# غلظ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%B8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%84%D8%B8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غلظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%B8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: غلظ

الغلظة، مثلثة، عن الزجاج في تفسر قوله تعالى:  وليجدوا فيكم غلظة  ونقله الجوهري أيضا، وكذلك صاحب البارع والصاغاني، والكسر هو المشهور. وقرأ الأعمش وعاصم: غلظة بالفتح وقرأ السلمي، وزر ابن حبيش، وأبان بن تغلب: غلظة، بالضم، وكذلك الغلاظة بالكسر، و الغلظ، كعنب، كل ذلك ضد الرقة في الخلق والطبع والفعل والمنطق والعيش ونحو ذلك.
 ومعنى الآية، أي شدة واستطالة. واستعار أبو حنيفة الغلظ للخمر، واستعاره يعقوب للأمر فقال في الماء: أما ما كان آجنا وأما ما كان بعيد القعر شديدا سقيه، غليظا أمره. وقد استعمل ابن جني الغلظ في غير الجواهر أيضا فقال: إذا كان حرف الروي أغلظ حكما عندهم من الردف مع قوته فهو أغلظ حكما وأعلى خطرا من التأسيس، لبعده.

  والفعل ككرم وضرب، وعلى الأول اقتصر الجوهري، والثانية نقلها الصاغاني، قال: وقرأ نبيح وأبو واقد والجراح  واغلظ عليهم  بكسر اللام، في التوبة والتحريم.
 فهو غليظ وغلاظ، كغراب، والأنثى غليظة، وجمعها غلاظ، ومنه قوله تعالى:  عليها ملائكة غلاظ شداد  . وقال العجاج: قد وجدوا أركاننا غلاظا. والغلظ بالفتح: الأرض الخشنة، عن ابن عباد. وروى أبو حنيفة عن النضر: الغلظ: الغليظ من الأرض، ورد ذلك عليه، وقيل: إنما هو الغلظ، قالوا: ولم يكن النضر بثقة، ونقل ابن سيده قولهم: أرض غليظة: غير سهلة، وقد غلظت غلظا، وربما كني عن الغليظ من الأرض بالغلظ، قال: فلا أدري أهو بمعنى الغليظ، أم هو مصدر وصف به?.
 قلت: ومما يؤيد أبا حنيفة قول كراع: الغلظ من الأرض: الصلب من غير حجارة. فتأمل.
 وأغلظ الرجل: نزل بها، عن ابن عباد. وقال الكسائي: الغلظ، كما في التكملة، فهو أيضا تأكيد لقول أبي حنيفة. وأغلظ الثوب: وجده غليظا أو اشتراه كذلك، الأخير عن الجوهري، وقد رد عليه الصاغاني بقوله: وليس هو من الشراء في شيء، وإنما هو من باب أفعلته، أي وجدته على صفة من الصفات، كقولهم: أحمدته وأبخلته، كما في التكملة. وفي العباب: والأول أصح.
 وأغلظ له في القول: خشن، وهو مجاز، ولا يقال فيه غلظ.
 وغلظت السنبلة واستغلظت: خرج فيها الحب، ومنه قوله تعالى:  فاستغلظ فاستوى على سوقه  . وكذلك جميع النبات والشجر إذا استحكمت نبتته وصار غليظا.
 وبينهما غلظة بالكسر، ومغالظة، أي عداوة، عن ابن دريد. وغلظ عليه الشيء تغليظا، ومنه الدية المغلظة، كمعظمة، وهي التي تجب في شبه العمد، كما في الصحاح. وقال الشافعي رحمه الله تعالى: الدية المغلظة في العمد المحض، والعمد الخطإ وفي القتل في الشهر الحرام والبلد الحرام، وقتل ذي الرحم، وهي ثلاثون حقة من الإبل، وثلاثون جذعة، وأربعون ما بين الثنية إلى بازل عامها، كلها خلفة، أي حامل.
 واستغلظه، أي الثوب: ترك شراءه، لغلظه، نقله الجوهري. ومما يستدرك عليه: غلظ الشيء تغليظا: جعله غليظا. وعهد غليظ، أي مؤكد مشدد، وهو مجاز. ويقال: حلف بأغلاظ اليمين.
 ورجل غليظ، أي فظ، ذو قساوة. ورجل غليظ القلب، أي سيئ الخلق. وأمر غليظ: شديد صعب. وماء غليظ: مر. وكل ذلك مجاز.
 ويقال: طعنه في مستغلظ ذراعه، ونكى فيهم نكايات غليظة، وهو مجاز.
 والمغالظة: شبه المعارضة.

### Türkçe

**الغلظة**; üçlü (harekeli)dir; **الزجاج**’dan, Yüce Allah’ın sözü olan: **وليجدوا فيكم غلظة**’nin tefsirinde; ve onu **الجوهري** de nakletti; yine **صاحب البارع** ve **الصاغاني** (da). Ve kesre (ile olanı) meşhur olandır. **الأعمش** ve **عاصم** okudu: **غلظة** fetha ile; ve **السلمي** okudu, ve **زر ابن حبيش** ve **أبان بن تغلب**: **غلظة** damme ile; ve yine **الغلاظة** kesre ile, ve **الغلظ**, **عنب** gibi; bütün bunlar yaratılışta, tabiatta, fiilde, konuşmada, yaşayışta ve bunun benzerlerinde inceliğin zıddıdır.

Ve âyetin manası: yani şiddet ve uzama. Ve **أبو حنيفة** **الغلظ**’u şarap için istiâre etti; ve **يعقوب** onu iş için istiâre etti de su hakkında şöyle dedi: “Ama ne ki bayat olmuşsa; ve ama ne ki dibi uzak, suyu çekmesi şiddetli, işi kalın (zor) olan.” Ve **ابن جني** de **الغلظ**’u cevherlerin dışında da kullanmıştır; şöyle dedi: “Eğer kafiye harfi (**حرف الروي**) onların yanında, kuvvetiyle birlikte, rediften (**الردف**) daha kalın hüküm ise, o, uzaklığı sebebiyle, te’sîsten (**التأسيس**) daha kalın hüküm ve daha yüce tehlike (önem)dir.”

Ve fiil, **كرم** ve **ضرب** gibi (gelir); birincisi üzerine **الجوهري** iktisar etti; ikincisini **الصاغاني** nakletti. Dedi: **نبيح** ve **أبو واقد** ve **الجراح** okudu: **واغلظ عليهم**; **اللام**’ı kesre ile; **التوبة** ve **التحريم**’de.

O halde o, **غليظ** ve **غلاظ**tır; **غراب** gibi; ve dişisi **غليظة**; ve onun cemi **غلاظ**tır. Ondandır Yüce Allah’ın sözü: **عليها ملائكة غلاظ شداد**. Ve **العجاج** dedi:
قد وجدوا أركاننا غلاظا
Ve **الغلظ** fetha ile: pürüzlü (sert) yer; **ابن عباد**’dan. Ve **أبو حنيفة**, **النضر**’dan rivayet etti: **الغلظ**: yerin kalın (sert) olanı; sonra bu ona reddedildi; ve denildi ki: ancak o **الغلظ**’tur. Dediler: ve **النضر** güvenilir değildi. Ve **ابن سيده** onların sözünü nakletti: **أرض غليظة**: kolay olmayan; ve **غلظت** **غلظا** (kalınlaştı/sertleşti). Ve bazen yerin kalın olanından kinaye olarak **الغلظ** ile söz edilir. Dedi: “Bilmiyorum; o, **الغليظ** manasında mıdır, yoksa kendisiyle vasfedilmiş bir masdar mıdır?”

Dedim: **أبو حنيفة**’yi destekleyen şeylerdendir **كراع**’ın sözü: yerden **الغلظ**: taşsız olan katı (kısmı). Öyleyse düşün.

**أغلظ** adam: ona indi (orada konakladı); **ابن عباد**’dan. Ve **الكسائي** dedi: **الغلظ**, **التكملة**’de olduğu üzere; o da **أبو حنيفة**’nin sözünü pekiştirmedir. Ve **أغلظ** elbise: onu kalın buldu yahut onu öyle satın aldı; sonuncusu **الجوهري**’dandır. **الصاغاني** ona şu sözüyle reddetti: “O, satın almadan hiçbir şey değildir; ancak o, **أفعلته** babındandır; yani onu sıfatlardan bir sıfat üzere buldum; onların ‘**أحمدته**’ ve ‘**أبخلته**’ demeleri gibi; **التكملة**’de olduğu üzere.” Ve **العباب**’da: birincisi daha sahih.

Sözde ona karşı **أغلظ**: kaba davrandı; ve o mecazdır; onda **غلظ** denilmez.

**غلظت** başak ve **استغلظت**: içinde tane çıktı. Ondandır Yüce Allah’ın sözü: **فاستغلظ فاستوى على سوقه**. Ve yine bütün bitki ve ağaç; filizi sağlamlaştığında ve kalın olduğunda.

İkisinin arasında kesre ile **غلظة** ve **مغالظة** vardır; yani düşmanlık; **ابن دريد**’dan. Ve şey ona **غلظ** etti, **تغليظا**; ondandır **الدية المغلظة**, **معظمة** gibi; ve o, **شبه العمد**’de vacip olan (diyettir); **الصحاح**’ta olduğu üzere. Ve **الشافعي** Allah ona rahmet etsin dedi: **الدية المغلظة** saf kasıtta (**العمد المحض**), ve kasıt-hata (**العمد الخطإ**)da, ve haram ayda ve haram beldede öldürmede, ve akraba olanı öldürmede (vardır); ve o, develerden otuz **حقة**, ve otuz **جذعة**, ve kırk, **الثنية** ile **بازِل عامها** arasıdır; hepsi **خلفة**dır; yani gebe.

Ve **استغلظه**; yani elbiseyi: kalınlığından dolayı satın almayı terk etti; **الجوهري** onu nakletti. Ve onun üzerine istidrâk olunacaklardandır: şey **غلظ** etti, **تغليظا**: onu kalın yaptı. Ve **عهد غليظ**: yani pekiştirilmiş, şiddetlendirilmiş; ve o mecazdır. Ve denilir: **حلف بأغلاظ اليمين**.

Ve **رجل غليظ**: yani kaba; katılık sahibi. Ve **رجل غليظ القلب**: yani kötü huylu. Ve **أمر غليظ**: şiddetli, zor. Ve **ماء غليظ**: acı. Ve bütün bunlar mecazdır.

Ve denilir: kolunun kalın yerinden (**مستغلظ ذراعه**) onu mızrakladı; ve onlarda kalın (şiddetli) yaralamalar (**نكايات غليظة**) yaptı; ve o mecazdır.

Ve **المغالظة**: muarazanın benzeri.
