# غلس (غ-ل-س) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%B3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%84%D8%B3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: غ - ل - س
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%B3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والسين واللام معهما
غ س ل، س غ ل، س ل غ، غ ل س، ل غ س مستعملات غسل: الغُسْلُ معروف، والغُسْل: الماء.
والغِسْلُ: الخطمي.
وغسْلِينٌ "فعلينٌ" من "غَسَلْتُ" ، يقال: إنه الحار الشديد.
والغَسُولُ من الحمض نحو الرَّمْثِ.
والمِغْسَلُ: الذي لا يكاد يلقح من كثرة ضرابه.
سغل: السِّغِلُ: الدقيق القوائم، الصَّغير الجُثَّةِ، وقيل: الدقيق الصلب.
سلغ: سَلَغَتِ الشاة والبقرة إذا خرج نابُها، فهي سالِغٌ.
والأسْلَغُ: النيء من اللحم وكل لئيم أَسْلَغُ.
غلس: الغَلَسُ: ظَلامُ آخر اللَّيل.
وغَلَّسْنا: سِرْنا بغَلَسٍ.
وسَقَطَ في تُغُلِّسَ أي: الداهيةُ، كأنَّما يُراد أنها تباكر، والأصل: أن الغارات تكثر في آخر الليل.
وغَلِيس من ألقاب الحمار لأنه أغْلَسُ اللون.
لغس: ذِئْبٌ لَغْوَسٌ أي: خَبيثٌ، وجمعهُ لَغاوِسُ، وكذلك اللص.
والَّغْواسُ: السريعُ الأكل، الخفيف.
واللَّغَسُ: سرعة الأكل.
وطعامٌ مُلَغْوَسٌ: مثل ملهوج.
واللَّغْوَسُ: ما رق من النبات.

##### Türkçe

غayn, sîn ve lâm babı, onlarla birlikte

غ س ل، س غ ل، س ل غ، غ ل س، ل غ س kullanılanlardır. **غسل**: **الغُسْلُ** bilinen (şey)dir; ve **الغُسْل**: su(=su).
Ve **الغِسْلُ**: hatmî.
Ve **غسْلِينٌ** “**فعلينٌ**” (vezninde), “**غَسَلْتُ**”dan; denir ki: o, şiddetli sıcak(=çok sıcak)tır.
Ve **الغَسُولُ** ekşiden, **الرَّمْثِ** gibi.
Ve **المِغْسَلُ**: çokça çiftleşmesinden dolayı neredeyse döl tutmayan (erkek).

**سغل**: **السِّغِلُ**: ince bacaklı, küçük gövdeli; ve denildi: ince, sert.

**سلغ**: Koyun ve inek **سَلَغَتِ**; azı dişi çıktığında; artık o **سالِغٌ**dur.
Ve **الأسْلَغُ**: etten çiğ olan; ve her alçak **أَسْلَغُ**dur.

**غلس**: **الغَلَسُ**: gecenin sonundaki karanlık.
Ve **غَلَّسْنا**: **بغَلَسٍ** ile yürüdük.
Ve **تُغُلِّسَ** içine düştü; yani: felâket; sanki onun erken davranması kastedilir; asıl (olan): baskınların gecenin sonunda çok olmasıdır.
Ve **غَلِيس** eşeğin lakaplarındandır; çünkü o, renkçe daha **أغْلَسُ**tur.

**لغس**: **ذِئْبٌ لَغْوَسٌ**; yani: habis; onun çoğulu **لَغاوِسُ**dur; hırsız da böyledir.
Ve **الَّغْواسُ**: hızlı yiyen, hafif.
Ve **اللَّغَسُ**: yemenin sürati.
Ve **طعامٌ مُلَغْوَسٌ**: **ملهوج** gibi.
Ve **اللَّغْوَسُ**: bitkiden incelen (şey).

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%B3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الغَلَسُ: ظلمة آخر الليل. قال الأخطل:
كَذَبَتْكَ عينك أم رأيت بواسـطٍ		غَلَسَ الظلامِ من الرَبابِ خَيالا
والتَغْليسُ: السير من الليل بغَلَسٍ. يقال: غَلَّسْنا الماء، أي وردناه بغَلَسٍ، وكذلك إذا فعلنا الصلاة بغَلَسٍ. قال أبو زيد: يقال وقع فلانٌ في وادي تُغُلِّسَ غيرَ مصروف، وهي الداهية والباطل.

##### Türkçe

**الغَلَسُ**: gecenin sonundaki karanlık. el-Ahtal dedi ki:
كَذَبَتْكَ عينك أم رأيت بواسـطٍ		**غَلَسَ الظلامِ** من الرَبابِ خَيالا

**التَغْليسُ**: geceden **بِغَلَسٍ** (bir **غَلَس** ile) yürümek. Denilir ki: **غَلَّسْنا الماء**, yani ona **بِغَلَسٍ** vardık; aynı şekilde namazı **بِغَلَسٍ** ile kıldığımızda da. Ebû Zeyd dedi ki: “Falan kimse, gayr-i munsarif olarak **تُغُلِّسَ** vadisine düştü” denilir; o, musibet ve bâtıldır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%B3/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ س ل
غسل ، غلس ، سلغ ، سغل ، لغس : مستعملة .
غسل : قال الليث : الغُسْلُ : تمامُ غَسْلِ الجلد كله والمصدر : الغَسْلُ والغِسْل : الخِطميُّ ، والغَسُولُ : كلُّ شيءٍ غسَلْتَ به رأساً أو ثوباً أو غيره ، والغِسْلةُ آسٌ يُطَرَّى بأفاويه الطِّيبِ يمتشط به .
ورأى النبيُّ ( صلى الله عليه وسلم ) حنظلةَ بن أبي عامر الأنصاري يوم أُحد وقد اسْتُشهد والملائكةُ تُغَسِّلُهُ فسمِّيَ غسِيلَ الملائكة ، وأولاده ينسبون إليه ، فيقالُ : فلانٌ الغَسِيليُّ وذلك أنه كان قد ألمَّ بأَهْلِه فأَعْجَلَه النَّدْبُ عن الاغتِسال وَحضرَ الوَقعةَ فاستُشْهدَ ورأى النبيُّ ( صلى الله عليه وسلم ) الملائكة يغسِّلُونَه فأخبر بهِ أهله فذكَرَتْ أنَّه كانَ أجنبَ منها .
وقول الله جلَّ وعزَّ : ( طَعَامٌ إِلاَّ مِنْ ( ) غِسْلِينٍ لاَّ يَأْكُلُهُ إِلاَّ الْخَاطِئُونَ ) ( الحاقة : 36 ، 37 ) .
قال ابن المظفر : غِسْلِينٌ : شديدُ الحر .
وقال الفرّاء : يقال : إنَّهُ ما يَسيل منْ صَديدِ أهْلِ النَّار .
وقال الزجاجُ : اشْتِقاقه ممّا يَنْغَسل من أَبدان أهل النار .
قلت : وهو على تقدير فِعْلينٍ فجعِل اسماً واحداً لما يَسِيل منهم .
وقال الليث : المُغتَسَل : موضع الاغتِسال ، وتصغيره مُغَيْسلٌ ، والجميع : الْمغاسِلُ ، قلت : وهذا قول النّحْويينَ أجمعينَ .
اللحيانيُّ : فحلٌ غُسْلَةٌ ومِغْسلٌ وغِسِّيلٌ إذا كان كثير الضِّراب .
وقال شمر : قال الكسائيُّ : فحلٌ غُسَلَةٌ ومِغْسلٌ وهو الذي يضربُ ولا يُلقِحُ .
وروي عن النبيِّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنَّه قال : ( مَنْ غَسَّلَ يومَ الجمعة واغتَسَلَ وبكَّرَ وابتَكَرَ فبهَا ونعِمت ) .
قال القتيبيُّ : أكْثرُ النّاس يذهبُ إلى أنَّ مَعْنَى غسَّلَ أي جامَعَ أهله قبل خروجه إلى الصَّلاةِ لأنَّه لا يُؤمَنُ عليه أن يرَى في طريقهِ ما يشغلُ قلبه .
قال : ويذهب آخرون إلى أنه أراد بقوله : غَسَّل توضأ للصلاةِ فَغَسَلَ جوارحَ الوضوءِ وثقَّل الفعل لأنه أراد غسْلاً بعد غسْل لأنه إذا أسبغ الطهورَ غسَل كلَّ عضوٍ ثلاث مراتٍ ثمّ اغتَسَل بعد ذلك غسلَ الجمعة .
قلت : ورواه بعضهم مخففاً من غسَلَ بالتخفيف فإن صَحّتِ الرواية فهو من قولك : غسَلَ الرجل امرأتَه ، وعَسَلَها إذا جامَعَها ، ومنه قِيلَ فحلٌ غُسَلةٌ ، والغَسُول ما يُغسل به الرأس من خطمي وغيره ، ويقال : غسُّولٌ بالتشديد .
وأنشدَ شمر :
ترعى الرَّوائم أحرارَ البقولِ ولا
ترعَى كرَعْيكم طلحاً وغَسُّولا
قال : أرادَ بالغسُّولِ الأشنانَ وما أشبهه من الحمضِ .
قال : والغِسل والغَسول والغِسلة ما يغسلُ بِهِ الرأسُ من خطميِّ وطينٍ وأشنانٍ .
وقال ابن شميلِ : الغُسْلُ الاسمُ من الاغتسالِ والغَسلُ : المصدرُ من غسلْتُ .
سغل : أبو عبيد عن الكسائي : السَّغِل والوغِل : السّيّء الغِذَاءِ .
وقال سلامة بن جندلٍ :
ليس بأَسَفى ولا أقْنى ولا سَغِلِ
وقال الليث : السَّغِلُ : الدّقيق القوائمِ الصغير الجثَّةِ .
سلغ : قال الليث : يقال : سَلَغتِ الشَّاة إذا طلع نابها ، ونَعجةٌ سالغٌ .
قلت : وقد مرَّ تفسيره في باب صلغ من كِتاب الصّاد .
أبو عبيد عن أبي عمرو : الأسلغُ مِن اللحم النيء .
ثعلب عن ابن الأعرابيِّ : يقال : رأيتهُ كاذياً ماتعاً أسلغ منسلِخاً : كله الشديدُ الحُمرة .
لغس : أبو عبيد عن الفراء : اللُّغوَس : الذِّئبُ الحريصُ الشره .
وقال اللَّيث : ذئبٌ لغوَسٌ وذئابٌ لَغاوِسُ ؛ ولصٌّ لَغْوَسٌ : ختولٌ خبيثٌ ، وأنشد :
وماءٍ هتكت السّتر عنه ولم يرد
روايَا الفراخ والذِّئاب اللَّغاوس
وأما قول ابن أحمر يصف ثوراً :
فَبَدَرْتُهُ عيناً ولجَّ بِطَرْفِهِ
عنِّي لُعَاعَةُ لَغْوَسٍ مُتَزَيِّدِ
فمعناه : أني نظرتُ إليه وشغَلَتْهُ عنِّي ، لُعاعة لَغْوَسٍ ، وهو نبت ناعم ريَّان .
غلس : قال الليث : الغَلَسُ الظلامُ من آخر الليل . يقال : غَلَّسْنا أي سرنا بِغَلَسٍ ، قلت : الغَلَسُ : أوَّلُ الصبح الصادقِ المنتشر في الآفاق ، وكذلك الغَبَسُ ، وهما سوادٌ يخالطهُ بياضٌ يضربُ إلى الحُمْرة قليلاً ، وكذلك الصُّبْحُ ، وحَرَّةُ غَلاَّسٍ مَعْروفة ، وهي إحدى الحرار في بلاد العرب .
أبو عبيد عن أبي زيدٍ : وقع فلانٌ في أُغْوِيَّةٍ وفي وامئَة وفي تُغُلِّسَ ، وهُنَّ جميعاً الدَّاهية .

##### Türkçe

غ س ل
**غسل** ، **غلس** ، **سلغ** ، **سغل** ، **لغس** : kullanımdadır.
**غسل** : Leys dedi: **الغُسْلُ**: derinin tamamının tümüyle yıkanmasının tamamlanmasıdır; mastar: **الغَسْلُ**; ve **الغِسْل**: hatmîdir; ve **الغَسُولُ**: başı yahut elbiseyi yahut başkasını onunla yıkadığın her şeydir; ve **الغِسْلةُ**: güzel koku baharatlarıyla yumuşatılan bir murt (آس)tır; onunla taranılır.

Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) Uhud günü Ensâr’dan Ebû Âmir oğlu Hanzala’yı görmüştür; şehid edilmişti ve melekler onu yıkıyordu; bu sebeple **غسِيلَ الملائكة** diye adlandırıldı; çocukları ona nisbet edilir; denilir ki: falan **الغَسِيليُّ**; bu, onun ailesine yaklaşmış olması ve çağrının onu yıkanmaktan acele ettirmesi ve vak‘aya katılması, sonra şehid edilmesi sebebiyledir; Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) meleklerin onu yıkadığını gördü; bunu ailesine haber verdi; o da, onun kendisinden cünüp olduğunu zikretti.

Aziz ve celil Allah’ın sözü: ( **طَعَامٌ إِلاَّ مِنْ ( ) غِسْلِينٍ لاَّ يَأْكُلُهُ إِلاَّ الْخَاطِئُونَ** ) (الحاقة: 36, 37).
İbnü’l-Muzaffer dedi: **غِسْلِينٌ**: şiddetli sıcaktır.
Ferrâ dedi: denilir ki: cehennem ehlinin irininden akan şeydir.
Zeccâc dedi: onun اشتقاق’ı, cehennem ehlinin bedenlerinden yıkanıp akan şeydendir.
Dedim: o, **فِعْلينٍ** takdiri üzerinedir; onlardan akan şeye tek bir isim kılındı.

Leys dedi: **المُغتَسَل**: yıkanma yeridir; onun küçültmesi **مُغَيْسلٌ**’dür; çoğulu: **الْمغاسِلُ**. Dedim: bu, nahivcilerin tamamının sözüdür.

Lihyânî: çokça çiftleşme (ضراب) yapan olursa: **فحلٌ غُسْلَةٌ** ve **مِغْسلٌ** ve **غِسِّيلٌ** (denir).
Şemmer dedi: Kisâî dedi: **فحلٌ غُسَلَةٌ** ve **مِغْسلٌ**; o, vurup da döllemeyen kimsedir.

Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki o dedi: ( **مَنْ غَسَّلَ يومَ الجمعة واغتَسَلَ وبكَّرَ وابتَكَرَ فبهَا ونعِمت** ).
Kuteybî dedi: insanların çoğu, **غسَّلَ**’in mânâsının, namaza çıkmadan önce ailesiyle cima ettiğidir; çünkü yolunda kalbini meşgul edecek şeyi görmesinden emin olunmaz.
Dedi: başkaları da, onun sözüyle **غَسَّل**’den muradının, namaz için abdest aldığı; abdest uzuvlarını yıkadığı olduğu görüşüne gider; fiili ağırlaştırdı; çünkü o, bir yıkamadan sonra bir yıkama murad etti; zira o, temizliği tam yaptığında her uzvu üç defa yıkar; sonra bunun ardından cuma guslü olarak yıkanır.

Dedim: bazısı onu, **غسَلَ**’dan tahfif ile muhaffef rivayet etti; rivayet sahih olursa, bu, senin “adam karısını yıkadı” sözündendir; ve “onu bal yaptı” (**عَسَلَها**) yani onunla cima etti; bundan dolayı denildi: **فحلٌ غُسَلةٌ**; ve **الغَسُول** başın hatmî ve başkasıyla yıkandığı şeydir; ve denilir: **غسُّولٌ** teşdîd ile.

Şemmer inşâd etti:
ترعى الرَّوائم أحرارَ البقولِ ولا
ترعَى كرَعْيكم طلحاً وغَسُّولا
Dedi: **الغسُّولِ** ile muradı, eşnân ve ona benzeyen ekşi (حمض) şeylerdir.
Dedi: **الغِسل** ve **الغَسول** ve **الغِسلة**: başın hatmî, çamur ve eşnân ile yıkandığı şeydir.

İbn Şümeyl dedi: **الغُسْلُ** gusülden olan isimdir; **الغَسلُ**: “yıkadım”dan mastardır.

**سغل** : Ebû Ubeyd, Kisâî’den: **السَّغِل** ve **الوغِل**: kötü gıdadır.
Selâme b. Cendel dedi:
ليس بأَسَفى ولا أقْنى ولا سَغِلِ
Leys dedi: **السَّغِلُ**: ince bacaklı, küçük gövdeli olandır.

**سلغ** : Leys dedi: denilir: koyun **سَلَغتِ**; yani azı dişi çıktı; ve **نَعجةٌ سالغٌ**.
Dedim: onun tefsiri, صاد kitabının **صلغ** babında geçmişti.
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **الأسلغُ** çiğ etten olandır.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: denilir: onu **كاذياً ماتعاً أسلغ منسلِخاً** gördüm: hepsi, şiddetli kızıllık olandır.

**لغس** : Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: **اللُّغوَس**: hırslı, obur kurttur.
Leys dedi: **ذئبٌ لغوَسٌ** ve **ذئابٌ لَغاوِسُ**; ve **لصٌّ لَغْوَسٌ**: hilekâr, habistir; ve inşâd etti:
وماءٍ هتكت السّتر عنه ولم يرد
روايَا الفراخ والذِّئاب اللَّغاوس
İbn Ahmer’in bir boğayı vasfederek söylediği söze gelince:
فَبَدَرْتُهُ عيناً ولجَّ بِطَرْفِهِ
عنِّي لُعَاعَةُ لَغْوَسٍ مُتَزَيِّدِ
Bunun mânâsı: ona baktım; beni ondan meşgul etti: **لُعاعةُ لَغْوَسٍ**; o, yumuşak, suya kanmış bir bitkidir.

**غلس** : Leys dedi: **الغَلَسُ** gecenin sonundan olan karanlıktır. Denilir: **غَلَّسْنا**; yani **بِغَلَسٍ** yürüdük. Dedim: **الغَلَسُ** ufuklarda yayılmış doğru sabahın başlangıcıdır; aynı şekilde **الغَبَسُ**; ikisi de, içine beyazlık karışan bir siyahlıktır; azıcık kızıllığa çalar; aynı şekilde **الصُّبْحُ**; ve **حَرَّةُ غَلاَّسٍ** bilinen bir yerdir; Arap beldelerindeki harrelerden biridir.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: falan kimse **أُغْوِيَّةٍ**’ye ve **وامئَة**’ye ve **تُغُلِّسَ**’e düştü; bunların hepsi musibettir (الدَّاهية).

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%B3/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الغين واللام وما يثلثهما)
(غلم) الغين واللام والميم أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على حَداثةٍ وهَيْجِ شهوة. من ذلك الغُلام، هو الطارُّ الشَّاربِ([1]) . وهو بيِّنُ الغُلومِيّة والغُلُومة، والجمع غِلْمةٌ وغِلْمان. ومن بابه: اغتَلَم الفَحلُ غُلمةً: هاج من شَهوة الضِّراب. والغيْلَم: الجارية الحَدَثة. والغَيْلَم: الشابُّ. والغَيْلَم: ذكر السَّلاحِف. وليس بعيداً أن يكون قياسُه قياسَ الباب.
(غلو/ي) الغين واللام والحرف المعتل أصلٌ صحيحٌ في الأمر يدلُّ على ارتفاع ومجاوَزةِ قَدْر. يقال: غَلاَ السِّعر يغلو غَلاءً، وذلك ارتفاعُه. وغَلاَ الرَّجلُ في الأمر غُلُوّاً، إذا جاوَزَ حدَّه. وغَلاَ بسَهْمِه غَلْوَاً، إذا رَمَى به سَهْماً أقصى غايتِه. قال:
* كالسَّهمِ أرسلَهُ من كفِّهِ الغالي([2]) *
وتَغالَى الرَّجُلان: تفاعَلاَ من ذلك. وكلُّ مَرْماةٍ عند ذلك غَلْوَة. وغَلَت الدّابّةُ في سَيرها غَلْوَاً، واغتلت اغتلاء، وغالت *غِلاء. وفي أمثالهم: "جَرْيُ المذَكِّياتِ غِلاءٌ([3]) ". وتَغالَى النَّبتُ: ارتفَعَ وطال. وتَغالَى لحمُ الدابَّةِ، إذا انحسر عنه وَبَره. وذلك لا يكون إلاَّ عن قوّةٍ وسِمَن وعُلُوٍّ. وغَلَتِ القِدْرُ تَغْلِي غَلَياناً. والغُلَوَاء: أن يمُرَّ على وجهِه جامحاً. قال:
لم تلتفت لِلِداتِها *** ومضَتْ على غُلَوائِها([4])
وأمَّا الغالية من الطِّيب فممكنٌ أن يكون من هذا، أي هي غاليةُ القيمة. يقولون: تغلَّلْت وتغلَّيت من الغالية.
(غلب) الغين واللام والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على قوّةٍ وقَهرٍ وشدَّة. من ذلك: غَلَب الرّجلُ غَلْبَاً وغَلَباً وغَلَبة. قال الله تعالى: ﴿وَهُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِم سَيَغْلِبُون﴾  [الروم 3]. والغِلاَب: المغالَبة. والأغلَبُ: الغَليظ الرّقَبة. يقال: غَلِبَ يَغْلَبُ غَلَباً. وهضْبةٌ غَلباء، وعِزَّةٌ غلباء. وكانت تغلِبُ تسمَّى الغلباء. قال:
وأورثَنِي بنو الغَلباء مَجْداً  *** حديثاً بعد مَجدِهمُ القديمِ([5])

واغلولَبَ العُشْب: بلَغَ كلَّ مَبلغ. والمُغَلَّب من الشُّعراء: المغلوب مِراراً. والمُغَلَّب أيضاً: الذي غَلب خَصْمَه أو قِرْنَه، كأنَّه غلَّب على خَصْمِه، أي جُعِلت له الغَلَبة.
(غلت) الغين واللام والتاء فيه كلمة، يقولون: الغَلَت في الحساب: مثل الغَلَط في غيره. وفي بعض الحديث: "لا غَلَت في الإسلام".
(غلث) الغين واللام والثاء أصلٌ صحيحٌ واحد، يدلُّ على الخَلْط والمُخالَطة. من ذلك: غَلَثْتُ الطّعامَ: خلَطت حنطةً وشعيرا([6]) . وهو الغَلِيث. ورجل غَلِثٌ، إذا خالَطَ الأقرانَ في القِتال لَزُوماً لما طَلَب. ويقال: غَلِثَ به، إذا لزِمَه. وغَلِثَ الذِّئبُ بالغَنم: لازَمَها.
فأمَّا قولهم: غَلثَ الزَّندُ، إذا لم يَرِ، فهو كلامٌ غير ملخَّص؛ وذلك أنَّ معناه أنّه زَندٌ منتخَب، وإنَّما هو خِلْطٌ من الزُّنُودِ، قد أُخِذَ من العُرْضِ مُخْتلِطاً بغيره. يراد بالغَلَث خَشَبه، وإذا كان [كذلك] لم يَرِ.
(غلج) الغين واللام والجيم كلمةٌ تدلُّ على البَغْي والسَّطْوة. تقول العرب: هو يَتَغَلَّجُ علينا، أي يبغِي. وعَيْرٌ مِغْلَجٌ: شَلاَّل للعانة. ويكون تغلُّجُه أيضاً أن يَشربَ ويتلمَّظَ بلسانه.
(غلس) الغين واللام والسين كلمةٌ واحدة، وهو الغَلَس، وذلك ظلامُ آخرِ اللَّيل. يقال: غَلَّسْنا، أي سِرنا غَلَسا. قال الأخطل:
كذَبَتْكَ عينُكَ أم رأيتَ بواسطٍ  *** غَلَسَ الظلامِ من الرَّبابِ خيالا([7])
وقولهم: وقع في تُغُلِّسَ([8]) ، أي داهية، هو من هذا، لأنه يقع في أمرٍ مُظلم لا يَعرِف المخرجَ منه.
(غلط) الغين واللام والطاء كلمةٌ واحدة، وهي الغَلط: خلاف الإصابة. يقال: غَلِط يَغْلَط غَلَطاً. وبينهم أُغلوطةٌ، أي شيءٌ يُغالِط به بعضُهم بعضاً.
(غلف) الغين واللام والفاء كلمةٌ واحدةٌ صحيحة، تدلُّ على غِشاوةٍ وغِشيانِ شيء لشيء. يقال: غِلافُ السَّيفِ والسِّكِّين. وقَلبٌ أغلَفُ: كأنَّما أُغشِيَ غِلافاً فهو لا يَعي شيئاً. قال الله تعالى: ﴿وَقَالُوا قُلُوبُنا غُلْفٌ﴾
[البقرة 88]، أي أُغشِيَتْ شيئاً فهي لا تَعي. وقرئت([9]) :﴿غُلُفٌ([10])﴾ ، أي أوعيةٌ للعِلْم. والقياس في ذلك كله واحد. ويقولون: تغَلَّف بالغالية، وليس ببعيدٍ ممّا ذكرناه.
(غلق) الغين واللام والقاف أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على نُشوبِ شيءٍ في شيء. من ذلك الغَلَق، يقال منه: أغلقتُ البابَ فهو مُغْلَق. وغَلِقَ الرهنُ في يدِ مُرْتَهِنِه، إذا لم يَفتكَّه([11]) . قال رسول الله صلى الله عليه وآله: "لا يَغْلَقُ الرَّهنُ". قال الفُقهاء: هو أن يقول صاحب الرَّهْنِ لصاحب الدَّين: آنَيتُك بحقِّك([12]) إلى وقت كذا، وإلاَّ فالرَّهنُ لك. فنَهَى النبيُّ صلى الله عليه وآله عن ذلك الاشتراط. وكلُّ شيء لم يُتَخَلَّصْ فقد غَلِق. قال زُهير:
وفارقتْكَ برهنٍ لا فَكاكَ له  *** يومَ الوَداعِ فأمسى الرَّهنُ قد غَلِقا([13])
ويقال المِغْلَق: السَّهم السابعُ في الميسِر، لأنَّه يَستغلِق شيئاً وإن قلَّ. قال لبيد:
وجَزُورِ أيسارٍ دعوتُ لحتْفِها  *** بمَغَالقٍ متشابهٍ أجسامُها([14])
*ويقال: غَلِقَ ظَهرُ البعير فلا يَبْرأُ من الدَّبَر. ومنه غلِقَت النّخلةُ: ذَوَت أصولُ سَعفِها فانقطَع حَمْلُها. والله أعلم بالصّواب.
--------------ــــ
([1]) أي الذي طر شاربه، أي طلع وظهر. وفي الأصل: "الطائر الشارب"، صوابه في المجمل واللسان والقاموس.
([2]) أنشده في اللسان (غلا).
([3]) ويروى: "غلاب" كما سبق في (ذكا)، وكذا في اللسان (ذكا).
([4]) لابن قيس الرّقيات في ديوانه 280 واللسان (غلا).
([5]) أنشده في اللسان (غلب).
([6]) في المجمل: "خلطته حنطة بشعير".
([7]) ديوان الأخطل41 واللسان (غلس). وهو مطلع قصيدة يهجو بها جريراً.
([8]) غير مصروف، علم للداهية. وهو بضم التاء مع الغين وفتحها وكسر اللام المشددة.
([9]) في الأصل: "وقريب"، تحريف.
([10]) هي قراءة ابن محيصن، كما في إتحاف فضلاء البشر 141 وهي جمع غلاف.
([11]) أي إذا لم يفتكه الراهن. وفي المجمل واللسان: "إذا لم يفتك" بالبناء للمفعول.
([12]) آنيتك: أخرتك. وفي الأصل: "أتيتك"، تحريف.
([13]) ديوان زهير 33 واللسان (غلق). وفي الديوان: "فأمسى رهنها غلقا".
([14]) من معلقته المشهورة. وانظر الميسر والقداح لابن قتيبة 87.

ـ

##### Türkçe

(غين, لام ve bunların üçüncüsü olan harfler babı)
(**غلم**) **الغين** ve **اللام** ve **الميم** sahih bir asıldır; bir gençliğe ve şehvetin coşmasına delâlet eder. Bundan: **الغُلام**; o, bıyığı yeni biten kimsedir([1]). Ve o, **الغُلومِيّة** ve **الغُلُومة** bakımından açıktır; cem‘i **غِلْمةٌ** ve **غِلْمان**’dır. Ve onun babından: **اغتَلَم** **الفَحلُ** **غُلمةً**: çiftleşme şehvetinden coştu. Ve **الغيْلَم**: genç cariye. Ve **الغَيْلَم**: genç adam. Ve **الغَيْلَم**: kaplumbağaların erkeği. Ve onun kıyasının, babın kıyası olması uzak değildir.
(**غلو/ي**) **الغين** ve **اللام** ve illetli harf, işte sahih bir asıldır; yükselmeye ve ölçüyü aşmaya delâlet eder. Denir: **غَلاَ** **السِّعر** **يغلو** **غَلاءً**; bu, onun yükselmesidir. Ve **غَلاَ** **الرَّجلُ** fi’l-emr **غُلُوّاً**, eğer haddini aşarsa. Ve **غَلاَ** bi-sehmihi **غَلْوَاً**, eğer onunla, en son gayesine ulaşan bir ok atarsa. Dedi:
* ok gibi; onu, elinden **الغالي** gönderdi([2]) *
Ve **تَغالَى** iki adam: bundan tefâ‘ul ettiler. Ve o sırada her bir atış yeri **غَلْوَة**’dir. Ve **غَلَت** **الدّابّةُ** fi-seyrihâ **غَلْوَاً**, ve **اغتلت** **اغتلاء**, ve **غالت** **غِلاء**. Ve onların mesellerinde: " **جَرْيُ** **المذَكِّياتِ** **غِلاءٌ**([3]) ". Ve **تَغالَى** **النَّبتُ**: yükseldi ve uzadı. Ve **تَغالَى** **لحمُ** **الدابَّةِ**, eğer ondan tüyü sıyrılıp çekilirse. Ve bu, ancak kuvvet ve semizlik ve yükseklik sebebiyle olur. Ve **غَلَتِ** **القِدْرُ** **تَغْلِي** **غَلَياناً**. Ve **الغُلَوَاء**: azgın olarak yüzü üzere geçip gitmektir. Dedi:
Onun yaşıtlarına dönüp bakmadı *** ve **غُلَوائِها** üzere geçti([4])
Ve amma **الغالية** min **الطِّيب**, mümkün ki bu babdan olsun; yani o, kıymetçe pahalıdır. Derler: **تغلَّلْت** ve **تغلَّيت** mine’l-**غالية**.
(**غلب**) **الغين** ve **اللام** ve **الباء** sahih bir asıldır; kuvvete ve kahra ve şiddete delâlet eder. Bundan: **غَلَب** er-racul **غَلْبَاً** ve **غَلَباً** ve **غَلَبة**. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَهُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِم سَيَغْلِبُون﴾ [الروم 3]. Ve **الغِلاَب**: **المغالَبة**. Ve **الأغلَبُ**: kalın boyunlu. Denir: **غَلِبَ** **يَغْلَبُ** **غَلَباً**. Ve **هضْبةٌ غَلباء** ve **عِزَّةٌ غلباء**. Ve **تغلِبُ** kabilesi **الغلباء** diye adlandırılırdı. Dedi:
Ve bana **بنو الغَلباء** bir şeref miras bıraktı  *** onların eski şerefinden sonra yeni([5])

Ve **اغلولَبَ** **العُشْب**: her bir erişilecek yere ulaştı. Ve şairlerden **المُغَلَّب**: defalarca mağlup edilmiş olan. Ve **المُغَلَّب** ayrıca: hasmını yahut denkini yenen; sanki hasmına karşı galip kılınmış, yani ona **الغَلَبة** verilmiş.
(**غلت**) **الغين** ve **اللام** ve **التاء**’da bir kelime vardır; derler: hesapta **الغَلَت**, başkasında **الغَلَط** gibidir. Ve bazı hadiste: "İslâm’da **غَلَت** yoktur".
(**غلث**) **الغين** ve **اللام** ve **الثاء** tek sahih bir asıldır; karıştırmaya ve karışmaya delâlet eder. Bundan: **غَلَثْتُ** **الطّعامَ**: buğdayı ve arpayı karıştırdım([6]). Ve o, **الغَلِيث**’tir. Ve **رجل غَلِثٌ**, eğer savaşta akranlara karışıp, istediği şeye yapışıp kalırsa. Ve denir: **غَلِثَ** bihî, eğer ona yapışıp kalırsa. Ve **غَلِثَ** **الذِّئبُ** bi’l-**غَنم**: ona devamlı musallat oldu.
Ve amma onların sözü: **غَلثَ** **الزَّندُ**, eğer kıvılcım çıkarmazsa, o, hulâsa edilmiş bir söz değildir; çünkü onun mânası, onun seçilmiş bir çakmak taşı olmasıdır; hâlbuki o, **الزُّنُودِ**’dan bir karışımdır; eninden alınmış, başkasıyla karışık olarak. **الغَلَث** ile onun odunu kastedilir; ve eğer [böyle] olursa kıvılcım çıkarmaz.
(**غلج**) **الغين** ve **اللام** ve **الجيم** bir kelimedir; azgınlığa ve zorbalığa delâlet eder. Araplar der: **هو يَتَغَلَّجُ علينا**, yani azgınlık eder. Ve **عَيْرٌ مِغْلَجٌ**: kasık için şelâl (çok işeyen). Ve onun **تغلُّجُه**’u ayrıca, içmesi ve diliyle yalanıp durmasıdır.
(**غلس**) **الغين** ve **اللام** ve **السين** tek bir kelimedir; o da **الغَلَس**’tır; bu, gecenin sonunun karanlığıdır. Denir: **غَلَّسْنا**, yani **غَلَسا** yürüdük. **الأخطل** dedi:
Gözün sana yalan mı söyledi, yoksa Vâsıt’ta mı gördün  *** **غَلَسَ** **الظلامِ**’ı; **الرَّبابِ**’dan bir hayal([7])
Ve onların sözü: **وقع في تُغُلِّسَ**([8]), yani bir musibet; bu, bundandır; çünkü çıkış yolunu bilmediği karanlık bir işe düşer.
(**غلط**) **الغين** ve **اللام** ve **الطاء** tek bir kelimedir; o da **الغَلط**: isabetin zıddıdır. Denir: **غَلِط** **يَغْلَط** **غَلَطاً**. Ve aralarında **أُغلوطةٌ** vardır; yani birbirlerini onunla yanıltacakları bir şey.
(**غلف**) **الغين** ve **اللام** ve **الفاء** tek sahih bir kelimedir; bir örtüye ve bir şeyin bir şeye örtülmesine delâlet eder. Denir: **غِلافُ** **السَّيفِ** ve **السِّكِّين**. Ve **قَلبٌ أغلَفُ**: sanki bir kılıfla örtülmüş de hiçbir şeyi idrak etmez. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَقَالُوا قُلُوبُنا غُلْفٌ﴾ [البقرة 88]; yani bir şeyle örtülmüştür de idrak etmez. Ve okundu([9]): ﴿غُلُفٌ([10])﴾; yani ilim için kaplar. Ve bunun hepsinde kıyas birdir. Ve derler: **تغَلَّف** bi’l-**غالية**; ve bu, zikrettiğimizden uzak değildir.
(**غلق**) **الغين** ve **اللام** ve **القاف** tek sahih bir asıldır; bir şeyin bir şeye saplanıp tutunmasına delâlet eder. Bundan **الغَلَق**; ondan denir: **أغلقتُ** **البابَ**; o da **مُغْلَق**’tır. Ve **غَلِقَ** **الرهنُ** fî yedi **مُرْتَهِنِه**, eğer onu kurtaramazsa([11]). Resûlullah صلى الله عليه وآله dedi: "**لا يَغْلَقُ الرَّهنُ**". Fukahâ dedi: o, rehn sahibinin borç sahibine: "Seni hakkınla şu vakte kadar erteledim([12]); yoksa rehin senindir" demesidir. Nebî صلى الله عليه وآله bu şart koşmayı yasakladı. Ve kurtarılamayan her şey **غَلِق** olmuştur. **زُهير** dedi:
Veda günü, kurtuluşu olmayan bir rehinle senden ayrıldı  *** böylece rehin **غَلِقا** oldu([13])
Ve denir: **المِغْلَق**: meysirde yedinci oktur; çünkü az da olsa bir şeyi kapıp alır. **لبيد** dedi:
Ölümü için, pay okları sahiplerinin bir devesini çağırdım  *** cisimleri birbirine benzeyen **بمَغَالقٍ** ile([14])
*Ve denir: **غَلِقَ** devenin sırtı; böylece yara kabuğundan iyileşmez. Ve ondan: **غلِقَت** hurma ağacı: yaprak saplarının dipleri kurudu da yükü kesildi. Ve Allah, doğruyu daha iyi bilendir.
--------------ــــ
([1]) yani bıyığı yeni biten; yani çıktı ve göründü. Asılda: "الطائر الشارب"; doğrusu **المجمل** ve **اللسان** ve **القاموس**’tadır.
([2]) **اللسان**’da (**غلا**) maddesinde rivayet etti.
([3]) "غلاب" diye rivayet edilir; (**ذكا**)’da geçtiği gibi; ve **اللسان** (**ذكا**)’da da böyledir.
([4]) İbn Kays er-Rukayyât’ındır; divanında 280 ve **اللسان** (**غلا**)’da.
([5]) **اللسان** (**غلب**)’de rivayet etti.
([6]) **المجمل**’de: "خلطته حنطة بشعير".
([7]) **ديوان الأخطل** 41 ve **اللسان** (**غلس**). O, Cerîr’i hicvettiği bir kasidenin matla‘ıdır.
([8]) gayr-i munsarif; musibet için özel addır. O, **التاء**’nın dammesiyle, **الغين**’le birlikte; ve onun fethasıyla; ve şeddeli **اللام**’ın kesresiyle.
([9]) asılda: "وقريب"; tahrif.
([10]) o, İbn Muhaysın’ın kıraatidir; **إتحاف فضلاء البشر** 141’de olduğu gibi; ve o, **غلاف**’ın cem‘idir.
([11]) yani eğer rehin veren onu kurtarmazsa. **المجمل** ve **اللسان**’da: "إذا لم يفتك" meçhul bina ile.
([12]) **آنيتك**: seni erteledim. Asılda: "أتيتك"; tahrif.
([13]) **ديوان زهير** 33 ve **اللسان** (**غلق**). Divanda: "فأمسى رهنها غلقا".
([14]) meşhur muallakasındandır. İbn Kuteybe’nin **الميسر والقداح**’ına bak: 87.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%B3/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

غ ل س
غلّس بالصّلاة‏.‏
وتقول عرّسوا ثم غلسوا‏.‏
‏"‏ ووقعوا في وادي تغلّس ‏"‏ وهي الداهية‏.‏

##### Türkçe

غ ل س
**غلّس بالصّلاة**: namazı karanlıkta kıldı.
Ve “**عرّسوا ثم غلسوا**” dersin: konakladılar, sonra karanlıkta yola çıktılar.
“Ve **وقعوا في وادي تغلّس**”: ve **تغلّس** vadisine düştüler; o, felâkettir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%B3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الغَلَسُ: ظلام آخر الليل؛ قال الأَخطل:
كَذَبَتْكَ عُيْنُك أم رأَيتَ بِوَاسِطٍ،
غَلَسَ الظَّلام، من الرَّباب خَيالا؟
وغَلَّسْنا: سِرنا بِغَلَسٍ، وهو التَّغلِيسُ. وفي حديث الإِفاضة: كنَّا نُغَلِّسُ من جَمْعٍ إِلى مِنًى أَي نَسِير إِليها ذلك الوقتَ، وغَلَّسَ يُغَلِّس تَغلِيساً. وغَلَّسْنا الماء: أَتيناه بغَلَس، وكذلك القَطا والحُمُر وكل شيء ورَدَ الماء؛ أَنشد ثعلب:
يُحرِّك رَأْساً كالكَباثَةِ، واثِقاً
بِوِرْدِ قَطاةٍ غَنَّسَتْ وِرْدَ مَنْهَلِ
قال أَبو منصور: الغَلَس أَول الصُّبح حتى يَنْتَشِر في الآفاق، وكذلك الغَبَس، وهما سواد مختلط ببياض وحُمْرَة مثل الصبح سواء. وفي الحديث: كان يُصَلِّي الصبحً بغَلَسٍ؛ الغَلس: ظلمة آخر الليل إِذا اختلطت بِضَوءِ الصَّباح. والتَغْلِيسُ: وِرْدُ الماء أَوّل ما يتفجر الصبح؛ قال لبيد: إِنَّ مِنْ وِرْدِيَ تَغْلِيسَ النَّهَلْ
ووقع في وادي تُغَلِّسَ، وتُغَلِّسَ غير مصروف مثل تُخُيِّب (* قوله «مثل
تخيب» عبارة القاموس: ووقع في وادي تخيب، بضم التاء والخاء وفتحها وكسر الياء غير مصروف .) وهو الباطل والداهية. أَبو زيد: وَقَعَ فلانٌ في أُغْوِيَّةٍ وفي وامِئَةٍ وفي تُغْلِّسَ، غير مصروف، وهي جميعاً الدَّاهِيَة والباطل.
وحَرَّة غَلاَّس: معروفة، وهي الحِرارُ
(* قوله «وهي الحرار إلخ» عبارة
شرح القاموس: إحدى حرار العرب.) في بلاد العرب. والمُغَلِّس: اسم.

##### Türkçe

**الغَلَسُ**: gecenin sonundaki karanlık; **الأَخطل** dedi ki:
كَذَبَتْكَ عُيْنُك أم رأَيتَ بِوَاسِطٍ،
غَلَسَ الظَّلام، من الرَّباب خَيالا؟

Ve **غَلَّسْنا**: **غَلَسٍ** ile yürüdük; o da **التَّغلِيسُ**’tir. **الإِفاضة** hadîsinde: “Biz **جَمْعٍ**’den **مِنًى**’ya **نُغَلِّسُ** ederdik”; yani o vakitte ona doğru yürürüz. Ve **غَلَّسَ يُغَلِّس تَغلِيساً**. Ve **غَلَّسْنا الماء**: ona **غَلَس** ile geldik; aynı şekilde **القَطا** ve **الحُمُر** ve suya gelen her şey; **ثعلب** inşâd etti:
يُحرِّك رَأْساً كالكَباثَةِ، واثِقاً
بِوِرْدِ قَطاةٍ غَنَّسَتْ وِرْدَ مَنْهَلِ

**أَبو منصور** dedi: **الغَلَس** sabahın evvelidir; ufuklarda yayılıncaya kadar; aynı şekilde **الغَبَس**; ikisi de beyazlık ve kızıllıkla karışık bir siyahlıktır; sabah gibi, eşittir. Hadîste: sabahı **بِغَلَسٍ** ile kılardı; **الغَلس**: sabahın ışığıyla karıştığı zaman gecenin sonundaki karanlıktır. Ve **التَغْلِيسُ**: sabahın ilk yarıldığı vakitte suya varıştır; **لبيد** dedi ki:
إِنَّ مِنْ وِرْدِيَ تَغْلِيسَ النَّهَلْ

Ve **تُغَلِّسَ** vadisine düştü; ve **تُغَلِّسَ** gayr-i munsarıftır; **تُخُيِّب** gibi.
(* “مثل تخيب” sözü: **القاموس**’un ibaresi: “Ve **تخيب** vadisine düştü; **التاء** ve **الخاء**’ın dammesiyle ve fethasıyla, **الياء**’ın kesrasiyle; gayr-i munsarıf.”) Ve o, bâtıl ve musibettir. **أَبو زيد**: Falan kimse **أُغْوِيَّةٍ**’ye ve **وامِئَةٍ**’ye ve **تُغْلِّسَ**’e düştü; gayr-i munsarıf; bunların hepsi musibet ve bâtıldır.

Ve **حَرَّة غَلاَّس**: bilinen (bir yer)dir; o da **الحِرارُ**dır.
(* “وهي الحرار إلخ” sözü: **شرح القاموس**’un ibaresi: “Arapların **حرار**’ından biridir.”) Arap diyarlarında. Ve **المُغَلِّس**: bir isimdir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%B3/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* غ ل س * * الغَلَس * بفتحتين ظلمة آخر الليل و * التَّغْلِيس * السير بغلس يقال * غَلَّسْنا * الماء أي وردناه بغَلَس وكذا إذا فعلنا الصلاة بِغَلس

##### Türkçe

* غ ل س * * **الغَلَس** * (iki fetha ile): gecenin sonundaki karanlık; ve * **التَّغْلِيس** *: **غَلَس** ile yürümek; denir ki: * **غَلَّسْنا** * suyu; yani ona **غَلَس** ile vardık; aynı şekilde, namazı **بِغَلس** ile kıldığımız zaman da.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%B3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الغلس، محركة: ظلمة آخر الليل إذا اختلطت بضوء الصباح، ومنه الحديث: كان يصلي الصبح بغلس وقد تقدم ذلك عن الخطابي في غ ب س وقال الأزهري: الغلس: أول الصبح حتى ينتشر في الآفاق، وكذلك الغبس، وهما سواد مختلط ببياض وحمرة مثل الصبح سواء. وقال الأخطل:
  كذبتك عينك أم رأيت بواسـط                      غلس الظلام من الرباب خيالا وأغلسوا: دخلوا فيها، أي الظلمة. وغلسوا تغليسا ساروا بغلس، ومنه حديث الإفاضة: كنا نغلس من جمع إلى منى، أي نسير إليها ذلك الوقت. وغلسوا: وردوا الماء بغلس، وذلك أول ما ينفجر الصبح، وكذلك القطا والحمر، أنشد ثعلب:
  يحرك رأسا كالكباثة واثـقـا                      بورد قطاة غلست ورد منهل وغليس، كأمير: من أعلام الحمر، نقله الصاغاني. وقال أبو زيد: يقولون: وقع فلان في وادي تغلس، يضم الغين وفتحها، غير مصروف، كتخيب وتهلك، أي في داهية منكرة. والأصل فيه: أن الغارات كانت تقع غالبا بكرة بغلس، وقال أبو زيد: وقع فلان في أغوية، وفي وامئة وفي تغلس، غير مصروف، وهو جميعا الداهية والباطل. وجبارة بن المغلس، كمحدث: كوفي محدث، قال الذهبي: قال ابن نمير: كان يوضع له الحديث فيرويه ولا يدري وقال في الميزان: أحمد بن محمد بن الصلت بن المغلس الحماني، يروي عن بشر بن الوليد، عن أبي يسف، كذاب وضع، توفي سنة 308، ومثله قول ابن قانع وابن عدي، وغيرهما. ومما يستدرك عليه: وقعوا في تغلس: الباطل، عن أبي زيد. وحرة غلاس، ككتان: إحدى حرار العرب، وقد تقدم له في عداد ذكر الحرار، وهنا أغفله، وهذا منه عجيب، وسبحان من لا يسهو.

##### Türkçe

**الغلس**، harekeli: Sabah ışığıyla karıştığı vakit gecenin sonundaki karanlık; ondan hadis: “Sabah namazını **بغلس** ile kılardı”; bunun, **غ ب س** maddesinde **الخطابي**’den geçtiği daha önce ilerledi. **الأزهري** dedi: **الغلس**: ufuklarda yayılıncaya kadar sabahın evveli; **الغبس** de böyledir; ikisi de sabah gibi, beyazlık ve kızıllıkla karışık bir karalıktır, eşittir. **الأخطل** dedi:
  “Gözün sana yalan mı söyledi, yoksa **بواسط**’ta mı gördün                      **غلس** karanlığını, **الرباب**’dan bir hayal olarak?”
Ve **أغلسوا**: onun içine girdiler; yani karanlığa. Ve **غلسوا تغليسا**: **بغلس** ile yürüdüler; ondan **حديث الإفاضة**: “**جمع**’dan **منى**’ya **نغلس** ederdik”; yani o vakitte ona yürürdük. Ve **غلسوا**: **بغلس** ile suya vardılar; bu, sabahın ilk yarıldığı vakittir; **القطا** ve **الحمر** için de böyledir. **ثعلب** inşad etti:
  “Bir başı, güvenle, **الكباثة** gibi oynatır                      bir **قطاة**’nın **بورد**’u ile; bir menhele **غلست** edince varış”
Ve **غليس**، **كأمير**: **الحمر**’ın alametlerinden; onu **الصاغاني** nakletti. **أبو زيد** dedi: Derler ki: “Falan, **وادي تغلس**’e düştü”; **الغين**’in zammesiyle ve fethasıyla; gayr-i munsarif; **كتخيب وتهلك** gibi; yani inkâr olunan bir felakete. Bunun aslı: baskınlar çoğunlukla erken vakitte **بغلس** ile vuku bulurdu. **أبو زيد** dedi: “Falan, **أغوية**’ye, ve **وامئة**’ye ve **تغلس**’e düştü”; gayr-i munsarif; ve bunların hepsi felaket ve bâtıldır. Ve **جبارة بن المغلس**، **كمحدث**: Kûfeli bir muhaddis; **الذهبي** dedi: **ابن نمير** dedi: “Ona hadis uydurulurdu da o rivayet ederdi ve bilmezdi.” Ve **الميزان**’da dedi: “**أحمد بن محمد بن الصلت بن المغلس الحماني**; **بشر بن الوليد**’den, **أبي يسف**’den rivayet eder; yalancı, uydurmacı; 308 senesinde vefat etti.” Ve bunun benzeri **ابن قانع** ve **ابن عدي**’nin ve başkalarının sözüdür. Ve ona istidrâk olunanlardandır: “**تغلس**’e düştüler”: bâtıl; **أبي زيد**’den. Ve **حرة غلاس**، **ككتان**: Arapların **حرار**’ından biri; **الحرار**’ı zikretme sırasında onun için daha önce geçti; burada onu ihmal etti; bu ondan aciptir; ve sehvetmeyen (yanılmayan) kimseyi tenzih ederim.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%B3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

غلّس
2 غلّس ذ , (Msb, K,) inf. n. تَغْلِيسٌ, (S, Mgh, Msb,) He, or it, (a company of men, Msb, K,) journeyed in the غَلَس, or darkness of the last part of the night: (S, K:) or went forth in the غَلَس. (Mgh, Msb.) ― -b2- غلّسوا, (K,) or غلّسوا المَآءَ, (S,) They came to the water in the غَلَس, or darkness of the last part of the night, (S, K,) or beginning of daybreak: and in like manner you say of birds of the kind called قَطًا, and of [wild] asses. (TA.) ― -b3- غلّس بِالصَّلَاةِ He performed the prayer [of daybreak] in the غَلَس. (S, * Mgh, Msb.)

اغلس
4 اغلس ذ He, or it, (a company of men, K,) entered upon the غَلَس, or darkness of the last part of the night. (A, K.)

غَلَسٌ
غَلَسٌ ذ The darkness of the last part of the night, (S, A, Msb, K,) when it becomes mixed with the light of the dawn: (TA:) or the beginning of the dawn, until it spreads in the tracts of the horizon: as also غَبَسٌ: both signify blackness mixed with whiteness and redness; like the dawn. (Az, TA.) بِغَلَسٍ In a period of the darkness so called. (S, Msb, K.) [See also غَبَشٌ.]

غَلِيسٌ
غَلِيسٌ ذ , (Sgh, K,) or غُلَيْسٌ, (JK,) a proper name for An ass; [meaning a wild ass;] (JK, Sgh, K;) because he is أَغْلَس in colour. (JK.)

أَغْلَسُ
أَغْلَسُ ذ [Of the colour termed غَلَسٌ; i. e., black mixed with whiteness and redness: see غَلِيسٌ]. (JK.)

وَقَعَ فِى تُغُلِّسَ
وَقَعَ فِى تُغُلِّسَ ذ , (TA, and so in a copy of the S,) or فِى وَادِى تُغُلِّسَ, (K, TA, and so in another copy of the S,) and تُغَلِّسَ, (TA,) imperfectly decl., like تُخُيِّبَ (S, K) and تُهُلِّكَ, (K,) He fell into calamity, (AZ, S, TA,) or into an abominable calamity, (K, TA,) and that which was vain, unreal, nought, or the like: (AZ, S, TA:) originating from the fact that غَارَات [or hostile, or predatory, incursions] (K, TA) generally (TA) took place early, بِغَلَسٍ. (K, TA.)

##### Türkçe

غلّس
2 **غلّس** ذ , (Msb, K,) mastar ismi **تَغْلِيسٌ**, (S, Mgh, Msb,) O, yahut o, (erkeklerden bir topluluk, Msb, K,) **غَلَس**’ta, yani gecenin son kısmının karanlığında yolculuk etti: (S, K:) yahut **غَلَس**’ta dışarı çıktı. (Mgh, Msb.) ― -b2- **غلّسوا**, (K,) yahut **غلّسوا المَآءَ**, (S,) Onlar suya **غَلَس**’ta, yani gecenin son kısmının karanlığında, (S, K,) yahut tan yerinin ağarmasının başlangıcında geldiler: ve aynı şekilde, **قَطًا** denilen türden kuşlar ve [yaban] eşekler hakkında da söylersin. (TA.) ― -b3- **غلّس بِالصَّلَاةِ** O, namazı [sabah namazını] **غَلَس**’ta eda etti. (S, * Mgh, Msb.)

اغلس
4 **اغلس** ذ O, yahut o, (erkeklerden bir topluluk, K,) **غَلَس**’a, yani gecenin son kısmının karanlığına girdi. (A, K.)

غَلَسٌ
**غَلَسٌ** ذ Gecenin son kısmının karanlığıdır, (S, A, Msb, K,) tanın ışığıyla karıştığı vakit: (TA:) yahut tanın başlangıcıdır; ufkun bölgelerinde yayılıncaya kadar: bunun gibi **غَبَسٌ** da: ikisi de, tan gibi, beyazlık ve kızıllıkla karışık siyahlığı ifade eder; (Az, TA.) **بِغَلَسٍ** Bu adla anılan karanlığın bir vaktinde. (S, Msb, K.) [Ayrıca **غَبَشٌ**’e bak.]

غَلِيسٌ
**غَلِيسٌ** ذ , (Sgh, K,) yahut **غُلَيْسٌ**, (JK,) bir eşek için özel addır; [yani bir yaban eşeği;] (JK, Sgh, K;) çünkü o, renkçe **أَغْلَس**’tır. (JK.)

أَغْلَسُ
**أَغْلَسُ** ذ [**غَلَسٌ** denilen renkten; yani beyazlık ve kızıllıkla karışık siyah: **غَلِيسٌ**’e bak]. (JK.)

وَقَعَ فِى تُغُلِّسَ
**وَقَعَ فِى تُغُلِّسَ** ذ , (TA, ve S’nin bir nüshasında da böyle,) yahut **فِى وَادِى تُغُلِّسَ**, (K, TA, ve S’nin başka bir nüshasında da böyle,) ve **تُغَلِّسَ**, (TA,) **تُخُيِّبَ** (S, K) ve **تُهُلِّكَ**’ye, (K,) benzer şekilde, gayr-i munsariftir; O, musibete düştü, (AZ, S, TA,) yahut iğrenç bir musibete, (K, TA,) ve bâtıl, gerçek dışı, hiç olan şeye veya benzerine: (AZ, S, TA:) bunun kaynağı, **غَارَات**’ın [yahut düşmanca, yahut yağmacı akınların] (K, TA) genellikle (TA) erken vakitte, **بِغَلَسٍ**, vuku bulmasıdır. (K, TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%B3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

غَلَسَ
غَلَسَ غَلَّسَ II ,  أَغْلَسَ IV ,
a.  Travelled &c. in the last part of the night.

غَلَس
غَلَس 4 , ( pl. أَغْلَاْس 38 ),
a.  Last part of the   night, darkness that precedes the dawn.

غَلَسًا
غَلَسًا
a.  Just before daybreak.

##### Türkçe

غَلَسَ
**غَلَسَ** **غَلَّسَ** II, **أَغْلَسَ** IV,
a. Gecenin son kısmında yolculuk etti vb.

غَلَس
**غَلَس** 4, (çoğ. **أَغْلَاْس** 38),
a. Gecenin son kısmı; tan yerinin ağarmasından önce gelen karanlık.

غَلَسًا
**غَلَسًا**
a. Gün doğmadan hemen önce.
