# غلب (غ-ل-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%84%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Ğulb, Ğelba, bahçenin etrafına dikilen ağaçlara denir

- Harfler: غ - ل - ب
- Kur'an'da: 31 geçiş · 28 ayet · 19 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (19)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الْغَالِبُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%BA%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%90%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | الْفَاعِلُونَ | Yenenler | 5 | 5 | [5:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/5:56.md) |
| [الْغَالِبِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%BA%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%90%D8%A8%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | الْفَاعِلِينَ | Yenenler | 4 | 4 | [7:113](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/7:113.md) |
| [يَغْلِبُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%BA%D9%92%D9%84%D9%90%D8%A8%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | يَفْعِلُوا | Yenerler | 4 | 2 | [8:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/8:65.md) |
| [غَالِبَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/siga/%D8%BA%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%90%D8%A8%D9%8E.md) | فَاعِلَ | Yenen | 2 | 2 | [3:160](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/3:160.md) |
| [غَلَبَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/siga/%D8%BA%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%A8%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | فَعَلَتْ | Yendi | 2 | 2 | [2:249](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/2:249.md) |
| [تَغْلِبُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%BA%D9%92%D9%84%D9%90%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تَفْعِلُونَ | Yenersiniz | 1 | 1 | [41:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/41:26.md) |
| [سَتُغْلَبُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/siga/%D8%B3%D9%8E%D8%AA%D9%8F%D8%BA%D9%92%D9%84%D9%8E%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | سَتُفْعَلُونَ | Yakında yenileceksiniz | 1 | 1 | [3:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/3:12.md) |
| [سَيَغْلِبُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/siga/%D8%B3%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%BA%D9%92%D9%84%D9%90%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | سَيَفْعِلُونَ | Yakında yenecekler | 1 | 1 | [30:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/30:3.md) |
| [غَالِبٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/siga/%D8%BA%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%90%D8%A8%D9%8C.md) | فَاعِلٌ | Yenen | 1 | 1 | [12:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/12:21.md) |
| [غَالِبُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/siga/%D8%BA%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%90%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | فَاعِلُونَ | Yenenler | 1 | 1 | [5:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/5:23.md) |
| [غَلَبُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/siga/%D8%BA%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%A8%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَعَلُوا | Yendiler | 1 | 1 | [18:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/18:21.md) |
| [غَلَبِهِمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/siga/%D8%BA%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%A8%D9%90%D9%87%D9%90%D9%85%D9%92.md) | فَعَلِهِمْ | Onların yenilgisi | 1 | 1 | [30:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/30:3.md) |
| [غُلِبَتِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/siga/%D8%BA%D9%8F%D9%84%D9%90%D8%A8%D9%8E%D8%AA%D9%90.md) | فُعِلَتِ | Yenildi | 1 | 1 | [30:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/30:2.md) |
| [غُلْبًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/siga/%D8%BA%D9%8F%D9%84%D9%92%D8%A8%D9%8B%D8%A7.md) | فُعْلًا | Gürler | 1 | 1 | [80:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/80:30.md) |
| [فَغُلِبُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/siga/%D9%81%D9%8E%D8%BA%D9%8F%D9%84%D9%90%D8%A8%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَفُعِلُوا | Yenildiler | 1 | 1 | [7:119](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/7:119.md) |
| [لَأَغْلِبَنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/siga/%D9%84%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%BA%D9%92%D9%84%D9%90%D8%A8%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | لَأَفْعِلَنَّ | Kesinlikle yeneceğim | 1 | 1 | [58:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/58:21.md) |
| [مَغْلُوبٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/siga/%D9%85%D9%8E%D8%BA%D9%92%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%A8%D9%8C.md) | مَفْعُولٌ | Yenilen | 1 | 1 | [54:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/54:10.md) |
| [يَغْلِبْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%BA%D9%92%D9%84%D9%90%D8%A8%D9%92.md) | يَفْعِلْ | Yener | 1 | 1 | [4:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/4:74.md) |
| [يُغْلَبُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%BA%D9%92%D9%84%D9%8E%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يُفْعَلُونَ | Yenilirler | 1 | 1 | [8:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/8:36.md) |

## Mücavir kökler — 38 mücavir (166 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [مأه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%A3%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Yüz
2. [فيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Fey Güneşin en kısa gölgesi demektir
3. [سحر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Kesilmiş koyunun akciğeri demektir
4. [ألف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Lif ip yapılan ipliklerden herbirine denir
5. [فرعون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B9%D9%88%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · Firavun
6. [شري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Satın aldılar
7. [جند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Ordu demektir
8. [صبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Granit taş demektir
9. [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
10. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 12 ortak ayet · G² 6 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
11. [حشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Haşr : Bir araya toplanıp hareketli halde bulunan küçük…
12. [نصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir
13. [وكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Kuşların yumurta bıraktığı yerdir
14. [جهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir
15. [أذن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Kulak demektir
16. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 9 ortak ayet · G² 3 · Kevn, tepe demektir
17. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Sicim bağıdır
18. [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
19. [عزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B2.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Yağmur suyu ile doymuş topraktır
20. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
21. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
22. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
23. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Beraber
24. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · İnek yavrusu, dana demektir
25. [كثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Kesr(sin ile) kırık demektir
26. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Biribirini kesen yoldur
27. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Hufre, çukur demektir
28. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 11 ortak ayet · G² 1 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
29. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 5 ortak ayet · G² 1 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
30. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Baid uzak demektir
31. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Murar acı bir ağacın adıdır
32. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
33. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
34. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
35. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
36. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
37. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Saçak demektir
38. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · “Yemm” durgun akan su demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | غلب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [قهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%87%D8%B1.md), [ظفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%81%D8%B1.md), [عزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B2.md) |
| Zıt Kök | [هزم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D9%85.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Boynun kalınlaşması, gövdenin dolgunlaşıp güç kazanması ve bitkilerin birbirine sarılarak boy atıp yükselmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Bir gücün, iradenin veya hüccetin karşı taraftaki mukavemeti kırarak üstte kalması ve kontrolü fiilen ele alması |
| Çekirdek Özet 3 | İlahî sünnetullahın ve hakikatin tarihsel ve ontolojik süreçte kaçınılmaz üstünlüğü; niceliksel azlığın niteliksel dirençle galebe çalması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca kaba askerî zafer veya maddi zorbalıkla sınırlayıp ahlaki, mantıki ve varlıksal gürlük boyutunu göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| غل | Kuşatma, boyun çevresine dolanma, yoğunlaşma, kalınlaşma ve içine alarak bağlama mânâsını taşır; [غلظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%B8.md), [غلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%81.md), [غلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%82.md), [غلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84.md), [غلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85.md), [غلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%88.md) köklerinde de görüldüğü üzere yoğunluk ve sarıp kuşatma esastır | ب | Temas, yapışma ve baskı uygulama özelliği katarak yoğunlaşan gücün hasmın veya nesnenin üzerine fiilen çökmesini, boyun eğdirmesini ve onu kontrol altına almasını sağlar |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| غ | Göz imgesinin yoğunlaşması, örtü ve derinlik (türetme imge) | Gücün içten içe toplanarak belirginleşmesi, örtücü bir ağırlık ve baskı odağı oluşturmasıdır |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Toplanan gücün hedefe doğru sevk edilmesi, yönlendirilmesi ve hâkimiyet altına alma iradesidir |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Kurulan hâkimiyetin alana veya hasma fiilen yerleşmesi, onu kuşatıp sınırları içine almasıdır |
| غلب | Yoğunlaşan gücün hedefe sevk edilerek onu kuşatıp boyun eğdirmesi | Potansiyel gücün direnç gösteren unsuru bastırıp kendi sınırları altına alarak üstünlük kurması hareketidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Boynun kalın ve enli olması, aslanın veya yapılı kişinin omuz ve boyun kaslarının dolgunluğu; ağaç ve otların boy atıp birbirine geçerek gürleşmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays şiirinde mücadele ve üstünlük bağlamında bu kökü kullanır: فَإِنَّكَ لَمْ يَفْخَرْ عَلَيْكَ كَعَاجِزٍ / ضَعِيفٍ وَلَمْ يَغْلِبْكَ مِثْلُ مُغَلَّبِ |
| Erken Arapça kullanım | Ebü’l-Müsellem el-Hüzelî beytinde karşı koyma ve üstün gelme kudretini tasvir eder: رَبَّاءُ مَرْقَبةٍ، مَنَّاعُ مَغْلَبةٍ / رَكَّابُ سَلْهبةٍ، قَطَّاعُ أَقْرانِ |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça غلب kökü, somut düzlemde kalınlık, dolgunluk ve mukavemet kırıcılık fikrine dayanır. Kuzeybatı Sami dillerinde erken dönem Proto-Sami غ sesi genellikle ع ile birleştiğinden, bu kökün semantik izleri İbranice ve Ârâmîce katmanlarda baskı kurma, ezme, üstün gelme veya birine galebe çalma anlamı taşıyan formlarla kesişir. Nitekim İbranicede yer alan ע-ל-ב (ʿālab) kökü tahakküm kurma, incitme ve birini altta bırakma nüansına sahiptir. Arapçada ise kök, boynun kalınlığı ve gücü ile bahçenin gürlüğü üzerinden fiziksel bir heybet ve karşı konulamaz bir yoğunluk kazanarak hem maddî hem mânevî üstünlüğü (kahr ve galebe) ifade eden bağımsız ve güçlü bir semantik hatta oturmuştur.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Boyun kalınlığı ve bitki gürlüğü | Gövdenin kalınlaşması ve bitkinin boy verip alanı kaplaması mânâsından hasmı bastırıp üstte kalma mânâsına geçiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ע-ל-ב (ʿālab) ve Ârâmîce paraleller | Baskı uygulama, aşağı çekme ve hâkimiyet mücadelesinde bulunma semantik ortaklığı | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında doğrudan ve düzenli fonetik bağ tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, David Cohen, Koehler-Baumgartner.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| غلب | Anlamlı | Üstün gelmek, yenmek, kalınlaşmak | Hasmı yenmek, boyun kalınlığı ve otların gürleşmesi | Hedef köktür; Kur'an'da geçer |
| غبل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| [لغب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D8%A8.md) | Anlamlı | Aşırı yorgunluk ve tükeniş | Ağır iş veya yolculuk sebebiyle bitkin düşmek, dermansız kalmak | Kur'an'da geçer; galibiyetin tersi olan takatsizliği gösterir |
| لبغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| [بغل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%84.md) | Anlamlı | Katır; sertlik ve dayanıklılık | At ile eşek melezi olan dayanıklı binek hayvanı | Kur'an'da geçer; fiziksel güç ve direnç boyutu taşır |
| [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) | Anlamlı | Ulaşmak, ermek, sona varmak | Bir mesafeyi, süreyi veya kemal derecesini tamamlamak | Kur'an'da geçer; gücün nihayetine ermesiyle ilişkilidir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| غلب | Merkez | Üstünlük ve hâkimiyet | Karşı direnci kırarak üste çıkmak ve hâkimiyeti fiilen ele almak | Kökün merkez anlamıdır |
| [قهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%87%D8%B1.md) | Komşu | Ezici kudret | Karşı tarafın iradesini tamamen felç ederek zelil kılmak | Hasmı çaresiz bırakma yönü öne çıkar |
| [ظفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%81%D8%B1.md) | Komşu | Başarı ve murada eriş | Mücadele sonunda tırnak geçirircesine amaca ulaşmak | Sonuçtaki kazanç ve kurtuluş vurgulanır |
| [عزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B2.md) | Komşu | İzzet ve yenilmezlik | Güçlü, sarp ve mağlup edilemez bir konuma sahip olmak | Yenilgi kabul etmez içsel kudret esastır |
| [هزم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D9%85.md) | Zıt | Kırılma ve dağılma | Darbe alarak gerilemek, safları bozulup hezimete uğramak | Galibiyetin tam karşıtı olarak sahadan çekilmektir |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | غلب | Üstün gelmek, yenmek, baskın çıkmak | Direnci aşarak kontrolü ele geçirme, gövdece ve nüfuzca baskın olma | Kesin |
| Latince | vincere, superare, praevalere | Yenmek, aşmak, üstün gelmek | Askerî ve hukukî zaferi karşılar; bitki gürlüğü boyutunu kapsamaz | Güçlü |
| İngilizce | to overcome, to prevail, to vanquish | Üstesinden gelmek, galip gelmek, alt etmek | Mücadeleyi kazanmayı iyi verir; kökün boyun kalınlığı ve heybet nüansı dışarıda kalır | Güçlü |
| Almanca | siegen, überwinden, obsiegen | Zafer kazanmak, üstesinden gelmek | Karşı koymayı aşma yönünü karşılar; organik ve biyolojik gürlük boyutunu tam içermez | Güçlü |
| Fransızca | vaincre, prévaloir, dominer | Yenmek, baskın çıkmak, hâkim olmak | Güç dengesini lehine çevirmeyi açıklar; kökün içsel gövde yoğunluğu eksik kalır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lewis & Short.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| غَلَبَتْ / سَيَغْلِبُونَ | Askerî ve siyasî zafer | İki ordunun veya devletin sahada birbirine üstün gelmesi (Rûm [30:2](https://lisan.digital/tr/ayet/30:2.md)-3, Bakara [2:249](https://lisan.digital/tr/ayet/2:249.md), Enfâl [8:65](https://lisan.digital/tr/ayet/8:65.md)-66) |
| غَالِبٌ / غَالِبَ | İlahî iradenin mutlak egemenliği | Allah'ın emrini her halükarda yerine getirmesi ve engellenemez oluşu (Yûsuf [12:21](https://lisan.digital/tr/ayet/12:21.md), Âl-i İmrân [3:160](https://lisan.digital/tr/ayet/3:160.md)) |
| غَلَبَتْ عَلَيْنَا | Psikolojik ve ahlaki istila | Kötü eğilimlerin ve arzuların insanın iradesini esir alıp kontrolü ele geçirmesi (Mü'minûn [23:106](https://lisan.digital/tr/ayet/23:106.md)) |
| غُلْبًا | Bitki ve ağaçların gürlüğü | Bahçelerdeki ağaçların gövdelerinin kalınlaşarak birbirine sarılması (Abese [80:30](https://lisan.digital/tr/ayet/80:30.md)) |
| تَغْلِبُونَ | Tartışmada veya etkileşimde üstün gelme gayreti | Vahyin anlaşılmasını engellemek için gürültü çıkararak baskın çıkma çabası (Fussilet [41:26](https://lisan.digital/tr/ayet/41:26.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Allah'ın iradesi ve kudreti | Allah'ın emrine hiçbir şeyin galip gelemeyeceği ve el-Gâlib sıfatı üzerinden kaza-kader ilişkisi | İlahî iradenin ontolojik ve kozmolojik mutlak üstünlüğü |
| Fıkıh | Galebe-i zan ilkesi | Kesin bilginin bulunmadığı durumlarda kuvvetli kanaatin hükme esas teşkil etmesi | Bir kanaatin diğer ihtimallere baskın çıkarak zihni kuşatması |
| Tefsir | Tarih felsefesi ve sünnetullah | Niceliksel azlığın sabır ve sebatla niceliksel çokluğa üstün gelmesinin yasaları | Şartlar yerine geldiğinde hakikatin batıla galebe çalması |
| Hadis | Nefis mücadelesi ve ahlak | Gerçek pehlivanın güreşte hasmını yenen değil, öfke anında nefsine galip gelen kişi oluşu | İradenin içsel dürtülere ve öfkeye hâkim olması |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kader | Mutlak hâkimiyet | Karar kılıcı güç | İlahî planın beşerî engelleri aşarak nihai sonuca varmasını ifade eder | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji | Galebe-i zan | Hüküm kurma eşiği | Delillerin ağırlığının şüpheleri bastırarak ameli meşru kılmasıdır | Güçlü |
| Siyasi | Devletler hukuku ve mücadele | Fiilî otorite | Düzen tesis etme | Direnç noktalarını tasfiye ederek sahada düzen kurma kudretidir | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa ve rekabet | Piyasa hâkimiyeti | Fiyat ve mal kontrolü | Bir üretim veya ticaret gücünün rakiplerini aşarak belirleyici konuma geçmesidir | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Baskın faz ve potansiyel farkı | Termodinamik ve fizikte yüksek potansiyelin düşük potansiyeli sürüklemesi veya kimyasal dengede bir reaksiyonun diğerini bastırarak hâkim faza dönüşmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hegemonya ve meşru otorite | Sosyoloji ve siyasette bir gücün karşı dirençleri asimile ederek veya bastırarak toplumsal alanda bağlayıcı norm haline gelmesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca silahlı çatışmada alınan skora, kaba kuvvete veya zorbalığa indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; ahlaki duruşu, nefis kontrolünü, zihinsel delil üstünlüğünü ve tabiatın gür canlılığını da kapsar |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Zaferi salt askerî güç ve sayısal çoğunlukta aramak; Kur'an'ın azlığa rağmen sabırla galip gelme yasasını kavrayamamak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın tarih telakkisini, imtihan mantığını ve hak-batıl mücadelesindeki ilahî teminatı kavramanın anahtar kavramıdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tarihsel hadiselerin haber verildiği ayetlerde (Rûm suresi), cihat ve sabır bağlamlarında (Bakara, Enfâl) ve ilahî iradenin tecellisinde (Yûsuf, Mücâdile). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikatin gücünün taraftarlarının sayısıyla ölçüldüğü yanılgısını yıkar; asıl üstünlüğün ihlas, donanım ve ilahî iradeye teslimiyette olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Kalın ve güçlü bir boyun yapısına sahip olmak; ağaç ve otların iç içe geçip gürleşerek alanı kaplaması.
- Soyut anlam: Bir gücün, karşı koyan direnci zayıflatarak kontrolü altına alması ve kendi varlığını baskın kılması.
- Sistematik karşılık: İlahî ve tarihsel düzlemde şartları tamamlanmış hakikatin engellenemez biçimde egemen olması.
- LaTeX modeli: $$F_g = \Theta\left(\sum_{i=1}^n P_i \cdot S_i - \sum_{j=1}^m R_j\right) \implies \lim_{t \to \infty} P(H_t > B_t) = 1$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $F_g$ galibiyet durumunu, $\Theta$ basamak fonksiyonunu temsil eder. $\sum P_i \cdot S_i$ hak cephesinin potansiyel gücü ve sabır katsayısını, $\sum R_j$ ise karşı koyan direnç unsurlarını simgeler. Formülün ikinci kısmı zaman $t$ sonsuza giderken hakkın ($H_t$) batıla ($B_t$) baskın gelme olasılığının kesinliğini ifade eder.

## Geçtiği ayetler (28 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%84%D8%A8/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:249](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/2:249.md) — غَلَبَتْ

فَلَمَّا فَصَلَ طَالُوتُ بِالْجُنُودِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ مُبْتَلِيكُمْ بِنَهَرٍ فَمَنْ شَرِبَ مِنْهُ فَلَيْسَ مِنِّي وَمَنْ لَمْ يَطْعَمْهُ فَإِنَّهُ مِنِّي إِلَّا مَنِ اغْتَرَفَ غُرْفَةً بِيَدِهِ فَشَرِبُوا مِنْهُ إِلَّا قَلِيلًا مِنْهُمْ فَلَمَّا جَاوَزَهُ هُوَ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ قَالُوا لَا طَاقَةَ لَنَا الْيَوْمَ بِجَالُوتَ وَجُنُودِهِ قَالَ الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ مُلَاقُو اللَّهِ كَمْ مِنْ فِئَةٍ قَلِيلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً كَثِيرَةً بِإِذْنِ اللَّهِ وَاللَّهُ مَعَ الصَّابِرِينَ

Meal (IK): Talut orduyla birlikte ayrılıp çıktığı vakit dedi ki: Allah, sizi bir ırmakla deneyecektir. Kim ondan içerse benden değildir. Kim de ondan tatmazsa şüphesiz ki bendendir. Eliyle bir avuç alanlar başka. Derken onlardan birazı müstesna olmak üzere hepsi de ondan içiverdiler. Talut ve beraberindeki mü’minler ırmağı geçtikleri vakit; bizim bugün Calut ve ordusuna karşı gücümüz yoktur, dediler. Mutlaka Allah’a kavuşacaklarını bilenlerse dediler ki: Nice az topluluk, Allah’ın izniyle pek çok topluluğu yenmiştir. Allah sabredenlerle beraberdir.

### [Ali İmran 3:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/3:12.md) — سَتُغْلَبُونَ

قُلْ لِلَّذِينَ كَفَرُوا سَتُغْلَبُونَ وَتُحْشَرُونَ إِلَى جَهَنَّمَ وَبِئْسَ الْمِهَادُ

Meal (IK): Küfredenlere: Siz, mutlaka yenileceksiniz. Ve toplanıp cehenneme sürüleceksiniz, orası ne kötü döşektir, de.

### [Ali İmran 3:160](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/3:160.md) — غَالِبَ

إِنْ يَنْصُرْكُمُ اللَّهُ فَلَا غَالِبَ لَكُمْ وَإِنْ يَخْذُلْكُمْ فَمَنْ ذَا الَّذِي يَنْصُرُكُمْ مِنْ بَعْدِهِ وَعَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Allah size yardım ederse, artık sizi yenecek yoktur. Sizi yardımsız bırakırsa da ondan başka size yardım edecek kimdir. Mü’minler sadece Allah’a tevekkül etsinler.

### [Nisa 4:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/4:74.md) — يَغْلِبْ

فَلْيُقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يَشْرُونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا بِالْآخِرَةِ وَمَنْ يُقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيُقْتَلْ أَوْ يَغْلِبْ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): O halde dünya hayatını ahirete satanlar, Allah yolunda savaşsınlar. Allah yolunda savaşan kimse; öldürülse de, galip gelse de Biz, ona büyük bir mükafat vereceğiz.

### [Maide 5:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/5:23.md) — غَالِبُونَ

قَالَ رَجُلَانِ مِنَ الَّذِينَ يَخَافُونَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمَا ادْخُلُوا عَلَيْهِمُ الْبَابَ فَإِذَا دَخَلْتُمُوهُ فَإِنَّكُمْ غَالِبُونَ وَعَلَى اللَّهِ فَتَوَكَّلُوا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Korkanlar arasında bulunan, Allah’ın nimetine erdirdiği iki adam demişlerdi ki: Onların üstlerine kapıdan yürüyün, oraya girerseniz; muhakkak siz, galiblersiniz. Şayet mü’minlerseniz; Allah’a tevekkül edin.

### [Maide 5:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/5:56.md) — الْغَالِبُونَ

وَمَنْ يَتَوَلَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا فَإِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْغَالِبُونَ

Meal (IK): Her kim ki Allah’ı, peygamberini ve mü’minleri dost edinirse; muhakkak ki galig gelecek olanlar Allah’ın taraftarlarıdır.

### [Araf 7:113](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/7:113.md) — الْغَالِبِينَ

وَجَاءَ السَّحَرَةُ فِرْعَوْنَ قَالُوا إِنَّ لَنَا لَأَجْرًا إِنْ كُنَّا نَحْنُ الْغَالِبِينَ

Meal (IK): Sihirbazlar Firavun’a geldi ve dediler ki: Eğer galibler biz olursak; şüphesiz bize bir mükafat var, değil mi?

### [Araf 7:119](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/7:119.md) — فَغُلِبُوا

فَغُلِبُوا هُنَالِكَ وَانْقَلَبُوا صَاغِرِينَ

Meal (IK): İşte orada yenildiler, hor ve hakir geri döndüler.

### [Enfal 8:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/8:36.md) — يُغْلَبُونَ

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ لِيَصُدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ فَسَيُنْفِقُونَهَا ثُمَّ تَكُونُ عَلَيْهِمْ حَسْرَةً ثُمَّ يُغْلَبُونَ وَالَّذِينَ كَفَرُوا إِلَى جَهَنَّمَ يُحْشَرُونَ

Meal (IK): Muhakkak ki küfredenler; mallarını, Allah yolundan alıkoymak için harcarlar. Daha harcayacaklar, sonra içleri yanacak, sonra da mağlup olacaklardır. Küfredenler, cehenneme toplanacaklardır.

### [Enfal 8:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/8:48.md) — غَالِبَ

وَإِذْ زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ أَعْمَالَهُمْ وَقَالَ لَا غَالِبَ لَكُمُ الْيَوْمَ مِنَ النَّاسِ وَإِنِّي جَارٌ لَكُمْ فَلَمَّا تَرَاءَتِ الْفِئَتَانِ نَكَصَ عَلَى عَقِبَيْهِ وَقَالَ إِنِّي بَرِيءٌ مِنْكُمْ إِنِّي أَرَى مَا لَا تَرَوْنَ إِنِّي أَخَافُ اللَّهَ وَاللَّهُ شَدِيدُ الْعِقَابِ

Meal (IK): Hani şeytan onlara yaptıklarını süslemiş ve demişti ki: Bugün insanlardan sizi yenecek yoktur. Ben de size muhakkak yardımcıyım. İki ordu karşılaşınca da, iki topuğu üstüne kaçarak: Benim sizinle alakam yok, doğrusu sizin görmediklerinizi görüyorum, ben Allah’tan korkuyorum. Çünkü Allah azabı şiddetli olandır, demişti.

### [Enfal 8:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/8:65.md) — يَغْلِبُوا

يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَى الْقِتَالِ إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ عِشْرُونَ صَابِرُونَ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ وَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ مِائَةٌ يَغْلِبُوا أَلْفًا مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَا يَفْقَهُونَ

Meal (IK): Ey Peygamber; mü’minleri savaşa teşvik et. Eğer sizden sabreden yirmi kişi bulunursa; ikiyüz kişiyi mağlup ederler. Eğer sizden yüz kişi bulunursa; küfretmiş olanlardan binini mağlup ederler. Çünkü onlar, anlamazlar güruhu dur.

### [Enfal 8:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/8:66.md) — يَغْلِبُوا

الْآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْكُمْ وَعَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفًا فَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ مِائَةٌ صَابِرَةٌ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ وَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ أَلْفٌ يَغْلِبُوا أَلْفَيْنِ بِإِذْنِ اللَّهِ وَاللَّهُ مَعَ الصَّابِرِينَ

Meal (IK): Şimdi Allah yükünüzü hafifletti ve bildi ki; sizde bir zaaf vardır. O halde şayet sizden sabırlı yüz kişi olursa; ikiyüz kişiyi mağlup ederler. Şayet sizden bin kişi olursa; Allah’ın izniyle ikibin kişiyi mağlup ederler. Ve Allah; sabredenlerle beraberdir.

### [Yusuf 12:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/12:21.md) — غَالِبٌ

وَقَالَ الَّذِي اشْتَرَاهُ مِنْ مِصْرَ لِامْرَأَتِهِ أَكْرِمِي مَثْوَاهُ عَسَى أَنْ يَنْفَعَنَا أَوْ نَتَّخِذَهُ وَلَدًا وَكَذَلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ فِي الْأَرْضِ وَلِنُعَلِّمَهُ مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحَادِيثِ وَاللَّهُ غَالِبٌ عَلَى أَمْرِهِ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Onu satın alan Mısırlı, karısına dedi ki: Ona güzel bak, olur ki bize faydası dokunur veya onu evlad ediniriz. İşte böylece Yusuf’u Biz oraya yerleştirdik. Ve ona rüyaların yorumunu öğrettik. Ve Allah; emrinde galibdir. Fakat insanların çoğu bilmezler.

### [Kehf 18:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/18:21.md) — غَلَبُوا

وَكَذَلِكَ أَعْثَرْنَا عَلَيْهِمْ لِيَعْلَمُوا أَنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَأَنَّ السَّاعَةَ لَا رَيْبَ فِيهَا إِذْ يَتَنَازَعُونَ بَيْنَهُمْ أَمْرَهُمْ فَقَالُوا ابْنُوا عَلَيْهِمْ بُنْيَانًا رَبُّهُمْ أَعْلَمُ بِهِمْ قَالَ الَّذِينَ غَلَبُوا عَلَى أَمْرِهِمْ لَنَتَّخِذَنَّ عَلَيْهِمْ مَسْجِدًا

Meal (IK): Böylece, insanların onları bulmalarını sağladık ki Allah’ın sözünün gerçek olduğunu ve kıyametin kopmasından şüphe edilmeyeceğini bilsinler. Nitekim bunlar hakkında çekişip duruyorlar: Onların mağaralarının önüne bir bina kurun, diyorlardı. Halbuki Rabbları onları çok daha iyi bilendir. Onların yerlerine galib gelenler ise: Onların mağaralarının önüne mutlaka bir mescid yapacağız, dediler.

### [Enbiya 21:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/21:44.md) — الْغَالِبُونَ

بَلْ مَتَّعْنَا هَؤُلَاءِ وَآبَاءَهُمْ حَتَّى طَالَ عَلَيْهِمُ الْعُمُرُ أَفَلَا يَرَوْنَ أَنَّا نَأْتِي الْأَرْضَ نَنْقُصُهَا مِنْ أَطْرَافِهَا أَفَهُمُ الْغَالِبُونَ

Meal (IK): Evet Biz; onlara da, atalarına da geçimlikleri verdik. Öyle ki ömürleri kendilerine uzun geldi. Fakat şimdi görmüyorlar mı ki; Biz; o yeryüzüne gelip çevresinden eksiltip durmaktayız. Onlar mıdır galip gelenler şu halde?

### [Müminun 23:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/23:106.md) — غَلَبَتْ

قَالُوا رَبَّنَا غَلَبَتْ عَلَيْنَا شِقْوَتُنَا وَكُنَّا قَوْمًا ضَالِّينَ

Meal (IK): Derler ki: Rabbımız, bedbahtlığımız bizi yenmişti. Sapıklar topluluğu olmuştuk.

### [Şuara 26:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/26:40.md) — الْغَالِبِينَ

لَعَلَّنَا نَتَّبِعُ السَّحَرَةَ إِنْ كَانُوا هُمُ الْغَالِبِينَ

Meal (IK): Eğer onlar galip gelirlerse; büyücülere belki biz de tabi oluruz.

### [Şuara 26:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/26:41.md) — الْغَالِبِينَ

فَلَمَّا جَاءَ السَّحَرَةُ قَالُوا لِفِرْعَوْنَ أَئِنَّ لَنَا لَأَجْرًا إِنْ كُنَّا نَحْنُ الْغَالِبِينَ

Meal (IK): Büyücüler geldikleri vakit, Firavun’a dediler ki: Galip gelenler biz olursak; muhakkak bize bir ücret vardır değil mi?

### [Şuara 26:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/26:44.md) — الْغَالِبُونَ

فَأَلْقَوْا حِبَالَهُمْ وَعِصِيَّهُمْ وَقَالُوا بِعِزَّةِ فِرْعَوْنَ إِنَّا لَنَحْنُ الْغَالِبُونَ

Meal (IK): Onlar da bunun üzerine iplerini ve değneklerini attılar ve dediler ki: Firavun hakkı için elbette elbette biz galib gelenleriz.

### [Kasas 28:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/28:35.md) — الْغَالِبُونَ

قَالَ سَنَشُدُّ عَضُدَكَ بِأَخِيكَ وَنَجْعَلُ لَكُمَا سُلْطَانًا فَلَا يَصِلُونَ إِلَيْكُمَا بِآيَاتِنَا أَنْتُمَا وَمَنِ اتَّبَعَكُمَا الْغَالِبُونَ

Meal (IK): Buyurdu ki: Senin gücünü kardeşinle artıracağız. İkinize de öyle bir güç vereceğiz ki onlar, size erişemeyecekler. Ayetlerimizle ikiniz de, ikinize uyanlar da üstün geleceklerdir.

### [Rum 30:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/30:2.md) — غُلِبَتِ

غُلِبَتِ الرُّومُ

Meal (IK): Rumlar yenildiler.

### [Rum 30:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/30:3.md) — غَلَبِهِمْ · سَيَغْلِبُونَ

فِي أَدْنَى الْأَرْضِ وَهُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِمْ سَيَغْلِبُونَ

Meal (IK): Yakın bir yerde. Ama onlar, bu yenilgilerinden sonra galib geleceklerdir.

### [Saffat 37:116](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/37:116.md) — الْغَالِبِينَ

وَنَصَرْنَاهُمْ فَكَانُوا هُمُ الْغَالِبِينَ

Meal (IK): Onlara yardım etmiştik de galibler onlar oldu.

### [Saffat 37:173](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/37:173.md) — الْغَالِبُونَ

وَإِنَّ جُنْدَنَا لَهُمُ الْغَالِبُونَ

Meal (IK): Ve şüphesiz ki Bizim askerlerimiz; onlar galiblerdir.

### [Fussilet 41:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/41:26.md) — تَغْلِبُونَ

وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَا تَسْمَعُوا لِهَذَا الْقُرْآنِ وَالْغَوْا فِيهِ لَعَلَّكُمْ تَغْلِبُونَ

Meal (IK): Küfredenler dediler ki: Bu Kur’an’ı dinlemeyin, onun hakkında yaygaralar yapın, belki bastırırsınız.

### [Kamer 54:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/54:10.md) — مَغْلُوبٌ

فَدَعَا رَبَّهُ أَنِّي مَغْلُوبٌ فَانْتَصِرْ

Meal (IK): O da Rabbına yalvarmış: Ben; yenildim, bana yardım et, demişti.

### [Mücadele 58:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/58:21.md) — لَأَغْلِبَنَّ

كَتَبَ اللَّهُ لَأَغْلِبَنَّ أَنَا وَرُسُلِي إِنَّ اللَّهَ قَوِيٌّ عَزِيزٌ

Meal (IK): Allah: Andolsun ki Ben ve Peygamberlerim elbette galip geleceğiz, diye yazmıştır. Muhakkak ki Allah; Kavi’dir, Aziz’dir.

### [Abese 80:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/ayet/80:30.md) — غُلْبًا

وَحَدَائِقَ غُلْبًا

Meal (IK): Sık ve bol ağaçlı bahçeler.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Ğulb, Ğelba, bahçenin etrafına dikilen ağaçlara denir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين واللام والباء معهما
غ ل ب، ب ل غ، ب غ ل، ل غ ب مستعملات غلب: غَلَبَ يغلِبُ غَلَباً وغَلَبةً.
والغِلابُ: النَّزاعُ.
والمُغَلَّبُ الذي يَغلِبُه أقرانه فيما يمارس.
والمُغَلَّبُ قد يكون المفضل على غيره.
والأَغْلَبُ: الغليظ الشديد القصرة واسد أَغْلَبُ.
وقد غَلِبَ غَلَباً، يكون من داء أَيضاً.
وهضبة غَلَباءُ، وعِزَّةٌ غَلْباءُ وتَغِلْبُ كانَتْ تسمى الغَلْباءَ واغلَوْلَبَ العُشْبُ في الأرض إذا بَلَغَ كُلَّ مَبَلَغ.
لغب: لَغَبَ يلغُبُ لُغُوباً، ولَغِبَ، وهو شِدَّة الاعياء.
واللُّغابُ من الريش: البَطْنُ، الواحدة بالهاء.
واللُّغابُ: ريش السهم إذا لم يعتدل والمعتدل لؤام، قال:
بَسْهمٍلم يكن يكسى لُغاما
بغل: البَغْلةُ والبَغْلُ معروفان.
والبَغلُ بَغْلُ وهو لذلك أهل.
والتَّبْغيلُ مشية الإبل في سعةٍ بلغ: رجُلٌ بَلْغٌ: بَليغٌ، وقد بَلُغَ بلاغةً.
وبَلَغَ الشيءُ يبلُغُ بُلُوغاً، وأَبْلَغْتُه إبلاغاً.
وبلَّغْتُه تبليغاً في الرسالةِ ونحوها.
وفي كذا بَلاغٌ وتَبَليغٌ أي كفاية.
وشيء بالغٌ أي جيد.
والمُبالَغَةُ: أن تَبْلُغَ من العمل جهدك.
قال الضرير: سمعت أب عمرو يقول: البَلْغُ ما يبلُغُكَ من الخَبَر الذي لا يعجبك القول: اللهم سَمْعٌ لا بَلْغٌ أي اللهم نَسْمَعُ بمثل هذا فلا تُنْزِلْهُ بنا.

##### Türkçe

باب **الغين** و**اللام** و**الباء** معهما
**غ ل ب**، **ب ل غ**، **ب غ ل**، **ل غ ب** kullanımdadır. **غلب**: **غَلَبَ** **يغلِبُ** **غَلَباً** ve **غَلَبةً**.
Ve **الغِلابُ**: çekişme.
Ve **المُغَلَّبُ**: akranlarının, uğraştığı şeyde kendisine galip geldiği kimse.
Ve **المُغَلَّبُ** bazen başkasına üstün tutulan (kimse) olur.
Ve **الأَغْلَبُ**: kaba, şiddetli, kısa boylu; ve **أَغْلَبُ** bir aslan.
Ve **غَلِبَ** **غَلَباً**; bir hastalıktan da olur.
Ve bir tepe **غَلَباءُ**; ve bir izzet **غَلْباءُ**. Ve **تَغِلْبُ** **الغَلْباءَ** diye adlandırılırdı. Ve ot, yerde her varacağı yere vardığında **اغلَوْلَبَ**.

**لغب**: **لَغَبَ** **يلغُبُ** **لُغُوباً**; ve **لَغِبَ**; o, yorgunluğun şiddetidir.
Ve tüyden **اللُّغابُ**: karın kısmı; bir tanesi **الهاء** iledir.
Ve **اللُّغابُ**: ok tüyü, düzgün olmadığında; düzgün olanı **لؤام**dır. Dedi ki:
بَسْهمٍلم يكن يكسى لُغاما

**بغل**: **البَغْلةُ** ve **البَغْلُ** bilinen ikisidir.
Ve **البَغلُ** **بَغْلُ**; ve o, bunun için ehildir.
Ve **التَّبْغيلُ**: develerin genişlik içinde yürüyüşü.

**بلغ**: bir adam **بَلْغٌ**: **بَليغٌ**; ve **بَلُغَ** **بلاغةً**.
Ve şey **بَلَغَ** **يبلُغُ** **بُلُوغاً**; ve ben onu **أَبْلَغْتُه** **إبلاغاً**.
Ve onu, mektupta ve benzerinde **بلَّغْتُه** **تبليغاً**.
Ve şunda **بَلاغٌ** ve **تَبَليغٌ** vardır; yani yeterlik.
Ve bir şey **بالغٌ**; yani iyi.
Ve **المُبالَغَةُ**: işten gayretinin sonuna varmandır.
**الضرير** dedi: **أب عمرو**’yu şöyle derken işittim: **البَلْغُ** senin için, hoşuna gitmeyen söz olan haberden sana ulaşandır. Söz: Allah’ım, **سَمْعٌ** yok **بَلْغٌ**; yani Allah’ım, bunun benzeriyle işitiriz de onu bize indirme.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

غَلَبَهُ غَلَبَةً وغَلْباً، وغَلَباً أيضاً. قال الله تعالى: "وهم من بعدِ غَلَبِهِمْ سَيَغْلِبون". وغالَبَهُ مغالبَةً وغِلاباً. وتغلَّب على بلد كذا: استولى عليه قهراً وغَلَّبته أنا عليه تغليباً. والغلاّب: الكثير الغَلَبَة. والمغلَّب: المغلوب مراراً. والمغلَّب أيضاً من الشعراء: المحكوم عليه بالغَلَبَة على قِرْنِهِ، كأنَّه غُلِّب عليه، وهو من الأضداد. وتقول: رجلٌ أغْلَبُ بيِّن الغَلَبِ، إذا كان غليظ الرقبة. وهضبةٌ غَلْباء، وغِرَّةٌ غَلْباء. وحديقةٌ غَلْباء، ملتفَّةٌ، وحدائقُ غُلْبٌ. واغْلَوْلَبَ العشبُ: بلغ والتفّ. والغُلَبَّة بالضم وتشديد الباء: الغَلَبَة. قال المرّار:
أخذتُ بنجدٍ ما أخذتُ غُلُـبّةً		وبالغَوْرِ لي عِزٌّ أشمُّ طويلُ
ورجل غُلَبَّةٌ أيضاً: أي يَغْلِبُ سريعاً.

##### Türkçe

**غَلَبَهُ** **غَلَبَةً** ve **غَلْباً**; ve ayrıca **غَلَباً**. Yüce Allah dedi ki: “Ve onlar, yenilgilerinden sonra elbette galip gelecekler.” Ve **غالَبَهُ** **مغالبَةً** ve **غِلاباً**. Ve “Falanca beldeye karşı **تغلَّب**”: ona zorla egemen oldu; ve ben onu ona karşı **غَلَّبته** **تغليباً**. Ve **الغلاّب**: galibiyeti çok olan. Ve **المغلَّب**: defalarca yenilmiş olan. Ve **المغلَّب** ayrıca şairlerden: dengi üzerine galibiyetle hakkında hüküm verilmiş olan; sanki ona karşı galip kılınmış gibidir; ve o, zıt anlamlılardandır. Ve dersin ki: **رجلٌ أغْلَبُ** açık **الغَلَبِ** (olan), eğer boynu kalın ise. Ve **هضبةٌ غَلْباء**; ve **غِرَّةٌ غَلْباء**. Ve **حديقةٌ غَلْباء**: sarmaş dolaş (sık) olan; ve **حدائقُ غُلْبٌ**. Ve ot **اغْلَوْلَبَ**: ulaştı ve sıklaştı. Ve **الغُلَبَّة** (ötre ile ve **الباء**’nın şeddelenmesiyle): **الغَلَبَة**. **المرّار** dedi ki:
أخذتُ بنجدٍ ما أخذتُ غُلُـبّةً		وبالغَوْرِ لي عِزٌّ أشمُّ طويلُ
Ve **رجل غُلَبَّةٌ** da: yani çabucak galip gelir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ل ب
غلب ، بلغ ، بغل ، لغب : مستعملة .
غلب : قال الليث : يقال : غَلَبَ يَغْلِبُ غَلَبَةً وغَلَباً ، والغِلابُ : المُغَالبة ، وأنشد بيت كعب بن مالك :
هَمَّتْ سخينةُ أن تُغَالِبَ ربَّها
وليُغْلَبَنَّ مغالِبُ الغلاّب
وفي مثل للعرب : جرى المذكيات غلاب ، أراد بالمذكيات مَسَانّ الخيل وقُرّحَها ، أراد أنها تغلب من سابقها غلاباً لِقوَّتها .
قال : والأغلب : الغليظ القَصَرَةِ ، أسدٌ أغلب ، وقد غَلِبَ يَغْلَب غَلَباً ، وقد يكون الغَلَب من داءٍ أيضاً .
قال : وهضبة غَلْباء وعزَّة غلباءُ ، وكانت تَغْلِبُ تسمى الغَلْباءَ .
وقال الشاعر :
وأَوْرَثَنِي بَنو الغلْباءِ مَجْداً
حديثاً بعد مَجْدِهم القديم
وقال آخر :
وقَبْلَكَ ما اغْلَوْلَبَتْ تَغْلِبٌ
بِغَلْبَاءَ تَغْلِب مُغْلَوْلِبينا
يعني بعزَّةٍ غَلْبَاءَ ، واغْلَوْلَبَ العُشْبُ . واغلَوْلَبَتِ الأرض إذا التَفَّ عشبها ، واغْلَوْلَبَ القوم إذا كثروا ، من اغْلِيلاَبِ العُشْبِ ، ورجل غُلُبَّة إذا كان غالباً ، وغَلبَّة لُغة .
وأخبرني أبو محمد المزنيِّ عن أبي خليفة عن محمد بن سلاّم أنه قال : إذا قالتِ العرب : شاعر مُغَلَّب فهو مغلوب ، وإذا قالوا غلِّبَ فلان ، فهو غالب ، وغلِّبَتْ ليلى الأخْيَلِيّة على نابغةِ بني جَعْدَةَ لأنها غَلَبَتْه ، وكان الجعديُّ مغَلَّباً .
لغب : الأصمعي : إنه لضعيف ولَغْب وَوَغْب .
أبو عبيد عن الأموي : لَغَبْتُ ألغُبُ لُغُوباً من الإعياء .
ومنه قول الله جلَّ وعزَّ : ( أَيَّامٍ وَمَا مَسَّنَا مِن ) ( ق : 38 ) ، ومنه قيل فلان ساغب لاغب أي مُعْيًى .
وروى ابن الفرج عن أبي السميدع ، أخذت بزغب رقبته ، ولَغَب رقبته ، قال : وهي باللام في تميم ، قال : وذلك إذا تبعه وقد ظن أنه لم يدركه ، فلحقه ، أخذ برقبته أو لمْ يأخذ .
قال الأموي : ولَغَبْتُ على القومِ ألْغَبُ لَغْباً : أفْسَدْتُ عليهم .
وقال الليث : اللُّغَابُ من الرِّيش : البطن ، الواحدة لُغابَة .
أبو عبيد عن الأصمعي قال : من الرِّيش اللُّؤَامُ واللُّغابُ ، فاللُّغابُ ما كان بطنُ القُذَةِ يلي ظهر الأخرى ، وهو أجود ما يكون فإذا التَقى بطْنان أو ظهران فهو لُغَاب ولغْب .
وقال أبو زيد : لغَبْتُ القومَ ألْغَبُهُمْ لغْباً ، إذا حدَّثتهم بحديثٍ خلفٍ ، وأنشد :
أَبْذُلُ نصْحي وأَكُفُّ لغبي
وقال الزِّبْرِقانُ :
ألمْ أَك باذلاً وُدِّي ونَصْرِي
وأصْرِفَ عنكم ذَرَبي ولغْبي
يقال : كفَّ عنَّا لغبَكَ : أي سيءَ كلامك ، ويقال : تَلَغَّبْتُ الرَّجلُ : إذا أتعبته ، ولغَّبَ فلان دابَّتَه : إذا تحاملَ عليه حتى أعْيا ، والْمَلاغب جمع الملغَبَةِ من الإعياء .
بغل : قال الليث : البَغل والبَغلة معروفان ، والتَّبْغيل : مشي الإبل في سَعَةٍ .
أبو عبيد عن الأصمعي : التَّبْغِيلُ : مَشْيٌ فيه اختلاطٌ بين العَنقِ والهَمْلَجَةِ .
ويقال : تزوج فلانٌ فلانةَ فَبَغَّلَ أولادَها : إذا كان فيهم هُجْنَةٌ ، ورجل بَغَّال صاحبُ بِغالِ ، ويُجْمَعُ البغل بِغالاً .
بلغ : قال الليث : البَلْغُ : البَلِيغُ من الرِّجال وقد بلُغَ بلاغة ، وبلغ الشيءُ يبلُغُ بُلوغاً ، وقد بلَّغْتُهُ أنا تبليغاً وأبلغته إبلاغاً وتقول : له في هذا الأمر بلاغٌ وبُلغةٌ وتَبَلُّغ : أي كفاية ، وشيءٌ بالغ : أي جَيِّدٌ ، والمبالغةُ : أن تبلغ من العمل جهدَك .
وقال غيره : البُلْغةُ من القُوتِ : ما يتبلَّغُ به ولا فضلَ فيه ، والعربُ تقول للخبَر يبلُغُ أحدَهُمْ ، ولا يحقِّقُونه وهو يسوءُهُمْ : سَمْعٌ لا بَلْغٌ : أي نسمَعُهُ ولا يبلغنا ، ويجوزُ : سمعاً لا بلْغاً .
ويقال : بلغَ الغُلامُ والجاريةُ : إذا أدْركا وهما بالغانِ .
وقال الشافعي في كتابِ النِّكاح جارية بالغ بغير هاءٍ .
هكذا رَواهُ لنا عبد الملك عن الرَّبيع ، عنه قلتُ والشافعي فصيحٌ ، وقولهُ حُجَة في اللغةِ ، وقد سمعتُ غير واحدٍ من فصحاءِ الأعراب يقول : جَارِية بالغ ، وهو كقولهم : امْرَأَة عاشقٌ ، ولِحْيَة ناصِلٌ .
وإن قال قائلٌ : جَارية بالغة لم يكنُ خطأً لأنه الأصلُ .
روي عن عائشة أنَّها قالت لأمير المؤمنينَ علي رضي الله عنه يومَ الجملِ : قد بلغْتَ منَّا البِلَغِينَ : معناها : أنَّ الحرْبَ قد جهدْتها وبلغت منها كلَّ مبلغٍ .
وقال أبو عبيد في قول عائشة لِعَليَ : قد بلغتَ مِنَّا البِلَغينَ : إنُه مثل قولهم : لقيت منه البُرَحِين والأقْورين والأَمرينِ ومعناها كلها : الدَّواهي ، ويقال : بلَّغت القومَ الحديثَ بلاغاً : اسمٌ يقومُ مقام التبليغ .
وفي الحديث : ( كلُّ رافعَةٍ رَفَعَتْ عَنَّا من البلاغ فَلْتُبَلِّغْ عَنَّا ) ، أراد من المبلِّغينَ ، ويقال : أبْلَغْتهُ وبَلَّغْته بمعنى واحدٍ .
ويقال : بلغ فلان ، إذا جهد وبلغت نكيثته .

##### Türkçe

غ ل ب
**غلب** , **بلغ** , **بغل** , **لغب** : kullanımdadır.

**غلب** : **الليث** dedi: Denilir: **غَلَبَ يَغْلِبُ غَلَبَةً** ve **غَلَباً**; ve **الغِلابُ**: **المُغَالبة**’dir. Ve **كعب بن مالك**’in beytini okudu:
Süheyne, Rabbini **تُغَالِبَ** etmeye niyetlendi
Ve elbette **مغالِبُ الغلاّب** galip gelecektir

Ve Arapların bir meselinde: “**جرى المذكيات غلاب**”; **المذكيات** ile atların yaşlıları ve koşuya alıştırılmışları kastedildi; onunla, kuvvetlerinden dolayı, kendilerinden önce koşanı **غلاباً** olarak yendikleri kastedildi.

Dedi: ve **الأغلب**: kalın, kısa boylu olandır; **أسدٌ أغلب**. Ve **غَلِبَ يَغْلَب غَلَباً** olmuştur; ve **الغَلَب** bazen bir hastalıktan da olur.

Dedi: ve **هضبة غَلْباء** ve **عزَّة غلباءُ**; ve **تَغْلِبُ** **الغَلْباءَ** diye adlandırılırdı.

Şair dedi:
**بَنو الغلْباءِ** bana bir şan miras bıraktı
Onların eski şanından sonra, yeni bir şan

Bir başkası dedi:
Senden önce **تَغْلِبٌ** **اغْلَوْلَبَتْ** olmadı
**بِغَلْبَاءَ** ile, **تَغْلِب** **مُغْلَوْلِبينا** (kimseleri)

Yani **عزَّةٍ غَلْبَاءَ** ile. Ve **اغْلَوْلَبَ العُشْبُ**. Ve **اغلَوْلَبَتِ الأرض**: otu birbirine dolaştığı zaman. Ve **اغْلَوْلَبَ القوم**: çoğaldıkları zaman; otun **اغْلِيلاَبِ**’ından (dolayı). Ve **رجل غُلُبَّة**: galip olduğu zaman; ve **غَلبَّة** bir lehçedir.

Ve bana **أبو محمد المزنيِّ** **أبي خليفة**’den, **محمد بن سلاّم**’dan haber verdi ki şöyle dedi: Araplar “**شاعر مُغَلَّب**” dediği zaman, o **مغلوب**tur; “**غلِّبَ فلان**” dedikleri zaman ise, o **غالب**tir. Ve **ليلى الأخْيَلِيّة** **نابغةِ بني جَعْدَةَ** üzerine **غلِّبَتْ**; çünkü onu **غَلَبَتْ**; ve **الجعديُّ** **مغَلَّباً** idi.

**لغب** : **الأصمعي**: o, zayıftır; ve **لَغْب** ve **وَوغْب**.

**أبو عبيد** **الأموي**’den: **لَغَبْتُ ألغُبُ لُغُوباً**: yorgunluktan.

Ve ondan, Allah’ın (aziz ve celil) sözü: **( أَيَّامٍ وَمَا مَسَّنَا مِن ) ( ق : 38 )**; ve ondan, “falanca **ساغب لاغب**” denildi: yani bitkin.

**ابن الفرج** **أبي السميدع**’dan rivayet etti: “Onun boynunun **زغب**’ından tuttum; ve boynu **لَغَب**.” Dedi: Temîm’de bu, **اللام** iledir. Dedi: Bu, onu takip ettiği ve kendisinin ona yetişmediğini zannettiği hâlde, ona yetişip boynundan tuttuğu yahut tutmadığı zamandır.

**الأموي** dedi: **ولَغَبْتُ على القومِ ألْغَبُ لَغْباً**: onlara karşı bozup karıştırdım.

**الليث** dedi: **اللُّغَابُ** tüyden: karın kısmıdır; teki **لُغابَة**.

**أبو عبيد** **الأصمعي**’den: Tüyden **اللُّؤَامُ** ve **اللُّغابُ** vardır; **اللُّغابُ**: **القُذَةِ**’nin karnının, ötekinin sırtına bitişik olduğu şeydir; ve o, olduğu şeyin en iyisidir. Eğer iki karın yahut iki sırt birleşirse, o **لُغَاب** ve **لغْب**’dür.

**أبو زيد** dedi: **لغَبْتُ القومَ ألْغَبُهُمْ لغْباً**: onlara kötü bir sözle konuştuğum zaman. Ve okudu:
Nasihatimi harcarım ve **لغبي**’mi (kötü sözümü) tutarım

Ve **الزِّبْرِقانُ** dedi:
Ben, sevgimi ve yardımımı veren değil miydim
Ve sizden **ذَرَبي**’mi ve **لغْبي**’mi çevirirdim

Denilir: “Bizden **لغبَكَ**’ı kes”: yani kötü sözünü. Ve denilir: **تَلَغَّبْتُ الرَّجلُ**: onu yorduğum zaman. Ve “falanca binitini **لغَّبَ**”: ona yüklenip onu bitkin düşürdüğü zaman. Ve **الْمَلاغب**: yorgunluktan **الملغَبَة**’nin çoğuludur.

**بغل** : **الليث** dedi: **البَغل** ve **البَغلة** bilinen ikisidir. Ve **التَّبْغيل**: develerin genişlik içinde yürümesidir.

**أبو عبيد** **الأصمعي**’den: **التَّبْغِيلُ**: içinde **العَنقِ** ile **الهَمْلَجَةِ** arasında karışıklık bulunan bir yürüyüştür.

Ve denilir: Falanca falancayla evlendi de onun çocuklarını **فَبَغَّلَ**: içlerinde melezlik olduğu zaman. Ve **رجل بَغَّال**: katırların sahibi. Ve **البغل** **بِغالاً** olarak çoğul yapılır.

**بلغ** : **الليث** dedi: **البَلْغُ**: erkeklerden **البَلِيغُ**; ve **بلاغة** olarak **بلُغَ** olmuştur. Ve şey **يبلُغُ بُلوغاً** olarak **بلغ** olur. Ve ben onu **تبليغاً** olarak **بلَّغْتُهُ**; ve onu **إبلاغاً** olarak **أبلغته**. Ve dersin: Bu işte onun için **بلاغٌ** ve **بُلغةٌ** ve **تَبَلُّغ** vardır: yani yeterlik. Ve **شيءٌ بالغ**: yani iyi. Ve **المبالغةُ**: işten gayretinin sonuna varmandır.

Başkası dedi: **البُلْغةُ** azıktan: onunla geçinilen ve onda fazlalık bulunmayan şeydir. Ve Araplar, kendilerinden birine ulaşan habere, onu doğrulamazlar ve o onları üzer: “**سَمْعٌ لا بَلْغٌ**”: yani onu işitiriz ve bize ulaşmaz; ve caizdir: “**سمعاً لا بلْغاً**”.

Ve denilir: **بلغَ الغُلامُ والجاريةُ**: idrake erdikleri zaman; hâlbuki ikisi de **بالغانِ**dir.

Ve **الشافعي** nikâh kitabında “**جارية بالغ**” dedi; **هاء** olmaksızın.

Bunu bize **عبد الملك** **الرَّبيع**’den, ondan rivayet etti. Dedim: ve **الشافعي** fasîhtir; ve onun sözü dilde hüccettir. Ve fasih bedevîlerden birden fazlasını “**جَارِية بالغ**” derken işittim; ve bu, onların “**امْرَأَة عاشقٌ**” ve “**لِحْيَة ناصِلٌ**” demesi gibidir.

Eğer bir söyleyen “**جَارية بالغة**” derse, hata olmaz; çünkü o asıldır.

**عائشة**’den rivayet olundu: Müminlerin emîri **علي** (Allah ondan razı olsun) ile **الجمل** günü şöyle dedi: “Bizden **البِلَغِينَ**’e ulaştın.” Manası: Savaşı yordun ve ondan her varılacak yere vardın.

**أبو عبيد** **عائشة**’nin **علي**’ye sözünde: “Bizden **البِلَغينَ**’e ulaştın” hakkında dedi: Bu, onların “Ondan **البُرَحِين** ve **الأقْورين** ve **الأَمرينِ** ile karşılaştım” sözleri gibidir; ve bunların manası bütünüyle: belâlardır. Ve denilir: “Topluluğa hadisi **بلاغاً** olarak **بلَّغتُ**”: **التبليغ**in yerini tutan bir isimdir.

Hadiste: **( كلُّ رافعَةٍ رَفَعَتْ عَنَّا من البلاغ فَلْتُبَلِّغْ عَنَّا )**; **المبلِّغينَ**’den olanı kastetti. Ve denilir: **أبْلَغْتهُ** ve **بَلَّغْته** bir tek manadadır.

Ve denilir: “Falanca **بلغ**”: gayret ettiği zaman; ve “Onun **نكيثته**’si **بلغت**.”

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الغين واللام وما يثلثهما)
(غلم) الغين واللام والميم أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على حَداثةٍ وهَيْجِ شهوة. من ذلك الغُلام، هو الطارُّ الشَّاربِ([1]) . وهو بيِّنُ الغُلومِيّة والغُلُومة، والجمع غِلْمةٌ وغِلْمان. ومن بابه: اغتَلَم الفَحلُ غُلمةً: هاج من شَهوة الضِّراب. والغيْلَم: الجارية الحَدَثة. والغَيْلَم: الشابُّ. والغَيْلَم: ذكر السَّلاحِف. وليس بعيداً أن يكون قياسُه قياسَ الباب.
(غلو/ي) الغين واللام والحرف المعتل أصلٌ صحيحٌ في الأمر يدلُّ على ارتفاع ومجاوَزةِ قَدْر. يقال: غَلاَ السِّعر يغلو غَلاءً، وذلك ارتفاعُه. وغَلاَ الرَّجلُ في الأمر غُلُوّاً، إذا جاوَزَ حدَّه. وغَلاَ بسَهْمِه غَلْوَاً، إذا رَمَى به سَهْماً أقصى غايتِه. قال:
* كالسَّهمِ أرسلَهُ من كفِّهِ الغالي([2]) *
وتَغالَى الرَّجُلان: تفاعَلاَ من ذلك. وكلُّ مَرْماةٍ عند ذلك غَلْوَة. وغَلَت الدّابّةُ في سَيرها غَلْوَاً، واغتلت اغتلاء، وغالت *غِلاء. وفي أمثالهم: "جَرْيُ المذَكِّياتِ غِلاءٌ([3]) ". وتَغالَى النَّبتُ: ارتفَعَ وطال. وتَغالَى لحمُ الدابَّةِ، إذا انحسر عنه وَبَره. وذلك لا يكون إلاَّ عن قوّةٍ وسِمَن وعُلُوٍّ. وغَلَتِ القِدْرُ تَغْلِي غَلَياناً. والغُلَوَاء: أن يمُرَّ على وجهِه جامحاً. قال:
لم تلتفت لِلِداتِها *** ومضَتْ على غُلَوائِها([4])
وأمَّا الغالية من الطِّيب فممكنٌ أن يكون من هذا، أي هي غاليةُ القيمة. يقولون: تغلَّلْت وتغلَّيت من الغالية.
(غلب) الغين واللام والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على قوّةٍ وقَهرٍ وشدَّة. من ذلك: غَلَب الرّجلُ غَلْبَاً وغَلَباً وغَلَبة. قال الله تعالى: ﴿وَهُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِم سَيَغْلِبُون﴾  [الروم 3]. والغِلاَب: المغالَبة. والأغلَبُ: الغَليظ الرّقَبة. يقال: غَلِبَ يَغْلَبُ غَلَباً. وهضْبةٌ غَلباء، وعِزَّةٌ غلباء. وكانت تغلِبُ تسمَّى الغلباء. قال:
وأورثَنِي بنو الغَلباء مَجْداً  *** حديثاً بعد مَجدِهمُ القديمِ([5])

واغلولَبَ العُشْب: بلَغَ كلَّ مَبلغ. والمُغَلَّب من الشُّعراء: المغلوب مِراراً. والمُغَلَّب أيضاً: الذي غَلب خَصْمَه أو قِرْنَه، كأنَّه غلَّب على خَصْمِه، أي جُعِلت له الغَلَبة.
(غلت) الغين واللام والتاء فيه كلمة، يقولون: الغَلَت في الحساب: مثل الغَلَط في غيره. وفي بعض الحديث: "لا غَلَت في الإسلام".
(غلث) الغين واللام والثاء أصلٌ صحيحٌ واحد، يدلُّ على الخَلْط والمُخالَطة. من ذلك: غَلَثْتُ الطّعامَ: خلَطت حنطةً وشعيرا([6]) . وهو الغَلِيث. ورجل غَلِثٌ، إذا خالَطَ الأقرانَ في القِتال لَزُوماً لما طَلَب. ويقال: غَلِثَ به، إذا لزِمَه. وغَلِثَ الذِّئبُ بالغَنم: لازَمَها.
فأمَّا قولهم: غَلثَ الزَّندُ، إذا لم يَرِ، فهو كلامٌ غير ملخَّص؛ وذلك أنَّ معناه أنّه زَندٌ منتخَب، وإنَّما هو خِلْطٌ من الزُّنُودِ، قد أُخِذَ من العُرْضِ مُخْتلِطاً بغيره. يراد بالغَلَث خَشَبه، وإذا كان [كذلك] لم يَرِ.
(غلج) الغين واللام والجيم كلمةٌ تدلُّ على البَغْي والسَّطْوة. تقول العرب: هو يَتَغَلَّجُ علينا، أي يبغِي. وعَيْرٌ مِغْلَجٌ: شَلاَّل للعانة. ويكون تغلُّجُه أيضاً أن يَشربَ ويتلمَّظَ بلسانه.
(غلس) الغين واللام والسين كلمةٌ واحدة، وهو الغَلَس، وذلك ظلامُ آخرِ اللَّيل. يقال: غَلَّسْنا، أي سِرنا غَلَسا. قال الأخطل:
كذَبَتْكَ عينُكَ أم رأيتَ بواسطٍ  *** غَلَسَ الظلامِ من الرَّبابِ خيالا([7])
وقولهم: وقع في تُغُلِّسَ([8]) ، أي داهية، هو من هذا، لأنه يقع في أمرٍ مُظلم لا يَعرِف المخرجَ منه.
(غلط) الغين واللام والطاء كلمةٌ واحدة، وهي الغَلط: خلاف الإصابة. يقال: غَلِط يَغْلَط غَلَطاً. وبينهم أُغلوطةٌ، أي شيءٌ يُغالِط به بعضُهم بعضاً.
(غلف) الغين واللام والفاء كلمةٌ واحدةٌ صحيحة، تدلُّ على غِشاوةٍ وغِشيانِ شيء لشيء. يقال: غِلافُ السَّيفِ والسِّكِّين. وقَلبٌ أغلَفُ: كأنَّما أُغشِيَ غِلافاً فهو لا يَعي شيئاً. قال الله تعالى: ﴿وَقَالُوا قُلُوبُنا غُلْفٌ﴾
[البقرة 88]، أي أُغشِيَتْ شيئاً فهي لا تَعي. وقرئت([9]) :﴿غُلُفٌ([10])﴾ ، أي أوعيةٌ للعِلْم. والقياس في ذلك كله واحد. ويقولون: تغَلَّف بالغالية، وليس ببعيدٍ ممّا ذكرناه.
(غلق) الغين واللام والقاف أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على نُشوبِ شيءٍ في شيء. من ذلك الغَلَق، يقال منه: أغلقتُ البابَ فهو مُغْلَق. وغَلِقَ الرهنُ في يدِ مُرْتَهِنِه، إذا لم يَفتكَّه([11]) . قال رسول الله صلى الله عليه وآله: "لا يَغْلَقُ الرَّهنُ". قال الفُقهاء: هو أن يقول صاحب الرَّهْنِ لصاحب الدَّين: آنَيتُك بحقِّك([12]) إلى وقت كذا، وإلاَّ فالرَّهنُ لك. فنَهَى النبيُّ صلى الله عليه وآله عن ذلك الاشتراط. وكلُّ شيء لم يُتَخَلَّصْ فقد غَلِق. قال زُهير:
وفارقتْكَ برهنٍ لا فَكاكَ له  *** يومَ الوَداعِ فأمسى الرَّهنُ قد غَلِقا([13])
ويقال المِغْلَق: السَّهم السابعُ في الميسِر، لأنَّه يَستغلِق شيئاً وإن قلَّ. قال لبيد:
وجَزُورِ أيسارٍ دعوتُ لحتْفِها  *** بمَغَالقٍ متشابهٍ أجسامُها([14])
*ويقال: غَلِقَ ظَهرُ البعير فلا يَبْرأُ من الدَّبَر. ومنه غلِقَت النّخلةُ: ذَوَت أصولُ سَعفِها فانقطَع حَمْلُها. والله أعلم بالصّواب.
--------------ــــ
([1]) أي الذي طر شاربه، أي طلع وظهر. وفي الأصل: "الطائر الشارب"، صوابه في المجمل واللسان والقاموس.
([2]) أنشده في اللسان (غلا).
([3]) ويروى: "غلاب" كما سبق في (ذكا)، وكذا في اللسان (ذكا).
([4]) لابن قيس الرّقيات في ديوانه 280 واللسان (غلا).
([5]) أنشده في اللسان (غلب).
([6]) في المجمل: "خلطته حنطة بشعير".
([7]) ديوان الأخطل41 واللسان (غلس). وهو مطلع قصيدة يهجو بها جريراً.
([8]) غير مصروف، علم للداهية. وهو بضم التاء مع الغين وفتحها وكسر اللام المشددة.
([9]) في الأصل: "وقريب"، تحريف.
([10]) هي قراءة ابن محيصن، كما في إتحاف فضلاء البشر 141 وهي جمع غلاف.
([11]) أي إذا لم يفتكه الراهن. وفي المجمل واللسان: "إذا لم يفتك" بالبناء للمفعول.
([12]) آنيتك: أخرتك. وفي الأصل: "أتيتك"، تحريف.
([13]) ديوان زهير 33 واللسان (غلق). وفي الديوان: "فأمسى رهنها غلقا".
([14]) من معلقته المشهورة. وانظر الميسر والقداح لابن قتيبة 87.

ـ

##### Türkçe

(غayn ve lâm ve onları üçleyen şeyler bâbı)
(غلم) **الغين** ve **اللام** ve **الميم** sahih bir asıldır; bir gençliğe ve şehvetin coşmasına delâlet eder. Bundan: **الغُلام**; o, bıyığı yeni biten([1])dir. Ve o, **الغُلومِيّة** ve **الغُلُومة** bakımından açıktır; cem‘i **غِلْمةٌ** ve **غِلْمان**dır. Ve onun bâbından: **اغتَلَم** aygır **غُلمةً**: çiftleşme şehvetinden coştu. Ve **الغيْلَم**: genç cariye. Ve **الغَيْلَم**: genç adam. Ve **الغَيْلَم**: kaplumbağaların erkeği. Ve onun kıyasının, bâbın kıyası olması uzak değildir.
(غلو/ي) **الغين** ve **اللام** ve illetli harf, işte sahih bir asıldır; bir yükselmeye ve bir ölçüyü aşmaya delâlet eder. Denir: **غَلاَ** fiyat **يغلو** **غَلاءً**; bu, onun yükselmesidir. Ve **غَلاَ** adam işte **غُلُوّاً**, eğer haddini aşarsa. Ve **غَلاَ** oku ile **غَلْوَاً**, eğer onunla, en uç gayesine kadar bir ok atarsa. Dedi:
* كالسَّهمِ أرسلَهُ من كفِّهِ الغالي([2]) *
Ve **تَغالَى** iki adam: bundan karşılıklı yaptılar. Ve her bir atış yeri o vakitte **غَلْوَة**dir. Ve **غَلَت** binek hayvanı yürüyüşünde **غَلْوَاً**, ve **اغتلت** **اغتلاء**; ve **غالت** **غِلاء**. Ve onların mesellerinde: " **جَرْيُ المذَكِّياتِ غِلاءٌ**([3]) ". Ve **تَغالَى** bitki: yükseldi ve uzadı. Ve **تَغالَى** binek hayvanının eti, eğer ondan tüyü sıyrılıp çekilirse. Ve bu ancak kuvvet, semizlik ve yükseklik sebebiyle olur. Ve **غَلَتِ** kazan **تَغْلِي** **غَلَياناً**. Ve **الغُلَوَاء**: azgın olarak yüzü üzere geçip gitmesidir. Dedi:
لم تلتفت لِلِداتِها *** ومضَتْ على غُلَوائِها([4])
Ve ama güzel kokudan **الغالية**, bunundan olması mümkündür; yani o, kıymetçe pahalıdır. Derler: **تغلَّلْت** ve **تغلَّيت** **من الغالية**.
(غلب) **الغين** ve **اللام** ve **الباء** sahih bir asıldır; bir kuvvete ve kahra ve şiddete delâlet eder. Bundan: **غَلَب** adam **غَلْبَاً** ve **غَلَباً** ve **غَلَبة**. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَهُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِم سَيَغْلِبُون﴾  [الروم 3]. Ve **الغِلاَب**: karşılıklı galebe. Ve **الأغلَبُ**: kalın boyunlu. Denir: **غَلِبَ يَغْلَبُ غَلَباً**. Ve **هضْبةٌ غَلباء** ve **عِزَّةٌ غلباء**. Ve **تغلِبُ** (kabilesi) **الغلباء** diye adlandırılırdı. Dedi:
وأورثَنِي بنو الغَلباء مَجْداً  *** حديثاً بعد مَجدِهمُ القديمِ([5])

Ve **اغلولَبَ** ot: her bir erişilecek yere ulaştı. Ve şairlerden **المُغَلَّب**: defalarca yenilmiş olan. Ve **المُغَلَّب** ayrıca: hasmını yahut denkini yenen; sanki hasmına karşı galip kılınmış gibidir; yani ona galebe kılınmıştır.
(غلت) **الغين** ve **اللام** ve **التاء** onda bir kelime vardır; derler: hesapta **الغَلَت**: başkasında **الغَلَط** gibidir. Ve bazı hadiste: " **لا غَلَت في الإسلام**".
(غلث) **الغين** ve **اللام** ve **الثاء** tek bir sahih asıldır; karıştırmaya ve karışmaya delâlet eder. Bundan: **غَلَثْتُ** yemeği: buğdayı ve arpayı karıştırdım([6]). Ve o, **الغَلِيث**tir. Ve **رجل غَلِثٌ**, eğer savaşta akranlara karışıp, istediği şeye yapışıp kalırsa. Ve denir: **غَلِثَ به**, eğer ona yapışıp kalırsa. Ve **غَلِثَ** kurt koyunla: ona devamlı musallat oldu.
Ama onların sözü: **غَلثَ الزَّندُ**, eğer kıvılcım çıkarmazsa, o, özlü olmayan bir sözdür; çünkü onun mânası, onun seçilmiş bir çakmak taşı olmasıdır; hâlbuki o, çakmak taşlarından bir karışımdır; eninden alınmış, başkasıyla karışık olarak. **الغَلَث** ile onun odunu kastedilir; ve eğer [böyle] olursa kıvılcım çıkarmaz.
(غلج) **الغين** ve **اللام** ve **الجيم** bir kelimedir; azgınlığa ve zorbalığa delâlet eder. Araplar der: **هو يَتَغَلَّجُ علينا**; yani azgınlık eder. Ve **عَيْرٌ مِغْلَجٌ**: kasık için şelâl (çok işeyen). Ve onun **تغلُّجُه** da, içmesi ve diliyle yalanıp durmasıdır.
(غلس) **الغين** ve **اللام** ve **السين** tek bir kelimedir; o da **الغَلَس**tır; bu, gecenin sonunun karanlığıdır. Denir: **غَلَّسْنا**; yani **غَلَسا** yürüdük. Ahtal dedi:
كذَبَتْكَ عينُكَ أم رأيتَ بواسطٍ  *** غَلَسَ الظلامِ من الرَّبابِ خيالا([7])
Ve onların sözü: **وقع في تُغُلِّسَ**([8]); yani bir felâket; bu bundandır, çünkü çıkış yolunu bilmediği karanlık bir işe düşer.
(غلط) **الغين** ve **اللام** ve **الطاء** tek bir kelimedir; o da **الغَلط**tır: isabetin zıddı. Denir: **غَلِط يَغْلَط غَلَطاً**. Ve aralarında **أُغلوطةٌ** vardır; yani birbirlerini onunla yanıltacakları bir şey.
(غلف) **الغين** ve **اللام** ve **الفاء** sahih tek bir kelimedir; bir örtüye ve bir şeyin bir şeyi örtmesine delâlet eder. Denir: kılıcın ve bıçağın **غِلافُ**u. Ve **قَلبٌ أغلَفُ**: sanki bir kılıfla örtülmüş de hiçbir şeyi idrak etmez. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَقَالُوا قُلُوبُنا غُلْفٌ﴾
[البقرة 88]; yani bir şeyle örtülmüştür de idrak etmez. Ve okundu([9]): ﴿**غُلُفٌ**([10])﴾; yani ilim için kaplar. Ve bunun hepsinde kıyas birdir. Ve derler: **تغَلَّف** **بالغالية**; ve bu, zikrettiğimizden uzak değildir.
(غلق) **الغين** ve **اللام** ve **القاف** tek bir sahih asıldır; bir şeyin bir şeye saplanıp tutunmasına delâlet eder. Bundan **الغَلَق**; ondan denir: **أغلقتُ** kapıyı; o da **مُغْلَق**tır. Ve **غَلِقَ** rehin, rehin alanın elinde, eğer onu çözüp kurtarmazsa([11]). Resûlullah صلى الله عليه وآله dedi: " **لا يَغْلَقُ الرَّهنُ**". Fakihler dedi: o, rehin sahibinin alacak sahibine şöyle demesidir: **آنَيتُك بحقِّك**([12]) şu vakte kadar; yoksa rehin senindir. Böyle bir şart koşmayı Nebî صلى الله عليه وآله yasakladı. Ve kurtarılamayan her şey **غَلِق** olmuştur. Züheyr dedi:
وفارقتْكَ برهنٍ لا فَكاكَ له  *** يومَ الوَداعِ فأمسى الرَّهنُ قد غَلِقا([13])
Ve denir: **المِغْلَق**: meysirde yedinci oktur; çünkü az da olsa bir şeyi kapıp alır. Lebîd dedi:
وجَزُورِ أيسارٍ دعوتُ لحتْفِها  *** بمَغَالقٍ متشابهٍ أجسامُها([14])
*Ve denir: **غَلِقَ** devenin sırtı; böylece yara kabuğundan iyileşmez. Ve ondan: **غلِقَت** hurma ağacı: yaprak saplarının dipleri kurudu da yükü kesildi. Ve Allah, doğruyu daha iyi bilendir.
--------------ــــ
([1]) yani bıyığı yeni biten; yani çıktı ve göründü. Asılda: "الطائر الشارب"; doğrusu **المجمل** ve **اللسان** ve **القاموس**tadır.
([2]) **اللسان**da (غلا)da onu şâhid olarak okudu.
([3]) "غلاب" diye de rivayet edilir; (ذكا)da geçtiği gibi; ve yine **اللسان**da (ذكا).
([4]) İbn Kays er-Rukayyât’ındır; divanında 280 ve **اللسان**da (غلا).
([5]) **اللسان**da (غلب) onu şâhid olarak okudu.
([6]) **المجمل**de: "خلطته حنطة بشعير".
([7]) Ahtal divanı 41 ve **اللسان** (غلس). O, Cerîr’i hicvettiği bir kasidenin matla‘ıdır.
([8]) gayr-i munsarif; felâket için özel addır. O, **التاء**’nın dammesiyle **الغين** ile birlikte; ve onun fethasıyla; ve şeddeli **اللام**’ın kesresiyle.
([9]) asılda: "وقريب"; tahrif.
([10]) o, İbn Muhaysın’ın kıraatidir; **إتحاف فضلاء البشر** 141’de olduğu gibi; ve o, **غلاف**ın cem‘idir.
([11]) yani eğer rehin veren onu kurtarmazsa. **المجمل** ve **اللسان**da: "إذا لم يفتك" meçhul bina ile.
([12]) **آنيتك**: seni erteledim. Asılda: "أتيتك"; tahrif.
([13]) Züheyr divanı 33 ve **اللسان** (غلق). Divanda: "فأمسى رهنها غلقا".
([14]) meşhur muallakasındandır. Ve İbn Kuteybe’nin **الميسر والقداح**’ına bak: 87.

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الغلبة القهر يقال: غلبته غلبا وغلبة وغلبا (انظر: الأفعال 2/32، والبصائر 4/142)، فأنا غالب. قال تعالى: ﴿آلم * غلبت الروم * في أدنى الأرض وهم من بعد غلبهم سيغلبون﴾ [الروم/1 - 2 - 3]، ﴿كم من فئة قليلة غلبت فئة كثيرة﴾ [البقرة/249]، ﴿يغلبوا مائتين﴾ [الأنفال/65]، ﴿يغلبوا ألفا﴾ [الأنفال/65]، ﴿لأغلبن أنا ورسلي﴾ [المجادلة/21]، ﴿لا غالب لكم اليوم﴾ [الأنفال/48]، ﴿إن كنا نحن الغالبين﴾ [الأعراف/113]، ﴿إنا لنحن الغالبون﴾ [الشعراء/44]، ﴿فغلبوا هنالك﴾ [الأعراف/119]، ﴿أفهم الغالبون﴾ [الأنبياء/ 44]، ﴿ستغلبون وتحشرون﴾ [آل عمران/12]، ﴿ثم يغلبون﴾ [الأنفال/36]، وغلب عليه كذا أي: استولى. ﴿غلبت علينا شقوتنا﴾ [المؤمنون/106]، قيل: وأصل غلبت أن تناول وتصيب غلب رقبته، والأغلب: الغليظ الرقبة، يقال: رجل أغلب، وامرأة غلباء، وهضبة غلباء، كقولك: هضبة عنقاء ورقباء، أي: عظيمة العنق والرقبة، والجمع: غلب، قال: ﴿وحدائق غلبا﴾ [عبس/30].

##### Türkçe

- **الغلبة**: kahırdır; denilir: **غلبته** **غلبا** ve **غلبة** ve **غلبا** (bak: **الأفعال** 2/32, ve **البصائر** 4/142); artık ben **غالب**im. Yüce Allah dedi ki: ﴿آلم * **غلبت الروم** * في أدنى الأرض وهم من بعد **غلبهم** سيغلبون﴾ [الروم/1 - 2 - 3]، ﴿كم من فئة قليلة **غلبت** فئة كثيرة﴾ [البقرة/249]، ﴿**يغلبوا** مائتين﴾ [الأنفال/65]، ﴿**يغلبوا** ألفا﴾ [الأنفال/65]، ﴿لأغلبن أنا ورسلي﴾ [المجادلة/21]، ﴿لا **غالب** لكم اليوم﴾ [الأنفال/48]، ﴿إن كنا نحن **الغالبين**﴾ [الأعراف/113]، ﴿إنا لنحن **الغالبون**﴾ [الشعراء/44]، ﴿فغلبوا هنالك﴾ [الأعراف/119]، ﴿أفهم **الغالبون**﴾ [الأنبياء/ 44]، ﴿ستغلبون وتحشرون﴾ [آل عمران/12]، ﴿ثم يغلبون﴾ [الأنفال/36]، ve **غلب عليه** şöyle-şöyle; yani: ele geçirdi. ﴿**غلبت علينا شقوتنا**﴾ [المؤمنون/106]، denildi: ve **غلبت**’in aslı, **غلب** onun boynunu tutup yakalaması ve isabet etmesidir; ve **الأغلب**: boynu kalın olandır; denilir: **رجل أغلب** ve **امرأة غلباء** ve **هضبة غلباء**; senin “**هضبة عنقاء** ve **رقباء**” demen gibi; yani: boyun ve ense bakımından büyük; çoğulu: **غلب**. Dedi ki: ﴿وحدائق **غلبا**﴾ [عبس/30].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

غ ل ب
بينهما غلابٌ أي مغالبة وتغالبوا على البلد‏.‏
وغلبته على الشيء‏:‏ أخذته منه وهو مغلوب عليه وأيغلب أحدكم أن يصاحب الناس معروفاً بمعنى أيعجز‏.‏
وهو رجل حرّ وقد أبى أفنغلبه على نفسه‏:‏ أفنكرهه‏.‏
وشاعر مغلّب‏:‏ غلب كثيراً أو غلّب فهو ذم ومدح‏.‏
قال امرؤ القيس‏:‏ فإنك لم يفخر عليك كعاجز ضعيف ولم يغلبك مثل مغلب ومن المجاز‏:‏ هضبة غلباء وعزّة غلباء‏.‏
واغلولب العشب ‏"‏ وحدائق غلباً ‏"‏‏.‏

##### Türkçe

غ ل ب
İkisi arasında **غلابٌ** vardır; yani karşılıklı galebe ve “belde üzerine karşılıklı galebe ettiler”.

Onu şey üzerinde **غلبته**: onu ondan aldım; o, onun üzerinde mağlup olunmuş iken. “Sizden biriniz, insanlara bir iyilikle arkadaşlık etmeye **أيغلب** mi?” yani “aciz mi olur?”.

O, hür bir adamdır; ve o, reddetmiştir; “öyleyse onu kendi nefsi üzerinde **فنغلبه** mi: yani onu zorlar mıyız?”.

**مغلّب** şair: çok galip geldi; yahut galip kıldı; bu, yergi ve övgüdür.

İmru’ul-Kays dedi ki:
“Şüphesiz senin üzerine, aciz zayıf gibi övünmedi;
ve seni, **مغلب** gibi birisi mağlup etmedi.”

Mecazdan: **غلباء** tepe ve **غلباء** izzet.

Ot **اغلولب** oldu: “ve **غلباً** bahçeler”.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

غَلَبه يَغْلِـبُه غَلْباً وغَلَباً، وهي أَفْصَحُ، وغَلَبةً ومَغْلَباً ومَغْلَبةً؛ قال أَبو الـمُثَلَّمِ:
رَبَّاءُ مَرْقَبةٍ، مَنَّاعُ مَغْلَبةٍ، *  رَكَّابُ سَلْهبةٍ، قَطَّاعُ أَقْرانِ وغُلُبَّـى وغِلِـبَّـى، عن كراع. وغُلُبَّةً وغَلُبَّةً، الأَخيرةُ عن اللحياني: قَهَره. والغُلُبَّة، بالضم وتشديد الباءِ: الغَلَبةُ؛ قال الـمَرَّار:
أَخَذْتُ بنَجْدٍ ما أَخَذْتُ غُلُبَّةً، *  وبالغَوْرِ لي عِزٌّ أَشَمُّ طَويلُ ورجل غُلُبَّة أَي يَغْلِبُ سَريعاً، عن الأَصمعي. وقالوا: أَتَذْكر أَيامَ الغُلُبَّةِ، والغُلُبَّـى، والغِلِـبَّى أَي أَيامَ الغَلَبة وأَيامَ من عَزَّ بَزَّ. وقالوا: لمنِ الغَلَبُ والغَلَبةُ؟ ولم يقولوا: لِـمَنِ الغَلْبُ؟ وفي التنزيل العزيز: وهم من بَعْدِ غَلَبِهم سَيَغْلِـبُون؛ وهو من مصادر المضموم العين، مثل الطَّلَب. قال الفراءُ: وهذا يُحْتَمَلُ أَن يكونَ غَلَبةً، فحذفت الهاءُ عند الإِضافة، كما قال الفَضْلُ بن العباس بن عُتْبة اللِّهْبـيّ: إِنَّ الخَلِـيطَ أَجَدُّوا البَيْنَ فانْجَرَدُوا، *  وأَخْلَفُوكَ عِدَا الأَمْرِ الذي وَعَدُوا أَراد عِدَةَ الأَمر، فحذف الهاءَ عند الإِضافة. وفي حديث ابن مسعود: ما اجْتَمَعَ حلالٌ وحرامٌ إِلا غَلَبَ الـحَرامُ الـحَلالَ أَي إِذا امْتَزَجَ الحرامُ بالـحَلال، وتَعَذَّرَ تَمْييزهما كالماءِ والخمر ونحو ذلك، صار الجميع حراماً. وفي الحديث: إِنَّ رَحْمَتي تَغْلِبُ غَضَبي؛ هو إِشارة إِلى سعة الرحمة وشمولها الخَلْقَ، كما يُقال: غَلَبَ على فلان الكَرَمُ أَي هو أَكثر خصاله. وإِلا فرحمةُ اللّه وغَضَبُه صفتانِ راجعتان إِلى إِرادته، للثواب والعِقاب، وصفاتُه لا تُوصَفُ بغَلَبَةِ إِحداهما الأُخرى، وإِنما على سبيل المجاز للمبالغة. ورجل غالِبٌ مِن قوم غَلَبةٍ، وغلاَّب من قوم غَلاَّبينَ، ولا يُكَسَّر. ورجل غُلُبَّة وغَلُبَّة: غالِبٌ، كثير الغَلَبة، وقال اللحياني: شديد الغَلَبة. وقال: لَتَجِدَنَّه غُلُبَّة عن قليل، وغَلُبَّةَ أَي غَلاَّباً.والـمُغَلَّبُ: الـمَغْلُوبُ مِراراً. والـمُغَلَّبُ من الشعراءِ: المحكوم له بالغلبة على قِرْنه، كأَنه غَلَب عليه. وفي الحديث: أَهلُ الجنةِ الضُّعَفاءُ الـمُغَلَّبُونَ. الـمُغَلَّبُ: الذي يُغْلَبُ كثيراً. وشاعر مُغَلَّبٌ أَي كثيراً ما يُغْلَبُ؛ والـمُغَلَّبُ أَيضاً: الذي يُحْكَمُ له بالغَلَبة، والمراد الأَوَّل. وغُلِّبَ الرجلُ، فهو غالِبٌ: غَلَبَ، وهو من الأَضداد. وغُلِّبَ على صاحبه: حُكِمَ له عليه بالغلَبة؛ قال امرؤُ القيس: وإِنَّكَ لم يَفْخَرْ عليكَ كفاخِرٍ *  ضَعِـيفٍ؛ ولم يَغْلِـبْكَ مِثْلُ مُغَلَّبِ وقد غالبَه مُغالبة وغِلاباً؛ والغِلابُ: الـمُغالَبة؛ وأَنشد بيت كعب بن مالك:
هَمَّتْ سَخِـينَةُ أَن تُغالِبَ رَبَّها، *  ولَيُغْلَبَنَّ مُغالِبُ الغَلاَّبِ والـمَغْلبة: الغَلَبة؛ قالت هِنْدُ بنتُ عُتْبة تَرْثي أَباها: يَدْفَعُ يومَ الـمَغْلَبَتْ، *  يُطْعِمُ يومَ الـمَسْغَبَتْ وتَغَلَّبَ على بلد كذا: استولى عليه قَهْراً، وغَلَّبْتُه أَنا عليه تَغْليباً. محمدُ بنُ سَلاَّمٍ: إِذا قالت العرب: شاعر مُغَلَّبٌ، فهو مغلوب؛ وإِذا قالوا: غُلِّبَ فلانٌ، فهو غالب. ويقال: غُلَّبَتْ ليْلى الأَخْيَليَّة على نابِغة بني جَعْدَة، لأَنها غَلَبَتْه، وكان الجَعْدِيُّ مُغَلَّباً. وبعير غُلالِبٌ: يَغْلِبُ الإِبل بسَيْرِه، عن اللحياني. واسْتَغْلَبَ عليه الضحكُ: اشتدَّ، كاسْتَغْرَبَ. والغَلَبُ: غِلَظُ العُنق وعِظَمُها؛ وقيل غِلَظُها مع قِصَرٍ فيها؛ وقيل: مع مَيَلٍ يكون ذلك من داءٍ أَو غيره. غَلِبَ غَلَباً، وهو أَغْلَبُ: غليظُ الرَّقَبة. وحكى اللحياني: ما كان أَغْلَبَ، ولقد غَلِبَ غَلَباً، يَذْهَبُ إِلى الانتقال عما كان عليه. قال: وقد يُوصَفُ بذلك العُنُق نفسه، فيقال: عُنُق أَغْلَبُ، كما يقال: عُنقٌ أَجْيَدُ وأَوْقَصُ. وفي حديث ابن ذي يَزَنَ: بِـيضٌ مَرازبةٌ غُلْبٌ جَحاجحة؛ هي جمع أَغْلَب، وهو الغليظ الرَّقَبة، وهم يَصِفُون أَبداً السادةَ بغِلَظِ الرَّقبة وطُولِها؛ والأُنثى: غَلْباءُ؛ وفي قصيد كعب: غَلْباءُ وَجْناءُ عُلْكومٌ مُذَكَّرَةٌ. وقد يُسْتَعْمَل ذلك في غير الحيوان، كقولهم: حَديقةٌ غَلْباءُ أَي عظيمةٌ مُتكاثفة مُلْتفَّة. وفي التنزيل العزيز: وحَدائِقَ غُلْباً. وقال الراجز: أَعْطَيْت فيها طائِعاً، أَوكارِها،
حَديقةً غَلْباءَ في جِدارِها
الأَزهري: الأَغْلَبُ الغَلِـيظُ القَصَرَةِ. وأَسَدٌ أَغْلَبُ وغُلُبٌّ: غَلِـيظُ الرَّقَبة. وهَضْبةٌ غَلْباءُ: عَظِـيمةٌ مُشْرِفة. وعِزَّةٌ غَلْباءُ كذلك، على المثل؛ وقال الشاعر: وقَبْلَكَ ما اغْلَولَبَتْ تَغْلِبٌ، *  بغَلْباءَ تَغْلِبُ مُغْلَولِـبينا يعني بِعِزَّة غَلْباءَ. وقَبيلة غَلْباءُ، عن اللحياني: عَزيزةٌ ممتنعةٌ؛ وقد غَلِبَتْ غَلَباً. واغْلَولَبَ النَّبْتُ: بَلَغَ كلَّ مَبْلَغٍ والتَفَّ، وخَصَّ اللحيانيُّ به العُشْبَ. واغْلَوْلَبَ العُشْبُ، واغْلَولَبَتِ الأَرضُ إِذا التَفَّ عُشْبُها. واغْلَولَبَ القومُ إِذا كَثُرُوا، من اغْلِـيلابِ العُشْبِ. وحَديقَةٌ مُغْلَوْلِـبَة: ملْتفّة. الأَخفش: في قوله عز وجل: وحدائقَ غُلْباً؛ قال: شجرة غَلْباءُ إِذا كانت غليظة؛ وقال امرؤُ القيس: وشَبَّهْتُهُمْ في الآلِ، لـمَّا تَحَمَّلُوا، *  حَدائِقَ غُلْباً، أَو سَفِـيناً مُقَيَّرا والأَغْلَبُ العِجْليُّ: أَحَدُ الرُّجَّاز.
وتَغْلِبُ: أَبو قبيلة، وهو تَغْلِبُ بنُ وائل بن قاسط بنِ هِنْبِ بنِ أَفْصَى بن دُعْمِـيِّ بن جَديلَةَ ابن أَسَدِ بن ربيعةَ بن نِزار بن مَعَدِّ بن عَدْنانَ. وقولهم: تَغْلِبُ بنتُ وائِل، إِنما يَذْهَبُون بالتأْنيث إِلى القبيلة، كما قالوا تميمُ بنتُ مُرٍّ. قال الوليد بن عُقْبة، وكان وَليَ صَدَقات بني تَغْلِبَ:
إِذا ما شَدَدْتُ الرأْسَ مِنِّي بِمِشْوَذٍ، *  فَغَيَّكِ عَنِّي، تَغْلِبَ ابنةَ وائِل وقال الفرزدق:
لولا فَوارِسُ تَغْلِبَ ابْنةِ وائِلٍ، *  ورَدَ العَدُوُّ عليك كلَّ مَكانِ وكانت تَغْلِبُ تُسَمَّى الغَلْباءَ؛ قال الشاعر:
وأَوْرَثَني بَنُو الغَلْباءِ مَجْداً *  حَديثاً، بعدَ مَجْدِهِمُ القَديمِ والنسبة إليها: تَغْلَبـيٌّ، بفتح اللام، اسْتِـيحاشاً لتَوالي الكسرتين مع ياءِ النسب، وربما قالوه بالكسر، لأَن فيه حرفين غير مكسورين، وفارق النسبة إِلى نَمِر. وبنو الغَلْباءِ: حَيٌّ؛ وأَنشد البيت أَيضاً: وأَوْرَثَني بنُو الغَلْباءِ مَجْداً
وغالِبٌ وغَلاَّبٌ وغُلَيْبٌ: أَسماءٌ. وغَلابِ، مثل قَطامِ: اسم امرأَة؛ مِن العرب مَنْ يَبْنِـيه على الكسرِ، ومنهم من يُجْريه مُجْرى زَيْنَبَ. وغالِبٌ: موضعُ نَخْلٍ دون مِصْرَ، حَماها اللّه، عز وجل، قال كثير عزة: يَجُوزُ بِـيَ الأَصْرامَ أَصْرامَ غالِبٍ، *  أَقُولُ إِذا ما قِـيلَ أَيْنَ تُريدُ: أُريدُ أَبا بكرٍ، ولَوْ حالَ، دُونَه، *  أَماعِزُ تَغْتالُ الـمَطِـيَّ، وَبِـيدُ والـمُغْلَنْبـي: الذي يَغْلِـبُكَ ويَعْلُوكَ.

##### Türkçe

**غَلَبه** onu **يَغْلِـبُه**: onu yenip üstün gelir; **غَلْباً** ve **غَلَباً** (bu daha fasih olandır) ve **غَلَبةً** ve **مَغْلَباً** ve **مَغْلَبةً**; Ebû’l-Müsellem dedi ki:
Rabbâ’ bir gözetleme yeri, engelleyici bir **مَغْلَبةٍ**, *  **سَلْهبةٍ**’ye binen, akranları kesip biçen

Ve **غُلُبَّـى** ve **غِلِـبَّـى**, Kurâ‘dan. Ve **غُلُبَّةً** ve **غَلُبَّةً**, sonuncusu Lihyânî’den: onu kahretti. Ve **الغُلُبَّة** (ötre ile ve **الباء**’ın şeddelenmesiyle): **الغَلَبةُ**’dir; el-Merrâr dedi ki:
Necd’de aldığımı **غُلُبَّةً** olarak aldım, *  ve Gawr’da benim için uzun, yüce bir izzet vardır

Ve **غُلُبَّة** bir adam: yani çabucak yener, Asma‘î’den. Ve dediler: **أَتَذْكر أَيامَ الغُلُبَّةِ** ve **الغُلُبَّـى** ve **الغِلِـبَّى**: yani **الغَلَبة** günleri ve aziz olup galip gelenin günleri. Ve dediler: “Kimin **الغَلَبُ** ve **الغَلَبةُ**?”; “Kimin **الغَلْبُ**?” demediler. Aziz tenzilde: “Ve onlar, yenilmelerinden sonra elbette yeneceklerdir”; bu, gözü (orta harfi) ötreli masdarlardandır; **الطَّلَب** gibi. Ferrâ dedi ki: Bu, **غَلَبةً** olması ihtimalini taşır; izafet sırasında **الهاء** düşürüldü; tıpkı el-Fadl b. el-‘Abbâs b. ‘Utbe el-Lihbî’nin dediği gibi:
Şüphesiz karışık topluluk ayrılığı ciddiye aldılar da sıyrılıp gittiler, *  ve sana, vaat ettikleri işin **عِدَا**’sını (vaadini) geri bıraktılar

**عِدَةَ الأَمر**’i kastetti; izafet sırasında **الهاء**’yı düşürdü. İbn Mes‘ûd hadîsinde: Helâl ile haram bir araya gelmez ki haram helâle galip gelmiş olmasın; yani haram helâl ile karıştığında ve ikisini ayırt etmek su ile şarap ve benzeri gibi güçleştiğinde, hepsi haram olur. Hadîste: “Şüphesiz rahmetim gazabıma galip gelir”; bu, rahmetin genişliğine ve yaratılmışları kuşatmasına işarettir; nitekim “Falana kerem galip geldi” denir; yani onun huylarının en çoğu odur. Yoksa Allah’ın rahmeti ve gazabı, sevap ve azap için iradesine dönen iki sıfattır; O’nun sıfatları, birinin diğerine galip gelmesiyle nitelenmez; ancak mübalağa için mecaz yoluyla (söylenir). Ve **غالِبٌ** bir adam, **غَلَبةٍ** bir kavimdendir; ve **غلاَّب** (bir adam), **غَلاَّبينَ** bir kavimdendir; çoğul yapılmaz. Ve **غُلُبَّة** ve **غَلُبَّة** bir adam: **غالِبٌ**; çokça galip gelen; Lihyânî dedi ki: galebesi şiddetli. Ve dedi ki: “Onu az sonra **غُلُبَّة** bulacaksın” ve **غَلُبَّةَ**: yani **غَلاَّباً**. Ve **الـمُغَلَّبُ**: defalarca yenilmiş olan **الـمَغْلُوبُ**. Ve şairlerden **الـمُغَلَّبُ**: rakibine karşı galip olduğuna hükmedilen; sanki ona galip gelmiş gibi. Hadîste: “Cennet ehli, zayıflar, **الـمُغَلَّبُونَ**’dur.” **الـمُغَلَّبُ**: çokça yenilen kimsedir. Ve **مُغَلَّبٌ** bir şair: yani çoğu kez yenilir; ve **الـمُغَلَّبُ** ayrıca: galip olduğuna hükmedilen; murad edilen birincisidir. Ve **غُلِّبَ** adam, o halde o **غالِبٌ**’dir: galip geldi; bu, zıt anlamlılardandır. Ve **غُلِّبَ** sahibine karşı: ona karşı galip olduğuna hükmedildi; İmru’ul-Kays dedi ki:
Ve şüphesiz senin aleyhine, zayıf bir övünen gibi övünmedi; *  ve seni, **مُغَلَّبِ** gibi biri yenmedi

Ve ona **مُغالبة** ve **غِلاباً** ile galip gelmeye çalıştı; **الغِلابُ**: **الـمُغالَبة**’dir; ve Ka‘b b. Mâlik’in beytini okudu:
Sahîne, Rabbine galip gelmeye yeltendi, *  ve elbette **الغَلاَّبِ**’ın galip gelmeye çalışanı yenilecektir

Ve **الـمَغْلبة**: **الغَلَبة**’dir; Hind bint ‘Utbe, babasına mersiye söylerken dedi ki:
**الـمَغْلَبَتْ** gününde iter, *  **الـمَسْغَبَتْ** gününde yedirir

Ve “Falanca beldeye karşı **تَغَلَّبَ**”: zorla ona hâkim oldu; ve ben onu ona karşı **تَغْليباً** ile galip kıldım. Muhammed b. Sellâm: Araplar “**شاعر مُغَلَّبٌ**” dediğinde o yenilmiştir; “Falanca **غُلِّبَ**” dediklerinde ise o galiptir. Ve “Leylâ el-Ahyeliyye, Nâbiğa Benî Ca‘de’ye karşı **غُلَّبَتْ**” denir; çünkü onu yendi; ve Ca‘dî **مُغَلَّباً** idi.

Ve **غُلالِبٌ** bir deve: yürüyüşüyle develere galip gelir; Lihyânî’den. Ve “Gülme ona **اسْتَغْلَبَ**”: şiddetlendi; **اسْتَغْرَبَ** gibi. Ve **الغَلَبُ**: boynun kalınlığı ve büyüklüğüdür; “içinde bir kısalıkla birlikte kalınlığı” da denmiştir; “bir hastalıktan veya başkasından olan bir meyille birlikte” de denmiştir. **غَلِبَ** **غَلَباً**, ve o **أَغْلَبُ**’dur: boynu kalın (kimsedir). Lihyânî nakletti: “Ne kadar da **أَغْلَبَ**!” ve “Gerçekten **غَلِبَ** **غَلَباً**”; (bunu) bulunduğu hâlden başka bir hâle geçişe götürür. Dedi ki: Bununla bizzat boyun da nitelenir; “**عُنُق أَغْلَبُ**” denir; nitekim “**عُنقٌ أَجْيَدُ**” ve “**أَوْقَصُ**” denir. İbn Zî Yezen hadîsinde: “Beyazlar, merâzibe, **غُلْبٌ** cehâcehi”؛ bu, **أَغْلَب**’ın çoğuludur; o da boynu kalın olandır; onlar efendileri daima boynun kalınlığı ve uzunluğuyla vasfederler; dişisi: **غَلْباءُ**. Ka‘b’ın kasidesinde: “**غَلْباءُ وَجْناءُ عُلْكومٌ مُذَكَّرَةٌ**.” Bu, hayvan dışında da kullanılabilir; “**حَديقةٌ غَلْباءُ**” demeleri gibi: yani büyük, sık, birbirine dolanmış. Aziz tenzilde: “Ve **حَدائِقَ غُلْباً**.” Râciz dedi ki:
Orada, isteyerek, onun yuvalarını verdim,
Duvarında **حَديقةً غَلْباءَ**

Ezherî: **الأَغْلَبُ** kısa (boylu) kalın olandır. Ve **أَسَدٌ أَغْلَبُ** ve **غُلُبٌّ**: boynu kalın. Ve **هَضْبةٌ غَلْباءُ**: büyük, yüksekçe. Ve **عِزَّةٌ غَلْباءُ** da böyledir; mesel üzere. Şair dedi ki:
Senden önce, Tağlib, **اغْلَولَبَتْ** olmadı, *  **بغَلْباءَ** ile, **مُغْلَولِـبينا**’yı yenen

Yani **بِعِزَّة غَلْباءَ**. Ve **غَلْباءُ** bir kabile, Lihyânî’den: aziz, erişilmez; ve **غَلِبَتْ** **غَلَباً**.

Ve bitki **اغْلَولَبَ**: her erişilecek yere ulaştı ve birbirine dolandı; Lihyânî bunu özellikle ota tahsis etti. Ve ot **اغْلَوْلَبَ**; ve yer **اغْلَولَبَتِ**: otu birbirine dolandığında. Ve kavim **اغْلَولَبَ**: çoğaldıklarında; otun **اغْلِـيلابِ**’ından (dolamasından) dolayı. Ve **مُغْلَوْلِـبَة** bir bahçe: dolanmış, birbirine girmiş. Ahfeş: Aziz ve celîl olanın “**وحدائقَ غُلْباً**” sözü hakkında dedi ki: Ağaç **غَلْباءُ** olur; kalın olduğunda. Ve İmru’ul-Kays dedi ki:
Onları serapta, göçtüklerinde, benzettim, *  **حَدائِقَ غُلْباً**’a, yahut katranlanmış bir gemiye

Ve **الأَغْلَبُ العِجْليُّ**: recez söyleyenlerden biridir.

Ve **تَغْلِبُ**: bir kabilenin babasıdır; o, **تَغْلِبُ بنُ وائل بن قاسط بنِ هِنْبِ بنِ أَفْصَى بن دُعْمِـيِّ بن جَديلَةَ ابن أَسَدِ بن ربيعةَ بن نِزار بن مَعَدِّ بن عَدْنانَ**’dır. Ve onların “**تَغْلِبُ بنتُ وائِل**” sözleri: ancak kabileye nispetle dişilleştirmeye giderler; nitekim “**تميمُ بنتُ مُرٍّ**” dediler. Velîd b. ‘Ukbe dedi ki—Benî Tağlib’in sadakalarına vali olmuştu:
Benden başı bir **بِمِشْوَذٍ** ile sımsıkı bağladığımda, *  benden uzak dur, ey **تَغْلِبَ ابنةَ وائِل**

Ferazdak dedi ki:
Eğer **تَغْلِبَ ابْنةِ وائِلٍ**’in süvarileri olmasaydı, *  düşman her yerde sana dönerdi

Ve Tağlib’e **الغَلْباءَ** denilirdi; şair dedi ki:
**بَنُو الغَلْباءِ** bana bir şan miras bıraktı *  yeni bir şan, onların eski şanından sonra

Ona nispet: **تَغْلَبـيٌّ**, lâmın fethasıyla; nispet **ياء**’sı ile iki kesrenin peş peşe gelmesinden ürkerek; bazen kesre ile de söylediler; çünkü onda iki tane kesreli olmayan harf vardır; ve Nemir’e nispetten ayrıldı. Ve **بنو الغَلْباءِ**: bir hayy (kol); ve beyti yine okudu:
**وأَوْرَثَني بنُو الغَلْباءِ مَجْداً**

Ve **غالِبٌ** ve **غَلاَّبٌ** ve **غُلَيْبٌ**: isimlerdir. Ve **غَلابِ**—**قَطامِ** gibi—bir kadının adıdır; Araplardan kimi onu kesre üzere bina eder, kimisi onu Zeyneb’in yürütüldüğü yolda yürütür.

Ve **غالِبٌ**: Mısır’ın aşağısında bir hurmalık yerdir; Allah onu korusun, azze ve celle; Kesîr ‘Azze dedi ki:
Beni, **غالِبٍ**’in hurma kümelerinin kümelerini geçer, *  “Nereye istiyorsun?” denildiğinde derim ki:
Ebû Bekir’i istiyorum; araya girse bile, onun önünde, *  binekleri helâk eden keçiler ve çorak yerler

Ve **الـمُغْلَنْبـي**: sana galip gelen ve sana üstün gelen kimsedir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* غ ل ب * * غَلَبَ * من باب ضرب * غَلَبَةً * و * غَلَبَاً * أيضا بفتح اللام فيهما و * غَالَبَهُ مُغَالَبَةً * و * غِلاَباً * بالكسر و * تَغَلَّبَ * على البلد استولى عليه قهرا و * الغَلاَّبُ * بالتشديد الكثير الغلبة و * المُغْلَّبُ * بفتح اللام وتشديدها * المَغْلُوبُ * مِرارا و * تَغْلِبُ * بكسر اللام أبو قبيلة والنسبة إليه * تَغْلَبيُّ * بفتح اللام استيحاشا لتوالي الكسرتين مع ياء النسب وربما قالوه بالكسر لأن فيه حرفين غير مكسورين ففارق النسبة إلى نَمِر قلت يعني أن في نَمِر حرفا واحدا غير مكسور فلم ينسبوا إليه بالكسر بل بالفتح فقط قال وحديقة * غَلْبَاءُ * بوزن حمراء أي مُلتفة و * حدائقُ * غُلْبٌ و * الغَلُبَّةُ * و * الغُلُبَّةُ * القهر

##### Türkçe

* غ ل ب * **غَلَبَ** ضرب babından; **غَلَبَةً** ve **غَلَبَاً** (ikisi de içlerindeki **اللام**’ın fethiyle) ve ayrıca **غَالَبَهُ مُغَالَبَةً** ve **غِلاَباً** (kesre ile); ve **تَغَلَّبَ** belde üzerine: ona zorla hâkim oldu. Ve **الغَلاَّبُ** (teşdîd ile): çok galebe eden. Ve **المُغْلَّبُ** (**اللام**’ın fethi ve teşdîdiyle): defalarca **المَغْلُوبُ**. Ve **تَغْلِبُ** (**اللام**’ın kesriyle): bir kabilenin babasıdır; ona nisbet: **تَغْلَبيُّ** (**اللام**’ın fethiyle), nisbet **ياء**’sı ile iki kesrenin peş peşe gelmesinden ürkerek; bazen onu kesre ile söylediler; çünkü onda kesreli olmayan iki harf vardır; böylece نَمِر’e nisbetten ayrıldı. Dedim: yani نَمِر’de kesreli olmayan bir harf vardır; bu yüzden ona kesre ile değil, yalnız fetih ile nisbet ettiler. Dedi: ve **غَلْبَاءُ** bahçesi, حمراء vezninde; yani sarılmış/dolanmış. Ve **حدائقُ غُلْبٌ**; ve **الغَلُبَّةُ** ve **الغُلُبَّةُ**: kahır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الغلب بفتح فسكون ويحرك، وهي أفصح، والغلبة محركة، والمغلبة بالفتح، وهو قليل، والمغلب، بغير هاء، وهما مصدران ميميان، وفي الأول قال أبو المثلم:
  رباء مرقبة، مناع مغلـبة                      ركاب سلهبة، قطاع أقران وفي المغلبة قالت هند بنت عتبة ترثي أخاها:
  يدفع يوم المغلبت
  يطعم يوم المسغبت

  والغلبى كالكفري، والغلبى كالزمكي وهما عن الفراء، هكذا عندنا في النسخ المصححة، فلا يعول على قول شيخنا: لو قال كذا لأجاد، ثم قال: وربما وجد في نسخ، لكنه إصلاح، والأصول المصححة مجردة. قلت: وهذه دعوى عصبية من شيخنا، فإن النسخ التي رأيناها عالبا موجود فيها هذا الضبط، وإذا سقط من نسخته لا يعم السقوط من الكل، وكذا قوله في أول المادة: أورد المصنف هذا اللفظ وأتبعه بألفاظ غير مضبوطة ولا مشهورة تبعا لما في المحكم وذاك يتقيد لضبطها بالقلم، وهذا التزم ضبط الألفاظ باللسان، وكأنه نسي الشرط، وأهمل الضبط إلى آخر ما قال. ولا يخفى أن قوله: ويحرك، ضبط لما قبله، والذي بعده مستغن عن الضبط لاشتهاره، واللذان بعده من المصادر الميمية مشهورة الضبط لا يكاتد يخطئ فيهما الطالب، واللذان بعده فقد ضبطهما بالأوزان وإن سقط من نسخته، وضبط الذي بعده فقال: والغلبة بضمتين عن اللحياني قال الشاعر:
  أخذت بنجد ما أخذت علـبة                      وبالغور لي عز أشم طويل والغلبة بفتح الغين وضم اللام، مع تشديد الموحدة فيهما، وهذه عن أبي زيد. والغلابية أي كزلابية، والغلباء بالكسر وتشديد الموحدة ممدودا، عن كراع، والغلبة كهمزة، عن الصاغاني، كل ذلك بمعنى الغلبة والقهر، وقولهم: لتجدنه غلبة عن قليل أي بضمتين، وغلبة أي بالفتح مع التشديد، أي غلابا. والمغلب، كمعظم: المغلوب مرارا: أو المغلب من الشعراء: المحكوم له بالغلبة على قرنه كأنه غلب عليه. وفي الحديث: أهل الجنة الضعفاء المغلبون. المغلب: الذي يغلب كثيرا. وشاعر مغلب، أي كثيرا ما يغلب. وغلب على صاحبه: حكم له عليه بالغلبة. قال امرؤ القيس:
  وإنك لم يفخر عليك كفاخـر                      ضعيف ولم يغلبك مثل مغلب وقال محمد بن سلام: إذا قالت العرب: شاعر مغلب فهو مغلوب، وإذا قالوا: غلب فلان فهو غالب. ويقال: غلبت ليلى الأخيلية على نابغة بني جعدة؛ لأنها غلبته وكان الجعدي مغلبا، وهو ضد، صرح به ابن منظور وابن سيده وغيرهما. المغلب: شاعر عجلي، بالكسر، إلى عجل بن لجيم. وغلب، كفرح غلبا: غلظ عنقه قيل: مع قصر فيه، وقيل: مع ميل، يكون ذلك من داء أو غيره، وهو أغلب. وحكى اللحياني: ما كان أغلب، ولقد غلب غلبا، يذهب إلى الانتقال عما كان عليه. قال: وقد يوصف بذلك العنق نفسه فيقال: عنق أغلب، كما يقال: عنق أجيد وأوقص وفي حديث ابن ذي يزن:
  بيض مرازبة غلب جحا جحة هي جمع أغلب، وهو الغليظ الرقبة وناقة غلباء: غليظة الرقبة: ومنه قول كعب بن زهير:
  غلباء وجناء علكوم مذكرة من المجاز: الغلباء: الحديقة المتكاثفة، كالمغلولبة.واغلولب العشب، إذا تكاثف. الغلباء من الهضاب: المشرفة العظيمة. يقال: هضبة غلباء، أي عظيمة مشرفة. وقوله تعالى: وحدائق غلبا قال البيضاوي: أي عظاما. مستعار من وصف الرقاب. الغلباء من القبائل: العزيزة الممتنعة. الغلباء: أبو حي، وهو المعروف بتغلب كانت تغلب تسمى الغلباء. قال الشاعر:
  وأورثني بنو الغلباء مجدا                      حديثا بعد مجدهم القديم

  أو أن بني الغلباء: حي آخر غير بني تغلب. وفي المصباح: بنو تغلب: حي من مشركي العرب، طلبهم عمر بالجزية فأبوا أن يعطوها باسم الجزية، وصالحوا على اسم الصدقة مضاعفة، ويروى أنه قال: هاتوها وسموها ما شئتم. والنسبة إليها بفتح اللام استيحاشا لتوالي الكسرتين مع ياء النسب، وهو قول ابن السراج، كذا في المصباح، وربما قالوه بالكسر لأن فيه حرفين غير مكسورين، وفارق النسبة إلى نمر. قلت: والذي في المصباح أن الكسر هو الأصل وهو أي تغلب ابن وائل بن قاسط بن هنب بن أفصى بن دعمي ابن جديلة بن أسد بن ربيعة بن نزار ابن معد بن عدنان. وقولهم: تغلب بنت وائل إنما هو ذهاب إلى معنى القبيلة، كقولهم: تميم بنت مر. قال الوليد بن عقبة وكان ولي صدقات بني تغلب:
  إذا شددت الرأس مني بمشوذ                      فغيك مني تغلب ابـنة وائل وقال الفرزدق:
  لولا فوارس تغلب ابنة وائل                      ورد العدو عليك كل مكان وتغلب على بلد كذا: استولى عليه قهرا. والأغلب: الأسد. الأغلب: شعراء ورجاز أزدي وكلبي وعجلي أي من هذه القبائل الثلاثة، فالكلبي: اسمه بشر بن حرزم بن خثيم بن جعول، والأزدي: هو ابن نباتة، وهما شاعران. ويغلب بن كليب الحضرمي كيضرب، وكذا يغلب بن ربيعة بن نمر الحضرمي. قلت: ومن ولد الأخير قاضي مصر أبو محجن توبة بن نمر ابن حرملة بن يغلب، هذا وسيأتي ذكره وذكر ذويه في ب س س. وغلبون بالفتح وغالب و غلاب كسحاب و غلاب مثل كتان و غليب مثل زبير: أسماء. فمن الأول جد أبي الطيب محمد بن أحمد بن غلبون المقرئ المصري، روى عن أبي بكر السامري، وعنه أبو الفضل الخزاعي. والثاني قبيلة من خولان، إلى غالب بن سعد بن خولان من قضاعة منهم عمر بن زيد الغالبي الشاعر، ومحمد بن نصر بن غالب الغالبي، إلى جده. قال أبو علي القالي: ناولني كتاب الألفاظ ليعقوب بن السكيت عن ابن كيسان عن ثعلب عنه. والثالث سيأتي تحقيقه. والرابع خالد بن غلاب القرشي البصري. قال ابن مردويه في تاريخ أصبهان: له صحبة. قلت: وهكذا في معجم ابن فهد، ولكن وهم ابن السمعاني هنا فقال: وهو جد الغلابين بالبصرة. وغلاب أمه، لأن الصواب التخفيف كما يأتي. وغالب ابن الحارث المزني، وغالب بن بشر الأسدي، وغالب بن عبد الله الكناني: صحابيون. غلاب كقطام: اسم امرأة من العرب، منهم من يبنيه على الكسر ومنهم من يجريه مجرى زينب. قال ابن الكلبي: بنو غلاب: هم بنو الحارث بن أوس، قال الرشاطي: الحارث بن أوس النابغة بن غني ابن حبيب بن واثلة بن دهمان بن نصر بن معاوية، أهل بيت بالبصرة يعرفون ببني غلاب، وغلاب: جدة لهم من محارب بن خصفة. وقال الرشاطي: رأيت بخط أمير المؤمنين الحكم: أم الحارث بن أوس غلاب ابنة الفهمي، وهذا يخالف قول ابن دريد. منهم غسان بن المفضل، وبشر ابن المفضل، وعباس بن أبي طالب.وقال ابن الأثير: أبو بكر محمد ابن زكريا بن دينار الغلابي البصري، عن عبد الله بن رجاء، وعنه الطبراني وغيره، وقال: غلاب اسم بعض أجداده. وغالب: ع أي موضع نخل دون مصر حماها الله عز وجل، قال كثير عزة:

  يجوز بي الأصرام أصرام غالب                      أقول إذا مـا قـيل أين تـريد
  أريد أبا بكر وإن حـال دونـه                      أماعز تغتال المـطـي وبـيد والمغلنبي: الذي يغلبك ويعلوك وهذا الباب ملحق باحرنجم، على ما عرف في التصريف. ومما بقي على المصنف: قولهم: غلب على فلان الكرم، أي هو أكرم خصاله. ورجل غالب من قوم غلبة، وغلاب من قوم غلابين. ورجل غلبة وغلبة: غالب كثير الغلبة. وقال اللحياني: شديد الغلبة وقال: لتجدنه غلبة عن قليل وغلبة، أي غلابا، وقد غالبه مغالبة وغلابا. قال كعب بن مالك:
  همت سخينة أن تغالب ربها                      وليغلبن مغالب الـغـلاب واستغلب عليه الضحك: اشتد كاستغرب. وغلبه على نفسه، إذا أكرهه، من الأساس. وبنو الأغلب بإفريقية، وهم من تميم بني الأغلب بن سالم بن سوارة بن إبراهيم بن عقال بن خفاجة بن عبد الله بن عباد. منهم بنو زيادة بن محمد بن أحمد بن الأغلب بن إبراهيم بن الأغلب. وتغلب بن حلوان بن عمرو بن الحاف ابن قضاعة. ذكره الأمير ابن ماكولا وغيره من أهل النسب. وبعير غلالب كعلابط: يغلب بسيره. واغلولب القوم، إذا كثروا. واغلوليت الأرض، إذا التف عشبها.

##### Türkçe

**الغلب** fetha ile sonra sükûn ile (gelir) ve harekelenir; ve o daha fasih olandır. Ve **الغلبة** harekeli (olarak gelir). Ve **المغلبة** fetha ile (gelir); ve o azdır. Ve **المغلب** (ه olmaksızın); ve ikisi de mîmli masdarlardır. Ve birincisi hakkında Ebû’l-Müثلم dedi:
  رباء مرقبة، مناع **مغلـبة**                      ركاب سلهبة، قطاع أقران

Ve **المغلبة** hakkında Hind bint Utbe, kardeşine mersiye söylerken dedi:
  يدفع يوم **المغلبت**
  يطعم يوم **المسغبت**

Ve **الغلبى** **الكفري** gibi; ve **الغلبى** **الزمكي** gibi; ve ikisi de Ferrâ’dan (nakildir). Bizde tashih edilmiş nüshalarda işte böyle(dir); şu hâlde şeyhimizin “böyle deseydi iyi ederdi” sözüne dayanılmaz. Sonra dedi ki: “Ve bazen nüshalarda bulunur”; fakat o bir ıslah(tır), tashih edilmiş asıllar ise soyut (bırakılmış)tır. Ben dedim: Bu, şeyhimizden bir asabiyet iddiasıdır; zira gördüğümüz nüshalarda çoğunlukla bu ضبط mevcuttur; kendi nüshasından düşmesi, hepsinden düşmeyi genellemez. Keza maddenin başındaki sözü: “Musannif bu lafzı getirdi ve onu ضبط edilmemiş ve meşhur olmayan lafızlarla, **المحكم**’de olana tâbi olarak, peşinden getirdi; o ise bunların kalemle ضبط edilmesine bağlanır; bu (kitap) ise lafızların dil ile ضبط edilmesini iltizam etti; sanki şartı unuttu ve ضبطı ihmal etti” diye söylediği şeyin sonuna kadar (böyledir). Gizli değildir ki onun “ve harekelenir” sözü, kendisinden öncekine bir ضبطtır; ondan sonrası ise şöhreti sebebiyle ضبطtan müstağnidir. Ondan sonraki iki tanesi mîmli masdarlardandır; ضبطları meşhurdur; talebe neredeyse ikisinde hata etmez. Ondan sonraki iki tanesini ise vezinlerle ضبط etmiştir, her ne kadar kendi nüshasından düşmüş olsa da. Ve ondan sonrakinin ضبطını yapıp dedi ki: **والغلبة** iki damme ile, Lihyânî’den; şair dedi:
  أخذت بنجد ما أخذت علـبة                      وبالغور لي عز أشم طويل

Ve **الغلبة** ğaynın fethası ve lâmın dammesi ile; ikisinde de **الموحدة**’nın şeddelenmesiyle; ve bu, Ebû Zeyd’dendir. Ve **الغلابية** yani **زلابية** gibi. Ve **الغلباء** kesre ile ve **الموحدة**’nın şeddelenmesiyle, medli olarak; Kurâ‘dan. Ve **الغلبة** **همزة** gibi; Sâğânî’den. Bunların hepsi **الغلبة** ve kahır manasındadır. Ve onların “Onu az sonra mutlaka **غلبة** bulacaksın” sözleri, yani iki damme ile. Ve **غلبة** yani fetha ile, şedde ile; yani **غلابا**. Ve **المغلب** **معظم** gibi: defalarca mağlup edilen; yahut şairlerden **المغلب**: rakibine karşı galebeye hükmedilmiş olan; sanki ona galip gelmiştir. Hadiste: “Cennet ehli, zayıflar, **المغلبون**.” **المغلب**: çokça galip gelen kimsedir. Ve **شاعر مغلب**: yani çoğu kez galip gelir. Ve “Falanca, arkadaşına **غلب** etti”: ona karşı galebeye hükmetti. İmru’ul-Kays dedi:
  وإنك لم يفخر عليك كفاخـر                      ضعيف ولم يغلبك مثل **مغلب**

Muhammed b. Selâm dedi: Arap “**شاعر مغلب**” dediğinde o mağlup edilendir; “Falanca **غلب** etti” dediklerinde ise o galiptir. Ve denir ki: Leylâ el-Ahyeliyye, Benî Câ‘de’nin Nâbiğa’sına karşı **غلب** etti; çünkü ona galip geldi; ve Câ‘dî **مغلبا** idi; ve o bir zıddır; bunu İbn Manzûr, İbn Sîde ve başkaları açıkça söylemiştir. **المغلب**: ‘Aclî bir şairdir; kesre ile; ‘Acl b. Lecîm’e nispetle. Ve **غلب** **فرح** gibi, **غلبا** (olarak): boynu kalınlaştı; denildi ki: onda kısalıkla beraber; ve denildi ki: eğrilikle beraber; bu, bir hastalıktan veya başkasından olur; ve o **أغلب**’dir. Lihyânî nakletti: “Ne **أغلب** idi!” ve “Gerçekten **غلب** etti, **غلبا**”; (bunu) olduğu hâlden intikale götürür. Dedi ki: Boynun kendisi de bununla vasfedilir; “**عنق أغلب**” denir; “**عنق أجيد**” ve “**أوقص**” denildiği gibi. İbn Zî Yezen hadîsinde:
  بيض مرازبة **غلب** جحا جحة

**غلب**: **أغلب**’in cem‘idir; o, boynu kalın olandır. Ve **ناقة غلباء**: boynu kalın (dişi deve). Ve ondan Ka‘b b. Züheyr’in sözü:
  **غلباء** وجناء علكوم مذكرة

Mecazdan: **الغلباء**: sıklaşmış bahçe; **المغلولبة** gibi. Ve ot **اغلولب** ettiğinde: sıklaştı. Tepelerden **الغلباء**: yüksek, büyük (olan). Denir ki: **هضبة غلباء**; yani büyük, yüksek. Yüce Allah’ın sözü: **وحدائق غلبا**; Beydâvî dedi ki: yani büyükler. Boyunların vasfından ödünç alınmıştır. Kabilelerden **الغلباء**: aziz, erişilmez (olan). **الغلباء**: Ebû Hayy’dır; o, **تغلب** diye bilinen (kimsedir); **تغلب**’e **الغلباء** denirdi. Şair dedi:
  وأورثني بنو **الغلباء** مجدا                      حديثا بعد مجدهم القديم

Yahut **بنو الغلباء**: Benî Tağlib’den başka bir hayy (kabile)dir. **المصباح**’ta: **بنو تغلب**: Arap müşriklerinden bir hayy; Ömer onlardan cizye istedi, onlar da onu cizye adıyla vermeyi reddettiler; sadaka adı üzerine, katlanmış (miktar)la sulh oldular. Rivayet olunur ki o dedi: “Onu getirin ve onu ne isterseniz adlandırın.” Ona nispet, nisbet yâ’sı ile iki kesrenin peş peşe gelmesinden ürkerek lâmın fethasıyladır; bu, İbn Serrâc’ın sözüdür; **المصباح**’ta böyle(ce). Bazen onu kesre ile de söylediler; çünkü onda iki tane kesreli olmayan harf vardır; ve **نمر**’e nispetten ayrıldı. Ben dedim: **المصباح**’ta olan şudur ki kesre asıldır; ve o, yani **تغلب**: Vâil b. Kâsıt b. Henb b. Afsâ b. Da‘mî b. Cedîle b. Esed b. Rabî‘a b. Nizâr b. Ma‘add b. Adnân’ın oğludur. Onların “**تغلب بنت وائل**” sözleri ise kabile manasına gitmektir; “**تميم بنت مر**” sözleri gibi. Velîd b. Ukbe dedi—ve o, Benî Tağlib’in sadakalarına vâli idi:
  إذا شددت الرأس مني بمشوذ                      فغيك مني **تغلب ابـنة وائل**

Ferazdak dedi:
  لولا فوارس **تغلب ابنة وائل**                      ورد العدو عليك كل مكان

Ve “Şu beldeye **تغلب** etti”: onu zorla ele geçirdi. Ve **الأغلب**: aslan. **الأغلب**: Ezdî, Kelbî ve ‘Aclî şairler ve recezciler; yani bu üç kabiledendir. Kelbî’nin adı: Bişr b. Hürzem b. Huthaym b. Ca‘ûl’dür. Ezdî ise İbn Nebâte’dir; ve ikisi de şairdir. Ve Yağlib b. Kuleyb el-Hadramî, **يضرب** gibi; keza Yağlib b. Rabî‘a b. Nemr el-Hadramî. Ben dedim: Sonuncunun soyundan Mısır kadısı Ebû Muhcen Tûbe b. Nemr b. Hurmela b. Yağlib (vardır); bu (böyle) ve onun ve yakınlarının zikri **ب س س**’de gelecektir. Ve **غلبون** fetha ile; ve **غالب**; ve **غلاب** **سحاب** gibi; ve **غلاب** **كتان** gibi; ve **غليب** **زبير** gibi: isimlerdir. Birinciden: Mısırlı kurrâ Ebû’t-Tayyib Muhammed b. Ahmed b. Ghalbûn’un ceddi; Ebû Bekr es-Sâmirî’den rivayet etti; ondan da Ebû’l-Fadl el-Huzâ‘î (rivayet etti). İkincisi: Hûlân’dan bir kabile; Kudâ‘a’dan Hûlân b. Sa‘d b. Gâlib’e (nispetle); onlardan şair Ömer b. Zeyd el-Gâlibî ve Muhammed b. Nasr b. Gâlib el-Gâlibî, dedesine nispetle. Ebû Ali el-Kâlî dedi: “Ya‘kûb b. es-Sikkît’in **كتاب الألفاظ**’ını bana verdi; İbn Keysân’dan, Sa‘leb’den, ondan (rivayetle).” Üçüncüsünün tahkiki gelecektir. Dördüncüsü: Basralı Kureyşli Hâlid b. Ghallâb. İbn Merdûye **تاريخ أصبهان**’da dedi ki: onun sohbeti vardır. Ben dedim: İbn Fehd’in mu‘ceminde de böyledir; fakat İbn Sem‘ânî burada yanıldı da dedi ki: “O, Basra’daki **الغلابين**’in ceddi(dir).” Ve “**غلاب أمه**”; çünkü doğrusu, ileride geleceği üzere, tahfîftir. Ve Gâlib b. el-Hâris el-Müzenî, ve Gâlib b. Bişr el-Esedî, ve Gâlib b. Abdillâh el-Kinânî: sahâbîlerdir. **غلاب** **قطام** gibi: Araplardan bir kadının adıdır; onlardan kimi onu kesre üzerine mebnî yapar, kimi de onu Zeyneb’in yürütüldüğü yola yürütür. İbnü’l-Kelbî dedi: **بنو غلاب**: onlar el-Hâris b. Evs’in oğullarıdır. Reşâtî dedi: el-Hâris b. Evs en-Nâbiğa b. Ganî b. Habîb b. Vâsile b. Dehmân b. Nasr b. Muâviye; Basra’da **بني غلاب** diye bilinen bir ev halkıdır; ve **غلاب**: Muhârib b. Hasafe’den onlara bir ninedir. Reşâtî dedi: Müminlerin emîri el-Hakem’in hattıyla gördüm: “el-Hâris b. Evs’in annesi: **غلاب ابنة الفهمي**”; bu, İbn Düreyd’in sözüne muhaliftir. Onlardan: Gassân b. el-Mufaddal, ve Bişr b. el-Mufaddal, ve Abbâs b. Ebî Tâlib. İbnü’l-Esîr dedi: Basralı Ebû Bekr Muhammed b. Zekeriyyâ b. Dînâr el-Ghallâbî; Abdullah b. Recâ’dan; ondan da Taberânî ve başkaları (rivayet etti). Ve dedi ki: **غلاب** onun bazı dedelerinin adıdır. Ve **غالب**: ‘ayn (harfiyle işaretli), yani Mısır’ın aşağısında bir hurmalık yer; Allah onu aziz ve celil korusun. Kesîr ‘Azze dedi:

  يجوز بي الأصرام أصرام **غالب**                      أقول إذا مـا قـيل أين تـريد
  أريد أبا بكر وإن حـال دونـه                      أماعز تغتال المـطـي وبـيد

Ve **المغلنبي**: seni yenen ve sana üstün gelen (kimsedir). Ve bu bâb, sarfta bilindiği üzere, **احرنجم**’e ilhak edilmiştir. Musannifin geride bıraktıklarından: onların “Falancaya karşı kerem **غلب** etti” sözleri; yani onun en kerim huyu odur. Ve **رجل غالب**: **قوم غلبة**’den; ve **غلاب**: **قوم غلابين**’den. Ve **رجل غلبة** ve **غلبة**: çok galip gelen galip. Lihyânî dedi: galebesi şiddetli. Ve dedi: “Onu az sonra mutlaka **غلبة** bulacaksın” ve **غلبة**; yani **غلابا**. Ve ona **غالبه**: **مغالبة** ve **غلابا** (ile). Ka‘b b. Mâlik dedi:
  همت سخينة أن تغالب ربها                      وليغلبن مغالب الـغـلاب

Ve “Gülme ona karşı **استغلب** etti”: **استغرب** gibi, şiddetlendi. Ve “Onu kendi nefsine karşı **غلبه** etti”: onu zorladı; **الأساس**’tan. Ve İfrîkıyye’de **بنو الأغلب**; ve onlar Temîm’dendir: el-Ağleb b. Sâlim b. Sevâre b. İbrâhîm b. ‘Ikâl b. Hufâce b. Abdillâh b. ‘Abbâd’ın oğulları. Onlardan: Ziyâde b. Muhammed b. Ahmed b. el-Ağleb b. İbrâhîm b. el-Ağleb’in oğulları. Ve Tağlib b. Hulvân b. Amr b. el-Hâf b. Kudâ‘a. Bunu emîr İbn Mâkûlâ ve nesep ehli başkaları zikretti. Ve **بعير غلالب** **علابط** gibi: yürüyüşüyle galip gelir. Ve kavim **اغلولب** ettiğinde: çoğaldılar. Ve yer **اغلوليت** ettiğinde: otu birbirine dolaştı.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

غَلَبَهُ
1 غَلَبَهُ ذ , (S, Msb,) [and غَلَبَ عَلَيْهِ,] aor. غَلِبَ , (Msb,) inf. n. غَلَبٌ and غَلْبٌ, (S, K, TA,) the former of which is the more chaste, (TA,) or the latter is an inf. n. and the former is a simple subst., (Msb,) and غَلَبَةٌ, (S, K, TA,) [the most common form,] or this is a simple subst. like غَلَبٌ, (Msb,) which is perhaps formed from it by the elision of the ة, (Fr, S,) and مَغْلَبٌ and مَغْلَبَةٌ, (K, TA,) which last is rare, (TA,) and غَلَابِيَةٌ and [in an intensive sense] غُلُبَّى and غِلِبَّى (K, TA) and غُلُبَّةٌ (Lh, K, TA, said in the S to be syn. with غَلَبَةٌ) and غَلُبَّةٌ, with fet-h to the غ, (K, TA, in the CK غلَبَّة,) and غِلِبَّآءُ, (Kr, TA,) He, or it, overcame, conquered, subdued, overpowered, mastered, or surpassed, him, or it; gained ascendency or the mastery, prevailed, or predominated, over him, or it; or was, or became, superior in power or force or influence, to him, or it. (A, MA, K, PS, TK, &c.) [See also 5.] ― -b2- One says, غَلَبْتُهُ عَلَيْهِ meaning [I overcame him in contending for it; i. e.] I took it, or obtained it, from him [by superior power or force]. (A.) And غُلِبَ فُلَانٌ عَلَى الشَّىْءِ Such a one had the thing taken from him by superior power or force. (Mgh.) Hence the saying, لَا تُغْلَبُوا عَلَى صَلَاةٍ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ غُرُوبِهَا Be not ye overcome and anticipated by others in performing prayer before the rising of the sun and before its setting, so that the opportunity for your doing so escape you. (Mgh.) ― -b3- And غَلَبَهُ عَلَى نَفْسِهِ He forced him, or constrained him against his will. (A, TA.) ― -b4- [And غَلَبَهُ الأَمْرُ The affair overcame, defeated, or baffled, him.] ― -b5- And غَلَبَهُ بِالخَوْفِ He exceeded him in fear. (S in art. خوف.) ― -b6- And غَلَبَ عَلَى فُلَانٍ الكَرَمُ Generosity was, or became, the predominant quality of such a one. (TA.) ― -b7- And غَلَبَ أَنْ يُخْطَمَ [He refused to have the خِطَام (or leading-rope) put upon him]; said of a camel. (TA in art. خطم.) ― -b8- And أَيُغْلَبُ أَحَدُكُمْ أَنْ يُصَاحِبَ النَّاسَ مَعْرُوفًا meaning أَيَعْجِزُ [i. e. Is any one of you unable to associate with men kindly?]. (A.) -A2- غَلِبَ, aor. غَلَبَ , (K, TA,) inf. n. غَلَبٌ, (S, * TA,) He was, or became, thick-necked: (K, TA:) or thick and short in the neck: or thick and inclining in the neck: from disease or other cause. (TA.)

غَلَّبْتُهُ عَلَيْهِ
2 غَلَّبْتُهُ عَلَيْهِ ذ , inf. n. تَغْلِيبٌ, [I made him to overcome, conquer, subdue, overpower, master, or surpass, him, or it; &c.: see 1: and] I made him to gain the mastery over it, or to obtain possession of it, (namely, a town, or country,) by [superior power or] force. (S.) ― -b2- And غُلِّبَ عَلَى صَاحِبِهِ He (a poet) was judged to have overcome his fellow. (TA.) [See مُغَلَّبٌ.] ― -b3- [غَلَّبَ لَفْظًَا عَلَى لَفْظٍ آخَرَ, a conventional phrase of the lexicologists, means He made a word to predominate over another word; as in القَمَرَانِ for الشَّمْسُ وَالقَمَرُ; and سِرْنَا عَشْرًا for سِرْنَا عَشْرَ لَيَالٍ بِأَيَّامِهَا: of the former instance you say, فِيهِ تَغْلِيبُ القَمَرِ عَلَى الشَّمْسِ In it is the attribution of predominance to the moon over the sun; and in the latter, فيه تَغْلِيبُ اللَّيْلِ عَلَى النَّهَارِ In it is the attribution of predominance to the night over the day. See more in Kull p. 115.]

غالبهُ
3 غالبهُ ذ [He vied, contended, or strove, with him, to overcome, conquer, subdue, overpower, master, or surpass, &c., (see 1,) or for victory, or superiority], inf. n. مُغَالَبَةٌ and غِلَابٌ. (S, Msb, TA.) You say, غَالَبْتُهُ فَغَلَبْتُهُ [I vied, contended, or strove, with him, to overcome, &c., and I overcame him. &c.]. (O.) And Kaab Ibn-Mلlik says,
هَمَّتْ سَخِينَةُ أَنْ تُغَالِبَ رَبَّهَا
وَلَيُغْلَبَنَّ مُغَالِبُ الغَلَّابِ
[Sakheeneh (a by-name of the tribe of Kureysh) proposed to themselves to contend for victory with their Lord: but he who contends for victory with the very victorious will assuredly be overcome]. (TA.)

تغلّب عَلَى بَلَدِ كَذَا
5 تغلّب عَلَى بَلَدِ كَذَا ذ He gained the mastery over such a town, or country, or obtained possession of it, by [superior power or] force. (S, K, *)

تغالبوا عَلَى البَلَدِ
6 تغالبوا عَلَى البَلَدِ ذ [They vied, contended, or strove, one with another, against the town, or country, to take it]. (A.)

استغلب عَلَيهِ الضَّحِكُ
10 استغلب عَلَيهِ الضَّحِكُ ذ Laughter became vehement in its effect upon him. (TA.)

اغلولب العُشْبُ
12 اغلولب العُشْبُ ذ The fresh, or green, herbage attained to maturity, and became tangled and luxuriant, or abundant and dense: (S:) or became compact and dense. (TA.)

غَلَبَةٌ
غَلَبَةٌ ذ an inf. n. of غَلَبَ, (S, K, TA,) or a simple subst. (Msb.) [It is much used as a subst., signifying The act of overcoming, conquering, subduing, &c.; (see 1;) victory, conquest, ascendency, mastery, prevalence, predominance, superiority. or superior power or force or influence; success in a contest; or the act of taking, or obtaining, by superior power or force.] -A2- And pl. of غَالِبٌ. (TA.)

غُلَبَةٌ
غُلَبَةٌ ذ : see what next follows.

غُلُبَّةٌ
غُلُبَّةٌ ذ and غَلُبَّةٌ and غَلَبَّةٌ: see what next follows.

غُلُبَّى
غُلُبَّى ذ and غِلِبَّى: see what next follows.

غَلَّابٌ
غَلَّابٌ ذ (S, O) and ↓ غُلَبَةٌ (O) and ↓ غُلُبَّةٌ and ↓ غَلُبَّةٌ (O, TA) and ↓ غَلَبَّةٌ (O) and ↓ غُلُبَّى and ↓ غِلِبَّى, (Fr, O,) [all of which except the first and second, and app. the fifth, are originally inf. ns.,] A man who overcomes, conquers, subdues, overpowers, masters, or surpasses, much, or often, (S, O, TA,) and quickly; (O;) [very, or speedily, or very and speedily, victorious:] or the third, accord to As, signifies a man who overcomes, or conquers, &c., quickly: (S:) pl. of the first غَلَّابُونَ. (TA.)

رَجُلٌ غَالِبٌ
رَجُلٌ غَالِبٌ ذ A man who overcomes, conquers, subdues, overpowers, masters, or surpasses; or overcoming, &c.: pl. غَلَبَةٌ. (TA.) ― -b2- اِسْمٌ غَالِبٌ A noun [used predominantly in one of its senses,] such as دَابَّةٌ applied to “ a horse, ” and مَالٌ applied to “ camels. ” (TA in art. سنه.) And صِفَةٌ غَالِبَةٌ [i. e. غَالِبَةٌ اسْمِيَّتُهَا, or غَلَبَتْ عَلَيْهَا الاِسْمِيَّةُ,] An epithet [in which the quality of a substantive is predominant,] such as حَاجِبٌ applied to “ a doorkeeper. ” (TA in art. حجب.) ― -b3- [And الغَالِبُ signifies also The most, or the most part; and the generality: whence, غَالِبًا and فِى الغَالِبِ meaning Mostly, or for the most part: in which sense ↓ فى الأغْلَبِ is sometimes used: and generally. ― -b4- And What is most probable: whence, غَالِبًا and فِى الغَالِبِ meaning Most probably.]

أَغْلَبُ
أَغْلَبُ ذ [More, and most, overcoming or conquering &c.: fem. غَلْبَآءُ: and pl. غُلْبٌ]. One says قَبِيلَةٌ غَلْبَآءُ A [most overcoming or] mighty, resistive, tribe. (K.) And عِزَّةٌ غَلْبَآءُ [Most overpowering might]. (S.) ― -b2- See also غَالِبٌ. -A2- Also Thick-necked, (S, TA,) applied to a man: (S:) [or thick and short in the neck: or thick and inclining in the neck: (see 1, last sentence:)] fem. غَلْبَآءُ, applied to a she-camel: and pl. غُلْبٌ. (TA.) And Thick, applied to a neck. (Lh, TA.) ― -b2- [Hence,] حَدِيقَةٌ غَلْبَآءُ (tropical:) [A garden, or walled garden, &c.,] of tangled and luxuriant, or abundant and dense, trees: (S:) or of compact and dense trees; as also ↓ مُغْلَوْلِبَةٌ. (K, TA.) In the phrase حَدَائِقَ غُلْبًا in the Kur [lxxx. 30], the epithet is expl by Bd as meaning (tropical:) Large. (TA.) And the fem. is applied to a [mountain, or hill, such as is termed] هَضْبَة, (S, TA,) meaning (tropical:) Lofty and great. (TA.) ― -b3- And الأَغْلَبُ means The lion [app. because of the thickness of his neck]. (K.)

مَغْلَبَةٌ
[ مَغْلَبَةٌ ذ A place where one is overcome, or conquered. (Freytag, from the Deewلn of the Hudhalees.)]

مُغَلَّبٌ
مُغَلَّبٌ ذ Overcome, conquered, &c., repeatedly, several times, or many times; (S, A, K, TA;) applied to a poet: (A:) and (so applied, S, A, TA) judged to have overcome (S, A, * K, TA) his fellow, (S, TA,) much, or often: (A:) thus having two contr. significations: (S, K:) an epithet of praise as well as of dispraise: (O:) or, when the Arabs say of a poet that he is مُغَلَّب, the meaning is that he is overcome; but if they say, غُلِّبَ فُلَانٌ, the meaning is, such a one has [been judged to have] overcome: thus they say, غُلِّبَتْ لَيْلَى الأَخْيَلِيَّةُ عَلَى نَابِغَةِ بَنِى جَعْدَةَ, for she overcame him, and he ([En-Nلbighah] El-Jaadee) was مُغَلَّب. (Mohammad Ibn-Selلm, TA.)

مَغْلُوبٌ
مَغْلُوبٌ ذ [pass. part. of غَلَبَ, Overcome, conquered, subdued, &c. ― -b2- And] part. n. of غُلِبَ in the phrase غُلِبَ فُلَانٌ عَلَى الشَّىْءِ expl. above: [see 1:] (Mgh: [and the like is said in the A:]) a poet says,
فَكُنْتُ كَمَغْلُوبٍ عَلَى نَصْلِ سَيْفِهِ
[And I was like one whose blade of his sword has been taken from him by superior power or force; or who has had his blade of his sword taken from him &c.]. (Mgh.)

مُغْلَنْبٍ
مُغْلَنْبٍ ذ One who overcomes, conquers, or subdues, another; who gains ascendency, or the mastery, over him: (K, TA:) it is quasi coordinate to [مُحْرَنْجِمٌ, part. n. of] اِحْرَنْجَمَ [which is from حَرْجَمَ]. (TA.)

حَدِيقَةٌ مُغْلَوْلِبَةٌ
حَدِيقَةٌ مُغْلَوْلِبَةٌ ذ : see أَغْلَبُ.

##### Türkçe

**غَلَبَهُ**
1 **غَلَبَهُ** ذ , (S, Msb,) [ve **غَلَبَ عَلَيْهِ,**] muzâri‘i **غَلِبَ**, (Msb,) mastarı **غَلَبٌ** ve **غَلْبٌ**, (S, K, TA,) bunlardan birincisi daha fasih olandır, (TA,) yahut ikincisi mastardır ve birincisi yalın bir isimdir, (Msb,) ve **غَلَبَةٌ**, (S, K, TA,) [en yaygın şekil,] yahut bu, **غَلَبٌ** gibi yalın bir isimdir, (Msb,) ki belki ondan **ة**’nin düşürülmesiyle yapılmıştır, (Fr, S,) ve **مَغْلَبٌ** ve **مَغْلَبَةٌ**, (K, TA,) ki sonuncusu nadirdir, (TA,) ve **غَلَابِيَةٌ** ve [mübalağa mânasında] **غُلُبَّى** ve **غِلِبَّى** (K, TA) ve **غُلُبَّةٌ** (Lh, K, TA, S’de **غَلَبَةٌ** ile eş anlamlı olduğu söylenmiştir) ve **غَلُبَّةٌ**, **غ** üzerine fetḥa ile, (K, TA, CK’de **غلَبَّة,**) ve **غِلِبَّآءُ**, (Kr, TA,) O, yahut o şey, onu, yahut onu (şeyi), yendi, fethetti, boyun eğdirdi, alt etti, hâkim oldu, yahut geçti; ona, yahut ona (şeye) karşı üstünlük yahut hâkimiyet kazandı, galip geldi, yahut baskın geldi; yahut ona, yahut ona (şeye) karşı güçte yahut kuvvette yahut nüfuzda üstün oldu yahut üstün hâle geldi. (A, MA, K, PS, TK, &c.) [Ayrıca 5’e de bak.]

― -b2- Şöyle denir: **غَلَبْتُهُ عَلَيْهِ**; mânası: [onda onunla çekişmede onu yendim; yani] onu, ondan [üstün güç yahut kuvvet ile] aldım, yahut elde ettim. (A.) Ve **غُلِبَ فُلَانٌ عَلَى الشَّىْءِ**: Falanca, şey kendisinden üstün güç yahut kuvvet ile alındı. (Mgh.) Bundan dolayı şu söz: **لَا تُغْلَبُوا عَلَى صَلَاةٍ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ غُرُوبِهَا**: Güneşin doğuşundan önce ve batışından önce namaz kılmada başkaları tarafından yenilip geçilmeyin ki, böylece onu yapma fırsatı sizden kaçmasın. (Mgh.)

― -b3- Ve **غَلَبَهُ عَلَى نَفْسِهِ**: Onu, istememesine rağmen zorladı, yahut mecbur etti. (A, TA.)

― -b4- [Ve **غَلَبَهُ الأَمْرُ**: İş, onu yendi, mağlup etti, yahut aciz bıraktı.]

― -b5- Ve **غَلَبَهُ بِالخَوْفِ**: Korkuda onu geçti. (S, madde **خوف**’ta.)

― -b6- Ve **غَلَبَ عَلَى فُلَانٍ الكَرَمُ**: Cömertlik, falancanın baskın vasfı oldu yahut hâkim hâle geldi. (TA.)

― -b7- Ve **غَلَبَ أَنْ يُخْطَمَ**: [Üzerine **خِطَام** (yahut yular) takılmasını reddetti]; deve hakkında söylenir. (TA, madde **خطم**’da.)

― -b8- Ve **أَيُغْلَبُ أَحَدُكُمْ أَنْ يُصَاحِبَ النَّاسَ مَعْرُوفًا** mânası: **أَيَعْجِزُ** [yani: Sizden biri insanlarla iyilik üzere arkadaşlık etmeye aciz mi olur?]. (A.)

-A2- **غَلِبَ**, muzâri‘i **غَلَبَ**, (K, TA,) mastarı **غَلَبٌ**, (S, * TA,) Boynu kalın oldu yahut kalınlaştı: (K, TA:) yahut boyunda kalın ve kısa oldu: yahut boyunda kalın ve eğilimli oldu: hastalıktan yahut başka bir sebepten. (TA.)

**غَلَّبْتُهُ عَلَيْهِ**
2 **غَلَّبْتُهُ عَلَيْهِ** ذ , mastarı **تَغْلِيبٌ**, [Onu, onu (şeyi) yenmeye, fethetmeye, boyun eğdirmeye, alt etmeye, hâkim olmaya, yahut geçmeye sevk ettim; vb.: 1’e bak: ve] ona karşı hâkimiyeti kazanmasını, yahut ona (yani bir şehre yahut ülkeye) sahip olmasını, [üstün güç yahut] kuvvet ile sağladım. (S.)

― -b2- Ve **غُلِّبَ عَلَى صَاحِبِهِ**: O (bir şair), arkadaşını yenmiş olduğuna hükmedildi. (TA.) [**مُغَلَّبٌ**’a bak.]

― -b3- [**غَلَّبَ لَفْظًَا عَلَى لَفْظٍ آخَرَ**, lugatçıların örfî bir tabiri olarak, şu mânaya gelir: Bir lafzı başka bir lafız üzerine baskın kıldı; **القَمَرَانِ**’ın **الشَّمْسُ وَالقَمَرُ** yerine olması gibi; ve **سِرْنَا عَشْرًا**’ın **سِرْنَا عَشْرَ لَيَالٍ بِأَيَّامِهَا** yerine olması gibi: birinci örnekte şöyle dersin: **فِيهِ تَغْلِيبُ القَمَرِ عَلَى الشَّمْسِ**: Onda ayın güneş üzerine baskın kılınması vardır; ikincide ise: **فيه تَغْلِيبُ اللَّيْلِ عَلَى النَّهَارِ**: Onda gecenin gündüz üzerine baskın kılınması vardır. Daha fazlası için Kull s. 115’e bak.]

**غالبهُ**
3 **غالبهُ** ذ [Onu yenmek, fethetmek, boyun eğdirmek, alt etmek, hâkim olmak, yahut geçmek vb. için (1’e bak), yahut zafer yahut üstünlük için onunla yarıştı, çekişti, yahut mücadele etti], mastarı **مُغَالَبَةٌ** ve **غِلَابٌ**. (S, Msb, TA.) Şöyle dersin: **غَالَبْتُهُ فَغَلَبْتُهُ** [Onunla yarıştım, çekiştim, yahut mücadele ettim, onu yenmek vb. için; ve onu yendim vb.]. (O.) Ve Ka‘b İbn-Mâlik der ki,
هَمَّتْ سَخِينَةُ أَنْ تُغَالِبَ رَبَّهَا
وَلَيُغْلَبَنَّ مُغَالِبُ الغَلَّابِ
[**سَخِينَةُ** (Kureyş kabilesinin bir lakabı) Rableriyle zafer için çekişmeye niyet etti: fakat çok galip olanla zafer için çekişen elbette yenilecektir]. (TA.)

**تغلّب عَلَى بَلَدِ كَذَا**
5 **تغلّب عَلَى بَلَدِ كَذَا** ذ Böyle bir şehre yahut ülkeye [üstün güç yahut] kuvvet ile hâkim oldu, yahut ona sahip oldu. (S, K, *)

**تغالبوا عَلَى البَلَدِ**
6 **تغالبوا عَلَى البَلَدِ** ذ [Şehre yahut ülkeye karşı, onu almak için, birbirleriyle yarıştılar, çekiştiler, yahut mücadele ettiler]. (A.)

**استغلب عَلَيهِ الضَّحِكُ**
10 **استغلب عَلَيهِ الضَّحِكُ** ذ Gülme, onun üzerinde etkisi bakımından şiddetlendi. (TA.)

**اغلولب العُشْبُ**
12 **اغلولب العُشْبُ** ذ Taze yahut yeşil ot olgunluğa erişti ve dolaşık ve gür oldu, yahut bol ve sık oldu: (S:) yahut bitişik ve sık oldu. (TA.)

**غَلَبَةٌ**
**غَلَبَةٌ** ذ **غَلَبَ**’ın mastarıdır, (S, K, TA,) yahut yalın bir isimdir. (Msb.) [Çokça isim olarak kullanılır; mânası: yenme, fethetme, boyun eğdirme vb. fiili; (1’e bak;) zafer, fetih, üstünlük, hâkimiyet, galebe, baskınlık, üstünlük; yahut üstün güç yahut kuvvet yahut nüfuz; bir çekişmede başarı; yahut üstün güç yahut kuvvet ile alma yahut elde etme fiili.] -A2- Ve **غَالِبٌ**’in çoğuludur. (TA.)

**غُلَبَةٌ**
**غُلَبَةٌ** ذ : hemen ardından gelen şeye bak.

**غُلُبَّةٌ**
**غُلُبَّةٌ** ذ ve **غَلُبَّةٌ** ve **غَلَبَّةٌ**: hemen ardından gelen şeye bak.

**غُلُبَّى**
**غُلُبَّى** ذ ve **غِلِبَّى**: hemen ardından gelen şeye bak.

**غَلَّابٌ**
**غَلَّابٌ** ذ (S, O) ve ↓ **غُلَبَةٌ** (O) ve ↓ **غُلُبَّةٌ** ve ↓ **غَلُبَّةٌ** (O, TA) ve ↓ **غَلَبَّةٌ** (O) ve ↓ **غُلُبَّى** ve ↓ **غِلِبَّى**, (Fr, O,) [birinci ve ikinci hariç hepsi, ve görünüşe göre beşincisi, aslında mastarlardır,] Çokça yahut sıkça, (S, O, TA,) ve çabuk; (O;) [çok, yahut süratle, yahut çok ve süratle, galip:] onu yenen, fetheden, boyun eğdiren, alt eden, hâkim olan, yahut geçen adam; yahut üçüncüsü, As’a göre, çabuk yenen yahut fetheden vb. bir adamı ifade eder: (S:) birincinin çoğulu **غَلَّابُونَ**’dur. (TA.)

**رَجُلٌ غَالِبٌ**
**رَجُلٌ غَالِبٌ** ذ Yenen, fetheden, boyun eğdiren, alt eden, hâkim olan, yahut geçen; yahut yenici vb. bir adam: çoğulu **غَلَبَةٌ**. (TA.)

― -b2- **اِسْمٌ غَالِبٌ** Bir isim [mânalarından birinde baskın olarak kullanılan], “at”a uygulanmış **دَابَّةٌ** gibi, ve “develer”e uygulanmış **مَالٌ** gibi. (TA, madde **سنه**’de.) Ve **صِفَةٌ غَالِبَةٌ** [yani **غَالِبَةٌ اسْمِيَّتُهَا**, yahut **غَلَبَتْ عَلَيْهَا الاِسْمِيَّةُ,**] [isimlik vasfı baskın olan] bir sıfat; “kapıcı”ya uygulanmış **حَاجِبٌ** gibi. (TA, madde **حجب**’de.)

― -b3- [Ve **الغَالِبُ** ayrıca “çoğu” yahut “çoğunluk” ve “ekseriyet” mânasına gelir: buradan **غَالِبًا** ve **فِى الغَالِبِ** mânası: çoğunlukla, yahut ekseriyetle: bu mânada bazen ↓ **فى الأغْلَبِ** kullanılır: ve genel olarak.

― -b4- Ve “en muhtemel olan” mânası: buradan **غَالِبًا** ve **فِى الغَالِبِ** mânası: en muhtemelen.]

**أَغْلَبُ**
**أَغْلَبُ** ذ [Daha çok ve en çok yenen yahut fetheden vb.: müennesi **غَلْبَآءُ**: ve çoğulu **غُلْبٌ**]. Şöyle denir: **قَبِيلَةٌ غَلْبَآءُ** [en çok yenen yahut] güçlü, dirençli bir kabile. (K.) Ve **عِزَّةٌ غَلْبَآءُ** [en alt edici izzet/güç]. (S.)

― -b2- Ayrıca **غَالِبٌ**’e de bak.

-A2- Ayrıca: Boynu kalın, (S, TA,) bir adama uygulanır: (S:) [yahut boyunda kalın ve kısa: yahut boyunda kalın ve eğilimli: (1’in son cümlesine bak:)] müennesi **غَلْبَآءُ**, dişi deveye uygulanır: ve çoğulu **غُلْبٌ**. (TA.) Ve boyna uygulanarak: Kalın. (Lh, TA.)

― -b2- [Bundan dolayı,] **حَدِيقَةٌ غَلْبَآءُ** (mecaz:) [bir bahçe, yahut duvarlı bahçe vb.,] dolaşık ve gür, yahut bol ve sık, ağaçlara sahip: (S:) yahut bitişik ve sık ağaçlara sahip; bunun gibi ↓ **مُغْلَوْلِبَةٌ** da. (K, TA.) Kur’ân’daki **حَدَائِقَ غُلْبًا** (lxxx. 30) ifadesinde, sıfat Bd tarafından (mecaz:) “büyük” mânasıyla açıklanır. (TA.) Ve müennesi, **هَضْبَة** denilen [dağ yahut tepe]ye uygulanır, (S, TA,) mânası (mecaz:) yüksek ve büyük. (TA.)

― -b3- Ve **الأَغْلَبُ**: Aslan demektir [görünüşe göre boynunun kalınlığından dolayı]. (K.)

**مَغْلَبَةٌ**
[ **مَغْلَبَةٌ** ذ Yenilinen yahut mağlup olunan yer. (Freytag, Hudhalîlerin Dîvânı’ndan.)]

**مُغَلَّبٌ**
**مُغَلَّبٌ** ذ Tekrar tekrar, birkaç defa, yahut birçok defa yenilmiş, mağlup edilmiş vb.; (S, A, K, TA;) bir şaire uygulanır: (A:) ve (böyle uygulanınca, S, A, TA) arkadaşını (S, A, * K, TA) çokça yahut sıkça (A:) yenmiş olduğuna hükmedilmiş: böylece iki zıt mânaya sahip olur: (S, K:) yergi olduğu gibi övgü sıfatıdır da: (O:) yahut Araplar bir şair hakkında onun **مُغَلَّب** olduğunu söylediklerinde mânası: o yenilmiştir; fakat **غُلِّبَ فُلَانٌ** dediklerinde mânası: falanca [yenmiş olduğuna hükmedilmiştir]; böylece derler: **غُلِّبَتْ لَيْلَى الأَخْيَلِيَّةُ عَلَى نَابِغَةِ بَنِى جَعْدَةَ**, çünkü o onu yendi ve o ([En-Nâbiğah] El-Ca‘dî) **مُغَلَّب** idi. (Muhammed İbn-Selâm, TA.)

**مَغْلُوبٌ**
**مَغْلُوبٌ** ذ [**غَلَبَ**’ın mef‘ûl ismidir: Yenilmiş, mağlup edilmiş, boyun eğdirilmiş vb.

― -b2- Ve] yukarıda açıklanan **غُلِبَ فُلَانٌ عَلَى الشَّىْءِ** ibaresinde **غُلِبَ**’in ism-i fâilidir: [1’e bak:] (Mgh: [A’da da benzeri söylenir:]) bir şair der ki,
فَكُنْتُ كَمَغْلُوبٍ عَلَى نَصْلِ سَيْفِهِ
[Ve ben, kılıcının ağzı (yahut bıçağı) üstün güç yahut kuvvet ile kendisinden alınmış kimse gibi idim; yahut kılıcının ağzı kendisinden alınmış kimse gibi vb.]. (Mgh.)

**مُغْلَنْبٍ**
**مُغْلَنْبٍ** ذ Başkasını yenen, fetheden, yahut boyun eğdiren; ona karşı üstünlük yahut hâkimiyet kazanan: (K, TA:) [**مُحْرَنْجِمٌ**, **اِحْرَنْجَمَ**’ın ism-i fâili] ile sanki aynı düzeydedir; [ki o da **حَرْجَمَ**’dandır]. (TA.)

**حَدِيقَةٌ مُغْلَوْلِبَةٌ**
**حَدِيقَةٌ مُغْلَوْلِبَةٌ** ذ : **أَغْلَبُ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

غَلَبَ
غَلَبَ I ( n. ac. غَلْب 1 ,  غَلَب 4 ,  غَلَبَة 4t ,  مَغْلَب 17 ,  مَغْلَبَة 17t ,

غُِلُِبَّة
غُِلُِبَّة ,  غُِلُِبَّى ,  غِلِبَّآء )
a.  [ acc. or 'Ala ], Overcame, vanquished, conquered; overpowered, mastered, prevailed over; baffled, foiled; exceeded, surpassed.

b.  [ acc. &  'Ala ], Took from, deprived of.

غَلِبَ
غَلِبَ A ( n. ac. غَلَب 4 ),
a.  Was thick-necked.

غَلَّبَ
غَلَّبَ II
a.  [ acc. &  'Ala ], Rendered victorious, made to prevail over.

b.  Adjudged the victory to, declared victor.

غَاْلَبَ
غَاْلَبَ III ,
a.  Strove, contended with, tried to overcome.

تَغَلَّبَ
تَغَلَّبَ V
a.  [ 'Ala ], Got possession of, took, captured; conquered, subjugated, subdued ( country &  c. ).

تَغَاْلَبَ
تَغَاْلَبَ VI ,
a.  Contended, vied.

اِنْغَلَبَ
اِنْغَلَبَ VII
a.  [ coll. ], Was over come, vanquished, conquered.

غَلَبَة
غَلَبَة 4t ,
a.  Victory; supremacy; ascendancy; the upper hand, mastery; predominancy, superiority.

غُلَبَة
غُلَبَة 9t ,  غُلُبَّة 13t ,  غُلُبَّى 13ya ,
a.  see 28 .

أَغْلَبُ
أَغْلَبُ 14 ,
a.  More powerful.

b.  More frequent; more probable.

c.  ( pl. غُلْب 3 ), Thick-necked.

مَغْلَبَة
مَغْلَبَة 17t ,
a.  Place of victory.

b.  Victory.

غَاْلِب
غَاْلِب 21 , ( pl. غَلَبَة 4t ),
a.  see 28 .

b.  The most, the majority, the generality, the most part.

غَاْلِبَة
غَاْلِبَة 21t , ( pl. غَوَاْلِبُ 41 ),
a.  fem. of غَاْلِب 21 .

غَلَّاْب
غَلَّاْب 28 , ( pl. reg. ),
a.  Victorious; victor, conqueror, vanquisher.

غَوَاْلِبُ
غَوَاْلِبُ 41 ,
a.  Insuperable, invincible obstacles.

غَلْبَآءُ
غَلْبَآءُ 42 ,
a.  fem. of أَغْلَبُ 14 ( c ).

b.  Great, mighty, powerful ( tribe ).

c.  Luxuriant garden; grove.

غَلڤبَ
N. P. غَلڤبَ I ,
a.  Overcome, subdued.

غَلَّبَ
N. P. غَلَّبَ II ,
a.  see N. P. I .

غَلِبًا
غَلِبًا فِى الغَالِب فِى الاَغْلَب
a.  Mostly, for the most part, generally.

b.  Most probably.

كَثِيْرُ الغَلَبَة
كَثِيْرُ الغَلَبَة
a.  [ coll. ], Meddler, busy-body.

##### Türkçe

**غَلَبَ**
**غَلَبَ** I (mastar: **غَلْب** 1, **غَلَب** 4, **غَلَبَة** 4t, **مَغْلَب** 17, **مَغْلَبَة** 17t,

**غُِلُِبَّة**
**غُِلُِبَّة**, **غُِلُِبَّى**, **غِلِبَّآء**)
a. [mef‘ûl veya **عَلَى** ile], Üstün geldi, yenilgiye uğrattı, fethetti; bastırdı, hâkim oldu, üstün geldi; şaşırttı, boşa çıkardı; aştı, geçti.

b. [mef‘ûl ve **عَلَى** ile], -den aldı, -den mahrum etti.

**غَلِبَ**
**غَلِبَ** A (mastar: **غَلَب** 4),
a. Kalın boyunlu oldu.

**غَلَّبَ**
**غَلَّبَ** II
a. [mef‘ûl ve **عَلَى** ile], Galip kıldı, -e üstün gelmesini sağladı.

b. Zaferi -e hükmetti, galip ilan etti.

**غَاْلَبَ**
**غَاْلَبَ** III,
a. Çabaladı, -ile çekişti, yenmeye çalıştı.

**تَغَلَّبَ**
**تَغَلَّبَ** V
a. [**عَلَى** ile], Ele geçirdi, aldı, zaptetti; fethetti, boyunduruk altına aldı, itaat altına aldı (ülke vb.).

**تَغَاْلَبَ**
**تَغَاْلَبَ** VI,
a. Çekişti, yarıştı.

**اِنْغَلَبَ**
**اِنْغَلَبَ** VII
a. [topluluk için], Yenildi, yenilgiye uğratıldı, fethedildi.

**غَلَبَة**
**غَلَبَة** 4t,
a. Zafer; üstünlük; galebe; üstün taraf, hâkimiyet; baskınlık, üstün olma.

**غُلَبَة**
**غُلَبَة** 9t, **غُلُبَّة** 13t, **غُلُبَّى** 13ya,
a. bkz. 28.

**أَغْلَبُ**
**أَغْلَبُ** 14,
a. Daha güçlü.

b. Daha sık; daha muhtemel.

c. (çoğulu **غُلْب** 3), Kalın boyunlu.

**مَغْلَبَة**
**مَغْلَبَة** 17t,
a. Zafer yeri.

b. Zafer.

**غَاْلِب**
**غَاْلِب** 21, (çoğulu **غَلَبَة** 4t),
a. bkz. 28.

b. En çok, çoğunluk, umum, ekseriyet.

**غَاْلِبَة**
**غَاْلِبَة** 21t, (çoğulu **غَوَاْلِبُ** 41),
a. **غَاْلِب** 21’in müennesi.

**غَلَّاْب**
**غَلَّاْب** 28, (düzenli çoğulu),
a. Galip; galip gelen, fatih, yenici.

**غَوَاْلِبُ**
**غَوَاْلِبُ** 41,
a. Aşılamaz, yenilmez engeller.

**غَلْبَآءُ**
**غَلْبَآءُ** 42,
a. **أَغْلَبُ** 14 (c)’nin müennesi.

b. Büyük, güçlü, kuvvetli (kabile).

c. Gür bahçe; koruluk.

**غَلڤبَ**
Özel ad: **غَلڤبَ** I,
a. Üstün geldi, boyun eğdirdi.

**غَلَّبَ**
Özel ad: **غَلَّبَ** II,
a. bkz. Özel ad I.

**غَلِبًا فِى الغَالِب فِى الاَغْلَب**
a. Çoğunlukla, ekseriya, genel olarak.

b. En muhtemel olarak.

**كَثِيْرُ الغَلَبَة**
**كَثِيْرُ الغَلَبَة**
a. [topluluk için], Karışan kimse, işgüzar.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

غلب
غَلَبَ - يَغْلِبُ، غُلِبَ - يُغْلَبُ - غَلَب - غَالِب - غَالِبُوْن - مَغْلُوْب - غُلْب
غَلَبَ - يَغْلِبُ + كائن + كائناً: يهزم ويقهر عدوه أو خصمه بقوة حربه أو بقوة حجته، فيجبره على الاستسلام والخضوع لأمره ونهيه وحكمه
﴿كم من فئة قليلة غلبت فئة كثيرة بإذن الله﴾
غَلَبَ - يَغْلِبُ + كائن + كائناً + على أمر: يهزمه ويجبره على الخضوع على أمره
﴿قال الذين غلبوا على أمرهم﴾: غلبوا الآخرين وأنزلوهم على أمرهم
﴿قالوا ربنا غلبت علينا شقوتنا﴾: انتصرت علينا شقوتنا وأنزلتنا على أمرها
غُلِبَ - يُغْلَبُ: مبني للمجهول من " غَلَبَ - يَغْلِبُ "
غَلَب: على وزن " فـَعـَل" : اسم فعل بمعنى مفعول من " غَلَبَ - يَغْلِبُ ": الانغلاب: حال الهزيمة والانقهار
غَالِب: اسم فاعل صفة مشبهة من " غَلَبَ - يَغْلِبُ ": الذي يغلب غيره
غَالِبُون: جمع " غَالِب "
مَغْلُوْب: اسم مفعول من " غَلَبَ - يَغْلِبُ ": المهزوم
أغْلَب: على وزن " أفعـَل ": اسم فاعل مبالغة من " غَلَبَ - يَغْلِبُ ": مسيطر وغالب بشدة
غُلْب: جمع " أَغْلَب "
﴿حدائق غُلْبا﴾: حدائق غالبة مسيطرة: كناية عن اختفاء لون الأرض وغلبة الخضرة والنبت
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الغلبة وقهر إرادة آخر وتطويعه وتسييره حسب أمر الغالب"، وهي:
هَزَمَ - يَهْزِمُ، ظَفِرَ - يَظْفَرُ، غَلَبَ - يَغْلِبُ، كَبَتَ - يَكْبِتُ، دَرَسَ - يَدْرُسُ، رَاضَ - يَروْضُ
غَلَبَ - يَغْلِبُ
 	﴿كتب الله لأغلبن أنا ورسلي إن الله قوي عزيز(21)﴾ المجادلة
 	﴿ياأيها النبي حرض المؤمنين على القتال إن يكن منكم عشرون صابرون يغلبوا مائتين وإن يكن منكم مائة يغلبوا ألفا من الذين كفروا بأنهم قوم لا يفقهون(65)﴾ الأنفال ﴿الآن خفف الله عنكم وعلم أن فيكم ضعفا فإن يكن منكم مائة صابرة يغلبوا مائتين وإن يكن منكم ألف يغلبوا ألفين بإذن الله والله مع الصابرين(66)﴾ الأنفال
 	﴿فلما فصل طالوت بالجنود قال إن الله مبتليكم بنهر فمن شرب منه فليس مني ومن لم يطعمه فإنه مني إلا من اغترف غرفة بيده فشربوا منه إلا قليلا منهم فلما جاوزه هو والذين آمنوا معه قالوا لا طاقة لنا اليوم بجالوت وجنوده قال الذين يظنون أنهم ملاقو اللهكم من فئة قليلة غلبت فئة كثيرة بإذن الله والله مع الصابرين(249)﴾ البقرة
 	﴿غلبت الروم(2) في أدنى الأرض وهم من بعد غلبهم سيغلبون(3)﴾ الروم
 	﴿وقال الذين كفروا لا تسمعوا لهذا القرآن والغوا فيه لعلكم تغلبون(26)﴾ فصلت
 	﴿فليقاتل في سبيل الله الذين يشرون الحياة الدنيا بالآخرة ومن يقاتل في سبيل الله فيقتل أو يغلب فسوف نؤتيه أجرا عظيما(74)﴾ النساء
 	﴿وقال الذي اشتراه من مصر لامرأته أكرمي مثواه عسى أن ينفعنا أو نتخذه ولدا وكذلك مكنا ليوسف في الأرض ولنعلمه من تأويل الأحاديث والله غالب على أمره ولكن أكثر الناس لا يعلمون(21)﴾ يوسف ﴿وكذلك أعثرنا عليهم ليعلموا أن وعد الله حق وأن الساعة لا ريب فيها إذ يتنازعون بينهم أمرهم فقالوا ابنوا عليهم بنيانا ربهم أعلم بهم قال الذين غلبوا على أمرهم لنتخذن عليهم مسجدا(21)﴾ الكهف
 	﴿قالوا ربنا غلبت علينا شقوتنا وكنا قوما ضالين(106)﴾ المؤمنون
يُغْلَب - يُغْلَبون
 ﴿قل للذين كفروا ستغلبون وتحشرون إلى جهنم وبئس المهاد(12)﴾ آل عمران ﴿إن الذين كفروا ينفقون أموالهم ليصدوا عن سبيل الله فسينفقونها ثم تكون عليهم حسرة ثم يغلبون والذين كفروا إلى جهنم يحشرون(36)﴾ الأنفال
 	﴿فغلبوا هنالك وانقلبوا صاغرين(119)﴾ الأعراف
 	﴿غلبت الروم(2) في أدنى الأرض وهم من بعد غلبهم سيغلبون(3)﴾ الروم
غلبهم
 ﴿غلبت الروم(2) في أدنى الأرض وهم من بعد غلبهم سيغلبون(3)﴾ الروم
غالب - غالبون
﴿ومن يتول الله ورسوله والذين آمنوا فإن حزب الله هم الغالبون(56)﴾ المائدة ﴿وإن جندنا لهم الغالبون(173)﴾ الصافات
 	﴿وجاء السحرة فرعون قالوا إن لنا لأجرا إن كنا نحن الغالبين(113)﴾ الأعراف ﴿فلما جاء السحرة قالوا لفرعون أئن لنا لأجرا إن كنا نحن الغالبين(41)﴾ الشعراء
 	﴿لعلنا نتبع السحرة إن كانوا هم الغالبين(40)﴾ الشعراء ﴿فألقوا حبالهم وعصيهم وقالوا بعزة فرعون إنا لنحن الغالبون(44)﴾ الشعراء
 	﴿وإذ زين لهم الشيطان أعمالهم وقال لا غالب لكم اليوم من الناس وإني جار لكم فلما تراءت الفئتان نكص على عقبيه وقال إني بريء منكم إني أرى ما لا ترون إني أخاف الله والله شديد العقاب(48)﴾ الأنفال
 	﴿إن ينصركم الله فلا غالب لكم وإن يخذلكم فمن ذا الذي ينصركم من بعده وعلى الله فليتوكل المؤمنون(160)﴾ أل عمران
 	﴿قال رجلان من الذين يخافون أنعم الله عليهما ادخلوا عليهم الباب فإذا دخلتموه فإنكم غالبون وعلى الله فتوكلوا إن كنتم مؤمنين(23)﴾ المائدة
 	﴿قال سنشد عضدك بأخيك ونجعل لكما سلطانا فلا يصلون إليكما بآياتنا أنتما ومن اتبعكما الغالبون(35)﴾ القصص ﴿ونصرناهم فكانوا هم الغالبين(116)﴾ الصافات
 	﴿وقال الذي اشتراه من مصر لامرأته أكرمي مثواه عسى أن ينفعنا أو نتخذه ولدا وكذلك مكنا ليوسف في الأرض ولنعلمه من تأويل الأحاديث والله غالب على أمره ولكن أكثر الناس لا يعلمون(21)﴾ يوسف ﴿وكذلك أعثرنا عليهم ليعلموا أن وعد الله حق وأن الساعة لا ريب فيها إذ يتنازعون بينهم أمرهم فقالوا ابنوا عليهم بنيانا ربهم أعلم بهم قال الذين غلبوا على أمرهم لنتخذن عليهم مسجدا(21)﴾ الكهف
 	﴿بل متعنا هؤلاء وآباءهم حتى طال عليهم العمر أفلا يرون أنا نأتي الأرض ننقصها من أطرافها أفهم الغالبون(44)﴾ الأنبياء
مغلوب
 ﴿كذبت قبلهم قوم نوح فكذبوا عبدنا وقالوا مجنون وازدجر(9) فدعا ربه أني مغلوب فانتصر(10)﴾ القمر
غلبا
 ﴿أَنَّا صَبَبْنَا الْمَاءَ صَبًّا(25)ثُمَّ شَقَقْنَا الْأَرْضَ شَقًّا(26)فَأَنْبَتْنَا فِيهَا حَبًّا(27)وَعِنَبًا وَقَضْبًا (28) وَزَيْتُونًا وَنَخْلًا (29) وَحَدَائِقَ غُلْبًا(30)وَفَاكِهَةً وَأَبًّا(31)﴾ عبس
جاء في التفسير: غلباً: عظاماً متكاتفة الأشجار - واغلولب العشب: بلغ والتف البعض بالبعض، الأغلب: غليظ الرقبة
الغلب: جمع "أغلب" وغلباء وهي الغلاظ أو الطوال، الغلب: النخل الكرام - عظام الأوسط والجذوع
مختار الصحاح
● [غلب] غ ل ب: غَلَبَ من باب ضرب غَلَبَةً و غَلَبَاً أيضا بفتح اللام فيهما و غَالَبَهُ مُغَالَبَةً و غِلاَباً بالكسر و تَغَلَّبَ على البلد استولى عليه قهرا و الغَلاَّبُ بالتشديد الكثير الغلبة و المُغْلَّبُ بفتح اللام وتشديدها المَغْلُوبُ مِرارا و تَغْلِبُ بكسر اللام أبو قبيلة والنسبة إليه تَغْلَبيُّ بفتح اللام استيحاشا لتوالي الكسرتين مع ياء النسب وربما قالوه بالكسر لأن فيه حرفين غير مكسورين ففارق النسبة إلى نَمِر قلت يعني أن في نَمِر حرفا واحدا غير مكسور فلم ينسبوا إليه بالكسر بل بالفتح فقط قال وحديقة غَلْبَاءُ بوزن حمراء أي مُلتفة و حدائقُ غُلْبٌ و الغَلُبَّةُ و الغُلُبَّةُ القهر
الراغب
غلب
- الغلبة القهر يقال: غلبته غلبا وغلبة وغلبا (انظر: الأفعال 2/32، والبصائر 4/142)، فأنا غالب. قال تعالى: }آلم * غلبت الروم * في أدنى الأرض وهم من بعد غلبهم سيغلبون﴿[الروم/1 - 2 - 3]،﴾كم من فئة قليلة غلبت فئة كثيرة﴿[البقرة/249]،﴾يغلبوا مائتين﴿[الأنفال/65]،﴾يغلبوا ألفا﴿[الأنفال/65]،﴾لأغلبن أنا ورسلي﴿[المجادلة/21]،﴾لا غالب لكم اليوم﴿[الأنفال/48]،﴾إن كنا نحن الغالبين﴿[الأعراف/113]،﴾إنا لنحن الغالبون﴿[الشعراء/44]،﴾فغلبوا هنالك﴿[الأعراف/119]،﴾أفهم الغالبون﴿[الأنبياء/ 44]،﴾ستغلبون وتحشرون﴿[آل عمران/12]،﴾ثم يغلبون﴿[الأنفال/36]، وغلب عليه كذا أي: استولى.﴾غلبت علينا شقوتنا﴿[المؤمنون/106]، قيل: وأصل غلبت أن تناول وتصيب غلب رقبته، والأغلب: الغليظ الرقبة، يقال: رجل أغلب، وامرأة غلباء، وهضبة غلباء، كقولك: هضبة عنقاء ورقباء، أي: عظيمة العنق والرقبة، والجمع: غلب، قال:﴾وحدائق غلبا{ [عبس/30].
ملخص اللسان:
1.     غَلَبه يَغْلِـبُه غَلْباً وغَلَباً، وتَغَلَّبَ على بلد كذا: استولى عليه قَهْراً، وغَلَّبْتُه أَنا عليه تَغْليباً
2.     واغْلَولَبَ النَّبْتُ: بَلَغَ كلَّ مَبْلَغٍ والتَفَّ، وخَصَّ اللحيانيُّ به العُشْبَ. واغْلَوْلَبَ العُشْبُ، واغْلَولَبَتِ الأَرضُ إِذا التَفَّ عُشْبُها.
3.     اغْلَولَبَ القومُ إِذا كَثُرُوا، من اغْلِـيلابِ العُشْبِ. وحَديقَةٌ مُغْلَوْلِـبَة: ملْتفّة.
4.     في قوله عز وجل: وحدائقَ غُلْباً؛ قال: شجرة غَلْباءُ إِذا كانت غليظة؛
لسان العرب
● - غلب: غَلَبه يَغْلِـبُه غَلْباً وغَلَباً، وهي أَفْصَحُ، وغَلَبةً  ومَغْلَباً ومَغْلَبةً؛ قال أَبو الـمُثَلَّمِ:  رَبَّاءُ مَرْقَبةٍ، مَنَّاعُ مَغْلَبةٍ، *  رَكَّابُ سَلْهبةٍ، قَطَّاعُ أَقْرانِ  وغُلُبَّـى وغِلِـبَّـى، عن كراع. وغُلُبَّةً وغَلُبَّةً، الأَخيرةُ عن  اللحياني: قَهَره. والغُلُبَّة، بالضم وتشديد الباءِ: الغَلَبةُ؛ قال  الـمَرَّار:  أَخَذْتُ بنَجْدٍ ما أَخَذْتُ غُلُبَّةً، *  وبالغَوْرِ لي عِزٌّ أَشَمُّ طَويلُ  ورجل غُلُبَّة أَي يَغْلِبُ سَريعاً، عن الأَصمعي. وقالوا: أَتَذْكر  أَيامَ الغُلُبَّةِ، والغُلُبَّـى، والغِلِـبَّى أَي أَيامَ الغَلَبة وأَيامَ من عَزَّ بَزَّ. وقالوا: لمنِ الغَلَبُ والغَلَبةُ؟ ولم يقولوا: لِـمَنِ الغَلْبُ؟ وفي التنزيل العزيز: وهم من بَعْدِ غَلَبِهم سَيَغْلِـبُون؛ وهو من مصادر المضموم العين، مثل الطَّلَب. قال الفراءُ: وهذا يُحْتَمَلُ أَن يكونَ غَلَبةً، فحذفت الهاءُ عند الإِضافة، كما قال الفَضْلُ بن العباس بن عُتْبة اللِّهْبـيّ:  إِنَّ الخَلِـيطَ أَجَدُّوا البَيْنَ فانْجَرَدُوا، *  وأَخْلَفُوكَ عِدَا الأَمْرِ الذي وَعَدُوا  أَراد عِدَةَ الأَمر، فحذف الهاءَ عند الإِضافة. وفي حديث ابن مسعود: ما اجْتَمَعَ حلالٌ وحرامٌ إِلا غَلَبَ الـحَرامُ الـحَلالَ أَي إِذا  امْتَزَجَ الحرامُ بالـحَلال، وتَعَذَّرَ تَمْييزهما كالماءِ والخمر ونحو ذلك، صار الجميع حراماً. وفي الحديث: إِنَّ رَحْمَتي تَغْلِبُ غَضَبي؛ هو إِشارة إِلى سعة الرحمة وشمولها الخَلْقَ، كما يُقال: غَلَبَ على فلان الكَرَمُ أَي هو أَكثر خصاله. وإِلا فرحمةُ اللّه وغَضَبُه صفتانِ راجعتان إِلى إِرادته، للثواب والعِقاب، وصفاتُه لا تُوصَفُ بغَلَبَةِ إِحداهما الأُخرى، وإِنما على سبيل المجاز للمبالغة. ورجل غالِبٌ مِن قوم غَلَبةٍ، وغلاَّب من قوم غَلاَّبينَ، ولا يُكَسَّر. ورجل غُلُبَّة وغَلُبَّة: غالِبٌ، كثير الغَلَبة، وقال اللحياني: شديد الغَلَبة. وقال: لَتَجِدَنَّه غُلُبَّة عن قليل، وغَلُبَّةَ أَي  غَلاَّباً.والـمُغَلَّبُ: الـمَغْلُوبُ مِراراً. والـمُغَلَّبُ من الشعراءِ:  المحكوم له بالغلبة على قِرْنه، كأَنه غَلَب عليه. وفي الحديث: أَهلُ الجنةِ الضُّعَفاءُ الـمُغَلَّبُونَ. الـمُغَلَّبُ: الذي يُغْلَبُ كثيراً. وشاعر مُغَلَّبٌ أَي كثيراً ما يُغْلَبُ؛ والـمُغَلَّبُ أَيضاً: الذي يُحْكَمُ  له بالغَلَبة، والمراد الأَوَّل. وغُلِّبَ الرجلُ، فهو غالِبٌ: غَلَبَ، وهو من الأَضداد. وغُلِّبَ على صاحبه: حُكِمَ له عليه بالغلَبة؛ قال امرؤُ القيس:  وإِنَّكَ لم يَفْخَرْ عليكَ كفاخِرٍ *  ضَعِـيفٍ؛ ولم يَغْلِـبْكَ مِثْلُ مُغَلَّبِ  وقد غالبَه مُغالبة وغِلاباً؛ والغِلابُ: الـمُغالَبة؛ وأَنشد بيت كعب  بن مالك:  هَمَّتْ سَخِـينَةُ أَن تُغالِبَ رَبَّها، *  ولَيُغْلَبَنَّ مُغالِبُ الغَلاَّبِ  \<ص:652>  والـمَغْلبة: الغَلَبة؛ قالت هِنْدُ بنتُ عُتْبة تَرْثي أَباها:  يَدْفَعُ يومَ الـمَغْلَبَتْ، *  يُطْعِمُ يومَ الـمَسْغَبَتْ  وتَغَلَّبَ على بلد كذا: استولى عليه قَهْراً، وغَلَّبْتُه أَنا عليه تَغْليباً. محمدُ بنُ سَلاَّمٍ: إِذا قالت العرب: شاعر مُغَلَّبٌ، فهو مغلوب؛ وإِذا قالوا: غُلِّبَ فلانٌ، فهو غالب. ويقال: غُلَّبَتْ ليْلى الأَخْيَليَّة على نابِغة بني جَعْدَة، لأَنها غَلَبَتْه، وكان الجَعْدِيُّ مُغَلَّباً.  وبعير غُلالِبٌ: يَغْلِبُ الإِبل بسَيْرِه، عن اللحياني. واسْتَغْلَبَ  عليه الضحكُ: اشتدَّ، كاسْتَغْرَبَ. والغَلَبُ: غِلَظُ العُنق وعِظَمُها؛  وقيل غِلَظُها مع قِصَرٍ فيها؛ وقيل: مع مَيَلٍ يكون ذلك من داءٍ أَو  غيره. غَلِبَ غَلَباً، وهو أَغْلَبُ: غليظُ الرَّقَبة. وحكى اللحياني: ما كان أَغْلَبَ، ولقد غَلِبَ غَلَباً، يَذْهَبُ إِلى الانتقال عما كان عليه.  قال: وقد يُوصَفُ بذلك العُنُق نفسه، فيقال: عُنُق أَغْلَبُ، كما يقال: عُنقٌ أَجْيَدُ وأَوْقَصُ. وفي حديث ابن ذي يَزَنَ: بِـيضٌ مَرازبةٌ غُلْبٌ جَحاجحة؛ هي جمع أَغْلَب، وهو الغليظ الرَّقَبة، وهم يَصِفُون أَبداً السادةَ بغِلَظِ الرَّقبة وطُولِها؛ والأُنثى: غَلْباءُ؛ وفي قصيد كعب: غَلْباءُ وَجْناءُ عُلْكومٌ مُذَكَّرَةٌ. وقد يُسْتَعْمَل ذلك في غير الحيوان، كقولهم: حَديقةٌ غَلْباءُ أَي عظيمةٌ مُتكاثفة مُلْتفَّة. وفي التنزيل العزيز: وحَدائِقَ غُلْباً. وقال الراجز:  أَعْطَيْت فيها طائِعاً، أَوكارِها،  حَديقةً غَلْباءَ في جِدارِها  الأَزهري: الأَغْلَبُ الغَلِـيظُ القَصَرَةِ. وأَسَدٌ أَغْلَبُ وغُلُبٌّ: غَلِـيظُ الرَّقَبة. وهَضْبةٌ غَلْباءُ: عَظِـيمةٌ مُشْرِفة. وعِزَّةٌ غَلْباءُ كذلك، على المثل؛ وقال الشاعر:  وقَبْلَكَ ما اغْلَولَبَتْ تَغْلِبٌ، *  بغَلْباءَ تَغْلِبُ مُغْلَولِـبينا  يعني بِعِزَّة غَلْباءَ. وقَبيلة غَلْباءُ، عن اللحياني: عَزيزةٌ ممتنعةٌ؛ وقد غَلِبَتْ غَلَباً.  واغْلَولَبَ النَّبْتُ: بَلَغَ كلَّ مَبْلَغٍ والتَفَّ، وخَصَّ اللحيانيُّ به العُشْبَ. واغْلَوْلَبَ العُشْبُ، واغْلَولَبَتِ الأَرضُ إِذا التَفَّ عُشْبُها. واغْلَولَبَ القومُ إِذا كَثُرُوا، من اغْلِـيلابِ العُشْبِ. وحَديقَةٌ مُغْلَوْلِـبَة: ملْتفّة. الأَخفش: في قوله عز وجل: وحدائقَ غُلْباً؛ قال: شجرة غَلْباءُ إِذا كانت غليظة؛ وقال امرؤُ القيس:  وشَبَّهْتُهُمْ في الآلِ، لـمَّا تَحَمَّلُوا، *  حَدائِقَ غُلْباً، أَو سَفِـيناً مُقَيَّرا  والأَغْلَبُ العِجْليُّ: أَحَدُ الرُّجَّاز.  وتَغْلِبُ: أَبو قبيلة، وهو تَغْلِبُ بنُ وائل بن قاسط بنِ هِنْبِ بنِ  أَفْصَى بن دُعْمِـيِّ بن جَديلَةَ ابن أَسَدِ بن ربيعةَ بن نِزار بن  مَعَدِّ بن عَدْنانَ. وقولهم: تَغْلِبُ بنتُ وائِل، إِنما يَذْهَبُون  بالتأْنيث إِلى القبيلة، كما قالوا تميمُ بنتُ مُرٍّ. قال الوليد بن عُقْبة،  وكان وَليَ صَدَقات بني تَغْلِبَ:  إِذا ما شَدَدْتُ الرأْسَ مِنِّي بِمِشْوَذٍ، *  فَغَيَّكِ عَنِّي، تَغْلِبَ ابنةَ وائِل  وقال الفرزدق:  لولا فَوارِسُ تَغْلِبَ ابْنةِ وائِلٍ، *  ورَدَ العَدُوُّ عليك كلَّ مَكانِ  \<ص:653>  وكانت تَغْلِبُ تُسَمَّى الغَلْباءَ؛ قال الشاعر:  وأَوْرَثَني بَنُو الغَلْباءِ مَجْداً *  حَديثاً، بعدَ مَجْدِهِمُ القَديمِ  والنسبة إليها: تَغْلَبـيٌّ، بفتح اللام، اسْتِـيحاشاً لتَوالي الكسرتين  مع ياءِ النسب، وربما قالوه بالكسر، لأَن فيه حرفين غير مكسورين، وفارق النسبة إِلى نَمِر. وبنو الغَلْباءِ: حَيٌّ؛ وأَنشد البيت أَيضاً:  وأَوْرَثَني بنُو الغَلْباءِ مَجْداً  وغالِبٌ وغَلاَّبٌ وغُلَيْبٌ: أَسماءٌ. وغَلابِ، مثل قَطامِ: اسم  امرأَة؛ مِن العرب مَنْ يَبْنِـيه على الكسرِ، ومنهم من يُجْريه مُجْرى زَيْنَبَ.  وغالِبٌ: موضعُ نَخْلٍ دون مِصْرَ، حَماها اللّه، عز وجل، قال كثير عزة:  يَجُوزُ بِـيَ الأَصْرامَ أَصْرامَ غالِبٍ، *  أَقُولُ إِذا ما قِـيلَ أَيْنَ تُريدُ:  أُريدُ أَبا بكرٍ، ولَوْ حالَ، دُونَه، *  أَماعِزُ تَغْتالُ الـمَطِـيَّ، وَبِـيدُ  والـمُغْلَنْبـي: الذي يَغْلِـبُكَ ويَعْلُوكَ.
مقاييس اللغة:
(غلب) الغين واللام والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على قوّةٍ وقَهرٍ وشدَّة. من ذلك: غَلَب الرّجلُ غَلْبَاً وغَلَباً وغَلَبة. قال الله تعالى: ﴿وَهُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِم سَيَغْلِبُون﴾  [الروم 3]. والغِلاَب: المغالَبة. والأغلَبُ: الغَليظ الرّقَبة. يقال: غَلِبَ يَغْلَبُ غَلَباً. وهضْبةٌ غَلباء، وعِزَّةٌ غلباء. وكانت تغلِبُ تسمَّى الغلباء. قال:
وأورثَنِي بنو الغَلباء مَجْداً  *** حديثاً بعد مَجدِهمُ القديمِ([5])
واغلولَبَ العُشْب: بلَغَ كلَّ مَبلغ. والمُغَلَّب من الشُّعراء: المغلوب مِراراً. والمُغَلَّب أيضاً: الذي غَلب خَصْمَه أو قِرْنَه، كأنَّه غلَّب على خَصْمِه، أي جُعِلت له الغَلَبة.
القاموس المحيط:
الغَلْبُ، ويُحَرَّكُ، والغَلَبَةُ والمَغْلَبَةُ والمَغْلَبُ والغُلُبَّى، كالكُفُرَّى، والغِلِبَّى، كالزِّمِكَّى، والغُلُبَّةُ، بضمَّتينِ، والغَلُبَّةُ، بفتح الغَيْنِ، والغَلابِيَةُ القَهْرُ. والمُغَلَّبُ المَغْلُوبُ مِراراً، والمَحْكومُ له بالغَلَبَةِ، ضِدُّ، وشاعِرٌ عِجْليٌّ. وغَلِبَ، كَفَرِحَ غَلُظَ عُنُقُهُ. والغَلْبَاءُ الحَديقَةُ المُتكاثِفَةُ، كالمُغْلَوْلِبَةِ، ومنَ الهِضابِ المُشْرِفَةُ العظيمةُ، ومنَ القَبائِلِ العَزيزَةُ المُمْتَنِعَةُ، وأبو حَيٍّ، وهو المَعْروفُ بِتَغْلِبَ، والنِّسْبةُ، بِفَتْحِ اللاَّمِ وهو ابْنُ وائِلِ بنِ قاسِطٍ، وقَوْلُهُم تَغْلِبُ بِنْتُ وائِلٍ، ذَهابٌ إلى مَعْنَى القَبيلَةِ، كَقَوْلِهِم تَميمُ بنتُ مُرٍّ. وتَغَلَّبَ اسْتَوْلَى قَهراً. والْأَغْلَبُ الْأَسَدُ، وشُعَراءُ أزْدِيٌّ، وكَلْبيٌّ، وعِجْليٌّ. ويَغْلِبُ بنُ كُلَيْبٍ، كيَضْرِبُ، وغَلْبونُ، وغالبٌ، وكَسحابٍ وكتَّانٍ وزُبَيْرٍ أسْماءٌ. وكقَطامِ امْرَأةٌ. وغالِبٌ ع دونَ مِصْرَ. والمُغْلَنْبِي الذي يَغْلِبُكَ ويَعْلُوكَ.
تاج العروس:
غلب
الغَلْبُ بفَتْح فَسُكُون ويُحرَّك وَهِيَ أَفْصَح والغَلَبَة مُحَرَّكة والمَغْلَبَةُ بالفَتْح وهو قَلِيل والمَغْلَبُ بغيرِ هاءٍ وهُمَا مَصْدَرَانِ مِيمِيَّان وفي الأَوَّل قال أَبُو المُثَلَّم :
رَبَّاءُ مَرْقَبَةٍ مَنَّاعُ مغْلَبَة ... رَكَّابُ سَلْهَبَة قَطَّاعُ أَقْرَانِ وفي المَغْلَبَةِ قالت هِنْدُ بنتُ عُتْبَةَ تَرْثِي أَخَاهَا :
" يَدْفَعُ يومَ المَغْلَبَتْ
" يُطْعِم يوْمَ المَسْغَبَتْ
والغُلُبَّى كالكُفُرَّي والغِلِبَّى كالزَّمِكَّي وَهُمَا عن الفَرَّاء هكذا عِنْدنا في النُّسَخ المُصحَّحة فلا يُعَوَّل على قَوْل شَيْخِنا : لَوْ قَالَ كَذَا لأَجَاد ثم قال : وربما وُجِد في نُسَخ لكنه إِصْلاح والأُصُولُ المُصَحَّحة مُجَرّدة . قلت : وهذه دعوى عَصَبِيَّة من شيخنا فإِنَّ النُّسخَ الَّتِي رأَينَاها عَالِباً مَوْجودٌ فِيهَا هَذَا الضَّبْط وإِذَا سَقَط من نُسْخَتِه لا يَعُمُّ السُّقُوطُ من الكُلِّ وكذا قولُه في أَوَّلِ المَادَّة : أَورد المُصَنِّفُ هذَا اللَّفْظَ وأَتْبَعَه بأَلْفَاظٍ غَيرِ مَضْبُوطة ولا مَشْهُورَة تبعاً لِمَا في المُحْكَم وذاك يتقيد لضبطها بالقَلم وهذا الْتَزَم ضَبْطَ الأَلْفَاظ باللِّسَان وكأَنَّه نَسِيَ الشَّرط وأَهْمَل الضَّبْط إِلى آخر مَا قَالَ . ولا يَخْفَى أَنَّ قَوْلَه : ويُحَرَّك ضَبْطٌ لِمَا قَبْلَه والَّذِي بَعْدَه مُسْتَغْنٍ عن الضَّبْط لاشْتِهَاره واللّذانِ بَعْدَه من المَصَادِر المِيمِيَّة مَشْهُورَةُ الضَّبْطِ لا يكاتد يُخْطِئُ فِيهِمَا الطَّالِب واللَّذَانِ بعدَه فقد ضَبَطَهما بالأَوْزَان وإِن سَقط من نُسْخَتِه وضبَط الَّذِي بَعْدَه فقال : والغُلُبَّةُ بضَمَّتَيْنِ عن اللّحْيَانِيّ قال الشَّاعِرُ :
أَخذْتُ بِنَجْدٍ ما أَخَذْتُ عُلُبَّةً ... وبالغَوْرِ لي عِزٌّ أَشَمُّ طَوِيلُ والغَلُبَّة بفَتْحِ الغَيْنِ وضَمِّ الَّلامِ مع تَشْدِيدِ المُوَحَّدَة فِيهِما وَهَذِه عن أَبي زَيْد . والغَلاَبِيَة أَي كزَلاَبِيّة والغلباء بالكسر وتشديد الموحدة مَمْدُوداً عن كُرَاع والغُلَبَة كهُمَزَة عن الصَّاغَانِيّ كُلُّ ذَلِك بمَعْنَى الغَلَبَة والقَهْر وقولهم : لتَجْدَنَّه غُلُبَّةً عن قَلِيل أَي بضَمَّتَيْن وغَلُبَّة أَي بالفَتْح مع التَّشْدِيدِ أَي غَلاَّباً . والمُغَلَّبُ كمُعَظَّم : المَغْلُوب مِرَاراً : أَو المُغَلَّبُ من الشُّعَرَاءِ : المَحْكُومُ لَهُ بالغَلَبَةِ على قِرْنِه كأَنَّه غُلِّبَ عَلَيْه . وفي الحَدِيثِ : أَهلُ الجَنَّةِ الضُّعَفَاء المُغَلَّبُون . المُغَلَّب : الذِي يُغْلبُ كثيراً . وشَاعِر مُغَلَّبٌ أَي كثيراً مَا يُغْلَبُ . وغُلِّبَ عَلَى صَاحِبِه : حُكِمَ له عليه بالغَلَبَةِ . قال امرؤ القَيْس :
وإِنَّكَ لَمْ يَفْخَرْ عَلَيْكَ كَفَاخِرٍ ... ضَعِيفٍ ولم يَغْلِبْكَ مِثْلُ مُغَلَّبِ وقال مُحَمَّدُ بنُ سَلاَّم : إِذَا قَالَت العَرَبُ : شَاعِرٌ مُغَلَّبٌ فهو مَغْلُوب وإِذَا قالوا : غُلِّبَ فلانٌ فَهُو غَالِب . ويقال : غُلِّبَت لَيْلَى الأَخْيَلِيَّة على نَابِغَة بِنِي جَعْدَة ؛ لأَنها غَلَبَتْه وكان الجَعْدِيّ مُغَلَّباً وهو ضِدٌّ صَرَّح بِهِ ابنُ منظور وابنُ سِيده وغَيْرُهُمَا . المُغَلَّبُ : شَاعِرٌ عِجْلِيٌّ بالكَسْر إِلى عِجْلِ بن لُجَيْم . وغَلِب كفَرِح غَلَباً : غَلُظَ عُنُقُه قيل : مع قِصَرٍ فيه وقيل : مع مَيْلٍ يَكُون ذلك مِنْ دَاءٍ أَو غيره وهو أَغلَبُ . وَحَكَى اللِّحيانيّ : ما كانَ أَغْلَبَ ولقد غَلِبَ غَلَباً يَذْهَب إِلى الانْتِقال عما كَان عليه . قال : وقد يُوصَف بذلِكَ العُنُق نَفسُه فيقال : عُنقٌ أَغْلَبُ كما يقال : عُنُقٌ أَجْيَدُ وَأْوْقَصُ وفي حديث ابن ذِي يَزَن :
" بِيضٌ مَرَازِبَةٌ غُلْبٌ جَحَا جِحَةٌ هي جمع أَغلب وهو الغَليظُ الرَّقَبة وناقة غَلْبَاءُ : غَلِيظَةُ الرَّقَبَة : ومنه قولُ كَعْبِ بْنِ زُهَيْر :
" غَلباءُ وَجْنَاءُ عُلكومٌ مُذَكَّرَةٌ من المجاز : الغَلْبَاءُ : الحَدِيقَةُ المُتَكَاثِفَةُ كالمُغْلَوْلِبَة . واغْلَوْلَبَ العُشْبُ إِذَا تكَاثَفَ . الغَلْبَاءُ من الهِضَاب : المُشْرِفَةُ العَظِيمَة . يقال : هضْبَةٌ غلباءُ أَي عظِيمة مُشْرِفَة . وقوله تعالى : وحَدَائِقَ غُلْباً قال البَيْضَاوِيّ : أَي عِظَاماً . مُسْتَعَار مِنْ وَصْفِ الرِّقاب . الغَلْبَاءُ من القَبَائِل : العَزيزَةُ المُمْتَنِعَةُ . الغَلْبَاءُ : أَبُو حَيّ وَهُوَ المَعْرُوف بتَغْلِبَ كانت تَغْلِبُ تُسمَّى الغَلْبَاءَ . قال الشاعر :
وأَورَثَنِي بَنُو الغَلْبَاءِ مَجْداً ... حَدِيثاً بعد مَجْدِهُم القَدِيمِ
أَو أَنَّ بَنِي الغَلْبَاءِ : حَيٌّ آخَرُ غير بَنِي تَغْلِبَ . وفي المصباح : بنو تَغْلبَ : حَيٌّ من مُشْرِكي العَرَب طَلَبَهم عُمَرُ بالجِزْيَة فأَبَوْا أَن يُعْطُوها باسم الجِزْيَة وصَالَحُوا على اسْمِ الصَّدَقَة مُضَاعَفَةً ويُرْوَى أَنَّه قال : هَاتُوها وسَمُّوها ما شِئْتُم . والنِّسْبَةُ إِلَيْها بِفَتْح اللاَّم استيحَاشاً لتَوَالِي الكَسْرَتَيْن مع يَاءِ النَّسَب وهو قول ابْن السَّرَّاج كذا في المِصْبَاح وربما قَالُوه بالكَسْرِ لأَنّ فيه حَرْفَيْن غَيْر مكسوريْن وفارقَ النِّسْبَة إِلى نَمِر . قلت : والذِي في المِصْباح أَن الكَسْر هو الأَصْلُ وَهُو أَي تَغْلِب ابْنُ وَائِلِ بْنِ قَاسِط بن هِنْبِ بْنِ أَفْصَى بن دَعْمِيّ ابن جَدِيلَة بْنِ أَسَدِ بْنِ رَبِيعَةَ بْنِ نِزَار ابن مَعَدّ بْنِ عَدْنَان . وقَوْلُهم : تَغْلِبُ بِنْتُ وَائِل إِنَّمَا هو ذَهَابٌ إِلَى مَعْنَى القَبِيلَة كقَوْلِهِم : تَمِيمُ بِنْتُ مُرّ . قال الوَلِيدُ بنُ عُقبَة وكان وَلِيَ صَدَقَات بني تَغْلِب :
إِذَا شَدَدْتُ الرأْسَ مِنِّي بمِشْوَذٍ ... فغَيَّكِ مني تَغْلِبَ ابْنةَ وائل وقال الفرزدق :
لولا فَوَارِسُ تَغْلِبَ ابنةِ وَائِلٍ ... ورَدَ العَدُوُّ عليكَ كُلَّ مكانِ وتَغَلَّبَ على بَلَد كذا : اسْتَوْلَى عليه قهْراً . والأَغْلَبُ : الأَسَدُ . الأَغْلَبُ : شُعراءُ ورُجَّازٌ أَزْدِيٌّ وكَلْبِيٌّ وعجلي أَي من هَذِه القَبَائِل الثَّلاَثَة فالكَلْبِيّ : اسمه بِشْرُ بنُ حَرْزَم بن خُثَيْم بن جَعْول والأَزِديّ : هُو ابنُ نُبَاتَة وهُمَا شَاعِرَانِ . ويَغْلِبُ بْنُ كُلَيْبٍ الحَضْرَمِيّ كَيضْرِب وكذا يَغْلِب بنُ رَبيعَة بن نَمِرٍ الحَضْرَمِيّ . قلت : ومِنْ وَلَد الأَخِير قَاضِي مِصْر أَبو مِحْجَن توبَةُ بْنُ نَمِر ابْنِ حَرْمَلَة بْنِ يَغْلِب هذا وسَيَأْتي ذِكْرُه وذكْرُ ذَويهِ في ب س س . وغَلْبُونُ بالفَتْح وغَالِبٌ و غَلاَبٌ كسَحَاب و غَلاَّبٌ مثل كَتَّان و غُلَيْبٌ مِثْل زُبَيْر : أَسْمَاءٌ . فمِنَ الأَوَّل جَدُّ أَبِي الطَّيِّب مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَد بن غَلْبُون المقرئ المصريّ روى عن أَبي بكر السَّامِريّ وعنه أَبو الفَضْل الخُزَاعِيّ . والثاني قِبيلَةٌ من خَوْلاَنَ إِلَى غَالِب بْن سَعد بْنِ خَوْلاَن من قُضَاعَة مِنْهُم عُمَرُ بْنُ زَيْدِ الغَالِبيُّ الشَّاعِر ومُحَمَّدُ بْنُ نَصْرِ بْنِ غَالِب الغَالِبِيّ إِلى جدِّه . قال أَبو علِيّ القَالِيّ : نَاولني كِتَاب الأَلْفَاظ لِيَعْقُوب بْنِ السِّكّيت عن ابْنِ كَيْسَان عن ثَعْلَب عنه . والثالِث سَيَأْتِي تَحْقِيقُه . والرابع خَالِدُ بْنُ غلاَّب القُرَشِيّ البَصْرِيّ . قال ابنُ مَرْدَوَيْه في تاريخ أَصْبهَان : لَهُ صُحْبَة . قلت : وهكذا في مُعْجَم ابْنِ فَهْد ولكن وَهِمَ ابنُ السَّمْعَانِيّ هنا فقال : وهو جَدّ الغَلاَّبِين بالبصرة . وغَلاَبُ أُمُّه لأَنَّ الصوابَ التَّخْفِيف كما يَأْتي . وغالِب ابْنُ الحَارِث المُزْنِيّ وغَالِبُ بْنُ بِشْر الأَسَدِيّ وغَالِبُ بْنُ عَبْدِ اللهِ الكِنانيّ : صَحَابِيُّون . غَلاَبِ كَقطَامِ : اسمُ امرَأَة مِنَ العَرَبِ مِنْهُم مَنْ يَبْنِيهِ على الكسر ومِنْهُم من يُجْرِيه مُجْرى زَيْنَب . قال ابنُ الكَلْبِيّ : بنو غَلاَب : هم بَنُو الحَارِث بنُ أَوْس قال الرُّشَاطِيّ : الحَارِث بنُ أَوْس النَّابِغَة بن غَنِيّ ابْنُ حَبِيبِ بْنِ وَاثِلَةَ بْنِ دُهْمَان بْنِ نَصْرِ بْنِ مُعاوِية أَهل بيتٍ بالبَصرَة يُعْرَفُونَ ببنِي غَلاَبِ وغَلاَبِ : جَدَّة لهم من مُحَارِب بْنِ خَصَفَة . وقال الرُّشَاطِيّ : رأَيتُ بخَطِّ أَمِيرِ المُؤْمِنين الحكَم : أُمُّ الحارِث بْنِ أَوْس غَلابُ ابْنَةُ الفَهْمِيّ وهذا يُخَالِف قَوْلَ ابن دُرَيْد . مِنْهم غَسَّانُ بْنُ المُفَضَّل وبِشْرُ ابْنُ المُفَضَّل وعَبَّاس بْنُ أَبِي طَالب . وقال ابنُ الأَثير : أَبو بَكْر مُحَمَّدُ ابْنُ زَكَرِيَّا بْنِ دِينَار الغَلابِيّ البصْرِيّ عن عَبْدِ اللهِ بن رَجَاء وعنه الطَّبرانيّ وغَيْرُه وقال : غَلاَب اسمُ بَعْضِ أَجْدَادِه . وغَالِبٌ : ع أَي موضِعُ نَخْل دُونَ مِصْر حمَاها اللهُ عَزَّ وجَلَّ قَالَ كُثَيِّر عزَّة :
يجُوزُ بِيَ الأَصْرامَ أَصرَامَ غَالِبٍ ... أَقُولُ إِذَا ما قِيلَ أَيْن تُرِيدُ
أُريدُ أَبَا بَكْر وإِنْ حَالَ دُونَه ... أَماعزُ تَغْتَالُ المَطِيَّ وَبِيدُ والمُغْلَنْبِي : الَّذِي يغْلِبُك ويَعْلُوك وهذَا البَابُ مُلْحَق باحْرَنْجَمَ على ما عُرِفَ في التَّصْرِيف . ومما بَقِيَ على المُصَنِّف : قولُهم : غَلَب على فُلان الكَرَمُ أَي هو أَكْرَمُ خِصالِه . ورجل غَالِبٌ من قَوْمِ غَلَبَة وغَلاَّب من قَوْم غَلاَّبِين . ورجُلٌّ غُلُبَّةٌ وَغَلُبَّة : غَالِبٌ كَثيرُ الغَلَبَة . وقال اللِّحْيانِيُّ : شَديدُ الغَلَبة وقال : لتَجِدنَّه غُلُبَّة عن قَلِيل وَغَلُبَّة أَي غَلاَّباً وقد غَالَبه مُغَالَبَةً وغِلاَباً . قال كَعْبُ بْنُ مالِك :
هَمَّتْ سَخِينَةُ أَن تُغَالِبَ رَبَّها ... ولَيُغْلَبَنَّ مُغَالِبُ الغَلاَّبِ واسْتَغْلَب عليه الضَّحِكُ : اشْتَدَّ كاسْتَغْرَبَ . وغَلَبه على نَفْسِه إِذَا أَكْرهه من الأَسَاسِ . وبنو الأَغْلَب بإِفْرِيقيَة وهم من تَمِيم بنِي الأَغْلَب بْنِ سَالم بْنِ سوَّارَة بْنِ إِبْرَاهيم بن عِقَال بن خَفَاجة بْنِ عبْدِ اللهِ بن عَبَّاد . منهم بَنُو زِيادَة بْنِ مُحَمَّد بْنِ أَحْمَد بْنِ الأَغْلَبِ بْنِ إِبراهِيمَ بنِ الأَغْلَب . وتَغْلِبُ بنُ حُلْوانَ بْنِ عَمْرو بْنِ الحَافِ ابنُ قُضَاعَة . ذكره الأَمِيرُ ابنُ مَاكُولا وغَيْرُه من أَهْل النَّسَب . وبِعيرٌ غَلاَلِبٌ كعُلاَبِط : يَغْلِب بِسَيْرِه . واغلَوْلَبَ القَوْمُ إِذا كَثُرُوا . واغلَوْلَيَت الأَرْضُ إِذا التَفَّ عُشْبُها

##### Türkçe

غلب
**غَلَبَ - يَغْلِبُ**، **غُلِبَ - يُغْلَبُ** - **غَلَب** - **غَالِب** - **غَالِبُوْن** - **مَغْلُوْب** - **غُلْب**
**غَلَبَ - يَغْلِبُ** + bir varlık + bir varlığı: düşmanını veya hasmını savaşının gücüyle yahut hüccetinin gücüyle yener ve kahreder; böylece onu teslim olmaya ve emrine, yasağına ve hükmüne boyun eğmeye mecbur eder
﴿Nice az bir topluluk, Allah’ın izniyle çok bir topluluğa galip geldi﴾
**غَلَبَ - يَغْلِبُ** + bir varlık + bir varlığı + bir iş üzerine: onu yener ve onu, kendi emri üzerine boyun eğmeye mecbur eder
﴿**قال الذين غلبوا على أمرهم**﴾: başkalarına galip geldiler ve onları kendi emirleri üzerine indirdiler
﴿**قالوا ربنا غلبت علينا شقوتنا**﴾: bedbahtlığımız bize galip geldi ve bizi kendi emri üzerine indirdi
**غُلِبَ - يُغْلَبُ**: “ **غَلَبَ - يَغْلِبُ** ”dan meçhul bina
**غَلَب**: “ **فـَعـَل** ” vezninde: “ **غَلَبَ - يَغْلِبُ** ”dan mef‘ûl mânasında fiil ismi: **الانغلاب**: yenilgi ve kahrolma hâli
**غَالِب**: “ **غَلَبَ - يَغْلِبُ** ”dan müşebbehe sıfat olan ism-i fâil: başkasına galip gelen
**غَالِبُون**: “ **غَالِب** ”in çoğulu
**مَغْلُوْب**: “ **غَلَبَ - يَغْلِبُ** ”dan ism-i mef‘ûl: yenilmiş olan
**أغْلَب**: “ **أفعـَل** ” vezninde: “ **غَلَبَ - يَغْلِبُ** ”dan mübalağa ism-i fâil: şiddetle hâkim ve galip
**غُلْب**: “ **أَغْلَب** ”in çoğulu
﴿**حدائق غُلْبا**﴾: galip, hâkim bahçeler: yer renginin kaybolmasına ve yeşilliğin ve bitkinin galebe çalmasına kinaye
Ve lafız, “ **الغلبة وقهر إرادة آخر وتطويعه وتسييره حسب أمر الغالب** ” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**هَزَمَ - يَهْزِمُ**، **ظَفِرَ - يَظْفَرُ**، **غَلَبَ - يَغْلِبُ**، **كَبَتَ - يَكْبِتُ**، **دَرَسَ - يَدْرُسُ**، **رَاضَ - يَروْضُ**
**غَلَبَ - يَغْلِبُ**
 	﴿كتب الله لأغلبن أنا ورسلي إن الله قوي عزيز(21)﴾ المجادلة
 	﴿ياأيها النبي حرض المؤمنين على القتال إن يكن منكم عشرون صابرون يغلبوا مائتين وإن يكن منكم مائة يغلبوا ألفا من الذين كفروا بأنهم قوم لا يفقهون(65)﴾ الأنفال ﴿الآن خفف الله عنكم وعلم أن فيكم ضعفا فإن يكن منكم مائة صابرة يغلبوا مائتين وإن يكن منكم ألف يغلبوا ألفين بإذن الله والله مع الصابرين(66)﴾ الأنفال
 	﴿فلما فصل طالوت بالجنود قال إن الله مبتليكم بنهر فمن شرب منه فليس مني ومن لم يطعمه فإنه مني إلا من اغترف غرفة بيده فشربوا منه إلا قليلا منهم فلما جاوزه هو والذين آمنوا معه قالوا لا طاقة لنا اليوم بجالوت وجنوده قال الذين يظنون أنهم ملاقو اللهكم من فئة قليلة غلبت فئة كثيرة بإذن الله والله مع الصابرين(249)﴾ البقرة
 	﴿غلبت الروم(2) في أدنى الأرض وهم من بعد غلبهم سيغلبون(3)﴾ الروم
 	﴿وقال الذين كفروا لا تسمعوا لهذا القرآن والغوا فيه لعلكم تغلبون(26)﴾ فصلت
 	﴿فليقاتل في سبيل الله الذين يشرون الحياة الدنيا بالآخرة ومن يقاتل في سبيل الله فيقتل أو يغلب فسوف نؤتيه أجرا عظيما(74)﴾ النساء
 	﴿وقال الذي اشتراه من مصر لامرأته أكرمي مثواه عسى أن ينفعنا أو نتخذه ولدا وكذلك مكنا ليوسف في الأرض ولنعلمه من تأويل الأحاديث والله غالب على أمره ولكن أكثر الناس لا يعلمون(21)﴾ يوسف ﴿وكذلك أعثرنا عليهم ليعلموا أن وعد الله حق وأن الساعة لا ريب فيها إذ يتنازعون بينهم أمرهم فقالوا ابنوا عليهم بنيانا ربهم أعلم بهم قال الذين غلبوا على أمرهم لنتخذن عليهم مسجدا(21)﴾ الكهف
 	﴿قالوا ربنا غلبت علينا شقوتنا وكنا قوما ضالين(106)﴾ المؤمنون
**يُغْلَب - يُغْلَبون**
 ﴿قل للذين كفروا ستغلبون وتحشرون إلى جهنم وبئس المهاد(12)﴾ آل عمران ﴿إن الذين كفروا ينفقون أموالهم ليصدوا عن سبيل الله فسينفقونها ثم تكون عليهم حسرة ثم يغلبون والذين كفروا إلى جهنم يحشرون(36)﴾ الأنفال
 	﴿فغلبوا هنالك وانقلبوا صاغرين(119)﴾ الأعراف
 	﴿غلبت الروم(2) في أدنى الأرض وهم من بعد غلبهم سيغلبون(3)﴾ الروم
**غلبهم**
 ﴿غلبت الروم(2) في أدنى الأرض وهم من بعد غلبهم سيغلبون(3)﴾ الروم
**غالب - غالبون**
﴿ومن يتول الله ورسوله والذين آمنوا فإن حزب الله هم الغالبون(56)﴾ المائدة ﴿وإن جندنا لهم الغالبون(173)﴾ الصافات
 	﴿وجاء السحرة فرعون قالوا إن لنا لأجرا إن كنا نحن الغالبين(113)﴾ الأعراف ﴿فلما جاء السحرة قالوا لفرعون أئن لنا لأجرا إن كنا نحن الغالبين(41)﴾ الشعراء
 	﴿لعلنا نتبع السحرة إن كانوا هم الغالبين(40)﴾ الشعراء ﴿فألقوا حبالهم وعصيهم وقالوا بعزة فرعون إنا لنحن الغالبون(44)﴾ الشعراء
 	﴿وإذ زين لهم الشيطان أعمالهم وقال لا غالب لكم اليوم من الناس وإني جار لكم فلما تراءت الفئتان نكص على عقبيه وقال إني بريء منكم إني أرى ما لا ترون إني أخاف الله والله شديد العقاب(48)﴾ الأنفال
 	﴿إن ينصركم الله فلا غالب لكم وإن يخذلكم فمن ذا الذي ينصركم من بعده وعلى الله فليتوكل المؤمنون(160)﴾ أل عمران
 	﴿قال رجلان من الذين يخافون أنعم الله عليهما ادخلوا عليهم الباب فإذا دخلتموه فإنكم غالبون وعلى الله فتوكلوا إن كنتم مؤمنين(23)﴾ المائدة
 	﴿قال سنشد عضدك بأخيك ونجعل لكما سلطانا فلا يصلون إليكما بآياتنا أنتما ومن اتبعكما الغالبون(35)﴾ القصص ﴿ونصرناهم فكانوا هم الغالبين(116)﴾ الصافات
 	﴿وقال الذي اشتراه من مصر لامرأته أكرمي مثواه عسى أن ينفعنا أو نتخذه ولدا وكذلك مكنا ليوسف في الأرض ولنعلمه من تأويل الأحاديث والله غالب على أمره ولكن أكثر الناس لا يعلمون(21)﴾ يوسف ﴿وكذلك أعثرنا عليهم ليعلموا أن وعد الله حق وأن الساعة لا ريب فيها إذ يتنازعون بينهم أمرهم فقالوا ابنوا عليهم بنيانا ربهم أعلم بهم قال الذين غلبوا على أمرهم لنتخذن عليهم مسجدا(21)﴾ الكهف
 	﴿بل متعنا هؤلاء وآباءهم حتى طال عليهم العمر أفلا يرون أنا نأتي الأرض ننقصها من أطرافها أفهم الغالبون(44)﴾ الأنبياء
**مغلوب**
 ﴿كذبت قبلهم قوم نوح فكذبوا عبدنا وقالوا مجنون وازدجر(9) فدعا ربه أني مغلوب فانتصر(10)﴾ القمر
**غلبا**
 ﴿أَنَّا صَبَبْنَا الْمَاءَ صَبًّا(25)ثُمَّ شَقَقْنَا الْأَرْضَ شَقًّا(26)فَأَنْبَتْنَا فِيهَا حَبًّا(27)وَعِنَبًا وَقَضْبًا (28) وَزَيْتُونًا وَنَخْلًا (29) وَحَدَائِقَ غُلْبًا(30)وَفَاكِهَةً وَأَبًّا(31)﴾ عبس
Tefsirde geldi: **غلباً**: ağaçları birbirine kenetlenmiş iri (bahçeler) - ve **واغلولب العشب**: ulaştı ve bir kısmı bir kısmına sarıldı; **الأغلب**: boynu kalın (olan)
**الغلب**: “**أغلب**”in çoğulu; ve **غلباء**: kalınlar yahut uzunlar; **الغلب**: kerim hurma ağaçları - orta kısımları ve gövdeleri iri (olanlar)
مختار الصحاح

● [غلب] غ ل ب: **غَلَبَ** “**ضرب**” bâbından **غَلَبَةً** ve ayrıca lâmın ikisinde de fethalı olmasıyla **غَلَبَاً**; ve **غَالَبَهُ** **مُغَالَبَةً** ve kesre ile **غِلاَباً**; ve **تَغَلَّبَ** **على البلد**: ona zorla hâkim oldu. Ve şeddeli **الغَلاَّبُ**: galebesi çok olan. Ve lâmı fethalı ve şeddeli **المُغْلَّبُ**: defalarca mağlup edilmiş olan **المَغْلُوبُ**. Ve lâmı kesreli **تَغْلِبُ**: bir kabilenin babasıdır; ona nisbet: lâmı fethalı **تَغْلَبيُّ**, nisbet **ياء**’sı ile iki kesrenin peş peşe gelmesinden ürkerek; bazen onu kesre ile de söylediler; çünkü onda kesreli olmayan iki harf vardır; böylece **نَمِر**’e nisbetten ayrıldı. Ben dedim: yani **نَمِر**’de kesreli olmayan bir harf vardır; bu yüzden ona kesre ile nisbet etmediler, bilakis yalnız fetha ile (nisbet ettiler). Dedi: ve **حديقة غَلْبَاءُ** “**حمراء**” vezninde; yani sarılmış/dolanmış; ve **حدائقُ غُلْبٌ**. Ve **الغَلُبَّةُ** ve **الغُلُبَّةُ**: kahır.

**الراغب**
**غلب**
- **الغلبة**: kahırdır; denir ki: **غلبته غلبا وغلبة وغلبا** (bak: **الأفعال** 2/32, ve **البصائر** 4/142); artık ben **غالب**im. Yüce Allah dedi ki: }آلم * غلبت الروم * في أدنى الأرض وهم من بعد غلبهم سيغلبون﴿[الروم/1 - 2 - 3]،﴾كم من فئة قليلة غلبت فئة كثيرة﴿[البقرة/249]،﴾يغلبوا مائتين﴿[الأنفال/65]،﴾يغلبوا ألفا﴿[الأنفال/65]،﴾لأغلبن أنا ورسلي﴿[المجادلة/21]،﴾لا غالب لكم اليوم﴿[الأنفال/48]،﴾إن كنا نحن الغالبين﴿[الأعراف/113]،﴾إنا لنحن الغالبون﴿[الشعراء/44]،﴾فغلبوا هنالك﴿[الأعراف/119]،﴾أفهم الغالبون﴿[الأنبياء/ 44]،﴾ستغلبون وتحشرون﴿[آل عمران/12]،﴾ثم يغلبون﴿[الأنفال/36]، ve **غلب عليه كذا**: yani hâkim oldu.﴾غلبت علينا شقوتنا﴿[المؤمنون/106]، denildi ki: **غلبت**’in aslı, onun boynunu **غلب**’in tutup yakalaması ve isabet etmesidir. Ve **الأغلب**: boynu kalın olan; denir ki: **رجل أغلب** ve **امرأة غلباء** ve **هضبة غلباء**; senin “**هضبة عنقاء ورقباء**” demen gibi; yani boynu ve ense/kısmı büyük. Ve cem‘i: **غلب**. Dedi:﴾وحدائق غلبا{ [عبس/30].

**ملخص اللسان:**
1.     **غَلَبه** **يَغْلِـبُه** **غَلْباً** ve **غَلَباً**; ve **تَغَلَّبَ** **على بلد كذا**: ona zorla hâkim oldu; ve ben onu ona karşı **تَغْليباً** ile galip kıldım: **غَلَّبْتُه أَنا عليه تَغْليباً**.
2.     Ve **اغْلَولَبَ النَّبْتُ**: her varılacak yere ulaştı ve sarılıp dolaştı; **اللحيانيُّ** bunu özellikle **العُشْبَ** için tahsis etti. Ve **اغْلَوْلَبَ العُشْبُ**; ve **اغْلَولَبَتِ الأَرضُ**: otu sarılıp dolaştığında.
3.     **اغْلَولَبَ القومُ**: çoğaldıklarında; **اغْلِـيلابِ العُشْبِ**’dendir. Ve **حَديقَةٌ مُغْلَوْلِـبَة**: sarılıp dolaşmış.
4.     Aziz ve celil olanın sözü: **وحدائقَ غُلْباً** hakkında; dedi: **شجرة غَلْباءُ**: kalın olduğunda.

**لسان العرب**
● - **غلب**: **غَلَبه** **يَغْلِـبُه** **غَلْباً** ve **غَلَباً**; ve o daha fasih olandır; ve **غَلَبةً** ve **مَغْلَباً** ve **مَغْلَبةً**; **أَبو الـمُثَلَّمِ** dedi ki:
رَبَّاءُ مَرْقَبةٍ، مَنَّاعُ مَغْلَبةٍ، *  رَكَّابُ سَلْهبةٍ، قَطَّاعُ أَقْرانِ
Ve **غُلُبَّـى** ve **غِلِـبَّـى**, **كراع**’dan. Ve **غُلُبَّةً** ve **غَلُبَّةً**; sonuncusu **اللحياني**’den: onu kahretti: **قَهَره**. Ve **الغُلُبَّة** (damme ile ve **الباء**’ın şeddelenmesiyle): **الغَلَبةُ**’dir; **الـمَرَّار** dedi ki:
أَخَذْتُ بنَجْدٍ ما أَخَذْتُ غُلُبَّةً، *  وبالغَوْرِ لي عِزٌّ أَشَمُّ طَويلُ
Ve **رجل غُلُبَّة**: yani çabucak galip gelir, **الأَصمعي**’den. Ve dediler: **أَتَذْكر أَيامَ الغُلُبَّةِ** ve **الغُلُبَّـى** ve **الغِلِـبَّى**: yani **أَيامَ الغَلَبة** ve “aziz olup bastıranın günleri”. Ve dediler: **لمنِ الغَلَبُ والغَلَبةُ؟**; ve **لِـمَنِ الغَلْبُ؟** demediler. Ve aziz tenzilde: **وهم من بَعْدِ غَلَبِهم سَيَغْلِـبُون**; o, gözü (ayn harfi) dammeli masdarlardandır; **الطَّلَب** gibi. **الفراءُ** dedi: bu, **غَلَبةً** olması ihtimalini taşır; izafette **الهاء** düşürüldü; **الفَضْلُ بن العباس بن عُتْبة اللِّهْبـيّ**’nin dediği gibi:
إِنَّ الخَلِـيطَ أَجَدُّوا البَيْنَ فانْجَرَدُوا، *  وأَخْلَفُوكَ عِدَا الأَمْرِ الذي وَعَدُوا
**عِدَةَ الأَمر**’i kastetti; izafette **الهاء**’ı düşürdü. Ve İbn Mes‘ûd hadîsinde: **ما اجْتَمَعَ حلالٌ وحرامٌ إِلا غَلَبَ الـحَرامُ الـحَلالَ**; yani haram helâl ile karıştığında ve su ile şarap ve benzeri gibi ikisini ayırt etmek zorlaştığında, hepsi haram olur. Ve hadîste: **إِنَّ رَحْمَتي تَغْلِبُ غَضَبي**; o, rahmetin genişliğine ve mahlûku kuşatmasına bir işarettir; denildiği gibi: **غَلَبَ على فلان الكَرَمُ**: yani onun huylarının en çoğu odur. Yoksa Allah’ın rahmeti ve gazabı, sevap ve azap için iradesine dönen iki sıfattır; O’nun sıfatları, birinin diğerine galebe etmesiyle vasfedilmez; ancak mübalağa için mecaz yoluyla. Ve **رجل غالِبٌ**: **قوم غَلَبةٍ**’dendir; ve **غلاَّب**: **قوم غَلاَّبينَ**’dendir; ve çoğul yapılmaz. Ve **رجل غُلُبَّة** ve **غَلُبَّة**: **غالِبٌ**; galebesi çok olan; **اللحياني** dedi: galebesi şiddetli olan. Ve dedi: **لَتَجِدَنَّه غُلُبَّة عن قليل، وغَلُبَّةَ**: yani **غَلاَّباً**. Ve **الـمُغَلَّبُ**: defalarca mağlup edilmiş olan: **الـمَغْلُوبُ مِراراً**. Ve şairlerden **الـمُغَلَّبُ**: rakibine karşı galebesi lehine hükmedilen; sanki ona galip gelmiş gibi. Ve hadîste: **أَهلُ الجنةِ الضُّعَفاءُ الـمُغَلَّبُونَ**. **الـمُغَلَّبُ**: çokça mağlup edilen kimsedir. Ve **شاعر مُغَلَّبٌ**: yani çoğu kez mağlup edilir; ve **الـمُغَلَّبُ** ayrıca: galebe lehine hükmedilen; murad birincisidir. Ve **غُلِّبَ الرجلُ، فهو غالِبٌ**: galip geldi; o, zıtlardandır. Ve **غُلِّبَ على صاحبه**: ona karşı galebe ile lehine hükmedildi; **امرؤُ القيس** dedi ki:
وإِنَّكَ لم يَفْخَرْ عليكَ كفاخِرٍ *  ضَعِـيفٍ؛ ولم يَغْلِـبْكَ مِثْلُ مُغَلَّبِ
Ve onu **مُغالبة** ve **غِلاباً** ile alt etmeye çalıştı: **غالبَه مُغالبة وغِلاباً**; ve **الغِلابُ**: **الـمُغالَبة**’dir. Ve Ka‘b b. Mâlik’in beytini okuttu:
هَمَّتْ سَخِـينَةُ أَن تُغالِبَ رَبَّها، *  ولَيُغْلَبَنَّ مُغالِبُ الغَلاَّبِ
\<ص:652>  Ve **الـمَغْلبة**: **الغَلَبة**’dir; Hind bint ‘Utbe, babasına mersiye söylerken dedi ki:
يَدْفَعُ يومَ الـمَغْلَبَتْ، *  يُطْعِمُ يومَ الـمَسْغَبَتْ
Ve **تَغَلَّبَ** **على بلد كذا**: ona zorla hâkim oldu; ve ben onu ona karşı **تَغْليباً** ile galip kıldım: **غَلَّبْتُه أَنا عليه تَغْليباً**. Muhammed b. Sallâm: Araplar “**شاعر مُغَلَّبٌ**” dediğinde o mağlup edilendir; “**غُلِّبَ فلانٌ**” dediklerinde o galiptir. Ve denir: **غُلَّبَتْ ليْلى الأَخْيَليَّة على نابِغة بني جَعْدَة**; çünkü ona galip geldi; ve **الجَعْدِيُّ** **مُغَلَّباً** idi. Ve **بعير غُلالِبٌ**: yürüyüşüyle develere galip gelir; **اللحياني**’den. Ve **اسْتَغْلَبَ عليه الضحكُ**: şiddetlendi; **اسْتَغْرَبَ** gibi. Ve **الغَلَبُ**: boynun kalınlığı ve büyüklüğüdür; denildi: onda kısalıkla birlikte kalınlığı; denildi: bir hastalıktan veya başkasından olan bir eğrilikle birlikte. **غَلِبَ** **غَلَباً**; ve o **أَغْلَبُ**’dur: boynu kalın. **اللحياني** rivayet etti: **ما كان أَغْلَبَ، ولقد غَلِبَ غَلَباً**; onu, bulunduğu hâlden geçişe götürür. Dedi: bununla bazen boynun kendisi de vasfedilir; denir ki: **عُنُق أَغْلَبُ**; denildiği gibi: **عُنقٌ أَجْيَدُ** ve **أَوْقَصُ**. İbn Zî Yezen hadîsinde: **بِـيضٌ مَرازبةٌ غُلْبٌ جَحاجحة**; o, **أَغْلَب**’in cem‘idir; o da boynu kalın olandır; onlar efendileri daima boynun kalınlığı ve uzunluğuyla vasfederler. Dişisi: **غَلْباءُ**. Ka‘b’ın kasidesinde: **غَلْباءُ وَجْناءُ عُلْكومٌ مُذَكَّرَةٌ**. Bu, hayvan dışında da kullanılabilir; onların “**حَديقةٌ غَلْباءُ**” demeleri gibi: yani büyük, sık, sarılıp dolaşmış. Ve aziz tenzilde: **وحَدائِقَ غُلْباً**. Ve recez söyleyen dedi ki:
أَعْطَيْت فيها طائِعاً، أَوكارِها،  حَديقةً غَلْباءَ في جِدارِها
**الأَزهري**: **الأَغْلَبُ**: kalın, kısa olan. Ve **أَسَدٌ أَغْلَبُ** ve **غُلُبٌّ**: boynu kalın. Ve **هَضْبةٌ غَلْباءُ**: büyük, yüksek. Ve **عِزَّةٌ غَلْباءُ** da böyledir; mesel üzere. Şair dedi ki:
وقَبْلَكَ ما اغْلَولَبَتْ تَغْلِبٌ، *  بغَلْباءَ تَغْلِبُ مُغْلَولِـبينا
yani **بِعِزَّة غَلْباءَ**. Ve **قَبيلة غَلْباءُ**, **اللحياني**’den: aziz, menedici; ve **غَلِبَتْ غَلَباً**. Ve **اغْلَولَبَ النَّبْتُ**: her varılacak yere ulaştı ve sarılıp dolaştı; **اللحيانيُّ** bunu özellikle **العُشْبَ** için tahsis etti. Ve **اغْلَوْلَبَ العُشْبُ**; ve **اغْلَولَبَتِ الأَرضُ**: otu sarılıp dolaştığında. Ve **اغْلَولَبَ القومُ**: çoğaldıklarında; **اغْلِـيلابِ العُشْبِ**’dendir. Ve **حَديقَةٌ مُغْلَوْلِـبَة**: sarılıp dolaşmış. **الأَخفش**: Aziz ve celil olanın sözü **وحدائقَ غُلْباً** hakkında dedi: **شجرة غَلْباءُ**: kalın olduğunda. Ve **امرؤُ القيس** dedi ki:
وشَبَّهْتُهُمْ في الآلِ، لـمَّا تَحَمَّلُوا، *  حَدائِقَ غُلْباً، أَو سَفِـيناً مُقَيَّرا
Ve **الأَغْلَبُ العِجْليُّ**: recez söyleyenlerden biridir. Ve **تَغْلِبُ**: bir kabilenin babasıdır; o, **تَغْلِبُ بنُ وائل بن قاسط بنِ هِنْبِ بنِ أَفْصَى بن دُعْمِـيِّ بن جَديلَةَ ابن أَسَدِ بن ربيعةَ بن نِزار بن مَعَدِّ بن عَدْنانَ**’dır. Ve onların “**تَغْلِبُ بنتُ وائِل**” sözleri: ancak kabileye te’nîs ile giderler; “**تميمُ بنتُ مُرٍّ**” dedikleri gibi. **الوليد بن عُقْبة** dedi ki—Beni **تَغْلِبَ**’in sadakalarına vali olmuştu:
إِذا ما شَدَدْتُ الرأْسَ مِنِّي بِمِشْوَذٍ، *  فَغَيَّكِ عَنِّي، تَغْلِبَ ابنةَ وائِل
Ve **الفرزدق** dedi ki:
لولا فَوارِسُ تَغْلِبَ ابْنةِ وائِلٍ، *  ورَدَ العَدُوُّ عليك كلَّ مَكانِ
\<ص:653>  Ve **تَغْلِبُ** **الغَلْباءَ** diye adlandırılırdı; şair dedi ki:
وأَوْرَثَني بَنُو الغَلْباءِ مَجْداً *  حَديثاً، بعدَ مَجْدِهِمُ القَديمِ
Ve ona nisbet: lâmı fethalı **تَغْلَبـيٌّ**; nisbet **ياء**’sı ile iki kesrenin peş peşe gelmesinden ürkerek; bazen onu kesre ile de söylediler; çünkü onda kesreli olmayan iki harf vardır; ve **نَمِر**’e nisbetten ayrıldı. Ve **بنو الغَلْباءِ**: bir hayy (kabile kolu)dur; ve beyti de okuttu:
وأَوْرَثَني بنُو الغَلْباءِ مَجْداً
Ve **غالِبٌ** ve **غَلاَّبٌ** ve **غُلَيْبٌ**: isimlerdir. Ve **غَلابِ**, **قَطامِ** gibi: bir kadının adıdır; Araplardan kimi onu kesre üzere bina eder; kimi de onu **زَيْنَبَ**’in yürütümü gibi yürütür. Ve **غالِبٌ**: Mısır’ın aşağısında bir hurmalık yerdir; Allah onu korusun, aziz ve celil. Kesîr ‘Azze dedi ki:
يَجُوزُ بِـيَ الأَصْرامَ أَصْرامَ غالِبٍ، *  أَقُولُ إِذا ما قِـيلَ أَيْنَ تُريدُ:
أُريدُ أَبا بكرٍ، ولَوْ حالَ، دُونَه، *  أَماعِزُ تَغْتالُ الـمَطِـيَّ، وَبِـيدُ
Ve **الـمُغْلَنْبـي**: sana galip gelen ve seni aşan kimsedir.

**مقاييس اللغة:**
(**غلب**) **الغين** ve **اللام** ve **الباء**: sahih bir asıldır; kuvvete, kahra ve şiddete delalet eder. Bundan: **غَلَب** adam **غَلْبَاً** ve **غَلَباً** ve **غَلَبة** (ile). Yüce Allah dedi ki: ﴿وَهُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِم سَيَغْلِبُون﴾  [الروم 3]. Ve **الغِلاَب**: **المغالَبة**’dir. Ve **الأغلَبُ**: boynu kalın olandır. Denir ki: **غَلِبَ** **يَغْلَبُ** **غَلَباً**. Ve **هضْبةٌ غَلباء** ve **عِزَّةٌ غلباء**. Ve **تغلِبُ** **الغلباء** diye adlandırılırdı. Dedi:
وأورثَنِي بنو الغَلباء مَجْداً  *** حديثاً بعد مَجدِهمُ القديمِ([5])

Ve **اغلولَبَ العُشْب**: her bütün ulaşılan yere ulaştı. Ve şairlerden **المُغَلَّب**: defalarca yenilmiş olan. Ve **المُغَلَّب** ayrıca: hasmını yahut denkini yenen kimse; sanki hasmına karşı galip kılınmış gibidir; yani galebe ona kılınmıştır.

**القاموس المحيط**:
**الغَلْبُ**, ve harekelenir; ve **الغَلَبَةُ** ve **المَغْلَبَةُ** ve **المَغْلَبُ** ve **الغُلُبَّى**, **الكُفُرَّى** gibi; ve **الغِلِبَّى**, **الزِّمِكَّى** gibi; ve **الغُلُبَّةُ**, iki ötre ile; ve **الغَلُبَّةُ**, **الغَيْنِ**’in fethiyle; ve **الغَلابِيَةُ**: kahırdır. Ve **المُغَلَّبُ**: defalarca yenilmiş olan; ve galebe ile lehine hükmedilmiş olan; zıddı; ve **عِجْليّ** bir şairdir. Ve **غَلِبَ**, **فَرِحَ** gibi: boynu kalınlaştı. Ve **الغَلْبَاءُ**: sıklaşmış bahçe; **المُغْلَوْلِبَةِ** gibi; ve tepelerden: yüksek, büyük olan; ve kabilelerden: aziz, menedici olan; ve **أبو حَيّ**; o, **تَغْلِبَ** diye bilinen kimsedir; ve nisbe, **اللاَّمِ**’ın fethiyle; o, **وائِلِ بنِ قاسِطٍ**’ın oğludur; ve onların “**تَغْلِبُ بِنْتُ وائِلٍ**” sözleri, kabile mânasına gitmedir; onların “**تَميمُ بنتُ مُرٍّ**” sözleri gibi. Ve **تَغَلَّبَ**: kahren istilâ etti. Ve **الْأَغْلَبُ**: aslandır; ve **أزْدِيٌّ** bir şair, ve **كَلْبيٌّ**, ve **عِجْليٌّ**. Ve **يَغْلِبُ بنُ كُلَيْبٍ**, **يَضْرِبُ** gibi; ve **غَلْبونُ**, ve **غالبٌ**, ve **سحابٍ** ve **كتَّانٍ** ve **زُبَيْرٍ** gibi: isimlerdir. Ve **قَطامِ** gibi: bir kadındır. Ve **غالِبٌ**: Mısır’ın aşağısında bir yer. Ve **المُغْلَنْبِي**: seni yenen ve sana üstün gelen.

**تاج العروس**:
**غلب**
**الغَلْبُ** feth ile, sonra sükûn ile; ve harekelenir; ve o daha fasîhtir. Ve **الغَلَبَة** harekeli; ve **المَغْلَبَةُ** feth ile; ve o azdır. Ve **المَغْلَبُ** هاء’sız; ve ikisi de mîmî iki mastardır. Ve birincide **أَبُو المُثَلَّم** dedi ki:

رَبَّاءُ مَرْقَبَةٍ مَنَّاعُ مغْلَبَة ... رَكَّابُ سَلْهَبَة قَطَّاعُ أَقْرَانِ

Ve **المَغْلَبَةِ** hakkında **هِنْدُ بنتُ عُتْبَةَ**, kardeşine mersiye söylerken dedi ki:

" يَدْفَعُ يومَ المَغْلَبَتْ
" يُطْعِم يوْمَ المَسْغَبَتْ

Ve **الغُلُبَّى** **الكُفُرَّي** gibi; ve **الغِلِبَّى** **الزَّمِكَّي** gibi; ve ikisi de **الفَرَّاء**’dan (naklen) böyledir; bizde tashih edilmiş nüshalarda böyledir; şu hâlde şeyhimizin sözüne dayanılmaz: “Eğer böyle deseydi güzel yapardı”; sonra dedi ki: “Bazen nüshalarda bulunur; fakat o bir ıslahdır; tashih edilmiş asıllar ise mücerreddir.” Dedim ki: Bu, şeyhimizden bir asabiyet iddiasıdır; çünkü gördüğümüz nüshalarda çoğunlukla bu ضبط mevcuttur; ve eğer onun nüshasından düşmüşse, düşüşün hepsinden umumî olması gerekmez. Keza onun maddenin başındaki sözü: “Müellif bu lafzı getirdi ve onu ضبط edilmemiş ve meşhur olmayan lafızlarla tâbi kıldı; **المُحْكَم**’de olana tâbi olarak; ve o, kalemle ضبط edilmelerine bağlıdır; bu ise lafızların ضبطını lisanla iltizam etti; sanki şartı unuttu ve ضبطı ihmal etti...” dediğinin sonuna kadar. Ve gizli değildir ki onun “**ويُحَرَّك**” sözü, kendisinden öncekine bir ضبطtır; ve kendisinden sonrası, şöhreti sebebiyle ضبطtan müstağnidir; ve ondan sonraki ikisi mîmî mastarlardandır, ضبطı meşhurdur; talebe onlarda neredeyse hata etmez; ve ondan sonrakileri ise vezinlerle ضبط etmiştir; ve eğer onun nüshasından düşmüşse de, ondan sonrakini ضبط etti; şöyle dedi: ve **الغُلُبَّةُ** iki ötre ile, **اللّحْيَانِيّ**’den; şair dedi ki:

أَخذْتُ بِنَجْدٍ ما أَخَذْتُ عُلُبَّةً ... وبالغَوْرِ لي عِزٌّ أَشَمُّ طَوِيلُ

Ve **الغَلُبَّة**: **الغَيْنِ**’in fethiyle ve **الَّلامِ**’ın zammıyla; ikisinde de **المُوَحَّدَة**’nin teşdîdiyle; ve bu, **أَبي زَيْد**’dendir. Ve **الغَلاَبِيَة**: yani **زَلاَبِيّة** gibi. Ve **الغلباء** kesre ile ve **الموحدة**’nin teşdîdiyle, medli olarak; **كُرَاع**’dan. Ve **الغُلَبَة** **هُمَزَة** gibi; **الصَّاغَانِيّ**’den. Bütün bunlar **الغَلَبَة** ve kahır mânasınadır. Ve onların “**لتَجْدَنَّه غُلُبَّةً عن قَلِيل**” sözleri: yani iki ötre ile. Ve **غَلُبَّة**: yani feth ile, teşdîd ile; yani çok galip olan. Ve **المُغَلَّبُ** **مُعَظَّم** gibi: defalarca yenilmiş olan; yahut şairlerden **المُغَلَّب**: denkine karşı galebe lehine hükmedilmiş olan; sanki onun üzerine galip kılınmış gibidir. Ve hadiste: “Cennet ehli, zayıflar, **المُغَلَّبُون**.” **المُغَلَّب**: çokça yenilen kimsedir. Ve “**شَاعِر مُغَلَّبٌ**”: yani çoğu kez yenilen. Ve “**غُلِّبَ عَلَى صَاحِبِه**”: ona karşı galebe lehine hükmedildi. **امرؤ القَيْس** dedi ki:

وإِنَّكَ لَمْ يَفْخَرْ عَلَيْكَ كَفَاخِرٍ ... ضَعِيفٍ ولم يَغْلِبْكَ مِثْلُ مُغَلَّبِ

Ve **مُحَمَّدُ بنُ سَلاَّم** dedi ki: Arap “**شَاعِرٌ مُغَلَّبٌ**” dediği zaman o yenilmiştir; ve “**غُلِّبَ فلانٌ**” dedikleri zaman o galiptir. Ve denilir ki: **لَيْلَى الأَخْيَلِيَّة** **نَابِغَة بِنِي جَعْدَة**’ye karşı galip kılındı; çünkü onu yendi; ve **الجَعْدِيّ** **مُغَلَّباً** idi; ve o zıddır; bunu **ابنُ منظور** ve **ابنُ سِيده** ve başkaları açıkça söylemiştir. **المُغَلَّبُ**: **عِجْلِيٌّ** bir şairdir; kesre ile, **عِجْلِ بن لُجَيْم**’e nisbetle. Ve **غَلِب** **فَرِح** gibi, **غَلَباً**: boynu kalınlaştı; denildi ki: onda kısalıkla beraber; ve denildi ki: onda bir meyil ile beraber; bu, bir hastalıktan yahut başkasından olur; ve o **أَغلَبُ**’dır. Ve **اللِّحيانيّ** nakletti: “Ne kadar da **أَغْلَبَ**!” ve “Gerçekten **غَلِبَ غَلَباً**”; (bu) bulunduğu hâlden intikale gider. Dedi ki: Boynun kendisi de bununla vasfedilir; denilir ki: “**عُنقٌ أَغْلَبُ**”, denildiği gibi: “**عُنُقٌ أَجْيَدُ**” ve “**أْوْقَصُ**”. Ve **ابن ذِي يَزَن** hadîsinde:

" بِيضٌ مَرَازِبَةٌ غُلْبٌ جَحَا جِحَةٌ

O, **أَغلب**’in cem‘idir; ve o, ense kalın olan demektir. Ve **ناقة غَلْبَاءُ**: ense kalın olan; ve ondan **كَعْبِ بْنِ زُهَيْر**’in sözü:

" غَلباءُ وَجْنَاءُ عُلكومٌ مُذَكَّرَةٌ

Mecazdan: **الغَلْبَاءُ**: sıklaşmış bahçe; **المُغْلَوْلِبَة** gibi. Ve **اغْلَوْلَبَ العُشْبُ**: sıklaştığı zaman. **الغَلْبَاءُ** tepelerden: yüksek, büyük olan. Denilir ki: “**هضْبَةٌ غلباءُ**”: yani büyük, yüksek. Ve onun تعالى sözü: “**وحَدَائِقَ غُلْباً**”; **البَيْضَاوِيّ** dedi ki: yani büyükler. Enselerin vasfından istiâre edilmiştir. **الغَلْبَاءُ** kabilelerden: aziz, menedici olan. **الغَلْبَاءُ**: **أَبُو حَيّ**’dir; ve o, **تَغْلِبَ** diye bilinen kimsedir; **تَغْلِبُ** **الغَلْبَاءَ** diye adlandırılırdı. Şair dedi ki:

وأَورَثَنِي بَنُو الغَلْبَاءِ مَجْداً ... حَدِيثاً بعد مَجْدِهُم القَدِيمِ

Veya **بَنِي الغَلْبَاءِ**’nın: **بَنِي تَغْلِبَ**’den başka bir başka kabile olduğu (da söylenir). **المصباح**’ta: **بنو تَغْلبَ**: Arap müşriklerinden bir kabiledir; Ömer onlardan cizye istedi de, onu cizye adıyla vermeyi reddettiler; iki kat sadaka adı üzerine sulh oldular. Ve rivayet olunur ki o dedi: “Onu getirin ve onu dilediğiniz gibi adlandırın.” Nisbet ise, nisbet **يَاءِ**’si ile iki kesrenin peş peşe gelmesinden ürkerek **اللاَّم**’ın fethi iledir; bu, İbnü’s-Serrâc’ın sözüdür; **المِصْبَاح**’ta böyledir. Bazen de onu kesre ile söylediler; çünkü onda kesreli olmayan iki harf vardır; ve **نَمِر**’e nisbetten ayrıldı. Dedim: **المِصْباح**’ta olan, kesrenin asıl olduğudur; ve o, yani **تَغْلِب**: **وَائِلِ بْنِ قَاسِط**’ın oğlu; **قَاسِط**: **هِنْبِ بْنِ أَفْصَى**’nın oğlu; **أَفْصَى**: **دَعْمِيّ**’nin oğlu; **دَعْمِيّ**: **جَدِيلَة**’nin oğlu; **جَدِيلَة**: **أَسَدِ بْنِ رَبِيعَةَ**’nin oğlu; **رَبِيعَةَ**: **نِزَار**’ın oğlu; **نِزَار**: **مَعَدّ**’ın oğlu; **مَعَدّ**: **عَدْنَان**’ın oğlu. Onların “**تَغْلِبُ بِنْتُ وَائِل**” demeleri ise ancak kabile manasına gitmektir; onların “**تَمِيمُ بِنْتُ مُرّ**” demeleri gibi. **الوَلِيدُ بنُ عُقبَة** dedi—ki **بني تَغْلِب**’in sadakalarına vali olmuştu—:

Eğer başı benden bir **بمِشْوَذٍ** ile sıkıca bağlarsam ...
benden sana, **تَغْلِبَ ابْنةَ وائل** (vardır).

**الفرزدق** dedi:

Eğer **تَغْلِبَ ابنةِ وَائِلٍ**’in süvarileri olmasaydı ...
düşman her mekânda sana dönerdi.

**تَغَلَّبَ** bir belde üzerine, şöyle: ona zorla hâkim oldu. **الأَغْلَبُ**: aslandır. **الأَغْلَبُ**: şairler ve recez söyleyenlerdir; **أَزْدِيٌّ** ve **كَلْبِيٌّ** ve **عجلي**; yani bu üç kabiledendir. **الكَلْبِيّ**: adı **بِشْرُ بنُ حَرْزَم بن خُثَيْم بن جَعْول**’dur. **الأَزِديّ**: o, **ابنُ نُبَاتَة**’dir; ikisi de şairdir. Ve **يَغْلِبُ بْنُ كُلَيْبٍ الحَضْرَمِيّ** (kalıbı) **كَيضْرِب** gibidir; ve yine **يَغْلِب بنُ رَبيعَة بن نَمِرٍ الحَضْرَمِيّ**. Dedim: Sonuncunun evladından, Mısır kadısı **أَبو مِحْجَن توبَةُ بْنُ نَمِر ابْنِ حَرْمَلَة بْنِ يَغْلِب**’dir; bu; onun ve yakınlarının zikri **ب س س**’de gelecektir.

Ve **غَلْبُونُ** fetha ile, ve **غَالِبٌ** ve **غَلاَبٌ** **كسَحَاب** ve **غَلاَّبٌ** **مثل كَتَّان** ve **غُلَيْبٌ** **مِثْل زُبَيْر**: isimlerdir. Birinciden: Mısırlı kurrâ **أَبِي الطَّيِّب مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَد بن غَلْبُون**’un dedesi; **أَبي بكر السَّامِريّ**’den rivayet etti; ondan da **أَبو الفَضْل الخُزَاعِيّ** (rivayet etti). İkincisi: **خَوْلاَن**’dan bir kabiledir; **قُضَاعَة**’dan **خَوْلاَن**’ın oğlu **غَالِب بْن سَعد**’a (nisbetle); onlardandır: şair **عُمَرُ بْنُ زَيْدِ الغَالِبيُّ** ve dedesine nisbetle **مُحَمَّدُ بْنُ نَصْرِ بْنِ غَالِب الغَالِبِيّ**. **أَبو علِيّ القَالِيّ** dedi: **يَعْقُوب بْنِ السِّكّيت**’in **كِتَاب الأَلْفَاظ**’ını bana uzattı; **ابْنِ كَيْسَان**’dan, **ثَعْلَب**’dan, ondan. Üçüncüsünün tahkiki gelecektir. Dördüncüsü: Basralı Kureyşli **خَالِدُ بْنُ غلاَّب**. **ابنُ مَرْدَوَيْه** **تاريخ أَصْبهَان**’da dedi: Onun sohbeti vardır. Dedim: **مُعْجَم ابْنِ فَهْد**’de de böyledir; fakat burada **ابنُ السَّمْعَانِيّ** yanıldı da dedi ki: “O, Basra’daki **الغَلاَّبِين**’in dedesidir.” Ve **غَلاَبُ** onun annesidir; çünkü doğru olan, ileride geleceği üzere, tahfiftir. Ve **غالِب ابْنُ الحَارِث المُزْنِيّ** ve **غَالِبُ بْنُ بِشْر الأَسَدِيّ** ve **غَالِبُ بْنُ عَبْدِ اللهِ الكِنانيّ**: sahabîlerdir.

**غَلاَبِ** **كَقطَامِ**: Araplardan bir kadının adıdır; onlardan kimi onu kesre üzerine bina eder, onlardan kimi onu **زَيْنَب**’in yürütüldüğü yola yürütür. **ابنُ الكَلْبِيّ** dedi: **بنو غَلاَب**: onlar **الحَارِث بنُ أَوْس**’un oğullarıdır. **الرُّشَاطِيّ** dedi: **الحَارِث بنُ أَوْس النَّابِغَة بن غَنِيّ ابْنُ حَبِيبِ بْنِ وَاثِلَةَ بْنِ دُهْمَان بْنِ نَصْرِ بْنِ مُعاوِية**: Basra’da bir ev halkıdır; **بنِي غَلاَبِ** diye bilinirler; ve **غَلاَبِ**: **مُحَارِب بْنِ خَصَفَة**’den onlara bir ninedir. **الرُّشَاطِيّ** dedi: Müminlerin emiri **الحكَم**’in hattıyla gördüm: **الحارِث بْنِ أَوْس**’un annesi **غَلابُ ابْنَةُ الفَهْمِيّ**’dir; bu, **ابن دُرَيْد**’in sözüne muhaliftir. Onlardandır: **غَسَّانُ بْنُ المُفَضَّل** ve **بِشْرُ ابْنُ المُفَضَّل** ve **عَبَّاس بْنُ أَبِي طَالب**. **ابنُ الأَثير** dedi: Basralı **أَبو بَكْر مُحَمَّدُ ابْنُ زَكَرِيَّا بْنِ دِينَار الغَلابِيّ**; **عَبْدِ اللهِ بن رَجَاء**’dan; ondan da **الطَّبرانيّ** ve başkası; ve dedi ki: **غَلاَب** onun bazı dedelerinin adıdır.

Ve **غَالِبٌ**: **ع** yani Mısır’ın aşağısında bir hurmalık yer; Allah onu aziz ve celil korudu. **كُثَيِّر عزَّة** dedi:

Beni, **غَالِبٍ**’in bölükleri olan bölüklerin yanından geçirir ...
“nereye istiyorsun?” denildiğinde derim:
İsterim **أَبَا بَكْر**’i; araya girse de ...
bineği alıp götüren keçiler ve helâk.

Ve **المُغْلَنْبِي**: seni yenen ve sana üstün gelen kimsedir; bu bab, sarfta bilindiği üzere **احْرَنْجَمَ**’a ilhak edilmiştir. Müellifin üzerinde kalan şeylerdendir: onların “**غَلَب** على فلان **الكَرَمُ**” sözü; yani o, onun huylarının en keremlisidir. Ve **غَالِبٌ** adam, **قَوْمِ غَلَبَة**’dendir; ve **غَلاَّب** (adam), **قَوْم غَلاَّبِين**’dendir. Ve **غُلُبَّةٌ** ve **غَلُبَّة**: çok galebe sahibi galip. **اللِّحْيانِيُّ** dedi: galebesi şiddetli. Ve dedi: “Onu az sonra mutlaka **غُلُبَّة** ve **غَلُبَّة** bulacaksın”; yani çok galip. Ve onu **مُغَالَبَةً** ve **غِلاَباً** ile yendi. **كَعْبُ بْنُ مالِك** dedi:

**سَخِينَةُ** Rabbine galip gelmeye niyet etti ...
ve mutlaka **الغَلاَّبِ**’in galip geleni yenilecektir.

**اسْتَغْلَب** عليه **الضَّحِكُ**: **اسْتَغْرَبَ** gibi şiddetlendi. Ve **غَلَبه** onu kendi nefsi üzerine: **الأَسَاسِ**’tan (naklen) onu zorladığı zaman.

Ve **بنو الأَغْلَب** İfrîkıye’dedir; onlar **تَمِيم**’dendir: **الأَغْلَب بْنِ سَالم بْنِ سوَّارَة بْنِ إِبْرَاهيم بن عِقَال بن خَفَاجة بْنِ عبْدِ اللهِ بن عَبَّاد** oğulları. Onlardandır: **بَنُو زِيادَة بْنِ مُحَمَّد بْنِ أَحْمَد بْنِ الأَغْلَبِ بْنِ إِبراهِيمَ بنِ الأَغْلَب**.

Ve **تَغْلِبُ بنُ حُلْوانَ بْنِ عَمْرو بْنِ الحَافِ ابنُ قُضَاعَة**. Onu **الأَمِيرُ ابنُ مَاكُولا** ve nesep ehli başkaları zikretti.

Ve **بِعيرٌ غَلاَلِبٌ** **كعُلاَبِط**: yürüyüşüyle galip gelir. Ve **اغلَوْلَبَ القَوْمُ**: çoğaldıkları zaman. Ve **اغلَوْلَيَت الأَرْضُ**: otu birbirine dolaştığı zaman.
