# غفي (غ-ف-ي) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%8A
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%81%D9%8A

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: غ - ف - ي
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: غفو/ي

## Sözlükler (4)

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%8A/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

#### Madde başı: غفو/ي

(باب الغين والفاء وما يثلثهما)
(غفق) الغين والفاء والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على خِفّة وسُرعةٍ وتكريرٍ في الشيء، مع فَتَراتٍ تكون بين ذلك.
من ذلك قولهم: غَفَقَ إبلَه، وذلك إذا أسرَعَ إيرادَها ثم كرَّرَ ذلك. ويقولون: ظلَّ يتَغَفَّقُ الشَّرَابَ، إذا جعَلَ يشربُه ساعةً بعدَ ساعةٍ. ويقال: غَفَقَ غَفْقَةً من اللَّيل([1]) ، إذا نامَ نومةً خفيفة. والغَفْق: المطر [ليس([2]) بـ] الشَّديد. ويقال غَفَقَه بالسَّوط غَفَقَاتٍ. والغَفْق: الهُجوم على الشَّيء من غير قصدٍ([3]) ، ويقال للآيب من غَيْبته فُجاءةً. وغَفَقَ الحِمارُ الأتانَ: أتاها مَرّةً بعد مرَّة.
(غفر) الغين والفاء والراء عُظْمُ بابِه السَّتْر، ثم يشِذُّ عنه ما يُذكر. فالغَفْر: السَّتر. والغُفْران والغَفْرُ بمعنَىً. يقال: غَفَر الله ذنبه غَفْراً ومَغفِرةً وغُفراناً. قال في الغَفْر:
في ظلِّ مَن عَنَتِ الوُجوهُ لـه  *** مَلِكِ المُلوكِ ومالِكِ الغَفْرِ
ويقال: غَفِرَ الثَّوبُ، إذا ثارَ زِئبِرهُ. وهو من الباب، لأنَّ الزِّئبِر يُغطِّي وجهَ الثَّوب. والمِغْفَر معروف. والغِفارة: خِرقةٌ يَضَعها المُدَّهِنُ على هامَته. ويقال الغَفِير: الشَّعر السَّائل في القفا. وذُكر عن امرأةٍ من العرب أنَّها قالت لابنتها: "اغفِرِي غفيرَك"، تريد: غَطِّيه. والغَفِيرة: الغُفرانُ أيضاً. قال:
* يا قوم ليسَتْ فيهمُ غَفِيرَهْ([4]) *
ومما شَذَّ عن هذا: الغَُفْر: ولد الأُرويّة، وأمُّه مُغْفِرٌ. والغَفْر: النُّكْس في المَرَض. قال:
خليلَيَّ إنّ الدّارَ غَفْرٌ لذِي الهوى *** كما يَغْفِرُ المحمومُ أو صاحبُ الكَلْمِ([5])
فأمَّا المَغْفُور فشيءٌ يشبَّه بالصَّمغ يَخرُج من العُرْفُط.
(غفل) الغين والفاء واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تَرك الشّيء سهواً، وربَّما كان عن عمدٍ. من ذلك: غَفَلتُ عن الشيء غَفلةً وغُفولاً، وذلك إذا تركتَه ساهياً. وأغفلْتُه، إذا تركْتَه على ذُكْرٍ منك له. ويقولون لكلِّ ما لا مَعْلَم له: غُفْلٌ، كأنَّه غُفِل عنه. فيقولون: أرضٌ غُفْلٌ: لا عَلَم بها. وناقَة غُفْلٌ: لا سِمَةَ عليها. ورجلٌ غُفْل: لم يجرِّب الأمور.
(غفو/ي) الغين والفاء والحرف المعتل أُصَيل كأنَّه يدلُّ على مِثل ما دلَّ عليه الأوّلُ من التَّرْك للشَّيء، إلاّ أنّ هذا يختصُّ بأنَّه جِنسٌ من النَّوم. من ذلك: أغفَى الرّجلُ من النَّوم يُغْفِي إغفاءً. والإغفاءةُ: المرّة الواحدة. قال:
فلو كنتَ ماءً كنتَ ماءَ غمامةٍ  *** ولو كنت نوماً كنت إغفاءةَ الفجرِ
من ذلك الغَفْو([6]) ، وهي الزُّبْيَة، وذلك أنَّ السَّاقط فيها كأنَّه غَفَل وأغَفَى حتَّى سقط.
وممّا شذَّ عن هذا: الغَفَى، وهو الرُّذال من الشَّيء. يقال: أغفَى الطّعامُ: كثُر غَفاه، أي الرديُّ منه.
(غفص) الغين والفاء والصاد كلمةٌ واحدة. غافَصْتُ الرّجلَ: أخذْتُه على غِرّةٍ. والله أعلم بالصَّواب.
---------------------
([1]) لم ترد في اللسان ووردت في القاموس، وزاد في اللسان والقاموس: غفق تغفيقاً، إذا نام وهو يسمع حديث القوم، أو نام في أرق.
([2]) التكملة من المجمل والقاموس. ولم ترد الكلمة بهذا المعنى في اللسان.
([3]) ذكره في القاموس ولم يقيد معناه بعدم القصد، ولم يذكر في اللسان.
([4]) الرّجز لصخر الغي كما في اللسان (غفر) وإصلاح المنطق 291.
([5]) البيت للمرار الفقعسي، كما في اللسان (غفر). وانظر إصلاح المنطق 144.
([6]) ويقال: "الغفوة" أيضاً، كما في اللسان.

ـ

##### Türkçe

(باب **الغين** و**الفاء** وما يثلثهما)
(**غفق**) **الغين** ve**الفاء** ve**القاف** sahih bir asıldır; şeyde hafifliğe, sürate ve tekrara delâlet eder; bunun arasında bulunan fasıla(lar) ile birlikte.
Bundan: onların “**غَفَقَ** develerini” sözü; bu, onları getirmeyi hızlandırdığı, sonra bunu tekrarladığı zamandır. Ve derler: “İçkiyi **يتَغَفَّقُ** etmeyi sürdürdü”; onu saatten sonra saat içtiği zaman. Ve denir: “Geceden bir **غَفَقَ** **غَفْقَةً**”; hafif bir uyku uyuduğu zaman. Ve **الغَفْق**: yağmur; şiddetli olmayan. Ve denir: “Onu kamçıyla **غَفَقَه**; **غَفَقَاتٍ**.” Ve **الغَفْق**: kasıtsız olarak şeye hücum; ve gıybetinden ansızın dönen kimseye denir. Ve “Eşek dişi eşeğe **غَفَقَ**”: ona defadan sonra defa geldi.

(**غفر**) **الغين** ve**الفاء** ve**الراء**: babının büyüğü örtmedir; sonra ondan zikredilen şey(ler) şâz olur. Şu hâlde **الغَفْر**: örtme. Ve **الغُفْران** ve**الغَفْر** bir mânâdadır. Denir: “Allah onun günahını **غَفْراً** ve**مَغفِرةً** ve**غُفراناً** bağışladı.” **الغَفْر** hakkında dedi ki:
في ظلِّ مَن عَنَتِ الوُجوهُ لـه  *** مَلِكِ المُلوكِ ومالِكِ الغَفْرِ
Ve denir: “Elbise **غَفِرَ**”; tüyü kabardığı zaman. Ve o babdandır; çünkü tüy elbisenin yüzünü örter. Ve **المِغْفَر** mâlûmdur. Ve **الغِفارة**: yağlanan kimsenin başının tepesine koyduğu bir bez parçasıdır. Ve denir: **الغَفِير**; ensede sarkan saçtır. Araplardan bir kadından rivayet edildi ki kızına dedi: “**اغفِرِي غفيرَك**”; yani: “Onu ört.” Ve **الغَفِيرة**: bağışlama da. Dedi ki:
* يا قوم ليسَتْ فيهمُ غَفِيرَهْ([4]) *
Bundan şâz olanlardandır: **الغَُفْر**; yaban koyununun yavrusu; ve anası **مُغْفِرٌ**dur. Ve **الغَفْر**: hastalıkta nüks. Dedi ki:
خليلَيَّ إنّ الدّارَ غَفْرٌ لذِي الهوى *** كما يَغْفِرُ المحمومُ أو صاحبُ الكَلْمِ([5])
Ama **المَغْفُور** ise, zamka benzetilen bir şeydir; **العُرْفُط**tan çıkar.

(**غفل**) **الغين** ve**الفاء** ve**اللام** sahih bir asıldır; şeyi sehven terk etmeye delâlet eder; bazen de kasıtla olur. Bundan: “Şeyden **غَفَلتُ**; **غَفلةً** ve**غُفولاً**”; bu, onu dalgın olarak terk ettiğin zamandır. Ve “Onu **أغفلْتُ**”; onu, ona dair bir hatırlayışın varken terk ettiğin zaman. Ve alâmeti olmayan her şeye: **غُفْلٌ** derler; sanki ondan gafil olunmuştur. Böylece derler: **أرضٌ غُفْلٌ**: onda alâmet yoktur. Ve **ناقَة غُفْلٌ**: üzerinde damga yoktur. Ve **رجلٌ غُفْل**: işleri tecrübe etmemiştir.

(**غفو/ي**) **الغين** ve**الفاء** ve illetli harf: köklü bir asıldır; sanki birincinin şeye terkten delâlet ettiği şeye benzerine delâlet eder; ancak bu, uykudan bir cins olmakla özelleşir. Bundan: “Adam uykudan **أغفَى**; **يُغْفِي** **إغفاءً**.” Ve **الإغفاءةُ**: bir defadır. Dedi ki:
فلو كنتَ ماءً كنتَ ماءَ غمامةٍ  *** ولو كنت نوماً كنت إغفاءةَ الفجرِ
Bundan **الغَفْو**([6]) vardır; o **الزُّبْيَة**dir; çünkü ona düşen, sanki gaflet etti ve uyukladı da düşene kadar (öyledir).
Bundan şâz olanlardandır: **الغَفَى**; o, şeyin bayağılarıdır. Denir: “Yemek **أغفَى**”; **غَفاه**ı çoğaldı; yani ondan kötü olan.

(**غفص**) **الغين** ve**الفاء** ve**الصاد** tek bir kelimedir. “Adamı **غافَصْتُ**”: onu gafil avladım. Ve Allah doğruyu daha iyi bilir.
---------------------
([1]) Lisân’da gelmedi, Kâmûs’ta geldi; Lisân ve Kâmûs’ta ziyade etti: “**غفق** **تغفيقاً**”; kavmin sözünü işitirken uyuduğu zaman, yahut uykusuzluk içinde uyuduğu zaman.
([2]) Tamamlama **المجمل** ve**القاموس**tandır. Kelime bu mânâ ile Lisân’da gelmedi.
([3]) Kâmûs’ta zikretti ve mânâsını kasıtsızlıkla kayıtlamadı; Lisân’da zikretmedi.
([4]) Recez, Lisân’da (**غفر**) ve**إصلاح المنطق** 291’de olduğu üzere, Sahr el-Gayy’ındır.
([5]) Beyit, Lisân’da (**غفر**) olduğu üzere, el-Merâr el-Fak‘asî’nindir. Ve**إصلاح المنطق** 144’e bak.
([6]) Ve “**الغفوة**” da denir; Lisân’da olduğu üzere.

ـ

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%8A/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* غ ف ي * * أغْفَى * نام قال بن السكيت ولا تقل غَفَا

##### Türkçe

* غ ف ي * * **أغْفَى** * uyudu; İbnü’s-Sikkît dedi ki: **غَفَا** deme.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%8A/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( ي *!وغَفَى الطَّعامَ ، كرَمَى ) ، *!يَغْفِيَه *!غَفْياً ؛ هكذا جاءَ بواوِ العَطْف ولا أَدْرِي ما نكتته ؛ ( نَقَّاهُ من *!الغَفَى ) ، كعَصَى ، اسْمٌ ( لشيءٍ ) يكونُ في الطَّعامِ ( كالزُّوانِ ) والقَصَل ؛ ( أَو ) الغَفَى : اسْمُ ( التِّبْنِ ، *!كأَغْفَى ) . ) قالَ الفرَّاءُ : وكُلُّه ممَّا يُخْرَجُ مِن الطَّعامِ ويُرْمَى به .

( *!والغُفاءُ ) ، كغُرابٍ : ( الغُثاءُ ) وهو البالي الهالِكُ من القمشِ ؛ وضَبَطه الأزْهرِي بالفَتْح فقالَ : قالَ ابن الأعرابي : قِصل الطَّعامِ *!وغَفَاؤُهُ ، مَمْدودٌ ، وفَغَاهُ ، مَقْصورٌ ، وحُثالَتُه : كُلُّه الرَّدِيءُ المُرْمَى به .
( و ) *!الغُفَاءُ : ( آفَةٌ للنَّخْلِ ) تصيبُهُ ( كالغُبارِ يَقعُ على البُسْرِ فما يُدْرِكُ ) ؛ ) وفي الصِّحاح : فيمْنَعُه مِن الإدْرَاكِ والنُّضْجِ ويَمْسَخ طَعْمَه ؛ وضَبَطَه بالفَتْحِ مَقْصوراً .
( و ) الغُفاءُ : ( حُطامُ البُرِّ ) وما تَكَسَّرَ منه ، أَو عِيدَانُه .
( و ) الغُفاءُ : ( ما يَنْفونَهُ من إِبِلِهِمْ ) ؛ ) أَوْرَدَ ابنُ سِيدَه كلَّ ذلكَ بالفَتْح مَقصوراً .
( *!وأَغْفَى الطَّعامُ : كَثُرَتْ نُخالَتُه ) ؛ ) كذا في النسخِ ، والأوْلى نُفايَتُه .
( و ) *!أَغْفَى الرَّجُل : ( نامَ على الغَفَى : أَي التبْنِ في بَيْدَرِهِ ) ؛ ) عن ابنِ الأعْرابِي نقلَه الأزْهرِي ؛ ونقلَهُ الصَّاغاني عن أَبي عَمْرٍ و .
( *!وانْغَفَى ) الشَّيءُ : ( انْكَسَرَ .
( *!والغُفاءَةُ ، بالضَّمِّ : البَياضُ ) يَغْشَى ( على الحَدَقَةِ .
( *!وغَفِيَ ) الرَّجُلُ ، ( كَرَضِيَ ، *!غَفْيَةً ) : ) إِذَا ( نَعَسَ ) ، *!كأَغْفَى .
( *!والغَفْيَةُ : الزُّبْيَةُ ) ، أَو الحُفْرَةُ التي يَكْمنُ فيها الصائِدُ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
أَغْفَى الرَّجُلُ : نامَ ، وهي اللّغَةُ الفَصِيحةُ .
والغَفَى : الرَّدِيءُ من كلِّ شيءٍ والسَّفِلَةُ مِن الناسِ .
( وحِنْطةٌ *!غَفِيَةٌ ، كَفرِحَةٍ على النَّسَبِ : فيها *!غَفًى .
*!والغَفَى : قشْرٌ غَلِيظٌ يَعْلُو البُسْرَ ؛ وقيلَ : هو التَّمْرُ الفاسِدُ الذي يَغْلُظُ ويَصِيرُ كأجْنِحَةِ الجَرادِ .
والغَفْي : داءٌ يَقَعُ في التِّبْنِ يُفْسِدُه .
*!والغُفْيَةُ ، بالضمِّ والكَسْر : لُغَتانِ في

*!الغَفْيَةِ بالفَتْح للزُّبْيَة ؛ نقلَهُما الصَّاغاني .

##### Türkçe

: (**وغَفَى الطَّعامَ ، كرَمَى**) , **يَغْفِيَه** **غَفْياً**; işte böyle atıf **و**’su ile gelmiştir ve ben onun nüktesini bilmiyorum; (**نَقَّاهُ من الغَفَى**) , **عَصَى** gibi, (yemekte) bulunan ( **كالزُّوانِ** ) ve **القَصَل** gibi (bir şeyin) adıdır; (veya) **الغَفَى**: (samanın) adı, (**كأَغْفَى**) .) **الفرَّاءُ** dedi ki: ve hepsi, yemekten çıkarılan ve onunla atılan şeylerdendir.

(**والغُفاءُ**) , **غُرابٍ** gibi: (**الغُثاءُ**)dur; o, **القمش**’ten eskiyip helâk olmuş olandır; **الأزْهرِي** onu fetha ile ضبط etti de dedi ki: **ابن الأعرابي** dedi: yemeğin **قِصل**’i ve **وغَفَاؤُهُ**; medlidir; ve **فَغَاهُ**; kasrdır; ve **حُثالَتُه**: hepsi, onunla atılan kötü olandır.
(ve) **الغُفَاءُ**: (hurma ağacına bir âfet)tir; ona isabet eder; (toz gibi, **البُسْر** üzerine düşer de (olgunluğa) erişmez);) ve **الصِّحاح**’ta: olgunluğa erişmeyi ve olgunlaşmayı ondan men eder ve tadını bozar; onu fetha ile, kasr olarak ضبط etti.
(ve) **الغُفاءُ**: (buğdayın kırıntısı) ve ondan kırılan şey, yahut onun çubuklarıdır.
(ve) **الغُفاءُ**: (develerinden uzaklaştırdıkları şey)dir;) **ابنُ سِيدَه** bunların hepsini fetha ile, kasr olarak zikretti.
(**وأَغْفَى الطَّعامُ**: kepeği çoğaldı);) nüshalarda böyle; daha evlâ olanı, onun süprüntüsüdür.
(ve) **أَغْفَى الرَّجُل**: (**نامَ على الغَفَى**: yani harman yerinde saman üzerinde);) **ابنِ الأعْرابِي**’den, **الأزْهرِي** onu nakletti; **الصَّاغاني** de onu **أَبي عَمْرٍ**’dan nakletti ve .
(**وانْغَفَى**) şey: (kırıldı).
(**والغُفاءَةُ** , zamme ile: beyazlık)tır; (göz bebeği üzerine) örter.
(**وغَفِيَ**) adam, (**كَرَضِيَ** , **غَفْيَةً**): (uyukladığı zaman), **كأَغْفَى**.
(**والغَفْيَةُ**: **الزُّبْيَةُ**)dir; yahut avcının içinde gizlendiği çukurdur.
Ve ona istidrâk olunanlardandır:
**أَغْفَى الرَّجُلُ**: uyudu; ve o, fasih lugattır.
**والغَفَى**: her şeyin kötüsü ve insanlardan aşağı tabakadır.
( **وحِنْطةٌ غَفِيَةٌ** , **كَفرِحَةٍ** nisbet üzere: onda **غَفًى** vardır.
**والغَفَى**: **البُسْر** üzerine çıkan kalın bir kabuktur; denildi ki: o, kalınlaşıp çekirge kanatları gibi olan bozuk hurmadır.
**والغَفْي**: samanda vâki olan, onu bozan bir hastalıktır.
**والغُفْيَةُ** , zamme ve kesre ile: iki lugattır,

**الغَفْيَةِ**’de fetha ile, **الزُّبْيَة** için; ikisini **الصَّاغاني** nakletti.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%8A/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

غَفِيَ
غَفِيَ A ( n. ac. غَفْيَة [ 1t ] ),
a.  see supra (a) .

أَغْفَيَ
أَغْفَيَ IV ,
a.  see supra (a) .

غَفْو
غَفْو [ 1 ] ,  غَفْوَة [ 1t ] ,
a.  Drowsiness, sleepiness, somnolence, somnolency; slumber, sleep.

b.  Place above the water-level, height.

غَافٍ
غَافٍ [ 21 ],
a.  Sleepy, drowsy, somnolent; dozing, slumbering; dozer, slumberer.

غُفَاوَة
غُفَاوَة [ 24t ],
a.  White spot in the pupil of the eye.

غَفَى
غَفَى I ( n. ac. غَفْي 1 ),
a.  Cleaned, winnowed ( corn ).

أَغْفَيَ
أَغْفَيَ IV ,
a.  see I .

b.  Was dirty, mixed with tares & c. ( corn ).

اِنْغَفَيَ
اِنْغَفَيَ VII ,
a.  Became broken, broke.

غَفْيَة
غَفْيَة [ 1t ],
a.  Place above the water-level, height.

غَفًى
غَفًى [ 4 ],
a.  see 24 .

غُفَآء
غُفَآء [ 24A ],
a.  Chaff; refuse, rubbish.

##### Türkçe

**غَفِيَ**
**غَفِيَ** A (isim-fiil **غَفْيَة** [ 1t ] ),
a.  yukarıda (a)’ya bak.

**أَغْفَيَ**
**أَغْفَيَ** IV ,
a.  yukarıda (a)’ya bak.

**غَفْو**
**غَفْو** [ 1 ] ,  **غَفْوَة** [ 1t ] ,
a.  Uyuklama, uykululuk, somnolans, somnolensi; kestirme, uyku.

b.  Su seviyesinin üstündeki yer, yükseklik.

**غَافٍ**
**غَافٍ** [ 21 ],
a.  Uykulu, uyuklayan, somnolent; uyuklamakta, kestirmekte; uyuklayan kimse, kestiren kimse.

**غُفَاوَة**
**غُفَاوَة** [ 24t ],
a.  Göz bebeğinde beyaz leke.

**غَفَى**
**غَفَى** I (isim-fiil **غَفْي** 1 ),
a.  Temizledi, savurdu (tahılı).

**أَغْفَيَ**
**أَغْفَيَ** IV ,
a.  I’e bak.

b.  Kirli idi, delice ve benzeri şeylerle karışık idi (tahıl).

**اِنْغَفَيَ**
**اِنْغَفَيَ** VII ,
a.  Kırılmış oldu, kırıldı.

**غَفْيَة**
**غَفْيَة** [ 1t ],
a.  Su seviyesinin üstündeki yer, yükseklik.

**غَفًى**
**غَفًى** [ 4 ],
a.  24’e bak.

**غُفَآء**
**غُفَآء** [ 24A ],
a.  Kavuz; süprüntü, çöp.
