# غفل — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%84/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%81%D9%84/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%84.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: غفل

غ ل ف
غلف ، غفل ، لغف ، فلغ : مستعملة .
غلف : قال الليثُ : الغلاَف : الصّوَانُ ، وقلبٌ أغْلَفُ : كأنَّما غُشِّيَ غِلافاً ، فهوَ لا يَعي ، ويقال : غَلَفْت القارورةَ وأغْلَفْتُها في الغلافِ ، وغَلَّفت السّرْجَ والرَّحل ، وأنشد :
يكادُ يُنْبى الفاتر المُغلَّفَا
ويقال : تَغلَّفَ الرَّجل واغْتَلف وقد غلفتُ لحيتهُ ، والأقلفُ يقال له الأَغلفُ ، وهي الغُلفةُ والقلفةُ .
وقال اللحياني : تَغَلَّفَ بالغاليةِ وتغلَّلَ .
وقال بعضهم : تغلفَ بالغالية : إِذا كان ظاهراً ، فإذا كان داخلاً في أصولِ الشَّعر ، قيل : تغلَّلَ .
شمر : رَحْلٌ مُغَلَّفٌ : عليه غلاف من هذه الأدَمِ ونحوها .
وأخبرني المنذري عن أبي طالب أنه قال في قوله : ( قُلُوبُنَا غُلْفٌ ) ( البقرة : 88 ) ، وقرىء : ( غُلُفٌ ) فمن قرأ : ( غُلُفٌ ) ، فهو جمع غلاف ، أي قلوبنا أوعيةٌ للعلم ، كما أن الغِلافَ وِعاءٌ لما يُوعَى فيه ، قال : وإذا سُكِّنَتِ اللامُ كان جمع أغلف ، وهو الذي لا يعي شيئاً ، وسيفٌ أغلفُ : إذا كان في غِلافٍ ، وجمعه غُلْفُ .
وهكذا قال الكسائي في تفسير الغلْفِ والغُلُفِ ، وقال : ما كان جمع فعال وفعيل وفعول فهو فُعُلٌ ( مثقل ) .
وفي حديث حذيفة : ( القلوبُ أربعةٌ ، فقلبٌ أغلفُ وهو قلب الكافر ) .
وقال شمر : قال خالدُ بن جَنْبَةَ : الأغلفُ فيما نرى : الذي عليه لِبْسَةٌ لم يَدَّرِع منها أي : لم يخرج منها .
قال : وتقول : رأيت أرضاً غلفاءَ إذا كانت لم تُرْعَ قبلنا ، ففيها كل صغير وكبير من الكلأ . كما يقال : غُلامٌ أغلف : إذا لم تُقْطَع غُرْلَتُهُ .
وقال الفراء : قلبٌ أغلفُ : بَيِّنُ الغُلْفَةِ ، وأغلفتُ القارورة : جعلت لها غلافاً ، وإذا أدخلتَها في غلاف قلت : غَلْفتُها غلْفاً .
وقال أبو عمرو : والغِلْفُ : الخِصب .
لغف : أهمله الليث .
عمرو عن أبيه ، قال : اللَّغيفُ : الذي يأكلُ مع اللصوص ويشربُ ويحفظ ثيابهم ولا يسرقُ معهم ، يقال في بني فلانٍ لُغَفَاءُ .
وقال ابن السكيت : يقال : فلان لغيفُ فلانٍ وخُلْصَانُهُ ودُخْلُلُه .
وقال أبو الهيثم : فلان لَغيفُ فلان ، وشَجِيرُهُ ، أي خاصَّتُه ، قال : ولَغَفْتُ شيئاً ، أي لقَمْتُه .
وفي ( النوادر ) : ألْغَفْتُ في السيرِ وأوغفت فيه .
فلغ : الأصمعي : فَلَغَ رأسهُ بالعصا يَفْلَغُهُ وثَلَغَهُ يَثْلَغُهُ فَلْغاً وثلْغاً : إذا شَدَخَهُ .
غفل : الحرانيُّ عن ابن السكيت ، يقال : قد غَفَلْتُ عنه وأغفلتُهُ .
وأخبرني المنذري عن أبي العباس ، أنه سُئِلَ عن قول اللَّهِ : ( مَنْ أَغْفَلْنَا قَلْبَهُ عَن ذِكْرِنَا ) ( الكهف : 28 ) ، فقال : من جعلناه غافلاً ، قال : ويكون في الكلام : أغفلتهُ : سَمَّيْتُهُ غافلاً وأَحْلمْتُهُ سميته حليماً .
وقال الليث : أغفلتُ الشيءَ : تركته غَفَلاً وأنت له ذاكر .
قال : وغفلَ عن الشيءِ يَغْفُلُ غفلةً وغُفُولاً ، والتَّغافُلُ : التَّعَمُّدُ ، والتَّغَفُّلُ : خَتْل عن غفلةٍ ، والمُغَفَّلُ : مَن لا فطنةَ ولا إربَ له ، والغفْلُ : سَبْسَب مَيْتَة بعيد لا علامة فيها وجمعه أغفال .
وقال ذو الرمة :
يتركن بالمهامِهِ الأغفالِ
ودابَّة غُفْل : لا سِمَة عليها ، ورجل غفل : لا يُعْرَفُ له حَسَب .
أبو عبيد عن الكسائي : أرض غُفْل وفَلٌّ لم تمطر .
وقال غيره : نَعَم أغفال : لا لِقْحَةَ فيها ولا نجيب .
وقال بعض الأعراب : لنا نَعَم أغْفَال ما تَبِضُّ بِبِلالٍ : يصفُ سنةً أصابتهمْ فأهلكت خيار مالِهِمْ ، وبلاد أغفال : لا أعلامَ فيها يهتدَى بها .
وقال شمر : إبِل أغْفَال : لا سمة عليها وقِدَاح أغفال .
وروي عن بعض التابعين أنه قال : عليك بالْمَغْفَلَةِ والْمَنْشَلَةِ في الوضوء .
قال أبو العباس أحمد بن يحيى : المَغْفَلَةُ : العَنْفَقَةُ نفسها ، والمنشلة موضع حلْقة الخاتم .

### Türkçe

غ ل ف
**غلف** ، **غفل** ، **لغف** ، **فلغ** : kullanımdadır.

**غلف** : Leys dedi ki: **الغلاَف** : koruyucu kılıftır; ve **قلبٌ أغْلَفُ** : sanki bir kılıfla kaplanmış gibidir; artık o idrak etmez. Ve denilir: **غَلَفْت** şişeyi ve onu kılıfın içine **أغْلَفْتُ**; ve eyeri ve semeri **غَلَّفت**. Ve şu beyit okunmuştur:
neredeyse gevşek, kılıflanmış olanı haber verir

Ve denilir: adam **تَغلَّفَ** etti ve **اغْتَلف** etti; ve ben onun sakalını **غلفتُ** ettim. Ve **الأقلفُ**’a **الأَغلفُ** denilir; o da **الغُلفةُ** ve **القلفةُ**’dır.

Lihyânî dedi ki: **تَغَلَّفَ** güzel koku ile ve **تغلَّلَ**.

Bazıları dedi ki: **تغلفَ بالغالية**: eğer dışta ise; eğer saç köklerinin içinde ise, **تغلَّلَ** denilir.

Şemmer: **رَحْلٌ مُغَلَّفٌ** : üzerinde bu derilerden ve benzerlerinden bir kılıf vardır.

Münzirî bana Ebû Tâlib’den haber verdi ki, şu sözü hakkında dedi: (**قُلُوبُنَا غُلْفٌ**) (Bakara: 88); ve (**غُلُفٌ**) diye de okunmuştur. Kim (**غُلُفٌ**) okursa, o **غلاف**’ın çoğuludur; yani: kalplerimiz ilim için kaplardır; tıpkı **الغِلافَ**’ın içine konulan şey için bir kap olması gibi. Dedi ki: Lâm sükûnlu kılınırsa, **أغلف**’in çoğulu olur; o da hiçbir şeyi idrak etmeyendir. Ve **سيفٌ أغلفُ**: eğer bir **غِلافٍ** içinde ise; onun çoğulu **غُلْفُ**’tur.

Kisâî de **الغلْفِ** ve **الغُلُفِ**’ün tefsirinde böyle dedi; ve dedi ki: **فعال** ve **فعيل** ve **فعول** vezninin çoğulu olan her şey **فُعُلٌ**’dür (ağırlaştırılmış).

Huzeyfe hadîsinde: “Kalpler dörttür; bir kalp **أغلفُ**’tur; o da kâfirin kalbidir.”

Şemmer dedi ki: Hâlid b. Cenbe dedi ki: gördüğümüze göre **الأغلفُ**: üzerinde bir giyinme bulunan, ondan zırh giymemiş olan; yani: ondan çıkmamış olan kimsedir.

Dedi ki: “**غلفاءَ** bir arazi gördüm” dersin; eğer bizden önce otlatılmamış ise; onda otun her küçüğü ve büyüğü vardır. Nitekim denilir: **غُلامٌ أغلف**: eğer onun sünnet derisi kesilmemiş ise.

Ferrâ dedi ki: **قلبٌ أغلفُ** : **الغُلْفَةِ**’si apaçık olandır. Ve şişeyi **أغلفتُ**: ona bir kılıf yaptım. Ve onu bir kılıfın içine soktuğunda: onu **غَلْفتُها غلْفاً** dersin.

Ebû Amr dedi ki: **الغِلْفُ** : bolluktur.

**لغف** : Leys onu ihmal etti.

Amr, babasından: dedi ki: **اللَّغيفُ** : hırsızlarla birlikte yiyen ve içen, elbiselerini koruyan, fakat onlarla birlikte çalmayan kimsedir. Filân oğullarında **لُغَفَاءُ** denilir.

İbn Sikkît dedi ki: denilir: filân, filânın **لغيفُ**’idir ve **خُلْصَانُهُ**’dur ve **دُخْلُلُهُ**’dur.

Ebû’l-Heysem dedi ki: filân, filânın **لَغيفُ**’idir ve **شَجِيرُهُ**’dur; yani: onun haslarındandır. Dedi ki: ve bir şeyi **لَغَفْتُ** ettim; yani: onu lokma ettim.

(**النوادر**)’de: yürüyüşte **ألْغَفْتُ** ettim ve onda **أوغفت** ettim.

**فلغ** : Asmaî: sopayla başını **فَلَغَ** etti, onu **يَفْلَغُهُ**; ve onu **ثَلَغَهُ** etti, onu **يَثْلَغُهُ**; **فَلْغاً** ve **ثلْغاً**: eğer onu ezip parçalarsa.

**غفل** : Harrânî, İbn Sikkît’ten: denilir: ondan **غَفَلْتُ** ettim ve onu **أغفلتُهُ**.

Münzirî bana Ebû’l-Abbâs’tan haber verdi: Allah’ın şu sözü hakkında soruldu: (**مَنْ أَغْفَلْنَا قَلْبَهُ عَن ذِكْرِنَا**) (Kehf: 28). Dedi ki: onu gafil kıldığımız kimse. Dedi ki: sözde şöyle de olur: onu **أغفلتهُ**: onu gafil diye adlandırdım; ve onu **أَحْلمْتُهُ**: onu halîm diye adlandırdım.

Leys dedi ki: bir şeyi **أغفلتُ**: onu **غَفَلاً** bıraktım; sen ise onu hatırlayan iken.

Dedi ki: ve bir şeyden **غفلَ** eder, **يَغْفُلُ**; **غفلةً** ve **غُفُولاً**. Ve **التَّغافُلُ** : kasıttır. Ve **التَّغَفُّلُ** : bir gaflet sebebiyle aldatmadır. Ve **المُغَفَّلُ** : ne anlayışı ne de maksadı olan kimsedir. Ve **الغفْلُ** : işareti bulunmayan, uzak, ölü bir düzlük; onun çoğulu **أغفال**’dır.

Zü’r-Rumme dedi ki:
ıssız düzlüklerde **الأغفالِ**’i bırakırlar

Ve **دابَّة غُفْل** : üzerinde damga olmayan (binit). Ve **رجل غفل** : kendisine bir soy-sop bilinmeyen adam.

Ebû Ubeyd, Kisâî’den: **أرض غُفْل** ve **فَلٌّ**: yağmur yağmamış (arazi).

Başkası dedi ki: **نَعَم أغفال** : içinde ne gebe (deve) ne de seçkin (deve) bulunan (sürü).

Bazı bedevî dedi ki: “Bizim **نَعَم أغْفَال**’ımız vardır; **ما تَبِضُّ بِبِلالٍ**”: kendilerine isabet eden bir yılı tasvir eder; o yıl mallarının seçkinlerini helâk etmiştir. Ve **بلاد أغفال** : kendisiyle yol bulunacak alametleri olmayan beldelerdir.

Şemmer dedi ki: **إبِل أغْفَال** : üzerinde damga olmayan develer; ve **قِدَاح أغفال**.

Bazı tâbiîlerden rivayet edildi ki dedi: abdestte **الْمَغْفَلَةِ** ve **الْمَنْشَلَةِ**’ye sarıl.

Ebû’l-Abbâs Ahmed b. Yahyâ dedi ki: **المَغْفَلَةُ** : bizzat **العَنْفَقَةُ**’dır; ve **المنشلة** yüzük halkasının çözülme yeridir.
