# غفق (غ-ف-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%81%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: غ - ف - ق
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%82/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والقاف والفاء معهما
غ ف ق يستعمل فقط غفق: الغَفْقُ: الهجوم على الشيء والإياب من الغَيْب فَجْأَةً.

##### Türkçe

غayn, قaf ve فa ile birlikte olan bâb

**غ ف ق** yalnızca **غفق** kullanılır: **الغَفْقُ**: bir şeye hücum etmek ve gaybdan ansızın dönüp gelmek.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%82/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

قال ابن الأعرابي: يقال: ظلَّ يَتَغَفَّقُ الشرابَ، إذا شربه يومه أجمع. قال: والغَفْقُ: أن تَرِد الإبل كلَّ ساعة. والمَغْفِقُ: المرجعُ. وأنشد لرؤبة:
من بُعْدِ مَغْزايَ وبُعْدِ المَغفِقِ
قال: والمنْغَفَقُ: المُنصَرَفُ. وقال الأصمعيّ: المنعَطَفُ. وأنشد لرؤبة:
حتَّى تردَّى أرْبَعٌ في المنْغَفَقْ

##### Türkçe

İbnü’l-A‘râbî dedi: Denilir ki: **يَتَغَفَّقُ الشرابَ** diye; onu bütün günü boyunca içtiği zaman. Dedi: ve **الغَفْقُ**: develerin her saat suya gelmesidir. Ve **المَغْفِقُ**: dönüş yeridir. Ve Rü’be’den şu beyit okundu:
من بُعْدِ مَغْزايَ وبُعْدِ المَغفِقِ

Dedi: ve **المنْغَفَقُ**: ayrılan kimsedir. el-Asma‘î dedi: dönülen yer. Ve Rü’be’den şu beyit okundu:
حتَّى تردَّى أرْبَعٌ في المنْغَفَقْ

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%82/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الغين والقاف والفاء
غفق
استعمل من وجوهه : غفق .
غفق : رُوي عن إياس بنِ سَلَمَةَ عن أبيه ، أَنَّهُ قال : مَرَّ بي عُمَرُ بنُ الخَطَّابِ . وأنا قاعِدٌ في السُّوقِ ، وهو مارٌّ لحاجةٍ لَهُ ، مَعَهُ الدِّرَّةُ ، فَقَالَ : هَكَذَا يا سَلَمةُ عَنِ الطريقِ ، فَغَفَقني بها فما أَصَابَ إلا طَرفُها ثَوْبي . قالَ : فأمَطْتُ عَنِ الطّريقِ ، فَسَكَتَ عَنّي حتّى إذا كانَ العَامُ المُقْبِلُ ، لَقِيَنِي في السُّوقِ ، فقالَ : يا سَلَمةُ ، أردْتَ الحَجَّ ، العَامَ ، قُلْتُ : نَعَمْ ، فَأَخَذَ يَدِي ، فما فَارَقَ يَدَهُ يَدِي ، حَتَّى أدْخَلَني بَيْتَهُ فَأَخْرَجَ كَيْساً ، فيهِ سِتُّمائةِ دِرْهَمٍ ، فقالَ : يا سَلَمةُ خُذْ هذا ، واسْتَعِنْ بها عَلَى حَجِّكَ ، واعلَمْ أَنَّها مِنَ الغَفْقَةِ الّتي غَفْقتُكَ عاماً أوّلَ . قُلْتُ : يا أميرَ المُؤمِنينَ ، والله ما ذَكَرْتُها ، حتى ذَكَّرْتَنِيها ، فقالَ عُمَرُ : وَأَنَا والله ما نَسِيْتُها ) .
قوله : ( فَغَفَقَنِي ) .
قال أبو عبيد : قال الأصمعي : غَفقْتُهُ بالسَّوْط ، أَغْفِقُهُ وَمَتْنتُهُ بالسّوطِ أَمْتِنُهُ وهو أشَدُّ مِنَ الغَفْقِ .
وقال الليثُ : الغَفْقُ : الهجُومُ عَلَى الشَّيْء ، والإِيابُ من الغَيْبَةِ فَجَاءَةً .
ثعلبٌ عن ابن الأعرابيّ قالَ : إذا تَحَسَّى مَافِي إنَائِهِ ، فِقَدْ تَمَزَّزَهُ ، وساعةً بعدَ ساعةٍ ، فَقَدْ تَفَوَّقَهُ ، وإذا أكْثَرَ الشُّرْبَ ، فَقَدْ تَغَفَّقَ .
أبو عُبيد عن الأصمعيّ : تَغَفَّقْتُ الشَّرَابَ ( تَغَفُّقاً ) ، إذا شَرِبْتَه . وَقالَ : التَّغْفِيقُ النَّوْمُ ، وأنتَ تَسْمَعُ حَدِيثَ القَوْمِ ، ويُقالُ : غَفِّقُوا السَّلِيمَ تَغْفِيقاً ، أيْ : عَالِجُوهُ وسَهِّمُوهُ . وَقال مُلَيحُ الهُذَليّ :
وَدَاوِيَّةٍ مَلْساءَ تُمْسِي سهَامُها
بِها مِثْلَ عُوّادِ السَّلِيمِ المُغَفَّقِ
وَجُمْلَةُ التَّغْفِيقِ : نومٌ في أَرَقٍ .
عمروٌ عَنْ أَبِيهِ : غَفَقَ وعَفَقَ ، إذا خَرَجّتْ مِنْهُ رِيْحٌ .
أبو عَمْرٍ و : الغَيْفَقَة : الإهْراقُ ، وكذلِكَ الدَّغْرَقَةُ .
وَقالَ الفَرّاء : شَرِبَتِ الإِبِلُ غَفَقاً ، وهي تَغْفِقُ ، إذا شَرِبَتْ مَرّةً بَعْدَ أُخْرى ، وهو الشّربُ الواسِعُ .

##### Türkçe

باب **الغين** و**القاف** و**الفاء**
**غفق**
Yönlerinden kullanılmıştır: **غفق**.
**غفق**: İyâs b. Seleme’den, babasından rivayet edildiğine göre, dedi ki: Ömer b. el-Hattâb bana uğradı. Ben çarşıda oturuyordum; o da kendisi için bir ihtiyaç sebebiyle geçiyordu; yanında **الدِّرَّةُ** vardı. Dedi ki: “Böyle, ey Seleme, yoldan (çekil)!” Sonra onunla beni **غَفَقني**; (vuruş) sadece onun ucu elbiseme isabet etti. Dedi ki: “Yoldan çekildim; benden sustu; nihayet gelecek yıl olunca, çarşıda bana rastladı; dedi ki: ‘Ey Seleme, bu yıl haccı istedin mi?’ Dedim ki: ‘Evet.’ Elimi tuttu; elinden elim ayrılmadı; nihayet beni evine soktu; bir kese çıkardı; içinde altı yüz dirhem vardı; dedi ki: ‘Ey Seleme, bunu al ve onunla haccına yardım al; bil ki o, ilk yıl seni **غَفْقَة** ettiğim **الغَفْقَة**dendir.’ Dedim ki: ‘Ey müminlerin emîri, Allah’a yemin olsun ki onu anmadım; ta ki sen onu bana hatırlatana kadar.’ Ömer dedi ki: ‘Ben de Allah’a yemin olsun ki onu unutmadım.’).

Sözü: ( **فَغَفَقَنِي** ).
Ebû Ubeyd dedi: Asmaî dedi: Onu kamçıyla **غَفقْتُهُ**; onu **أَغْفِقُهُ**; onu kamçıyla **وَمَتْنتُهُ**; onu **أَمْتِنُهُ**; o, **الغَفْقِ**ten daha şiddetlidir.
Leys dedi: **الغَفْقُ**: bir şeye hücum etmek ve gaybetten ansızın dönmektir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Dedi ki: Kabında olanı yudumlarsa, onu **تَمَزَّزَهُ** etmiştir; saatten sonra saat (yudumlarsa), onu **تَفَوَّقَهُ** etmiştir; içmeyi çoğaltırsa, onu **تَغَفَّقَ** etmiştir.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: İçeceği **تَغَفَّقْتُ** ( **تَغَفُّقاً** ), onu içtiğin zaman. Ve dedi ki: **التَّغْفِيقُ** uyumaktır; sen kavmin sözünü işitiyorsun (hâlde). Ve denilir: **غَفِّقُوا السَّلِيمَ تَغْفِيقاً**; yani: onu tedavi edin ve ona ok vurun. Müleyh el-Hüzelî dedi ki:
وَدَاوِيَّةٍ مَلْساءَ تُمْسِي سهَامُها
بِها مِثْلَ عُوّادِ السَّلِيمِ المُغَفَّقِ
Ve **التَّغْفِيقِ**in cümlesi: uykusuzluk içinde bir uykudur.
Amr, babasından: **غَفَقَ** ve **عَفَقَ**, ondan bir yel çıktığı zaman.
Ebû Amr: **الغَيْفَقَة** dökmektir; bunun gibi **الدَّغْرَقَةُ** da.
Ferrâ dedi: Develer **غَفَقاً** içti; onlar **تَغْفِقُ** (olur); bir kereden sonra bir kere içtiği zaman; o, geniş içiştir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%82/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الغين والفاء وما يثلثهما)
(غفق) الغين والفاء والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على خِفّة وسُرعةٍ وتكريرٍ في الشيء، مع فَتَراتٍ تكون بين ذلك.
من ذلك قولهم: غَفَقَ إبلَه، وذلك إذا أسرَعَ إيرادَها ثم كرَّرَ ذلك. ويقولون: ظلَّ يتَغَفَّقُ الشَّرَابَ، إذا جعَلَ يشربُه ساعةً بعدَ ساعةٍ. ويقال: غَفَقَ غَفْقَةً من اللَّيل([1]) ، إذا نامَ نومةً خفيفة. والغَفْق: المطر [ليس([2]) بـ] الشَّديد. ويقال غَفَقَه بالسَّوط غَفَقَاتٍ. والغَفْق: الهُجوم على الشَّيء من غير قصدٍ([3]) ، ويقال للآيب من غَيْبته فُجاءةً. وغَفَقَ الحِمارُ الأتانَ: أتاها مَرّةً بعد مرَّة.
(غفر) الغين والفاء والراء عُظْمُ بابِه السَّتْر، ثم يشِذُّ عنه ما يُذكر. فالغَفْر: السَّتر. والغُفْران والغَفْرُ بمعنَىً. يقال: غَفَر الله ذنبه غَفْراً ومَغفِرةً وغُفراناً. قال في الغَفْر:
في ظلِّ مَن عَنَتِ الوُجوهُ لـه  *** مَلِكِ المُلوكِ ومالِكِ الغَفْرِ
ويقال: غَفِرَ الثَّوبُ، إذا ثارَ زِئبِرهُ. وهو من الباب، لأنَّ الزِّئبِر يُغطِّي وجهَ الثَّوب. والمِغْفَر معروف. والغِفارة: خِرقةٌ يَضَعها المُدَّهِنُ على هامَته. ويقال الغَفِير: الشَّعر السَّائل في القفا. وذُكر عن امرأةٍ من العرب أنَّها قالت لابنتها: "اغفِرِي غفيرَك"، تريد: غَطِّيه. والغَفِيرة: الغُفرانُ أيضاً. قال:
* يا قوم ليسَتْ فيهمُ غَفِيرَهْ([4]) *
ومما شَذَّ عن هذا: الغَُفْر: ولد الأُرويّة، وأمُّه مُغْفِرٌ. والغَفْر: النُّكْس في المَرَض. قال:
خليلَيَّ إنّ الدّارَ غَفْرٌ لذِي الهوى *** كما يَغْفِرُ المحمومُ أو صاحبُ الكَلْمِ([5])
فأمَّا المَغْفُور فشيءٌ يشبَّه بالصَّمغ يَخرُج من العُرْفُط.
(غفل) الغين والفاء واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تَرك الشّيء سهواً، وربَّما كان عن عمدٍ. من ذلك: غَفَلتُ عن الشيء غَفلةً وغُفولاً، وذلك إذا تركتَه ساهياً. وأغفلْتُه، إذا تركْتَه على ذُكْرٍ منك له. ويقولون لكلِّ ما لا مَعْلَم له: غُفْلٌ، كأنَّه غُفِل عنه. فيقولون: أرضٌ غُفْلٌ: لا عَلَم بها. وناقَة غُفْلٌ: لا سِمَةَ عليها. ورجلٌ غُفْل: لم يجرِّب الأمور.
(غفو/ي) الغين والفاء والحرف المعتل أُصَيل كأنَّه يدلُّ على مِثل ما دلَّ عليه الأوّلُ من التَّرْك للشَّيء، إلاّ أنّ هذا يختصُّ بأنَّه جِنسٌ من النَّوم. من ذلك: أغفَى الرّجلُ من النَّوم يُغْفِي إغفاءً. والإغفاءةُ: المرّة الواحدة. قال:
فلو كنتَ ماءً كنتَ ماءَ غمامةٍ  *** ولو كنت نوماً كنت إغفاءةَ الفجرِ
من ذلك الغَفْو([6]) ، وهي الزُّبْيَة، وذلك أنَّ السَّاقط فيها كأنَّه غَفَل وأغَفَى حتَّى سقط.
وممّا شذَّ عن هذا: الغَفَى، وهو الرُّذال من الشَّيء. يقال: أغفَى الطّعامُ: كثُر غَفاه، أي الرديُّ منه.
(غفص) الغين والفاء والصاد كلمةٌ واحدة. غافَصْتُ الرّجلَ: أخذْتُه على غِرّةٍ. والله أعلم بالصَّواب.
---------------------
([1]) لم ترد في اللسان ووردت في القاموس، وزاد في اللسان والقاموس: غفق تغفيقاً، إذا نام وهو يسمع حديث القوم، أو نام في أرق.
([2]) التكملة من المجمل والقاموس. ولم ترد الكلمة بهذا المعنى في اللسان.
([3]) ذكره في القاموس ولم يقيد معناه بعدم القصد، ولم يذكر في اللسان.
([4]) الرّجز لصخر الغي كما في اللسان (غفر) وإصلاح المنطق 291.
([5]) البيت للمرار الفقعسي، كما في اللسان (غفر). وانظر إصلاح المنطق 144.
([6]) ويقال: "الغفوة" أيضاً، كما في اللسان.

ـ

##### Türkçe

(غayn ile **الفاء** ve ikisini üçleyen şeyler bâbı)
(**غفق**) **الغين** ve **الفاء** ve **القاف** sahih bir asıldır; şeyde hafiflik ve sürat ve tekrar etmeye delâlet eder; bunun arasında bulunan fasıla(lar) ile birlikte.
Bundan: onların “**غَفَقَ** develerini” demeleri; bu, onları getirmeyi hızlandırdığı, sonra bunu tekrar ettiği zamandır. Ve derler: “İçkiyi **يتَغَفَّقُ** etmeyi sürdürdü”; onu saatten sonra saat içtiği zaman. Ve “Geceden bir **غَفْقَةً** **غَفَقَ** etti” denir; hafif bir uyku uyuduğu zaman. Ve **الغَفْق**: yağmur; şiddetli olan ile değildir. Ve “Onu kamçıyla **غَفَقَه** **غَفَقَاتٍ**” denir. Ve **الغَفْق**: kasıtsız olarak şeye hücum etmektir; ve gıybetinden ansızın dönen kimse için söylenir. Ve “Eşek dişi eşeğe **غَفَقَ** etti”: ona defadan sonra defa geldi.

(**غفر**) **الغين** ve **الفاء** ve **الراء**: bâbının büyüğü örtmedir; sonra ondan zikredilen şeyler şâz olur. Artık **الغَفْر**: örtmedir. Ve **الغُفْران** ve **الغَفْرُ** bir mânâdadır. “Allah onun günahını **غَفْراً** ve **مَغفِرةً** ve **غُفراناً** **غَفَر** etti” denir. **الغَفْر** hakkında dedi ki:
“Yüzlerin ona boyun eğdiği kimsenin gölgesinde  *** kralların kralı ve **الغَفْرِ**’ün mâliki”
Ve “Elbise **غَفِرَ** oldu” denir; tüyü kabardığı zaman. Ve o, bâbdandır; çünkü tüy, elbisenin yüzünü örter. Ve **المِغْفَر** mâlûmdur. Ve **الغِفارة**: yağlanan kimsenin başının tepesine koyduğu bir bez parçasıdır. Ve **الغَفِير** denir: ensede sarkan saç. Araplardan bir kadından zikredildi ki kızına dedi: “**اغفِرِي غفيرَك**”; yani: onu ört. Ve **الغَفِيرة**: yine bağışlamadır. Dedi ki:
* “Ey kavim, onların içinde **غَفِيرَهْ** yoktur” *
Bundan şâz olanlardandır: **الغَُفْر**: dişi yaban keçisinin yavrusu; ve anası **مُغْفِرٌ**’dür. Ve **الغَفْر**: hastalıkta nüks. Dedi ki:
“Ey iki dostum, şüphesiz yâr için ev **غَفْرٌ**dür  *** tıpkı hummalı yahut yaralı sahibinin **يَغْفِرُ** etmesi gibi”
Ama **المَغْفُور**: zamka benzer bir şeydir; **العُرْفُط**’tan çıkar.

(**غفل**) **الغين** ve **الفاء** ve **اللام** sahih bir asıldır; şeyi sehven terk etmeye delâlet eder; bazen de kasıtlı olur. Bundan: “Şeyden **غَفَلتُ**; **غَفلةً** ve **غُفولاً**”; bu, onu sehven terk ettiğin zamandır. Ve “Onu **أغفلْتُه**”; onu, onu hatırlaman varken terk ettiğin zaman. Ve alâmeti olmayan her şey için “**غُفْلٌ**” derler; sanki ondan gafil olunmuştur. Böylece derler: “**أرضٌ غُفْلٌ**”: onda alâmet yoktur. Ve “**ناقَة غُفْلٌ**”: üzerinde damga yoktur. Ve “**رجلٌ غُفْل**”: işleri tecrübe etmemiştir.

(**غفو/ي**) **الغين** ve **الفاء** ve illetli harf: asîl bir köktür; sanki birincinin şeye terk etmeye delâlet ettiği gibi bir şeye delâlet eder; ancak bu, uykudan bir cins olmakla tahsis olunur. Bundan: “Adam uykudan **أغفَى** eder; **يُغْفِي**; **إغفاءً**.” Ve **الإغفاءةُ**: bir defadır. Dedi ki:
“Eğer su olsaydın, bir bulutun suyu olurdun  *** eğer uyku olsaydın, fecrin **إغفاءةَ**’si olurdun”
Bundan **الغَفْو**; o **الزُّبْيَة**’dir; çünkü ona düşen, sanki gafil oldu ve **أغَفَى** etti de düşene kadar (öyledir).
Bundan şâz olanlardandır: **الغَفَى**; o, şeyin rezil/adi olanıdır. “Yemek **أغفَى** etti”: onun **غَفاه**’ı çoğaldı; yani ondan kötü olan (kısmı).

(**غفص**) **الغين** ve **الفاء** ve **الصاد** tek bir kelimedir. “Adamı **غافَصْتُ**”: onu gafil avladım. Allah doğruyu daha iyi bilendir.
---------------------
([1]) Lisân’da gelmedi, Kâmûs’ta geldi; ve Lisân ve Kâmûs’ta ziyade etti: “**غفق** **تغفيقاً**”; kavmin sözünü işitirken uyuduğu zaman, yahut uykusuzluk içinde uyuduğu zaman.
([2]) Tekmile, el-Mücmel ve el-Kâmûs’tandır. Kelime bu mânâ ile Lisân’da gelmedi.
([3]) Kâmûs’ta zikretti ve mânâsını kasıtsızlıkla kayıtlamadı; Lisân’da zikretmedi.
([4]) Recez, Lisân’da (**غفر**) ve Islahu’l-Mantık 291’de olduğu üzere Sahr el-Gayy’ındır.
([5]) Beyit, Lisân’da (**غفر**) olduğu üzere el-Merâr el-Fak‘asî’nindir. Islahu’l-Mantık 144’e bak.
([6]) Lisân’da olduğu üzere “**الغفوة**” da denir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%82/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

غ ف ق
خفقة بالدّرّة خفقات وغفقه بالسوط غفقات‏.‏
وتقول‏:‏ رأيته يتغفّق الصبوح كما يتفوّق الفصيل اللقوح أي يشربه ساعةً بعد ساعةً‏.‏

##### Türkçe

غ ف ق
**خفقة**: değnekle bir vuruş; **خفقات**. Ve onu kamçıyla vurdu: **غفقات**.‏
Ve dersin ki: Onu **الصبوح**u **يتغفّق** ederken gördüm; tıpkı **الفصيل اللقوح**un **يتفوّق** etmesi gibi; yani onu saatten sonra saat içer.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الغَفْقُ: الضرب بالسوط والعصا والدِّرَّةِ، غَفَقَهُ يغْفِقُهُ غَفْقاً: ضربه، والغفقة: المَرَّة منه، وقد جاء: عَفَقَهُ، بالعين المهملة؛ وروي عن إياس بن سلمة عن أَبيه قال: مَرَّ بي عمر بن الخطاب، رضي الله عنه، وأنا قاعد في السوق وهو مارّ لحاجة له معه الدِّرَّةُ، فقال: هكذا يا سَلَمةُ، عن الطريق فغَفَقَني بها غَفْقَةً فما أَصاب إلا طَرَفها ثوبي، قال فأَمَطْتُ عن الطريق فسكت عني حتى إذا كان العامُ المُقْبل لقيني في السوق فقال: يا سلمة أَردتَ الحجّ العام؟ فقلت: نعم، فأَخذ يدي فما فارق يَدُه يَدي حتى أَدخلني بيته فأَخرج كيساً فيه ستمائة درهم فقال: يا سلمة خذها واسْتَعِنْ بها على حَجِّك واعلم أنها من الغَفْقَةِ التي غَفَقْتُك بها عامَ أَوَّل قلت: يا أَمير المؤمنين، والله ما ذَكَرْتُها حتى ذَكَّرْتنيها، فقال عمر: أنا والله ما نسيتُها قال الأصمعي: غَفَقْتُه بالسوط أَغْفِقُه ومَتَنْتُه بالسوط أَمْتُنه وهو أَشد من الغَفْق، وقوله أَمَطْتُ عن الطريق أي تَنَحَّيت عنه. والغَفْقُ: الهجوم على الشيءِ والأَوْب من الغَيْبة فجأَةً. والمَغْفِقُ: المَرْجِعُ؛ وأَنشد لرؤبة: من بُعْد مَغْزايَ وبُعد المَغْفِقِ
والغَفْقُ: كثرة الشرب، غَفَقَ يَغْفِقُ غَفْقاً. وتَغَفَّقََ الشرابَ: شربة ساعة بعد أُخرى، وقيل شربه يومه أَجْمَعَ. ابن الأعرابي: إذا تَحَسَّى ما في إنائه فقد تَمَزَّزَه، وساعةً بعد ساعة فقد تَفَوَّقَهُ، فإذا أَكثر الشراب فقد تَغَفَّق. وتَغَفَّقْت الشراب تَغَفُّقاً إذا شربته. وظَلَّ يتَغَفَّقُ الشرابَ إذا شربه يومَه أَجمع، والغَفْقُ من صِفة الوِرْدِ؛ قال رؤبة:
صاحب غاراتٍ من الوِرْدِ الغَفَقْ
وقيل: الغَفْقُ أَن تَرِدَ الإبلُ كل ساعة؛ قال الشاعر:
ترعى الغَضا من جانِبَيْ مُشَفَّقِ
غِبّاً، ومن يَرْعَ الحُمُوضَ يَغْقِقِ
وقال الفراء: شربت الإبل غَفْقاً وهي تَغْفِقُ إذا شربت مرةً بعد أُخرى وهو الشرب الواسع.
والتَّغْفِيقُ: النوم وأنت تَسمْع حديث القوم.
ويقال: غَفَّقوا السَّلِيمَ تََغْفِيقاً إذا عالجوه وسَهَّدُوه؛ وقال مليح:
وداوِيَّة مَلْساء تُمْسي سباعُها،
بها، مثلَ عُوَّادِ السَّلِيم المُغَفَّقِ
وجملة التَّغْفِيق نومٌ في أَرَق.
أبو عمرو: الغَيْفَقَةُ الإهراقُ، وكذلك الدَّغْرَقة.
أَبو عمرو: غَفَقَ وعَفَقَ إذا خرجت منه ريح. والمُنْغَفَقُ: المُنْصَرَفُ، قال الأصعمي: المُنْعَطَفُ؛ وأنشد لرؤبة:
حتى تَرَدَّى أَربعٌ، في المُنْغَفَقْ،
بأَربعٍ يَنْزِعْنَ أَنفاسَ الرَّمَقْ
وغافِق: قبيلة.

##### Türkçe

**الغَفْقُ**: kamçı, değnek ve **الدِّرَّةِ** ile vurmadır; **غَفَقَهُ يغْفِقُهُ غَفْقاً**: onu vurdu; **الغفقة**: ondan bir keredir; ve (şöyle de) gelmiştir: **عَفَقَهُ**; **بالعين المهملة** ile;

İyâs b. Seleme’den, babasından rivayet olundu; dedi ki: Ömer b. el-Hattâb, Allah ondan razı olsun, bana uğradı; ben çarşıda oturuyordum, o da kendisi için bir ihtiyaçla geçiyordu, yanında **الدِّرَّةُ** vardı; dedi ki: “Böyle, ey Seleme, yoldan (çekil)!”; sonra onunla beni **غَفَقَني** bir **غَفْقَةً** ile vurdu; (vuruş) ancak elbisesimin ucuna isabet etti. Dedi ki: Yoldan **أَمَطْتُ** (çekildim), o da benden sustu; nihayet gelecek yıl olunca çarşıda bana rastladı; dedi ki: “Ey Seleme, bu yıl haccı istedin mi?” Dedim: “Evet.” Elimi tuttu; eli elimden ayrılmadı, ta ki beni evine sokuncaya kadar; sonra içinde altı yüz dirhem bulunan bir kese çıkardı; dedi ki: “Ey Seleme, bunu al ve haccın için onunla yardım iste; ve bil ki o, ilk yıl seni onunla **غَفَقْتُك** ettiğim **الغَفْقَةِ**dendir.” Dedim: “Ey müminlerin emîri, Allah’a yemin olsun, sen bana hatırlatıncaya kadar onu anmadım.” Ömer dedi ki: “Ben, Allah’a yemin olsun, onu unutmadım.” el-Asma‘î dedi ki: **غَفَقْتُه بالسوط أَغْفِقُه**; ve **مَتَنْتُه بالسوط أَمْتُنه**; o, **الغَفْق**’tan daha şiddetlidir. Ve onun sözü **أَمَطْتُ عن الطريق**: yani ondan uzaklaştım. Ve **الغَفْقُ**: şeye hücum etmektir; ve **الأَوْب** (da) gaybetten ansızın (dönüş)dür. Ve **المَغْفِقُ**: dönüş yeridir; ve Rü’be’ye ait olarak inşad etti:

من بُعْد مَغْزايَ وبُعد المَغْفِقِ

Ve **الغَفْقُ**: içmenin çokluğudur; **غَفَقَ يَغْفِقُ غَفْقاً**. Ve **تَغَفَّقََ الشرابَ**: bir saatten sonra bir saat (daha) bir içiştir; ve denildi ki: onu bütün gün içti. İbnü’l-A‘râbî: kabındaki şeyi yudumlarsa, onu **تَمَزَّزَه** etmiştir; ve saatten sonra saat (yudumlarsa), onu **تَفَوَّقَهُ** etmiştir; içmeyi çoğaltırsa, **تَغَفَّق** etmiştir. Ve **تَغَفَّقْت الشراب تَغَفُّقاً**: onu içtiğim zaman (böyledir). Ve bütün gününü içtiği zaman **وظَلَّ يتَغَفَّقُ الشرابَ**; ve **الغَفْقُ**, **الوِرْدِ**’ün sıfatındandır; Rü’be dedi ki:

صاحب غاراتٍ من الوِرْدِ الغَفَقْ

Ve denildi ki: **الغَفْقُ**, develerin her saat suya varmasıdır; şair dedi ki:

ترعى الغَضا من جانِبَيْ مُشَفَّقِ
غِبّاً، ومن يَرْعَ الحُمُوضَ يَغْقِقِ

Ve el-Ferrâ dedi ki: Develer **غَفْقاً** içti; ve bir kereden sonra bir kere içtiği zaman **تَغْفِقُ** eder; ve o, geniş içiştir.

Ve **التَّغْفِيقُ**: kavmin konuşmasını işitirken uykudur.

Ve denilir: **غَفَّقوا السَّلِيمَ تََغْفِيقاً**: onu tedavi ettikleri ve onu uykusuz bıraktıkları zaman; ve Melîh dedi ki:

وداوِيَّة مَلْساء تُمْسي سباعُها،
بها، مثلَ عُوَّادِ السَّلِيم المُغَفَّقِ

Ve **التَّغْفِيق**’in cümlesi, uykusuzluk içinde bir uykudur.

Ebû Amr: **الغَيْفَقَةُ** dökmedir; ve aynı şekilde **الدَّغْرَقة**.

Ebû Amr: **غَفَقَ** ve **عَفَقَ**: ondan yel çıktığı zaman. Ve **المُنْغَفَقُ**: ayrılan (kimse)dir; el-Asma‘î dedi ki: dönen (kimse)dir; ve Rü’be’ye ait olarak inşad etti:

حتى تَرَدَّى أَربعٌ، في المُنْغَفَقْ،
بأَربعٍ يَنْزِعْنَ أَنفاسَ الرَّمَقْ

Ve **غافِق**: bir kabiledir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

غفق يغفق غفقا: خرجت منه ريح عن أبي عمرو. قال: والعين المهملة لغة فيه، وقد تقدم. وقال الأصمعي: غفق فلانا بالسوط غفقا: ضربه كثيرا قال: وهو أشد من العفق بالعين المهملة، وكذلك بالعصا والدرة. وغفقت الإبل غفقا: وردت كل ساعة نقله الجوهري عن ابن الأعرابي، وأنشد للراجز:
  ترعى الغضى من جانبي مشفق
  غبا ومن يرع الحموض يغفق قال الفراء: شربت الإبل غفقا، وهي تغفق: إذا شربت مرة بعد أخرى، وهو الشرب الواسع. وغفق الحمار الأتان: أتاها مرة بعد مرة مثل عفقها بالعين المهملة. وغفق القوم غفقة من الليل، أي: ناموا نومة. والغفق بالفتح: المطر ليس بالشديد. وأيضا: الهجوم على الشيء. وأيضا الإياب من الغيبة فجأة. قال الصاغاني: وكأنه نقيض العفق، بالعين المهملة. وقال الأصمعي: التغفيق: النوم وأنت تسمع حديث القوم. والتغفيق: أن تعالج السليم وتسهده. قال مليح الهذلي:
  وداوية ملساء تمسي سباعها                      بها مثل عواد السليم المغفق أو جملة التغفيق: نوم في أرق. والمغفق، كمنزل: المرجع. قال رؤبة:
  من بعد مغزاي وبعد المغفق كما في الصحاح. وتغفق الشراب: إذا شربه يومه أجمع نقله الجوهري عن ابن الأعرابي، وقيل: شربه ساعة بعد أخرى. وتقول: رأيته يتغفق الصبوح، كما يتفوق الفصيل اللقوح. وقال ابن الأعرابي: إذا تحسى ما في إنائه فقد تمززه، وساعة بعد ساعة فقد تفوقه، فإذا أكثر الشرب فقد تغفق. والمنعفق: للمنصرف، بالعين المهملة. وغلط الجوهري في اللغة وفي الرجز. نص الجوهري في الصحاح: قال ابن الأعرابي: والمنغفق: المنصرف. وقال الأصمعي: المنعطف، وأنشد لرؤبة:
  حتى تردى أربع في المنغفق
  بأربع ينزعن أنفاس الرمـق

  انتهى. وقد مر أيضا في ع ف ق مثل هذا، فأورده أولا هناك مستوفى، وأنشد الرجز هناك. ولم ينقل عن أحد لاتفاق أئمة اللغة عليه. ثم أعاده هنا نقلا عن ابن الأعرابي والأصمعي وهما هما، وأنشد الرجز، وزيادة الثقة مقبولة اتفاقا، فلا غلط ولا وهم، وإنما هو بمنزلة لفظة فيها لغتان، فتأمل ذلك. وغافق، كصاحب: حصن بالأندلس من أعمال فحص البلوط، قال الشهاب المقري: إن بينه وبين قرطبة مرحلتين، ومر في س ق ف أنه قصبة من رستاق أسقفة بالأندلس. واغتفق به: أحاط. وكل شيء أحاط بشيء فقد اغتفق به. ومما يستدرك عليه: الغيفقة: الإهراق، عن أبي عمرو. وكذلك الدغرقة. وغافق: قبيلة من الأزد. وهو ابن الشاهد بن عك بن عدثان بن عبد الله بن الأزد. وإليهم نسب الحصن، ولهم خطة بمصر أيضا. ويقال: بل هو غافق بن الحارث بن عك بن الحارث بن عدثان. وغافق أيضا: قصر قرب طرابلس الغرب، ذكره البجاني في رحلته.

##### Türkçe

**غفق** **يغفق** **غفقا**: Ondan bir rüzgâr çıktı; Ebû Amr’dan. Dedi ki: Ve **العين المهملة** onda bir dildir; ve daha önce geçti. El-Asmaî dedi ki: **غفق** falancayı kamçı ile **غفقا**: onu çokça dövdü. Dedi ki: Ve o, **العفق**’tan (**العين المهملة** ile) daha şiddetlidir; ve aynı şekilde sopa ve **الدرة** ile de. Ve **غفقت الإبل** **غفقا**: her saat suya geldi; el-Cevherî onu İbnü’l-A‘râbî’den nakletti; ve râciz için inşâd etti:
  İki tarafı korkulu olan **الغضى**’yı otlar
  **غبا**; ve kim **الحموض**’u otlatırsa **يغفق**
El-Ferrâ dedi ki: Develer **غفقا** içti, ve onlar **تغفق** eder: bir kereden sonra bir kere içtikleri zaman; ve o, geniş içiştir. Ve **غفق الحمار الأتان**: ona bir kereden sonra bir kere geldi; **عفقها**’sı gibi (**العين المهملة** ile). Ve **غفق القوم** geceden bir **غفقة**: yani bir uyku uyudular. Ve **الغفق** (fetha ile): şiddetli olmayan yağmur. Ve ayrıca: bir şeye hücum. Ve ayrıca: gurbette bulunmadan ansızın dönüş. Es-Sâğânî dedi ki: Sanki o, **العفق**’ın zıddıdır; (**العين المهملة** ile). El-Asmaî dedi ki: **التغفيق**: kavmin konuşmasını işitirken uyumaktır. Ve **التغفيق**: yaralıyı tedavi etmen ve onu uykusuz bırakmandır. Müleyh el-Hüzelî dedi ki:
  Ve düz, pürüzsüz bir çöl; yırtıcıları akşamlar
                      onda, **المغفق** yaralının tedavicisi gibi
Veya **جملة التغفيق**: uykusuzluk içinde bir uyku. Ve **المغفق**, **كمنزل**: dönüş yeri. Ru’be dedi ki:
  **مغزاي**’dan sonra ve **المغفق**’tan sonra
**الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **تغفق الشراب**: bütün gününü onu içtiği zaman; el-Cevherî onu İbnü’l-A‘râbî’den nakletti; ve denildi ki: onu saatten sonra saat içti. Ve dersin ki: Onu **الصبوح**’u **يتغفق** ederken gördüm; tıpkı **الفصيل اللقوح**’un **يتفوق** etmesi gibi. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: Kabındaki şeyi yudumlarsa, onu **تمززه** etmiştir; ve saatten sonra saat olursa, onu **تفوقه** etmiştir; içişi çoğaltırsa, artık **تغفق** etmiştir. Ve **المنعفق**: dönen kimse içindir; (**العين المهملة** ile). El-Cevherî dilde ve recezde yanıldı. El-Cevherî **الصحاح**’ta şöyle nassetti: İbnü’l-A‘râbî dedi ki: Ve **المنغفق**: dönen kimsedir. El-Asmaî dedi ki: **المنعطف**; ve Ru’be’den inşâd etti:
  Ta ki dört, **المنغفق**’ta yuvarlanıp düşsün
  Dört ile; **الرمق** nefeslerini çekip çıkarırlar

  Bitti. Ve bunun benzeri **ع ف ق**’ta da geçti; onu önce orada tam olarak getirdi; ve recezi orada inşâd etti. Dil imamlarının onun üzerinde ittifakı sebebiyle kimseden nakletmedi. Sonra onu burada İbnü’l-A‘râbî ve el-Asmaî’den naklen iade etti; ve onlar, onlar; ve recezi inşâd etti. Güvenilirin ziyadesi ittifakla makbuldür; artık ne yanlış vardır ne vehim; ancak o, içinde iki dil bulunan bir lafza menzilesindedir; öyleyse bunu düşün. Ve **غافق**, **كصاحب**: Endülüs’te **فحص البلوط** amellerinden bir hisar. Eş-Şihâb el-Makrî dedi ki: Onunla Kurtuba arasında iki merhale vardır. Ve **س ق ف**’ta geçti ki o, Endülüs’te **أسقفة** rustâkından bir kasabadır. Ve **اغتفق به**: kuşattı. Ve her şey bir şeyi kuşatırsa, onunla **اغتفق** etmiştir. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **الغيفقة**: dökme; Ebû Amr’dan. Ve aynı şekilde **الدغرقة**. Ve **غافق**: Ezd’den bir kabile. Ve o, Ezd’in oğlu Abdullah b. **عدثان** b. **عك** b. **الشاهد**’in oğludur. Hisar ona nispet edildi; ve onların Mısır’da da bir mahallesi vardır. Ve denilir ki: Bilakis o, **غافق** b. **الحارث** b. **عك** b. **الحارث** b. **عدثان**’dır. Ve **غافق** ayrıca: Trablusgarp yakınında bir kasırdır; el-Becânî onu seyahatnamesinde zikretti.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%82/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

غَفَقَ
غَفَقَ I ( n. ac. غَفْق 1 ),
a.  Returned suddenly.

b.  [ 'Ala ], Fell upon.

c.  [ acc. &  Bi ], Beat, thrashed, flogged, belaboured with.

d.  ( n. ac. غَفْقَة 1t ), Slumbered, dozed.

غَفَّقَ
غَفَّقَ II ,
a.  see I (d) .

اِغْتَفَقَ
اِغْتَفَقَ VIII
a.  [ Bi ], Surrounded, encompassed, hemmed in; beset.

غَفْقَة
غَفْقَة 1t ,
a.  Slumber, doze, nap.

تَغَفَّقَ الشَّرَاب
تَغَفَّقَ الشَّرَاب
a.  He drank all day long.

##### Türkçe

غَفَقَ
**غَفَقَ** I ( mastar ismi **غَفْق** 1 ),
a. Ansızın geri döndü.

b. [ 'Ala ], üzerine düştü.

c. [ acc. &  Bi ], ile dövdü, patakladı, kırbaçladı, ile hırpaladı.

d. ( mastar ismi **غَفْقَة** 1t ), uyukladı, kestirdi.

غَفَّقَ
**غَفَّقَ** II ,
a. I (d)’ye bak.

اِغْتَفَقَ
**اِغْتَفَقَ** VIII
a. [ Bi ], kuşattı, çevreledi, çepeçevre sardı; sarıp sarmaladı.

غَفْقَة
**غَفْقَة** 1t ,
a. Uyuklama, kestirme, şekerleme.

تَغَفَّقَ الشَّرَاب
**تَغَفَّقَ الشَّرَاب**
a. Bütün gün boyunca içti.
