# غفل — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%81%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: غفل

غَفَلَ عنه يَغْفُلُ غُفولاً وغَفْلةً وأَغْفَلَه عنه غيرُه وأَغْفَلَه: تركَه وسها عنه؛ وأَنشد ابن بري في الغُفول:
فابك هلاًّ واللَّيالي بِغِرَّةٍ
تَدُورُ، وفي الأَيام عنك غُفولُ
(* قوله «فابك هلا إلخ» كذا في الأصل).
وأَغْفَلْتُ الرجل: أَصبْتُه غافلاً، وعلى ذلك فسر بعضهم قوله عز وجل: ولا تُطِعْ من أَغْفَلْنا قلْبَه عن ذِكْرِنا؛ قال: ولو كان على الظاهر لوجب أَن يكون قوله واتَّبَع هَواه، بالفاء دون الواو؛ وسئل أَبو العباس عن هذه الآية فقال: مَنْ جَعَلْناه غافلاً، وكلام العرب أَكثرُه أَغْفَلْته سمّيته غافِلاً، وأَحْلَمْتُه سمّيته حَليماً، قال: وفعلَ هو وأَفْعَلته أَنا، أَكثرُ اللغة ذهَب وأَذْهَبْته، هذا أَكثر الكلام، وفَعَّلْت أَكْثَرْتُ ذلك فيه مثل غَلَّقْت الأَبواب وأَغْلَقْتها، وأَفْعَلْتُ يَجيءُ مكانَ فَعَّلْت مثل مَهَّلْتُه وأَمْهَلْته ووَصَّيْتُ وأَوْصَيْتُ وسَقَّيْتُ وأَسْقَيْتُ. وفي حديث أَبي موسى: لعَلَّنا أَغْفَلْنا رسولَ الله، صلى الله عليه وسلم، يَمينَه أَي جَعَلْناه غافلاً عن يمينه بسبب سُؤَالِنا، وقيل: سأَلْناه وقت شُغْله ولم ننتظر فراغه. يقال: تغَفَّلْته واسْتَغْفَلْته أَي تحيَّنْتُ غَفْلَته. ويقال: هو في غَفَلٍ من عَيشِه أَي في سعة؛ أَبو العباس: الغَفَلُ الكثيرُ الرفيعُ. ونَعَمٌ أَغْفالٌ: لا لِقْحةَ فيها ولا نَجِيب. وقال بعض العرب: لنا نَعَمٌ أَغْفالٌ ما تَبِضُّ؛ يصفُ سَنةً أَصابتهم فأَهلكت جيادَ مالهم. وقال شمر: إِبل أَغْفالٌ لا سِماتِ عليها، وقِداحٌ أَغْفالٌ. سيبويه: غَفَلْتُ صرت غافلاً. وأَغْفَلْتُه وغفَلْت عنه: وصَّلْت غَفَلي إِليه أَو تركته على ذُكْرٍ. قال الليث: أَغْفَلْت الشيء تركته غَفَلاً وأَنت له ذاكر. قال ابن سيده: وقوله تعالى: وكانوا عنها غافِلينَ؛ يصلح أَن يكون، والله أَعلم، كانوا في تركهم الإِيمانَ بالله والنظرَ فيه والتدبُّرَ له بمنزلة الغافِلين، قال: ويجوز أَن يكون وكانوا عما يراد بهم من الإِثابة عليه غافِلين، والاسم الغَفْلة والغَفَل؛ قال:
إِذْ نحْنُ في غَفَلٍ، وأَكْبَرُ هَمِّنا
صِرْفُ النَّوَى، وفِراقُنا الجِيرانا
وفي الحديث: من اتَّبَعَ الصَّيْدَ غَفَلَ أَي يَشْتَغِلُ به قلبه ويستولي عليه حتى تصير فيه غَفْلة.
والتَّغافُلُ: تَعمُّدُ الغَفْلة على حدِّ ما يجيء عليه هذا النحو. وتَغَافَلْت عنه وتغفَّلْتُه إِذا اهْتَبَلْتَ غَفْلَتَه. ابن السكيت: يقال قد غَفَلْت فيه وأَغْفَلْتُه. والتَّغْفِيل: أَن يكفيك صاحبُك وأَنت غافِلٌ لا تَعْنَى بشيء. والتَّغَفُّل: خَتْلٌ في غَفْلة. والمُغَفَّلُ: الذي لا فِطْنة له. والغَفُول من الإِبل: البَلْهاء التي لا تمنع من فَصِيل يرضعها ولا تبالي منْ حَلبها. والغُفْل: المُقيّد الذي أُغْفِل فلا يرجى خيرُه ولا يخشى شرّه، والجمع أَغْفال. والأَغْفالُ: المَواتُ. والغُفْلُ: سَبْسَبٌ مَيّتة لا علامةَ فيها؛ وأَنشد: يتْركْنَ بالمَهامِهِ الأَغْفالِ
وكلُّ ما لا علامة فيه ولا أَثر عمارة من الأَرضين والطُّرقِ ونحوها غُفْلٌ، والجمع كالجمع. وفي كتابه لأُكَيْدِرَ: إِنّ لنا الضاحيةَ والمَعامِيَ وأَغْفالَ الأَرض أَي المجهولة التي ليس فيها أَثر يعرف، وحكى اللحياني: أَرض أَغْفالٌ كأَنهم جعلوا كل جزء منها غُفْلاً. وبلادٌ أَغْفالٌ: لا أَعلام فيها يُهتدى بها، وكذلك كل ما لا سمة عليه من الإِبل والدواب. ودابّة غُفْل: لا سمة عليها. وناقة غُفْل: لا تُوسَم لئلا تَجِب عليها صدقة؛ وبه فسر ثعلب قول الراجز:
لا عيشَ إِلاَّ كلُّ صَهْباءَ غُفُلْ
تَناوَلُ الحوضَ، إِذا الحوض شُغِلْ
وقد أَغْفَلْتُها إِذا لم تَسِمْها. وفي الحديث: أَن نَفاذة الأَسْلَمي قال: يا رسول الله، إِنِّي رجل مُغْفِلٌ فأَين أَسِمُ إِبلي؟ أَي صاحبُ إِبلٍ أَغْفالٍ لا سمات عليها؛ ومنه حديث طهفة: ولنا نَعَمٌ هَمَلٌ أَغْفالٌ لا سمات عليها، وقيل: الأَغْفال ههنا التي لا أَلبانَ لها، واحدها غُفْل، وقيل: الغُفْل الذي لا يُرجى خيره ولا يخشى شره. وقِدْحٌ غُفْل: لا خير فيه ولا نصيب له ولا غُرْم عليه، والجمع كالجمع؛ وقال اللحياني: قِداحٌ غُفْلٌ على لفظ الواحد ليست فيها فُروضٌ ولا لها غُنْم ولا عليها غُرْم، وكانت تُثَقَّل بها القِداحُ كراهية التُّهَمَة، يعني بتثقّل تكثّر، قال: وهي أَربعة: أَولها المُصَدَّرُ ثم المُضَعَّف ثم المَنِيح ثم السَّفيح. ورجل غُفْل: لا حسَب له، وقيل: هو الذي لا يعرف ما عنده، وقيل: هو الذي لم يجرِّب الأُمور. وشاعر غُفْل: غير مسمى ولا معروف، والجمع أَغْفال. وشِعْر غُفْل: لا يعرف قائله. وأَرض غُفْل: لم تُمْطَر. وغفَل الشيءَ: ستَره. وغُفْل الإِبل، بسكون الفاء: أَوبارُها؛ عن أَبي حنيفة. والمَغْفَلة: العَنْفَقة؛ عن الزجاجي، ووردت في الحديث وهي جانبا العَنْفَقة، روي عن بعض التابعين: عليك بالمَغْفَلة والمَنْشَلة؛ المَنْشَلةُ موضع حلقة الحاتم. وفي حديث أَبي بكر: رأَى رجلاً يتوضأ فقال: عليك بالمَغْفَلةِ؛ هي العَنْفقة يريد الاحتياط في غسلها في الوضوء، سميت مَغْفَلة لأَن كثيراً من الناس يُغْفلُ عنها.
وغافلٌ وغَفْلة: اسمان. وبنو غُفَيْلة وبنو المُغَفَّل: بُطون، والله أَعلم.

### Türkçe

**غَفَلَ** ondan; **يَغْفُلُ** **غُفولاً** ve **غَفْلةً** (diye); ve başkası onu ondan **أَغْفَلَه**.
Ve onu **أَغْفَلَه**: onu bıraktı ve ondan gaflet etti; ve İbn Berrî **الغُفول** hakkında şu şiiri okudu:
فابك هلاًّ واللَّيالي بِغِرَّةٍ
تَدُورُ، وفي الأَيام عنك غُفولُ
(* Onun sözü “فابك هلا إلخ”: asılda böyle).

Ve **أَغْفَلْتُ الرجل**: onu gafil iken yakaladım; ve bunun üzerine bazıları, Aziz ve Celil olanın şu sözünü tefsir etti:
ولا تُطِعْ من **أَغْفَلْنا** **قلْبَه** عن **ذِكْرِنا**؛
dedi ki: ve eğer zahire göre olsaydı, onun sözü **واتَّبَع هَواه**’ın, **الواو** yerine **الفاء** ile olması gerekirdi; ve Ebü’l-Abbâs’a bu âyet hakkında soruldu da dedi ki: “Onu gafil kıldığımız kimse”; ve Arapların sözü çoğu kez: **أَغْفَلْته** “onu gafil diye adlandırdım”, ve **أَحْلَمْتُه** “onu halîm diye adlandırdım”; dedi ki: “Fiil o yaptı, **أَفْعَلته** ben (yaptırdım/ettirdim)”; dilin çoğu: **ذَهَب** ve **أَذْهَبْته**; bu sözün çoğudur; ve **فَعَّلْت**: onda bunu çoğalttım; **غَلَّقْت الأَبواب** ve **أَغْلَقْتها** gibi; ve **أَفْعَلْتُ** **فَعَّلْت**’in yerine gelir; **مَهَّلْتُه** ve **أَمْهَلْته**, **وَصَّيْتُ** ve **أَوْصَيْتُ**, **سَقَّيْتُ** ve **أَسْقَيْتُ** gibi. Ve Ebû Mûsâ hadîsinde: “Herhâlde biz, Resûlullah’ın—Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun—yeminini **أَغْفَلْنا**”; yani sorumuz sebebiyle onu yemininden gafil kıldık; ve denildi ki: onu meşguliyeti vaktinde sorduk ve boşalmasını beklemedik. Denir: **تغَفَّلْته** ve **اسْتَغْفَلْته**; yani onun **غَفْلَته**’sini kolladım. Ve denir: o, geçiminden **غَفَلٍ** içindedir; yani genişlik içindedir; Ebü’l-Abbâs: **الغَفَلُ** çok ve yüksek olandır. Ve **نَعَمٌ أَغْفالٌ**: içinde **لِقْحةَ** da yoktur, **نَجِيب** de yoktur. Ve Araplardan bazıları dedi ki: “Bizim, **نَعَمٌ أَغْفالٌ**’ımız var; **ما تَبِضُّ**”; kendilerine isabet eden bir yılı vasfeder; mallarının seçkinlerini helâk etti. Ve Şemmer dedi ki: **إِبل أَغْفالٌ**: üzerinde **سِماتِ** olmayan; ve **قِداحٌ أَغْفالٌ**. Sîbeveyh: **غَفَلْتُ**: gafil oldum. Ve **أَغْفَلْتُه** ve **غفَلْت عنه**: gafletimi ona ulaştırdım yahut onu zikir üzere bıraktım. Leys dedi ki: **أَغْفَلْت الشيء**: onu **غَفَلاً** bıraktın, sen onu anıyor iken. İbn Sîde dedi ki: ve Yüce Allah’ın sözü:
وكانوا عنها **غافِلينَ**؛
uygundur ki—Allah daha iyi bilir—Allah’a iman etmeyi terk edişlerinde, ona bakışta ve onu tedebbürde, gafillerin menzilesinde idiler; dedi ki: ve caizdir ki “ve onlar, kendileriyle murad olunan, onun üzerine sevaplandırmadan gafil idiler” olsun; isim **الغَفْلة** ve **الغَفَل**’dir; dedi ki:
إِذْ نحْنُ في **غَفَلٍ**، وأَكْبَرُ هَمِّنا
صِرْفُ النَّوَى، وفِراقُنا الجِيرانا
Ve hadîste: “Kim **الصَّيْدَ**’i izlerse **غَفَلَ**”; yani kalbi onunla meşgul olur ve o ona galip gelir; ta ki onda **غَفْلة** hâsıl olur.

Ve **التَّغافُلُ**: bu tarz üzere geldiği sınırda, **الغَفْلة**’yi kasden yapmaktır. Ve **تَغَافَلْت عنه** ve **تغفَّلْتُه**: onun **غَفْلَته**’sini fırsat bildiğin zaman. İbnü’s-Sikkît: denir: onda **غَفَلْت** ve onu **أَغْفَلْتُه**. Ve **التَّغْفِيل**: arkadaşının sana yetmesi, sen ise gafil iken hiçbir şeye aldırmaman. Ve **التَّغَفُّل**: gaflet içinde bir hiledir.

Ve **المُغَفَّلُ**: kendisinde anlayış olmayan kimsedir. Ve develerden **الغَفُول**: ahmak olan; kendisini emen bir **فَصِيل**’den men etmez ve onu sağandan aldırmaz. Ve **الغُفْل**: bağlanmış olan; **أُغْفِل** edilmiştir; hayrı umulmaz ve şerri korkulmaz; çoğulu **أَغْفال**. Ve **الأَغْفالُ**: ölü yerlerdir. Ve **الغُفْلُ**: içinde alâmet olmayan ölü bir düzlük; ve şu şiiri okudu:
يتْركْنَ بالمَهامِهِ **الأَغْفالِ**
Ve yerlerden ve yollardan ve benzerlerinden, içinde alâmet olmayan ve imar eseri bulunmayan her şey **غُفْلٌ**’dür; çoğulu, çoğul gibidir. Ve (Peygamber’in) **أُكَيْدِرَ**’e yazısında: “Şüphesiz bizim için **الضاحيةَ** ve **المَعامِيَ** ve **أَغْفالَ الأَرض** vardır”; yani içinde bilinen bir eser bulunmayan meçhul olanlar. Lihyânî nakletti: **أَرض أَغْفالٌ**; sanki onun her parçasını **غُفْلاً** kılmışlar. Ve **بلادٌ أَغْفالٌ**: kendisiyle yol bulunacak alâmetleri olmayan; ve yine, develerden ve bineklerden üzerinde nişan olmayan her şey böyledir. Ve **دابّة غُفْل**: üzerinde nişan olmayan. Ve **ناقة غُفْل**: üzerine sadaka vacip olmasın diye dağlanmayan; ve bununla Sa‘leb, râcizin şu sözünü tefsir etti:
لا عيشَ إِلاَّ كلُّ صَهْباءَ **غُفُلْ**
تَناوَلُ الحوضَ، إِذا الحوض شُغِلْ
Ve onu **أَغْفَلْتُها**: onu dağlamadığın zaman. Ve hadîste: **نَفاذة الأَسْلَمي** dedi ki: “Ey Allah’ın Resûlü, şüphesiz ben **مُغْفِلٌ** bir adamım; öyleyse develerimi nereden dağlayayım?”; yani üzerinde nişanlar olmayan **إِبلٍ أَغْفالٍ** sahibi. Ve ondan, Tuhfe hadîsi: “Ve bizim, başıboş **هَمَلٌ** **أَغْفالٌ** (olan) davarımız vardır; üzerinde nişanlar yoktur”; ve denildi ki: buradaki **الأَغْفال** sütleri olmayanlardır; tekili **غُفْل**; ve denildi ki: **الغُفْل** hayrı umulmayan ve şerri korkulmayan kimsedir. Ve **قِدْحٌ غُفْل**: onda hayır yoktur, ona pay yoktur ve ona borç/zarar yoktur; çoğulu, çoğul gibidir. Lihyânî dedi ki: **قِداحٌ غُفْلٌ** tekil lafzı üzere; içinde **فُروضٌ** yoktur, onlara **غُنْم** yoktur ve onlara **غُرْم** yoktur; ve ithamdan hoşlanmama sebebiyle onlarla **القِداحُ** ağırlaştırılırdı; yani ağırlaştırma ile çoğaltmayı kasteder; dedi ki: ve onlar dörttür: ilki **المُصَدَّرُ**, sonra **المُضَعَّف**, sonra **المَنِيح**, sonra **السَّفيح**. Ve **رجل غُفْل**: onun için soy-sop yoktur; ve denildi ki: yanında olanı bilmeyendir; ve denildi ki: işleri tecrübe etmemiş olandır. Ve **شاعر غُفْل**: isimlendirilmemiş ve bilinmeyen; çoğulu **أَغْفال**. Ve **شِعْر غُفْل**: söyleyeni bilinmeyen. Ve **أَرض غُفْل**: yağmur görmemiş. Ve **غفَل الشيءَ**: onu örttü. Ve develerin **غُفْل**’ü—**الفاء**’nın sükûnu ile—onların yünleridir; Ebû Hanîfe’den. Ve **المَغْفَلة**: **العَنْفَقة**’dır; Zeccâcî’den; ve hadîste vârid olmuştur; o, **العَنْفَقة**’nın iki yanıdır. Bazı tâbiînden rivayet olundu: “Sana **المَغْفَلة** ve **المَنْشَلة** gerekir”; **المَنْشَلةُ**: yüzüğün halkasının yeridir. Ebû Bekir hadîsinde: bir adamın abdest aldığını gördü de dedi ki: “Sana **بالمَغْفَلةِ** gerekir”; o **العَنْفقة**’dır; abdestte onu yıkamada ihtiyatı kasteder; ona **مَغْفَلة** adı verildi; çünkü insanların çoğu ondan **يُغْفلُ** eder.

Ve **غافلٌ** ve **غَفْلة**: iki isimdir. Ve **بنو غُفَيْلة** ve **بنو المُغَفَّل**: kollar (kabile kolları)dır; Allah daha iyi bilir.
