# غفق — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%82/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%81%D9%82/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%82.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: غفق

باب الغين والقاف والفاء
غفق
استعمل من وجوهه : غفق .
غفق : رُوي عن إياس بنِ سَلَمَةَ عن أبيه ، أَنَّهُ قال : مَرَّ بي عُمَرُ بنُ الخَطَّابِ . وأنا قاعِدٌ في السُّوقِ ، وهو مارٌّ لحاجةٍ لَهُ ، مَعَهُ الدِّرَّةُ ، فَقَالَ : هَكَذَا يا سَلَمةُ عَنِ الطريقِ ، فَغَفَقني بها فما أَصَابَ إلا طَرفُها ثَوْبي . قالَ : فأمَطْتُ عَنِ الطّريقِ ، فَسَكَتَ عَنّي حتّى إذا كانَ العَامُ المُقْبِلُ ، لَقِيَنِي في السُّوقِ ، فقالَ : يا سَلَمةُ ، أردْتَ الحَجَّ ، العَامَ ، قُلْتُ : نَعَمْ ، فَأَخَذَ يَدِي ، فما فَارَقَ يَدَهُ يَدِي ، حَتَّى أدْخَلَني بَيْتَهُ فَأَخْرَجَ كَيْساً ، فيهِ سِتُّمائةِ دِرْهَمٍ ، فقالَ : يا سَلَمةُ خُذْ هذا ، واسْتَعِنْ بها عَلَى حَجِّكَ ، واعلَمْ أَنَّها مِنَ الغَفْقَةِ الّتي غَفْقتُكَ عاماً أوّلَ . قُلْتُ : يا أميرَ المُؤمِنينَ ، والله ما ذَكَرْتُها ، حتى ذَكَّرْتَنِيها ، فقالَ عُمَرُ : وَأَنَا والله ما نَسِيْتُها ) .
قوله : ( فَغَفَقَنِي ) .
قال أبو عبيد : قال الأصمعي : غَفقْتُهُ بالسَّوْط ، أَغْفِقُهُ وَمَتْنتُهُ بالسّوطِ أَمْتِنُهُ وهو أشَدُّ مِنَ الغَفْقِ .
وقال الليثُ : الغَفْقُ : الهجُومُ عَلَى الشَّيْء ، والإِيابُ من الغَيْبَةِ فَجَاءَةً .
ثعلبٌ عن ابن الأعرابيّ قالَ : إذا تَحَسَّى مَافِي إنَائِهِ ، فِقَدْ تَمَزَّزَهُ ، وساعةً بعدَ ساعةٍ ، فَقَدْ تَفَوَّقَهُ ، وإذا أكْثَرَ الشُّرْبَ ، فَقَدْ تَغَفَّقَ .
أبو عُبيد عن الأصمعيّ : تَغَفَّقْتُ الشَّرَابَ ( تَغَفُّقاً ) ، إذا شَرِبْتَه . وَقالَ : التَّغْفِيقُ النَّوْمُ ، وأنتَ تَسْمَعُ حَدِيثَ القَوْمِ ، ويُقالُ : غَفِّقُوا السَّلِيمَ تَغْفِيقاً ، أيْ : عَالِجُوهُ وسَهِّمُوهُ . وَقال مُلَيحُ الهُذَليّ :
وَدَاوِيَّةٍ مَلْساءَ تُمْسِي سهَامُها
بِها مِثْلَ عُوّادِ السَّلِيمِ المُغَفَّقِ
وَجُمْلَةُ التَّغْفِيقِ : نومٌ في أَرَقٍ .
عمروٌ عَنْ أَبِيهِ : غَفَقَ وعَفَقَ ، إذا خَرَجّتْ مِنْهُ رِيْحٌ .
أبو عَمْرٍ و : الغَيْفَقَة : الإهْراقُ ، وكذلِكَ الدَّغْرَقَةُ .
وَقالَ الفَرّاء : شَرِبَتِ الإِبِلُ غَفَقاً ، وهي تَغْفِقُ ، إذا شَرِبَتْ مَرّةً بَعْدَ أُخْرى ، وهو الشّربُ الواسِعُ .

### Türkçe

باب **الغين** و**القاف** و**الفاء**
**غفق**
Yönlerinden kullanılmıştır: **غفق**.
**غفق**: İyâs b. Seleme’den, babasından rivayet edildiğine göre, dedi ki: Ömer b. el-Hattâb bana uğradı. Ben çarşıda oturuyordum; o da kendisi için bir ihtiyaç sebebiyle geçiyordu; yanında **الدِّرَّةُ** vardı. Dedi ki: “Böyle, ey Seleme, yoldan (çekil)!” Sonra onunla beni **غَفَقني**; (vuruş) sadece onun ucu elbiseme isabet etti. Dedi ki: “Yoldan çekildim; benden sustu; nihayet gelecek yıl olunca, çarşıda bana rastladı; dedi ki: ‘Ey Seleme, bu yıl haccı istedin mi?’ Dedim ki: ‘Evet.’ Elimi tuttu; elinden elim ayrılmadı; nihayet beni evine soktu; bir kese çıkardı; içinde altı yüz dirhem vardı; dedi ki: ‘Ey Seleme, bunu al ve onunla haccına yardım al; bil ki o, ilk yıl seni **غَفْقَة** ettiğim **الغَفْقَة**dendir.’ Dedim ki: ‘Ey müminlerin emîri, Allah’a yemin olsun ki onu anmadım; ta ki sen onu bana hatırlatana kadar.’ Ömer dedi ki: ‘Ben de Allah’a yemin olsun ki onu unutmadım.’).

Sözü: ( **فَغَفَقَنِي** ).
Ebû Ubeyd dedi: Asmaî dedi: Onu kamçıyla **غَفقْتُهُ**; onu **أَغْفِقُهُ**; onu kamçıyla **وَمَتْنتُهُ**; onu **أَمْتِنُهُ**; o, **الغَفْقِ**ten daha şiddetlidir.
Leys dedi: **الغَفْقُ**: bir şeye hücum etmek ve gaybetten ansızın dönmektir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Dedi ki: Kabında olanı yudumlarsa, onu **تَمَزَّزَهُ** etmiştir; saatten sonra saat (yudumlarsa), onu **تَفَوَّقَهُ** etmiştir; içmeyi çoğaltırsa, onu **تَغَفَّقَ** etmiştir.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: İçeceği **تَغَفَّقْتُ** ( **تَغَفُّقاً** ), onu içtiğin zaman. Ve dedi ki: **التَّغْفِيقُ** uyumaktır; sen kavmin sözünü işitiyorsun (hâlde). Ve denilir: **غَفِّقُوا السَّلِيمَ تَغْفِيقاً**; yani: onu tedavi edin ve ona ok vurun. Müleyh el-Hüzelî dedi ki:
وَدَاوِيَّةٍ مَلْساءَ تُمْسِي سهَامُها
بِها مِثْلَ عُوّادِ السَّلِيمِ المُغَفَّقِ
Ve **التَّغْفِيقِ**in cümlesi: uykusuzluk içinde bir uykudur.
Amr, babasından: **غَفَقَ** ve **عَفَقَ**, ondan bir yel çıktığı zaman.
Ebû Amr: **الغَيْفَقَة** dökmektir; bunun gibi **الدَّغْرَقَةُ** da.
Ferrâ dedi: Develer **غَفَقاً** içti; onlar **تَغْفِقُ** (olur); bir kereden sonra bir kere içtiği zaman; o, geniş içiştir.
