# غفق — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%82/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%81%D9%82/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%82.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: غفق

الغَفْقُ: الضرب بالسوط والعصا والدِّرَّةِ، غَفَقَهُ يغْفِقُهُ غَفْقاً: ضربه، والغفقة: المَرَّة منه، وقد جاء: عَفَقَهُ، بالعين المهملة؛ وروي عن إياس بن سلمة عن أَبيه قال: مَرَّ بي عمر بن الخطاب، رضي الله عنه، وأنا قاعد في السوق وهو مارّ لحاجة له معه الدِّرَّةُ، فقال: هكذا يا سَلَمةُ، عن الطريق فغَفَقَني بها غَفْقَةً فما أَصاب إلا طَرَفها ثوبي، قال فأَمَطْتُ عن الطريق فسكت عني حتى إذا كان العامُ المُقْبل لقيني في السوق فقال: يا سلمة أَردتَ الحجّ العام؟ فقلت: نعم، فأَخذ يدي فما فارق يَدُه يَدي حتى أَدخلني بيته فأَخرج كيساً فيه ستمائة درهم فقال: يا سلمة خذها واسْتَعِنْ بها على حَجِّك واعلم أنها من الغَفْقَةِ التي غَفَقْتُك بها عامَ أَوَّل قلت: يا أَمير المؤمنين، والله ما ذَكَرْتُها حتى ذَكَّرْتنيها، فقال عمر: أنا والله ما نسيتُها قال الأصمعي: غَفَقْتُه بالسوط أَغْفِقُه ومَتَنْتُه بالسوط أَمْتُنه وهو أَشد من الغَفْق، وقوله أَمَطْتُ عن الطريق أي تَنَحَّيت عنه. والغَفْقُ: الهجوم على الشيءِ والأَوْب من الغَيْبة فجأَةً. والمَغْفِقُ: المَرْجِعُ؛ وأَنشد لرؤبة: من بُعْد مَغْزايَ وبُعد المَغْفِقِ
والغَفْقُ: كثرة الشرب، غَفَقَ يَغْفِقُ غَفْقاً. وتَغَفَّقََ الشرابَ: شربة ساعة بعد أُخرى، وقيل شربه يومه أَجْمَعَ. ابن الأعرابي: إذا تَحَسَّى ما في إنائه فقد تَمَزَّزَه، وساعةً بعد ساعة فقد تَفَوَّقَهُ، فإذا أَكثر الشراب فقد تَغَفَّق. وتَغَفَّقْت الشراب تَغَفُّقاً إذا شربته. وظَلَّ يتَغَفَّقُ الشرابَ إذا شربه يومَه أَجمع، والغَفْقُ من صِفة الوِرْدِ؛ قال رؤبة:
صاحب غاراتٍ من الوِرْدِ الغَفَقْ
وقيل: الغَفْقُ أَن تَرِدَ الإبلُ كل ساعة؛ قال الشاعر:
ترعى الغَضا من جانِبَيْ مُشَفَّقِ
غِبّاً، ومن يَرْعَ الحُمُوضَ يَغْقِقِ
وقال الفراء: شربت الإبل غَفْقاً وهي تَغْفِقُ إذا شربت مرةً بعد أُخرى وهو الشرب الواسع.
والتَّغْفِيقُ: النوم وأنت تَسمْع حديث القوم.
ويقال: غَفَّقوا السَّلِيمَ تََغْفِيقاً إذا عالجوه وسَهَّدُوه؛ وقال مليح:
وداوِيَّة مَلْساء تُمْسي سباعُها،
بها، مثلَ عُوَّادِ السَّلِيم المُغَفَّقِ
وجملة التَّغْفِيق نومٌ في أَرَق.
أبو عمرو: الغَيْفَقَةُ الإهراقُ، وكذلك الدَّغْرَقة.
أَبو عمرو: غَفَقَ وعَفَقَ إذا خرجت منه ريح. والمُنْغَفَقُ: المُنْصَرَفُ، قال الأصعمي: المُنْعَطَفُ؛ وأنشد لرؤبة:
حتى تَرَدَّى أَربعٌ، في المُنْغَفَقْ،
بأَربعٍ يَنْزِعْنَ أَنفاسَ الرَّمَقْ
وغافِق: قبيلة.

### Türkçe

**الغَفْقُ**: kamçı, değnek ve **الدِّرَّةِ** ile vurmadır; **غَفَقَهُ يغْفِقُهُ غَفْقاً**: onu vurdu; **الغفقة**: ondan bir keredir; ve (şöyle de) gelmiştir: **عَفَقَهُ**; **بالعين المهملة** ile;

İyâs b. Seleme’den, babasından rivayet olundu; dedi ki: Ömer b. el-Hattâb, Allah ondan razı olsun, bana uğradı; ben çarşıda oturuyordum, o da kendisi için bir ihtiyaçla geçiyordu, yanında **الدِّرَّةُ** vardı; dedi ki: “Böyle, ey Seleme, yoldan (çekil)!”; sonra onunla beni **غَفَقَني** bir **غَفْقَةً** ile vurdu; (vuruş) ancak elbisesimin ucuna isabet etti. Dedi ki: Yoldan **أَمَطْتُ** (çekildim), o da benden sustu; nihayet gelecek yıl olunca çarşıda bana rastladı; dedi ki: “Ey Seleme, bu yıl haccı istedin mi?” Dedim: “Evet.” Elimi tuttu; eli elimden ayrılmadı, ta ki beni evine sokuncaya kadar; sonra içinde altı yüz dirhem bulunan bir kese çıkardı; dedi ki: “Ey Seleme, bunu al ve haccın için onunla yardım iste; ve bil ki o, ilk yıl seni onunla **غَفَقْتُك** ettiğim **الغَفْقَةِ**dendir.” Dedim: “Ey müminlerin emîri, Allah’a yemin olsun, sen bana hatırlatıncaya kadar onu anmadım.” Ömer dedi ki: “Ben, Allah’a yemin olsun, onu unutmadım.” el-Asma‘î dedi ki: **غَفَقْتُه بالسوط أَغْفِقُه**; ve **مَتَنْتُه بالسوط أَمْتُنه**; o, **الغَفْق**’tan daha şiddetlidir. Ve onun sözü **أَمَطْتُ عن الطريق**: yani ondan uzaklaştım. Ve **الغَفْقُ**: şeye hücum etmektir; ve **الأَوْب** (da) gaybetten ansızın (dönüş)dür. Ve **المَغْفِقُ**: dönüş yeridir; ve Rü’be’ye ait olarak inşad etti:

من بُعْد مَغْزايَ وبُعد المَغْفِقِ

Ve **الغَفْقُ**: içmenin çokluğudur; **غَفَقَ يَغْفِقُ غَفْقاً**. Ve **تَغَفَّقََ الشرابَ**: bir saatten sonra bir saat (daha) bir içiştir; ve denildi ki: onu bütün gün içti. İbnü’l-A‘râbî: kabındaki şeyi yudumlarsa, onu **تَمَزَّزَه** etmiştir; ve saatten sonra saat (yudumlarsa), onu **تَفَوَّقَهُ** etmiştir; içmeyi çoğaltırsa, **تَغَفَّق** etmiştir. Ve **تَغَفَّقْت الشراب تَغَفُّقاً**: onu içtiğim zaman (böyledir). Ve bütün gününü içtiği zaman **وظَلَّ يتَغَفَّقُ الشرابَ**; ve **الغَفْقُ**, **الوِرْدِ**’ün sıfatındandır; Rü’be dedi ki:

صاحب غاراتٍ من الوِرْدِ الغَفَقْ

Ve denildi ki: **الغَفْقُ**, develerin her saat suya varmasıdır; şair dedi ki:

ترعى الغَضا من جانِبَيْ مُشَفَّقِ
غِبّاً، ومن يَرْعَ الحُمُوضَ يَغْقِقِ

Ve el-Ferrâ dedi ki: Develer **غَفْقاً** içti; ve bir kereden sonra bir kere içtiği zaman **تَغْفِقُ** eder; ve o, geniş içiştir.

Ve **التَّغْفِيقُ**: kavmin konuşmasını işitirken uykudur.

Ve denilir: **غَفَّقوا السَّلِيمَ تََغْفِيقاً**: onu tedavi ettikleri ve onu uykusuz bıraktıkları zaman; ve Melîh dedi ki:

وداوِيَّة مَلْساء تُمْسي سباعُها،
بها، مثلَ عُوَّادِ السَّلِيم المُغَفَّقِ

Ve **التَّغْفِيق**’in cümlesi, uykusuzluk içinde bir uykudur.

Ebû Amr: **الغَيْفَقَةُ** dökmedir; ve aynı şekilde **الدَّغْرَقة**.

Ebû Amr: **غَفَقَ** ve **عَفَقَ**: ondan yel çıktığı zaman. Ve **المُنْغَفَقُ**: ayrılan (kimse)dir; el-Asma‘î dedi ki: dönen (kimse)dir; ve Rü’be’ye ait olarak inşad etti:

حتى تَرَدَّى أَربعٌ، في المُنْغَفَقْ،
بأَربعٍ يَنْزِعْنَ أَنفاسَ الرَّمَقْ

Ve **غافِق**: bir kabiledir.
