صاحبُ الكَلْمِ([5])
فأمَّا المَغْفُور فشيءٌ يشبَّه بالصَّمغ يَخرُج من العُرْفُط.
(غفل) الغين والفاء واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تَرك الشّيء سهواً، وربَّما كان عن عمدٍ. من ذلك: غَفَلتُ عن الشيء غَفلةً وغُفولاً، وذلك إذا تركتَه ساهياً. وأغفلْتُه، إذا تركْتَه على ذُكْرٍ منك له. ويقولون لكلِّ ما لا مَعْلَم له: غُفْلٌ، كأنَّه غُفِل عنه. فيقولون: أرضٌ غُفْلٌ: لا عَلَم بها. وناقَة غُفْلٌ: لا سِمَةَ عليها. ورجلٌ غُفْل: لم يجرِّب الأمور.
(غفو/ي) الغين والفاء والحرف المعتل أُصَيل كأنَّه يدلُّ على مِثل ما دلَّ عليه الأوّلُ من التَّرْك للشَّيء، إلاّ أنّ هذا يختصُّ بأنَّه جِنسٌ من النَّوم. من ذلك: أغفَى الرّجلُ من النَّوم يُغْفِي إغفاءً. والإغفاءةُ: المرّة الواحدة. قال:
فلو كنتَ ماءً كنتَ ماءَ غمامةٍ  *** ولو كنت نوماً كنت إغفاءةَ الفجرِ
من ذلك الغَفْو([6]) ، وهي الزُّبْيَة، وذلك أنَّ السَّاقط فيها كأنَّه غَفَل وأغَفَى حتَّى سقط.
وممّا شذَّ عن هذا: الغَفَى، وهو الرُّذال من الشَّيء. يقال: أغفَى الطّعامُ: كثُر غَفاه، أي الرديُّ منه.
(غفص) الغين والفاء والصاد كلمةٌ واحدة. غافَصْتُ الرّجلَ: أخذْتُه على غِرّةٍ. والله أعلم بالصَّواب.
---------------------
([1]) لم ترد في اللسان ووردت في القاموس، وزاد في اللسان والقاموس: غفق تغفيقاً، إذا نام وهو يسمع حديث القوم، أو نام في أرق.
([2]) التكملة من المجمل والقاموس. ولم ترد الكلمة بهذا المعنى في اللسان.
([3]) ذكره في القاموس ولم يقيد معناه بعدم القصد، ولم يذكر في اللسان.
([4]) الرّجز لصخر الغي كما في اللسان (غفر) وإصلاح المنطق 291.
([5]) البيت للمرار الفقعسي، كما في اللسان (غفر). وانظر إصلاح المنطق 144.
([6]) ويقال: "الغفوة" أيضاً، كما في اللسان.

ـ

##### Türkçe

(غayn ile **الفاء** ve ikisini üçleyen şeyler bâbı)
(**غفق**) **الغين** ve **الفاء** ve **القاف** sahih bir asıldır; şeyde hafiflik ve sürat ve tekrar etmeye delâlet eder; bunun arasında bulunan fâsılalarla birlikte.
Bundan: onların “**غَفَقَ** develerini” sözleri; bu, onları getirmeyi hızlandırdığı, sonra bunu tekrar ettiği zamandır. Ve derler: “İçkiyi **يتَغَفَّقُ** etmeyi sürdürdü”; onu saatten sonra saat içtiği zaman. Ve denir: “Geceden bir **غَفْقَةً** **غَفَقَ** etti”; hafif bir uyku uyuduğu zaman. Ve **الغَفْق**: yağmur; şiddetli olanla değildir. Ve denir: “Onu kamçıyla **غَفَقَه** **غَفَقَاتٍ**.” Ve **الغَفْق**: kasıtsız olarak şeye hücumdur; ve gıybetinden ansızın dönen kimseye denir. Ve “Eşek dişi eşeğe **غَفَقَ** etti”: ona defadan sonra defa geldi.

(**غفر**) **الغين** ve **الفاء** ve **الراء**: bâbının büyüğü örtmedir; sonra ondan, zikredilen şey sapar. Artık **الغَفْر**: örtmedir. Ve **الغُفْران** ve **الغَفْرُ** bir mânâdadır. Denir: “Allah onun günahını **غَفْراً** ve **مَغفِرةً** ve **غُفراناً** **غَفَر** etti.” **الغَفْر** hakkında dedi:
في ظلِّ مَن عَنَتِ الوُجوهُ لـه  *** مَلِكِ المُلوكِ ومالِكِ الغَفْرِ
Ve denir: “Elbise **غَفِرَ** oldu”; onun tüyü kabardığı zaman. Ve o, bâbdandır; çünkü tüy, elbisenin yüzünü örter. Ve **المِغْفَر** mâlûmdur. Ve **الغِفارة**: yağlanan kimsenin başının tepesine koyduğu bir bez parçasıdır. Ve denir: **الغَفِير**: ensede sarkan saçtır. Ve Araplardan bir kadından zikredildi ki kızına dedi: “**اغفِرِي غفيرَك**”; yani: onu ört. Ve **الغَفِيرة**: bağışlama da. Dedi:
* يا قوم ليسَتْ فيهمُ غَفِيرَهْ([4]) *
Ve bundan sapan şeylerdendir: **الغَُفْر**: yaban koyununun yavrusu; ve anası **مُغْفِرٌ**dur. Ve **الغَفْر**: hastalıkta nüks. Dedi:
خليلَيَّ إنّ الدّارَ غَفْرٌ لذِي الهوى *** كما يَغْفِرُ المحمومُ أو صاحبُ الكَلْمِ([5])
Ama **المَغْفُور** ise, zamka benzetilen bir şeydir; **العُرْفُط**tan çıkar.

(**غفل**) **الغين** ve **الفاء** ve **اللام** sahih bir asıldır; şeyi sehven terk etmeye delâlet eder; bazen de kasıtla olur. Bundan: “Şeyden **غَفلةً** ve **غُفولاً** **غَفَلتُ**”; bu, onu dalgın olarak terk ettiğin zamandır. Ve “Onu **أغفلْتُ**”; onu, onu hatırlaman varken terk ettiğin zaman. Ve alâmeti olmayan her şeye: **غُفْلٌ** derler; sanki ondan gafil olunmuştur. Böylece derler: **أرضٌ غُفْلٌ**: onda alâmet yoktur. Ve **ناقَة غُفْلٌ**: üzerinde damga yoktur. Ve **رجلٌ غُفْل**: işleri tecrübe etmemiştir.

(**غفو/ي**) **الغين** ve **الفاء** ve illetli harf: asîl bir köktür; sanki birincinin şeye terk etmeye delâlet ettiği gibi bir şeye delâlet eder; ancak bu, uykudan bir cins olmakla özelleşir. Bundan: “Adam uykudan **أغفَى** eder; **يُغْفِي**; **إغفاءً**.” Ve **الإغفاءةُ**: bir tek kerredir. Dedi:
فلو كنتَ ماءً كنتَ ماءَ غمامةٍ  *** ولو كنت نوماً كنت إغفاءةَ الفجرِ
Bundan **الغَفْو**([6]) vardır; o **الزُّبْيَة**dir; çünkü ona düşen, sanki gafil oldu ve **أغَفَى** etti de düştü.
Ve bundan sapan şeylerdendir: **الغَفَى**; o, şeyin rezil/adi olanıdır. Denir: “Yemek **أغفَى** etti”: onun **غَفاه**ı çoğaldı; yani ondan kötü olan.

(**غفص**) **الغين** ve **الفاء** ve **الصاد** bir tek kelimedir. “Adamı **غافَصْتُ**”: onu bir gaflet anında yakaladım. Ve Allah doğruyu daha iyi bilir.
---------------------
([1]) Lisân’da gelmedi ve Kâmûs’ta geldi; ve Lisân ve Kâmûs’ta artırdı: “**غفق** **تغفيقاً**”; kavmin sözünü işitirken uyuduğu zaman, yahut uykusuzluk içinde uyuduğu zaman.
([2]) Tekmile, el-Mücmel ve el-Kâmûs’tandır. Ve kelime bu mânâ ile Lisân’da gelmedi.
([3]) Kâmûs’ta zikretti ve mânâsını kasıtsızlıkla kayıtlamadı; ve Lisân’da zikretmedi.
([4]) Recez, Lisân’da (**غفر**) ve Islahu’l-Mantık 291’de olduğu üzere Sahr el-Gayy’ındır.
([5]) Beyit, Lisân’da (**غفر**) olduğu üzere el-Merâr el-Feka‘sî’nindir. Ve Islahu’l-Mantık 144’e bak.
([6]) Ve “**الغفوة**” da denir; Lisân’da olduğu üzere.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B5/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

غ ف ص
غافصه الأمر‏:‏ فاجأه على غرّةٍ منه وأخذه مغافصةً‏.‏
ووقاك الله غوافص الدهر‏.‏

##### Türkçe

غ ف ص
**غافصه الأمر**: Onu, kendisinden bir gaflet hâli üzere ansızın bastı ve onu **مغافصةً** olarak yakaladı.
Allah seni **غوافص الدهر**’den korusun.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B5/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

غافَصَ الرجلَ مُغافَصةً وغِفاصاً: أَخذه على غرّةٍ فَركِبَه بمَساءة. والغافِصةُ: من أَوازِم الدهر؛ وأَنشد:
إِذا نَزَلَت إِحْدَى الأُمورِ الغَوافِص
وفي نوادر الأَعراب: أَخذْتُه مُغافَصةً ومُغابَصةً ومُرافَصةً أَي أَخذْتُه مُعازّة.

##### Türkçe

**غافَصَ** adamı **مُغافَصةً** ve **غِفاصاً**: onu bir gaflet hâli üzere yakaladı da ona kötülükle bindi.

Ve **الغافِصةُ**: zamanın zorlayıcı işlerinden (biridir); ve inşad etti:
Eğer işlerin **الغَوافِص**inden biri inerse

Ve **نوادر الأَعراب**’da: Onu **مُغافَصةً** ve **مُغابَصةً** ve **مُرافَصةً** aldım; yani onu **مُعازّة** (ile) aldım.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B5/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* غ ف ص * * غَافَصَهُ * أخذه على غِرَّة

##### Türkçe

* غ ف ص * * **غَافَصَهُ** * onu gafil avladı; onu bir gaflet hâli üzere yakaladı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B5/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

غافصه  مغافصة وغفاصا:  فاجأه، وأخذه على غرة  فركبه بمساءة.  والغافصة: من أوازم الدهر  ، نقله الصاغاني، قال:
  إذا نزلت إحدى الأمور الغوافص ومما يستدرك عليه: في نوادر الأعراب: أخذته مغافصة، ومغابصة، ومرافصة، أي أخذته معازة.

##### Türkçe

**غافصه** **مغافصة** ve **غفاصا**: Ona ansızın geldi; onu gafil avladı; böylece ona bir kötülükle bindi (musallat oldu).

**الغافصة**: zamanın zorunluluklarından (kaçınılmaz musibetlerinden)dır; bunu **الصاغاني** nakletti, dedi ki:
  “Eğer işlerden biri olan **الغوافص** inerse ...”

Ve kendisine istidrâk edilenlerdendir: **نوادر الأعراب**’da: “Onu **مغافصة** ile, **مغابصة** ile ve **مرافصة** ile aldım”; yani onu **معازة** ile aldım.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B5/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

غافصهُ
3 غافصهُ ذ , (S, A, Msb, K,) inf. n. مُغَافَصَةٌ and غِفَاصٌ, (TA,) He came upon him suddenly, or unexpectedly; (A, Msb, K;) he took him at unawares, (S, Msb, K,) and did an evil action to him. (TA.) ― -b2- Hence the saying, (Msb,) أَخَذْتُهُ مُغَافَصَةً (A, Msb, TA) I took it (a thing, Msb) striving to overcome. (Msb, TA.)

غَافِصَةٌ
غَافِصَةٌ ذ A sudden, or an unexpected, calamity, of time, or fortune: (Sgh, * K, * TK:) pl. غَوَافِصُ. (A.) You say, وَقَاكَ اللّٰهُ غَوَافِصَ الدَّهْرِ [May God preserve thee from the sudden, or unexpected, calamities of time, or fortune]. (A.)

##### Türkçe

**غافصهُ**
3 **غافصهُ** ذ , (S, A, Msb, K,) mastar ismi **مُغَافَصَةٌ** ve **غِفَاصٌ**, (TA,) O, onun üzerine ansızın yahut beklenmedik bir şekilde geldi; (A, Msb, K;) onu gafil avladı, (S, Msb, K,) ve ona kötü bir fiil yaptı. (TA.) ― -b2- Bundan dolayı şu söz (vardır): (Msb,) **أَخَذْتُهُ مُغَافَصَةً** (A, Msb, TA) Ben onu (bir şeyi, Msb) yenmeye çalışarak aldım. (Msb, TA.)

**غَافِصَةٌ**
**غَافِصَةٌ** ذ Zamanın yahut talihin ansızın, yahut beklenmedik, bir musibeti: (Sgh, * K, * TK:) çoğulu **غَوَافِصُ**. (A.) Sen dersin ki, **وَقَاكَ اللّٰهُ غَوَافِصَ الدَّهْرِ** [Allah seni zamanın yahut talihin ansızın, yahut beklenmedik, musibetlerinden korusun]. (A.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B5/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

غَفَصَ
غَفَصَ غَاْفَصَ III ,
a.  Fell upon suddenly; snatched away.

غَاْفِصَة
غَاْفِصَة 21t , ( pl. غَوَاْفِصُ 41 ),
a.  Misfortune, disaster, calamity, catastrophe.

##### Türkçe

غَفَصَ
**غَفَصَ** **غَاْفَصَ** III ,
a. Ansızın üzerine düştü; kapıp götürdü.

غَاْفِصَة
**غَاْفِصَة** 21t , ( çoğ. **غَوَاْفِصُ** 41 ),
a. Musibet, felâket, afet, yıkım.
