# غلل (غ-ل-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%84%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Ğille, İç gömlek demektir

- Harfler: غ - ل - ل
- Kur'an'da: 16 geçiş · 13 ayet · 14 sîga
- 9 sözlük

## Sîgalar (14)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الْأَغْلَالُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A3%D9%8E%D8%BA%D9%92%D9%84%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8F.md) | الْأَفْعَالُ | Tasmalar | 2 | 2 | [13:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/ayet/13:5.md) |
| [غِلٍّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/siga/%D8%BA%D9%90%D9%84%D9%8D%D9%91.md) | فِعْلٍ | Kin | 2 | 2 | [7:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/ayet/7:43.md) |
| [أَغْلَالًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%BA%D9%92%D9%84%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8B%D8%A7.md) | أَفْعَالًا | Tasmalar | 1 | 1 | [36:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/ayet/36:8.md) |
| [الْأَغْلَالَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A3%D9%8E%D8%BA%D9%92%D9%84%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8E.md) | الْأَفْعَالَ | Tasmalar | 1 | 1 | [34:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/ayet/34:33.md) |
| [غَلَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/siga/%D8%BA%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%91.md) | فَعَلَ | Yağmaladı | 1 | 1 | [3:161](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/ayet/3:161.md) |
| [غُلَّتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/siga/%D8%BA%D9%8F%D9%84%D9%8E%D9%91%D8%AA%D9%92.md) | فُعِلَتْ | Bağlandı | 1 | 1 | [5:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/ayet/5:64.md) |
| [غِلًّا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/siga/%D8%BA%D9%90%D9%84%D9%8B%D9%91%D8%A7.md) | فِعْلًا | Kin | 1 | 1 | [59:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/ayet/59:10.md) |
| [فَغُلُّوهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/siga/%D9%81%D9%8E%D8%BA%D9%8F%D9%84%D9%8F%D9%91%D9%88%D9%87%D9%8F.md) | فَفْعُلُوهُ | Hemen onu bağlayın | 1 | 1 | [69:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/ayet/69:30.md) |
| [مَغْلُولَةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/siga/%D9%85%D9%8E%D8%BA%D9%92%D9%84%D9%8F%D9%88%D9%84%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | مَفْعُولَةً | Bağlı | 1 | 1 | [17:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/ayet/17:29.md) |
| [مَغْلُولَةٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/siga/%D9%85%D9%8E%D8%BA%D9%92%D9%84%D9%8F%D9%88%D9%84%D9%8E%D8%A9%D9%8C.md) | مَفْعُولَةٌ | Bağlı | 1 | 1 | [5:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/ayet/5:64.md) |
| [وَأَغْلَالًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%BA%D9%92%D9%84%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8B%D8%A7.md) | وَأَفْعَالًا | Ve tasmalar | 1 | 1 | [76:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/ayet/76:4.md) |
| [وَالْأَغْلَالَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A3%D9%8E%D8%BA%D9%92%D9%84%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8E.md) | وَالْأَفْعَالَ | Ve tasmalar | 1 | 1 | [7:157](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/ayet/7:157.md) |
| [يَغُلَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%BA%D9%8F%D9%84%D9%8E%D9%91.md) | يَفْعُلَ | Bağlar | 1 | 1 | [3:161](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/ayet/3:161.md) |
| [يَغْلُلْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%BA%D9%92%D9%84%D9%8F%D9%84%D9%92.md) | يَفْعُلْ | Bağlar | 1 | 1 | [3:161](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/ayet/3:161.md) |

## Mücavir kökler — 105 mücavir (134 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [عنق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D9%82.md) — 5 ortak ayet · G² 52 · Onların boyunları
2. [سلسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B3%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 21 · Zincirdir
3. [قمح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Ense ile kafa arasındaki çukurdur
4. [نزع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Gerilmiş yay demektir
5. [بسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B3%D8%B7.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Bisat kilim demektir
6. [سرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Serer üstüne oturulan kanepe türü divandır
7. [صدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Okun ön yarısına denir
8. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 9 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
9. [أصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Asire çadırın eteğini bağlayan ip demektir
10. [ذقن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%82%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Zekane (kaf) çene altı demektir
11. [طفأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · TFV Tafve(tı ile) kaynayan tencerede taşan köpük demektir
12. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Ateş demektir
13. [عزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Te’zir”deki “za”nın “ra” dönüşmesi ile oluşmuştur
14. [بغض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Bahat çene altındaki et demektir
15. [ندد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Öbek öbek develer demektir
16. [ندم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Redm” kumaşa dikilen yama, “nedm” arkadaş, içki…
17. [أخو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
18. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · Hufre, çukur demektir
19. [جدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Cedid geniş yol demektir
20. [خبث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Habes bozuk yemek demektir
21. [حرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Harbe mızrak ucu demektir
22. [سحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Fışkıran sudur
23. [وقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Onun yakıtı
24. [نهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
25. [حسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hasir(ha,sin) : Susuz kalmış, çorak yer demektir
26. [لوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Dilin arka tarafı, dil kemiği demektir
27. [نجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · نجل أنجيل “Necar” ağacı veya bir şeyi parlatan alet demektir
28. [رأف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Riyf : Sulak, suya yakın, bol verimli, bitkili yer demektir
29. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · El ve kol demektir
30. [عتد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hazırladık
31. [تور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Tevr suyu dökmek için kullanılan kapdır
32. [سعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Sa’ire” ateşin alevidir
33. [ترب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Toprak demektir
34. [مكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sinek kapan bitki demektir
35. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
36. [عجب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Acem” yabancı, dil bilmeyen demektir
37. [وضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Koyar
38. [قعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Temel demektir
39. [سعي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sua’f el çatlamasıdır
40. [هود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Hidayet”in değişik söylenişidir
41. [ورث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “İrs”, ateş söndükten sonra kalan kül ve kömür atıklarına…
42. [سبق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Yarış meydanı demektir
43. [لعن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Dışlama
44. [نكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Tanınmayan
45. [طغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Taşkınlaştıran
46. [فلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Felah “Felh” toprağın yarılmışı, çatlak toprak demektir
47. [حلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
48. [ضعف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Katlanmış deri demektir
49. [طيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · İyi
50. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Murar acı bir ağacın adıdır
51. [فسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…
52. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 5 ortak ayet · G² 3 · Kevn, tepe demektir
53. [تحت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AD%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ayağın alt tarafı demektir
54. [ندو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Nedve halkın toplandığı yerdir
55. [نهي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Nihayet, son demektir
56. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · “Nezle” konaklama yeri demektir
57. [زيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Zade : Azık demektir
58. [كسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Kazandı
59. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
60. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Ribve, tümsek demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%84%D9%84/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | غلل |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Mükerrer (muzaaf) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [ربط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B7.md), [قيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D8%AF.md), [حقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D8%AF.md) |
| Zıt Kök | [طلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin iç katmanlarına işleme, derine sızma, araya girip yerleşme |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın boynuna ve ellerine vurulan kısıtlayıcı bağlar, kalbin içine kök salan gizli kin ve ortak mülkten gizlice pay aşırma |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın iç işleyişine sızan ve hareketi içeriden kilitleyen görünmez bağ veya yapısal tıkanıklık |
| Kritik Hata Riski | Kökün türevlerini birbirinden kopuk sayarak tasmayı sadece metal pranga, kini basit bir duygu ve gulûlü alelade hırsızlık kabul etmek; kavramın içe sızma ve kilitlenme ortak çekirdeğini gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| غل | İçe nüfuz etme, derine işleme, yoğunlaşarak bir yapının içine girip orada tutunma. Bu çekirdek [غلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8.md) kökünde üstün gelip kuşatarak sindirmeyi, [غلظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%B8.md) kökünde iç dokunun yoğunlaşıp katılaşmasını, [غلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%81.md) kökünde iç kısmı bir kılıfla örtüp içeriye hapsetmeyi, [غلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%82.md) kökünde sürgüyü yuvasına sokarak geçişi bütünüyle kilitlemeyi, [غلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85.md) kökünde bedensel ve biyolojik arzunun içte kaynamasını, [غلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%88.md) kökünde ise sınırın derinlemesine aşılarak aşırılığa gömülmesini ifade eder. | ل | İlk harfin yöneltici ve bağlayıcı baskısını katlayarak sızma hareketini kalıcı bir iç düğüme, boynu veya kalbi bütünüyle mengene gibi saran çift katlı bir kilitlenmeye dönüştürmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| غ | Göz imgesi temelinde türetme; derine batan, buğulanan veya örtülen görme ve kaynak odağı | Algının ve eylemin doğrudan yüzeyde kalmayıp alt katmana, gizli ve görünmez iç mekana yöneldiğini gösterir. |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Hareketi belirli bir hedefe doğru sevk eden, zorlayan ve sıkıca tutan sevk edici gücü temsil eder. |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Yöneltme ve sarma hareketinin pekişerek çift taraflı bir kapanmaya, boyun eğdiren nihai bir kilitlenmeye ulaştığını gösterir. |
| غلل | Derine sızarak çift taraflı mengeneyle sıkan ve içeriden kilitleyen bağ hareketi | Bir nesnenin veya duygunun sistemin içine görünmez biçimde girip orada iki yönlü bağlayıcı bir halka oluşturarak hareketi felç etmesini anlatır. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suyun ağaç köklerinin veya vadinin taşları arasına sızarak derinlerde akması, hayvanın derisi yüzülürken et ile deri arasında yağ tabakasının gizli kalması ve devenin iç organlarını yakan dindirilememiş derin susuzluk harareti. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi Bişr b. Ebî Hâzim el-Esedî şiirinde bu kökü, iç organlara işleyen ve suyla kanmayan derin susuzluk ve hararet anlamında kullanmıştır: إلى الغَليلِ ولم يقصعنه نُغَبُ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem bedevi Araplar savaş esirlerinin boyunlarını elleriyle birlikte bağlamak için taze deve derisinden yapılan prangayı kullanmış, bu derinin kurudukça boynu sıkıp içine işlemesi ve altında bit üremesi sebebiyle bu bağa lale ve pranga demişlerdir; nitekim erken rivayetlerde bu nesne için غُلٌّ قَمِلٌ nitelemesi yer almaktadır. Ayrıca vücuda doğrudan temas eden ince iç giysiye de tenin içine nüfuz edercesine yapışmasından dolayı غِلَالَة denmiştir. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Tehzîbü’l-Luğa, Lisânü’l-Arab.

### Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde غلل kökünün temsil ettiği konsonant yapısı, temelde bir hacmin içine sızma, araya girme, örtülü biçimde dahil olma ve sıkıştırma ekseninde şekillenir. İbranicede bu ses dizisi גלל kökü üzerinden yuvarlanma, dolanma, üst üste katlanma ve sarılma hareketini yansıtırken, Arapçadaki gın harfi bu sarılma ve girme hareketini yüzeyden derin katmana, görünmez iç boşluklara taşımıştır. Nitekim Süryanicede içe işleme, daldırma veya bir şeyin örtüsü altına gizlenme manaları benzer fonetik çatılarda izlenir. Arapçada bu kök hem maddi anlamda derinin altına sızıp eti sıkan boyunduruk veya kuyu tabanındaki su damarı, hem de manevi anlamda göğsün içine çöken ve dışarıdan sezilmeyen gizli kin için kullanılmıştır. Çöl hayatında devenin içine işleyen hararet, toprağın dibine inen ince su sızıntısı ve topraktan derlenen iç hasılat hep bu içe nüfuz edip orada biriken yapının türevleridir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisânü’l-Arab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Derine sızma, araya girme, iç kilitlenme | Kökün temelinde suyun yer altına işlemesi, elbisenin tene yapışması, derinin boynu boğması ve kinin kalbe yerleşmesi ortak bir içe girme matrisi oluşturur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice dolanma ve sarılma, Süryanice daldırma ve gizlenme | İbranice g-l-l kökündeki sarmalama ve yuvarlanma hareketi ile Arapçadaki gın sesinin getirdiği derine sızma ve içe hapsolma karakteristiği örtüşmektedir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami dilleri ötesinde Afro-Asyatik katmanda güvenilir ve spekülatif olmayan doğrudan soydaş kök tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisânü’l-Arab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| غلل | Anlamlı | İçe sızma, bağlama, kin, gizli pay alma | Suyun araya sızması, boyunduruğun sıkması, kalpte gizlenen kin ve kamu malından aşırma manalarını taşır. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| لغل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dili fonotaktiğinde bu ses dizilişiyle müstakil bir kök teşekkül etmemiştir. | Kitâbü'l-Ayn ve Tehzîb'de mühmeldir; Kur'an'da geçmez. |
| للغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde bu dizilişte kullanılan anlamlı bir fiil veya isim kökü kurulmamıştır. | Kitâbü'l-Ayn ve Tehzîb'de mühmeldir; Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| غلل | Merkez | İçe işleyen bağ, gizli kin, içeriden kilitlenme | Dışsal bir bağ olmaktan ziyade varlığın iç yapısına işleyen, boynu göğse yapıştıran veya kalbi zehirleyen kilit. | Maddi ve manevi boyutuyla içe işleyen prangayı, gizli kini ve hıyaneti anlatır. |
| [ربط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B7.md) | Komşu | Dışsal bağlama ve sabitleme | Nesneyi dışarıdan bir iple veya irtibatla bir yere tutturmaktır; içe sızma veya boğma unsuru taşımaz. | Kalbi hakta sebat ettirmek veya atları cihad için hazır tutmak gibi koruyucu ve harici bağdır. |
| [قيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D8%AF.md) | Komşu | Ayak bağı, serbestiyeti sınırlama | Doğrudan hareketi engellemek üzere uzuvlara vurulan nesnel kısıttır; kin veya aşırma manası içermez. | Adım atmayı engelleyen somut zincir ve prangadır. |
| [حقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D8%AF.md) | Komşu | Kalpte biriken düşmanlık | İntikam fırsatı kollayan öfke birikimidir; غلل kökündeki içe sinsi sızıntı ve kilitlenme nüansı [حقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D8%AF.md) kökünde daha çok fırsat kollama vurgusundadır. | Zamanla dışa vurulması beklenen kökleşmiş düşmanlık duygusudur. |
| [طلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82.md) | Zıt | Bağı çözme, serbest bırakma, akışa salma | Kısıtlayıcı her türlü bağdan, mengeneden ve kilitlenmeden tamamen kurtararak serbest harekete kavuşturmaktır. | Prangaların çıkarılması, nikah bağının çözülmesi veya kısıtın kaldırılmasıdır. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | غلل | İçe sızma, boyunduruk, kin, gizlice aşırma | Varlığın içine işleyen prangayı, göğse yerleşen sinsi kini ve emanete hıyanet ederek içeri sızdırmayı kuşatır. | Kesin |
| Latince | torques, collare, rancor, peculatus | Boyun tasması, kökleşmiş kin, zimmet | Latince kelimeler kavramı parçalar; pranga ve kini ayrı köklerle verir, içe sızarak kilitlenme ortak çekirdeğini tek başına karşılayamaz. | Güçlü |
| İngilizce | shackle, yoke, malice, embezzlement | Pranga, boyunduruk, yerleşik kin, zimmete geçirme | Boyun bağını, kalpteki sinsi garez halini ve kamu fonundan gizlice çalmayı karşılar; ancak kökün derine sızıp içten bağlama semantiğini tek gövdede veremez. | Güçlü |
| Almanca | Fessel, Groll, Veruntreuung | Pranga, derin hınç, emniyeti suistimal | Kin ve pranga yönünü güçlü biçimde yansıtır; fakat suyun içe sızması veya iç giysi gibi somut biyolojik katmanları dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Fransızca | carcan, rancune, péculat | Boyunduruk, içte saklanan kin, hırsızlık | Zorlayıcı kısıtlama ve kalbi boğan sinsi düşmanlık anlamlarını aktarır; kökün fiziksel içe işleme sürecini tam olarak içermez. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Lewis and Short, Lane’s Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْأَغْلَالُ / أَغْلَالًا | İnkarcıların boyunlarına geçirilen cehennem prangaları ve manevi kilitler | Ahirette suçluların hareketini sıfırlayan cezai boyunduruklar ile dünyada hakikati kabule engel olan zihni prangalar bağlamı (İsrâ [17:29](https://lisan.digital/tr/ayet/17:29.md), Yâsîn [36:8](https://lisan.digital/tr/ayet/36:8.md), Ra'd [13:5](https://lisan.digital/tr/ayet/13:5.md), Sebe' [34:33](https://lisan.digital/tr/ayet/34:33.md), Mü'min [40:71](https://lisan.digital/tr/ayet/40:71.md), İnsân [76:4](https://lisan.digital/tr/ayet/76:4.md), Hâkka [69:30](https://lisan.digital/tr/ayet/69:30.md)). |
| وَالْأَغْلَالَ | İnsanların sırtına yüklenmiş ağır dini ve toplumsal tabular, anlamsız yükler | Peygamberin insanlığı kurtarmakla görevlendirildiği fıtrata aykırı kısıtlayıcı geleneksel ve ruhbanî zincirler bağlamı (A'râf [7:157](https://lisan.digital/tr/ayet/7:157.md)). |
| غِلٍّ / غِلًّا | Kalbe yerleşen, kardeşliği zehirleyen sinsi düşmanlık ve kin tortusu | Cennet ehlinin göğsünden sökülüp atılan veya müminlerin birbirine karşı beslemekten Allah'a sığındığı içsel nefret tortusu bağlamı (A'râf [7:43](https://lisan.digital/tr/ayet/7:43.md), Hicr [15:47](https://lisan.digital/tr/ayet/15:47.md), Haşr [59:10](https://lisan.digital/tr/ayet/59:10.md)). |
| مَغْلُولَةً / غُلَّتْ | Cimrilik, infaktan el çekme, kaynak aktarımını kilitleme | Yahudilerin Allah'ın cömertliğini inkar eden küstahça sözleri ve insanın harcamada aşırı kısıtlayıcı davranması bağlamı (Mâide [5:64](https://lisan.digital/tr/ayet/5:64.md), İsrâ [17:29](https://lisan.digital/tr/ayet/17:29.md)). |
| يَغُلَّ / يَغْلُلْ | Kamu mülkünden veya ganimetten gizlice pay aşırma, hıyanet etme | Bir peygambere hıyanetin yakışmayacağı ve kamu emanetinden gizlice aşıranın kıyamet günü bu yükle geleceği bağlamı (Âl-i İmrân [3:161](https://lisan.digital/tr/ayet/3:161.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi sıfatlar ve irade hürriyeti | Mâide [5:64](https://lisan.digital/tr/ayet/5:64.md) ayetinde Yahudilerin dile getirdiği ifadenin Allah'a cimrilik isnadı mı yoksa kaderi inkar mı olduğu tartışılmış; boyunlara geçirilen manevi prangaların insanın kesb ve iradesine etkisi incelenmiştir. | Elin bağlılığı metaforu üzerinden mutlak kudret ve cömertlik vurgusu. |
| Fıkıh | Kamu malları, ganimet hukuku ve emanet | Ganimet henüz taksim edilmeden veya kamu hazinesinden yetkisizce alınan malların hukuki statüsü ve bu suçun cezası tartışılmıştır. | Gulûl kavramı etrafında kamu malına sinsi hıyanetin mutlak haramlığı. |
| Tefsir | Temsil ve mecaz tahlilleri | Yâsîn [36:8](https://lisan.digital/tr/ayet/36:8.md) ve İsrâ [17:29](https://lisan.digital/tr/ayet/17:29.md) gibi ayetlerde boyuna bağlanan ellerin somut zincir mi yoksa zihni basiretsizlik ve aşırı cimrilik tasviri mi olduğu tahlil edilmiştir. | Hareketi imkansız kılan içsel ve dışsal kilitlenme temsili. |
| Hadis | Devlet yönetimi, ahlak ve emanet bilinci | Yöneticilerin hediye kabul etmesinin kamu malından aşırma sayılması ve müminin kalbinde hıyanet ile kinin barınamayacağı ilkeleri işlenmiştir. | لا إغلال ولا إسلال hadisi bağlamında gizli hırsızlık ve hıyanetin yasaklanması. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kalp ve niyet saflığı | Arınmışlık engeli | İhlası zedeleme ve uhuvveti çökertme | Kalbin içine sızan kin tortusu ihlası zehirler; cennete giriş bu tortudan bütünüyle temizlenmeye bağlanmıştır. | Kesin |
| İlmi | Zihni ve metodolojik kilitlenme | Dogmatik pranga | Hakikate intibakı engelleme | Zihnin boynuna vurulan geleneksel ve önyargılı tabular aklın gerçeğe yönelmesini engeller. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu yönetimi ve otorite emaneti | Devlet malına sinsi hıyanet | Toplumsal adalet mekanizmasını çökertme | Kamu kaynaklarının yöneticilerce gizlice iç edilmesi meşru otoriteyi ve adaleti temelinden tahrip eder. | Kesin |
| İktisadi | Servetin dolaşımı ve mülkiyet akışı | Kaynakları kilitleme ve zimmet | Sermayenin akışını durdurma ve kayıt dışı sızdırma | Elin boyna bağlanması cimrilikle akışı keserken, gulûl davranışı ortak payı haksızca kişisel alana sızdırır. | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Akışkanlar mekaniğinde viskoz tıkanma veya elektrik devresinde kısa devre sızıntısı | Bir akışkanın kapalı bir sistemin iç cidarından sızarak ana debiyi düşürmesi veya devredeki akımın iç direnç ve kaçak sebebiyle sisteme kilit vurması gibi, enerjinin faydalı iş üretmek yerine iç sürtünmede yok olmasıdır. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal yozlaşma ve örtük yapısal rant transferi | Sosyoloji ve kamu yönetiminde kuruma ait kamu kaynaklarının şeffaf olmayan mekanizmalarla klikler tarafından iç edilmesi ve sistemin karar alma süreçlerinin felç edilmesidir. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca cehennemdeki demir tasmalar veya basit bir haset duygusuyla sınırlandırıp, onun kurumsal kamu hırsızlığı ve düşünsel tabuları kapsayan geniş anlam ufkunu göz ardı etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | غلل kökü; zihni körleştiren önyargılardan toplumu felç eden dini tabulara, sermayeyi donduran cimrilikten kamu bütçesini eriten sinsi yolsuzluklara kadar tüm içsel kilitlenmeleri kuşatır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Âl-i İmrân [3:161](https://lisan.digital/tr/ayet/3:161.md) ayetindeki gulûl uyarısını sadece savaş meydanındaki ganimet aşırması sanarak modern kamusal bütçe ve emanet suistimallerini Kur'ani uyarının dışına çıkarma yanılgısı doğar. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın serbest akışını engelleyen içsel direnç noktalarını, kalbi bozan gizli kin mekanizmasını, kamu hakkına uzanan görünmez hıyaneti ve aklı körelten tabuları tek bir semantik eksende deşifre ettiği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberin getirdiği şeriatın özgürleştirici karakterini anlatan nübüvvet ayetlerinde, kamu emanetini koruyan siyasi-mali hükümlerde ve ahirette inkarcıların iradesizliğini tasvir eden ceza sahnelerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dini kuralların insanı kısıtlayan boyunduruklar olduğu vehmini yıkarak, asıl boyundurukların insanların kendi elleriyle ürettiği tabular olduğunu (A'râf [7:157](https://lisan.digital/tr/ayet/7:157.md)) ve hürriyetin bu bağları kırmakla başladığını gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir maddenin veya sıvının bir yapının gözeneklerinden derine sızması, devenin içine işleyen susuzluk harareti ve uzuvları boyunla birlikte sıkıca kilitleyen deri veya metal tasma.
- Soyut anlam: Kalbin iç dokusuna sinsice yerleşen kin tortusu, aklı bağımsız hareketten alıkoyan dogmatik önyargı, infakı engelleyen bencil cimrilik ve kamu emanetinden gizlice şahsi zimmete kaynak aşırma hıyaneti.
- Sistematik karşılık: Sistemin açık ve adil dolaşımını engelleyen, içe sızarak biriken ve mekanizmayı içeriden kilitleyen negatif yapısal direnç ve paraziter sızıntı.
- LaTeX modeli: $$K(t) = \int_{0}^{t} \left( \Phi(s) - \nabla \cdot J(s) \right) ds \implies \lim_{t \to \infty} V(t) = 0$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $J$ serbest irade, infak ve kamu adaletinin açık akış vektörünü; $\nabla \cdot J$ bu akışın sistem içinde tutarlı kalma kapasitesini temsil eder. $\Phi$ parametresi sisteme veya kalbe sinsi biçimde sızan harici direnci, kini ve gizli aşırmayı gösterir. Akıştan sızma oranı arttıkça biriken iç kilitlenme katsayısı $K(t)$ büyüyecek ve nihayetinde varlığın veya toplumun manevi-iktisadi hareket hızı $V(t)$ sıfıra yaklaşarak mutlak kilitlenme gerçekleşecektir.

## Geçtiği ayetler (13 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%84%D9%84/occurrences?meal=IK

### [Ali İmran 3:161](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/ayet/3:161.md) — يَغُلَّ · يَغْلُلْ · غَلَّ

وَمَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَغُلَّ وَمَنْ يَغْلُلْ يَأْتِ بِمَا غَلَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ

Meal (IK): Bir peygamber için emanete hıyanet, olur şey değildir. Kim böyle hainlik ederse; kıyamet günü hainlik ettiği şey ile gelir. Sonra herkese kazandığı ödenir. Ve onlara zulmedilmez.

### [Maide 5:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/ayet/5:64.md) — مَغْلُولَةٌ · غُلَّتْ

وَقَالَتِ الْيَهُودُ يَدُ اللَّهِ مَغْلُولَةٌ غُلَّتْ أَيْدِيهِمْ وَلُعِنُوا بِمَا قَالُوا بَلْ يَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِ يُنْفِقُ كَيْفَ يَشَاءُ وَلَيَزِيدَنَّ كَثِيرًا مِنْهُمْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ طُغْيَانًا وَكُفْرًا وَأَلْقَيْنَا بَيْنَهُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ كُلَّمَا أَوْقَدُوا نَارًا لِلْحَرْبِ أَطْفَأَهَا اللَّهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ

Meal (IK): Yahudiler dediler ki: Allah’ın eli bağlıdır. Böyle dediklerinden ötürü kendi elleri bağlansın, la’net olsun. Hayır, O’nun iki eli de açıktır, nasıl dilerse öyle infak eder. Rabbından sana indirilen; andolsun ki, onlardan çoğunun azgınlığını ve küfürünü artıracaktır. Onların aralarına kıyamet gününe kadar sürecek kin ve nefret saldık. Savaş için ateşi ne zaman körükleseler; Allah, onu söndürür. Ve yeryüzünde fesada koşarlar. Allah, ise fesadçıları sevmez.

### [Araf 7:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/ayet/7:43.md) — غِلٍّ

وَنَزَعْنَا مَا فِي صُدُورِهِمْ مِنْ غِلٍّ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمُ الْأَنْهَارُ وَقَالُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي هَدَانَا لِهَذَا وَمَا كُنَّا لِنَهْتَدِيَ لَوْلَا أَنْ هَدَانَا اللَّهُ لَقَدْ جَاءَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ وَنُودُوا أَنْ تِلْكُمُ الْجَنَّةُ أُورِثْتُمُوهَا بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Göğüslerinde kinden ne varsa söküp atmışızdır. Altlarından ırmaklar akar ve derler ki: Hamdolsun Allah’a ki; bizi buna hidayet etti. Eğer Allah bizi hidayete erdirmemiş olsaydı, biz hidayete erecek değildik. Andolsun ki; Rabbımızınpeygamberleri hakkı getirmişlerdir. Onlara: Yapmakta olduklarınızdan dolayı mirasçısı kılındığınız cennet işte budur, diye seslenilir.

### [Araf 7:157](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/ayet/7:157.md) — وَالْأَغْلَالَ

الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالْأَغْلَالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ فَالَّذِينَ آمَنُوا بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنْزِلَ مَعَهُ أُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

Meal (IK): Onlar ki; yanlarındaki Tevrat’ta ve İncil’de yazılı bulacakları; okuma, yazma bilmeyen ve nebi olan Rasule tabi olurlar. O, kendilerine ma’rufu emreder, münkerden nehyeder. Temiz şeyleri helal kılar, murdar şeyleri de haram eder. Onların ağır yüklerini ve üzerlerindeki bağları, zincirleri indirir. İşte ona iman edenler, onu ta’zim edenler, ona yardım edenler ve onunla birlikte indirilen nura tabi olanlar, işte onlar; felaha erenlerin kendileridir.

### [Rad 13:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/ayet/13:5.md) — الْأَغْلَالُ

وَإِنْ تَعْجَبْ فَعَجَبٌ قَوْلُهُمْ أَئِذَا كُنَّا تُرَابًا أَئِنَّا لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ أُولَئِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ وَأُولَئِكَ الْأَغْلَالُ فِي أَعْنَاقِهِمْ وَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Şaşacaksan, onların: Biz, toprak olunca yeniden mi yaratılacağız? demelerine şaşmak gerekir. İşte onlar; Rabblarını inkar edenlerdir. İşte onlar; boyunlarına demir halkalar vurulanlardır. Ve işte onlar; cehennemliklerdir, orada temelli kalacaklardır.

### [Hicr 15:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/ayet/15:47.md) — غِلٍّ

وَنَزَعْنَا مَا فِي صُدُورِهِمْ مِنْ غِلٍّ إِخْوَانًا عَلَى سُرُرٍ مُتَقَابِلِينَ

Meal (IK): Biz, onların gönüllerindeki kini söküp attık. Artık onlar kardeş olarak sedirler üzerinde karşılıklı otururlar.

### [İsra 17:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/ayet/17:29.md) — مَغْلُولَةً

وَلَا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلَى عُنُقِكَ وَلَا تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُومًا مَحْسُورًا

Meal (IK): Ve elini boynuna bağlı kılma, onu büsbütün de açıp durma. Yoksa kaybedenlerden ve kınananlardan olursun.

### [Sebe 34:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/ayet/34:33.md) — الْأَغْلَالَ

وَقَالَ الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا بَلْ مَكْرُ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ إِذْ تَأْمُرُونَنَا أَنْ نَكْفُرَ بِاللَّهِ وَنَجْعَلَ لَهُ أَنْدَادًا وَأَسَرُّوا النَّدَامَةَ لَمَّا رَأَوُا الْعَذَابَ وَجَعَلْنَا الْأَغْلَالَ فِي أَعْنَاقِ الَّذِينَ كَفَرُوا هَلْ يُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Güçsüz sayılanlar da, büyüklük taslayanlara dediler ki: Haydi, gece ve gündüzün (işiniz) hilekarlıktı. Hani siz, bizim Allah’a küfretmemizi ve O’na eşler koşmamızı emrediyordunuz. Azabı gördüklerinde ettiklerine içleri yandı. Ve küfretmiş olanların boyunlarına demir halkalar vurduk. Yapmakta olduklarından başkasıyla mı, cezalandırılacaklardı.

### [Yasin 36:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/ayet/36:8.md) — أَغْلَالًا

إِنَّا جَعَلْنَا فِي أَعْنَاقِهِمْ أَغْلَالًا فَهِيَ إِلَى الْأَذْقَانِ فَهُمْ مُقْمَحُونَ

Meal (IK): Doğrusu Biz; onların boyunlarına, çenelerine kadar varan demir halkaları geçirdik. Bunun için artık başları yukarı kalkıktır.

### [Mü'min 40:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/ayet/40:71.md) — الْأَغْلَالُ

إِذِ الْأَغْلَالُ فِي أَعْنَاقِهِمْ وَالسَّلَاسِلُ يُسْحَبُونَ

Meal (IK): Hani boyunlarında demir halkalar ve zincirler ile sürüklenirler, Yakında bilecekler. olarak dünyaya çıkaran O’dur. Kiminiz daha önce öldürülürsünüz. Kiminiz de adı konulmuş bir ecele erişirsiniz. Olur ki böylece aklınızı kullanırsınız.

### [Haşr 59:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/ayet/59:10.md) — غِلًّا

وَالَّذِينَ جَاءُوا مِنْ بَعْدِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَلِإِخْوَانِنَا الَّذِينَ سَبَقُونَا بِالْإِيمَانِ وَلَا تَجْعَلْ فِي قُلُوبِنَا غِلًّا لِلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنَا إِنَّكَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Onlardan sonra gelenler ise derler ki: Rabbımız, bizi ve bizden önce iman etmiş olan kardeşlerimizi bağışla. Ve iman etmiş olanlar için kalblerimizde kin bırakma. Rabbımız, muhakkak ki Sen; Rauf’sun, Rahim’sin.

### [Hakka 69:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/ayet/69:30.md) — فَغُلُّوهُ

خُذُوهُ فَغُلُّوهُ

Meal (IK): Tutun onu da bağlayın.

### [İnsan 76:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/ayet/76:4.md) — وَأَغْلَالًا

إِنَّا أَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ سَلَاسِلَا وَأَغْلَالًا وَسَعِيرًا

Meal (IK): Gerçekten Biz; kafirler için zincirler, demir halkalar ve alevlendirilmiş bir ateş hazırladık.

## Sözlükler (9)

### ★ Akevler Sözlüğü

Ğille, İç gömlek demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين واللام
غ ل فقط غل: أغْلَلْتُ في الإهاب غَلَلاً أي أبقيت عليه شحماً بعد السلخ.
والغَليل: حر الجوف لوحاً وامتعاضاً، قال:
إلى الغَليلِ ولم يقصعنه نُغَبُ
وغَلَّ البعير يَغَلُّ غَلَلاً إذا لم يقضِ ريه، قال:
أنقع من غُلَّتي وأجزؤها
والغُلاَنُ: أودية، الواحد غليلٌ، ويقال: غالٌّ.
والغِلَّ: الحقد الكامنُ.
ورجل مُغِلٌّ مضب: على غِلٍّ.
والمُغِلُّ: الخائن.
والغُلُّ: جامعةٌ يشد في العنق واليد.
وفي الحديث: "من النساء غُلٌّ قَملٌ، يقذفه الله في عنق من يشاء ثم لا يخرجه إلا هو"، وذلك أن العرب كانوا إذا أسروا أسيراً غَلُّوه بالقد فربما قمل في عنقهِ.
والغَلَّةُ: الدخل. وأَغَلَّتِ الضيعة أي: أعطت الغَلَّةَ.
والغُلُولُ: خيانة الفيء، وفي الحديث: "لا إسلال ولا إغلالَ" أي: لا خيانة ولا سرقة.
والغَلْغَلَةُ: سرعة السير، يقال: تَغَلْغَلُوا فمضوا. ورسالةٌ مُغَلْغَلَةٌ أي محمولة من بلدٍ إلى بلدٍ.
والغِلالة: شعارٌ تحت الثوب للبدن خاصةً.
وغَلَّلْتُه وغَلَيْتُه أيضاً: من الغالِية، وكلام العامة: غَلَيْتُه.
والغَلْغَلَةُ كالغَرْغَرةِ.
والغَلَلُ: الماء بين الشجر.

##### Türkçe

غayn ve lâm bâbı
غ ل yalnızca: **غَلَّ**: **أَغْلَلْتُ** deride **غَلَلاً** (yani) yüzmeden sonra onun üzerinde yağ bıraktım.
Ve **الغَليل**: iç boşluğunun harareti; (susuzluktan) yanma ve hoşnutsuzluk (hâli). Dedi ki:
إلى **الغَليلِ** ولم يقصعنه نُغَبُ
Ve deve **غَلَّ** eder; **يَغَلُّ** **غَلَلاً** (yani) susuzluğunu gidermediği zaman. Dedi ki:
أنقع من **غُلَّتي** وأجزؤها
Ve **الغُلاَنُ**: vadiler; teki **غليلٌ**dur; ve **غالٌّ** denir.
Ve **الغِلَّ**: gizli kin.
Ve **مُغِلٌّ** (olan) bir adam: **مضب**; (yani) bir **غِلٍّ** üzerinedir.
Ve **المُغِلُّ**: hain.
Ve **الغُلُّ**: boyunda ve elde bağlanan bir bağ (kelepçe).
Ve hadiste: “Kadınlardan **غُلٌّ قَملٌ** vardır; Allah onu dilediğinin boynuna atar, sonra onu ancak O çıkarır”; bu, Arapların bir esiri esir aldıklarında onu kayışla **غَلُّوه** etmelerinden dolayıdır; böylece bazen boynunda bitlenirdi.
Ve **الغَلَّةُ**: gelir. Ve **أَغَلَّتِ** çiftlik (yani): **الغَلَّةَ** verdi.
Ve **الغُلُولُ**: fey’ (ganimet) hıyaneti; ve hadiste: “Ne **إسلال** ne de **إغلالَ**” (yani): ne hıyanet ne de hırsızlık.
Ve **الغَلْغَلَةُ**: yürüyüşün/sürüşün sürati; denir ki: **تَغَلْغَلُوا** da gittiler. Ve **رسالةٌ مُغَلْغَلَةٌ** (yani) bir beldeden bir beldeye taşınmış (mektup).
Ve **الغِلالة**: özellikle beden için elbisenin altında (giyilen) içlik.
Ve onu **غَلَّلْتُ** ve ayrıca **غَلَيْتُه**: **الغالِية**’dendir; avamın sözü: **غَلَيْتُه**.
Ve **الغَلْغَلَةُ** **الغَرْغَرةِ** gibidir.
Ve **الغَلَلُ**: ağaçlar arasındaki su.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الغَلَّةُ: واحد الغَلاَّت. والغَلَلُ: الماء بين الأشجار والجمع الأغلالُ. وقال أبو عمرو: الغلل الماء الذي ليس له جِريَةٌ، وإنَّما يظهر على وجه الأرض ظهوراً قليلاً، فيخفى مرّةً ويظهر مرّةً. والغَلَلُ: المِصفاةُ. والغالُّ: أرضٌ مطمئنّة ذات شجر، ومنابتُ السَلَمِ والطَلْحِ. والغالُّ أيضاً: نبتٌ، والجمع غُلاَّنٌ بالضم. وبعيرٌ غَلاَّنُ بالفتح: شديد العطش، وكذلك المُغْتَلُّ. ويقال: نِعْمَ غَلولُ الشيخ هذا، أي الطعام الذي يدخِلُه جوفَه، على فَعولٍ بفتح الفاء. والغِلالَةُ: شِعارٌ يلبس تحت الثوب وتحت الدِرع أيضاً. والغِلُّ بالكسر: الغشُّ والحِقدُ أيضاً. وقد غلّ صدره يَغِلُّ بالكسر غِلاًّ، إذا كان ذا غش أو ضِغْنٍ وحقدٍ. والغُلُّ بالضم: واحد الأغْلال. يقال: في رقبته غُلٌّ من حديد. ومنه قيل للمرأة السيِّئة الخلق: غُلٌّ قَمِلٌ. وأصله أن الغُلَّ كان يكون من قِدٍّ، وعليه شعرٌ، فَيَقْمَلُ. وغَلَلْتُ يده إلى عنقه، وقد غُلَّ فهو مَغْلولٌ. يقال: ما له أُلَّ وغُلَّ. والغُلُّ أيضاً والغُلَّةُ: حرارة العطش، وكذلك الغَليلُ. تقول منه: غُلَّ الرجلُ يُغَلُّ غَلَلاً، فهو مَغْلولٌ، على ما لم يسمّ فاعله. والغَليلُ: الضِغْنُ والحقدُ، مثل الغُلِّ. والغَليلُ: النوى يخلط بالقَتِّ، تعلُفه الناقة. وغَلَّهُ فانْغَلَّ، أي أدخله فدخل. قال بعض العرب: ومنها ما يُغَلُّ، يعني من الكباش، أي يدخل قضيبه من غير أن يرفع الألْيَةَ. وغَلَّ أيضاً: دخل، يتعدَّى ولا يتعدَّى. يقال: غَلَّ فلانٌ المفاوزَ، أي دخلها وتوسّطها. وغلَّ من المَغْنَمِ غُلولاً، أي خان. وأغَلَّ مثله. وغَلَّ الماء بين الأشجار، إذا جرى فيها، يَغُلُّ بالضم في جميع ذلك.
قال أبو عبيد: الغُلولُ في المغنمِ خاصَّةً، ولا نراه من الخيانة ولا من الحقد، وممَّا يبيِّن ذلك أنَّه يقال من الخيانة أغَلَّ يُغِلُّ، ومن الحقد غَلَّ يَغِلُّ بالكسر، ومن الغُلولِ غَلَّ يَغُلُّ بالضم. وغَلَّ البعير أيضاً: إذا لم يقض رِيَّه. وأغَلَّ الرجلُ: خان. قال النمر:
جزى الله عنا حمزَةَ ابنةَ نوفلٍجزاءَ مُغِلٍّ بالأمانة كـاذبِ
وفي الحديث: "لا إغْلالَ ولا إسْلالَ"، أي لا خيانة ولا سرقة، ويقال: ولا رشوة. وأغَلَّتِ الضياع: من الغلةِ. وأغَلَّ القومُ: إذا بلغتْ غَلَّتُهُمْ. وفلان يُغِلُّ على عياله، أي يأتيهم بالغَلَّةِ. وأغَلَّ الجازرُ في الإهاب، إذا سلخ فترك من اللحم ملتزِقاً بالإهاب. وأغَلَّ الوادي، إذا أنبت الغُلاَّنَ. وأغَلَّ الرجل بصره، إذا شدَّد النظر. واسْتَغَلَّ عبدَه، أي كلَّفه أن يُغِلَّ عليه. واسْتِغلالُ المُسْتَغَلاَّتِ: أخْذُ غَلَّتِها.

##### Türkçe

**الغَلَّةُ**: **الغَلاَّت**’ın biridir. **الغَلَلُ**: ağaçlar arasındaki sudur; çoğulu **الأغلالُ**’dır. Ebû Amr dedi: **الغلل** akıntısı olmayan sudur; ancak yer yüzünde az bir görünüşle görünür; bir defa gizlenir, bir defa görünür. **والغَلَلُ**: **المِصفاةُ**’dır. **والغالُّ**: ağaçlı, alçak bir arazi; **السَلَمِ** ve **الطَلْحِ**’ın bitme yerleri. **والغالُّ** ayrıca: bir bitkidir; çoğulu, ötre ile **غُلاَّنٌ**’dur. Ve fetha ile **غَلاَّنُ** bir deve: şiddetli susuzdur; aynı şekilde **المُغْتَلُّ**. Ve denir: “Ne güzel bu şeyhin **غَلولُ**’ü”, yani karnına soktuğu yiyecek; **فَعولٍ** vezninde, **الفاء**’nın fethasıyla. **والغِلالَةُ**: elbisenin altında ve zırhın altında da giyilen bir iç giysidir. **والغِلُّ** kesre ile: aldatma ve kin de. Ve “Göğsü kinlendi” denir: kesre ile **يَغِلُّ**; **غِلاًّ** (kesre ile), eğer aldatma yahut **ضِغْنٍ** ve kin sahibi ise. **والغُلُّ** ötre ile: **الأغْلال**’ın biridir. Denir: “Boynunda demirden bir **غُلٌّ** vardır.” Bundan dolayı kötü huylu kadına “**غُلٌّ قَمِلٌ**” denildi. Aslı şudur ki **الغُلَّ** **قِدٍّ**’den olurdu ve üzerinde kıl bulunurdu; böylece bitlenirdi. “Elini boynuna bağladım” denir: **غَلَلْتُ**; ve bağlanmış olur: **غُلَّ**; o hâlde o **مَغْلولٌ**’dür. Denir: “Onun ne **أُلَّ**’ü vardır ne **غُلَّ**’ü.” **والغُلُّ** ayrıca ve **الغُلَّةُ**: susuzluğun hararetidir; aynı şekilde **الغَليلُ**. Ondan şöyle dersin: “Adam susuzluğun hararetine tutuldu”: **غُلَّ الرجلُ يُغَلُّ غَلَلاً**; o hâlde o **مَغْلولٌ**’dür; faili adlandırılmamış üzere. **والغَليلُ**: **الغُلِّ** gibi, **الضِغْنُ** ve kindir. **والغَليلُ**: **النوى**’dır; **القَتِّ** ile karıştırılır; deve onu yemlenir. “Onu içeri soktu da içeri girdi” denir: **غَلَّهُ فانْغَلَّ**; yani onu içeri soktu, o da girdi. Bazı Araplar dedi: “Ve onlardan **يُغَلُّ** olanı vardır” — koçlardan demek ister — yani kuyruğu kaldırmadan penisini içeri sokar. **وغَلَّ** ayrıca: girdi; geçişli de olur geçişsiz de. Denir: “Falan çöllere girdi”: **غَلَّ فلانٌ المفاوزَ**; yani onlara girdi ve ortasına vardı. Ve ganimetten **غُلولاً** hıyanet etti: **غلَّ من المَغْنَمِ غُلولاً**; yani hainlik etti. **وأغَلَّ** de onun gibidir. Ve “Ağaçlar arasında su aktı” denir: **غَلَّ الماء بين الأشجار**; eğer onların içinde akarsa; bütün bunlarda ötre ile **يَغُلُّ**.

Ebû Ubeyd dedi: **الغُلولُ** ganimette özellikle olur; onu ne hıyanetten ne de kinden saymayız. Bunu açıklayan şey şudur ki: hıyanetten “**أغَلَّ يُغِلُّ**” denir; kinden “kesre ile **غَلَّ يَغِلُّ**” denir; **الغُلولِ**’den ise “ötre ile **غَلَّ يَغُلُّ**” denir. Ve deve de **غَلَّ**: eğer suya kanmasını gidermediyse. Ve adam **أغَلَّ**: hainlik etti. En-Nemir dedi:
جزى الله عنا حمزَةَ ابنةَ نوفلٍجزاءَ مُغِلٍّ بالأمانة كـاذبِ

Ve hadiste: “**لا إغْلالَ ولا إسْلالَ**”, yani ne hıyanet ne hırsızlık; ve denir: ne de rüşvet. Ve **الضياع** ürün verdi: **أغَلَّتِ الضياع**; **الغلةِ**’dendir. Ve kavim **أغَلَّ**: eğer onların **غَلَّتُهُمْ**’u ulaştıysa. Ve falan, ailesine **يُغِلُّ**: yani onlara **الغَلَّةِ** getirir. Ve kasap deride **أغَلَّ**: eğer yüzdü de deriye yapışık et bıraktıysa. Ve vadi **أغَلَّ**: eğer **الغُلاَّنَ** bitirdiyse. Ve adam gözünü **أغَلَّ**: eğer bakışı şiddetlendirdiyse. Ve “Kölesini **اسْتَغَلَّ**” denir: yani ona, kendisine **يُغِلَّ** etmesini yükledi. Ve **اسْتِغلالُ المُسْتَغَلاَّتِ**: onların **غَلَّتِها**’sını almaktır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

غ ل ل
وَفَتْ غَلّةُ ضيعته وهو كل ما يحصُل من ريع أرض أو كرائها أو أجرة غلام أو نحو ذلك وضيعة مغلّة وقد أغلّت وله أريضة يستغلها ويغتلّها‏.‏
‏"‏ لا إغلال ولا إسلال ‏"‏‏.‏
وهدايا الولاة غلول‏.‏
يقال‏:‏ غلّ من المغنم وأغلّ‏.‏
وتقول‏:‏ يد المؤمن لا تغل وقلب المؤمن لا يغلّ من الغلّ وهو الحقد المنغلّ أي الكامن‏.‏
وتقول‏:‏ جعل الله في كبده غلّةً وفي صدره غلاً وفي ماله غلولاً وفي رقبته غلاً‏.‏
وفلان جسده عليل وفي كبده غليل‏.‏
وبرزت فلانة في غلالة وبرزن في غلائل وهي شعار يلبس تحت الثوب للبدن خاصّة وتقول‏:‏ قولوا للحلائل لا يبرزن في الغلائل‏.‏
وامرأة السوء غلّ قمل وجرح لا يندمل‏.‏
وبي وجدٌ تغلغل في الحشا‏.‏
وأبلغ فلاناً مغلغلة وهي الرسالة الواردة من بلد بعيد وغلغلت إليه رسالة‏.‏
قال الأخطل‏:‏ لأغلغلنّ إلى كريم مدحةً ولأثنينّ بنائل وفعال

##### Türkçe

غ ل ل
Onun çiftliğinin **غَلّةُ**’si bol oldu; o, yerin gelirinden yahut onun kirasından yahut bir oğlanın ücretinden yahut bunun benzeri şeylerden elde olunan her şeydir. Gelirli bir çiftlik: **ضيعة مغلّة**; ve gerçekten o gelir getirdi: **أغلّت**. Ve onun, gelirini elde ettiği ve ondan gelir sağladığı bir arazi parçası vardır: **أريضة**; onu **يستغلها** ve onu **يغتلّها**.‏
‏"‏ **لا إغلال ولا إسلال** ‏"‏‏.‏
Valilerin hediyeleri **غلول**’dür.‏
Denilir: ganimetten **غلّ** etti ve **أغلّ** etti.‏
Ve dersin: müminin eli **تغل** etmez ve müminin kalbi **يغلّ** etmez; **الغلّ**’den; o da **الحقد**’dır; **المنغلّ** yani gizli (içte saklı) olan.‏
Ve dersin: Allah onun ciğerinde bir **غلّةً** ve göğsünde bir **غلاً** ve malında bir **غلولاً** ve boynunda bir **غلاً** kılsın.‏
Ve falanın bedeni hasta; ve ciğerinde bir **غليل** vardır.‏
Ve falanca kadın bir **غلالة** içinde dışarı çıktı; ve onlar **غلائل** içinde dışarı çıktılar; o, özellikle beden için elbisenin altında giyilen iç giysisidir. Ve dersin: **الحلائل**’e söyleyin; **الغلائل** içinde dışarı çıkmasınlar.‏
Ve kötü kadın, bitlerin **غلّ**’i ve kapanmayan bir yaradır.‏
Ve bende, bağırsaklarda derinlere işlemiş bir **وجدٌ** vardır.‏
Ve falana bir **مغلغلة** ulaştır; o, uzak bir beldeden gelen mektuptur. Ve ona bir mektup **غلغلت** etti.‏
Ahtal dedi ki: **لأغلغلنّ إلى كريم مدحةً ولأثنينّ بنائل وفعال**

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الغُلُّ والغُلّة والغَلَلُ والغَلِيلُ، كله: شدّة العطش وحرارته، قلَّ أَو كثر؛ رجل مَغْلول وغَلِيل ومُغْتَلّ بيّن الغُلّة. وبعير غالٌّ وغَلاَّنُ، بالفتح: عطشان شديد العطش. غُلَّ يُغَلٌّ غَلَلاً، فهو مَغْلول، على ما لم يسم فاعله؛ ابن سيده: غَلَّ يَغَلّ غُلّة واغْتَلّ، وربما سميت حرارة الحزن والحبّ غَلِيلاً. وأَغَلّ إِبلَه: أَساءَ سَقْيَها فصدَرَت ولم تَرْوَ. وغَلَّ البعيرُ أَيضاً يَغَلُّ غُلّة إِذا لم يَقْضِ رِيَّه. أَبو عبيد عن أَبي زيد: أَعْلَلْتُ الإِبلَ إِذا أَصْدَرْتها ولم تروها فهي عالَّة، بالعين غير معجمة؛ قال أَبو منصور: هذا تصحيف والصواب أَغْلَلْت الإِبل إِذا أَصدرتها ولم تروها، بالغين، من الغُلَّة وهي حرارة العطش، وهي إِبل غالَّة؛ وقال نصر الرازي: إِذا صدَرَت الإِبلُ عِطاشاً قلت صدرت غالَّة وغَوالَّ، وقد أَغْلَلْتَها أَنت إِغْلالاً إِذا أَسَأْتَ سَقْيَها فأَصدرتها ولم تروها وصدرت غَوالَّ، الواحدة غالَّة؛ وكأَن الراوي عن أَبي عبيد غلط في روايته.
والغَلِيلُ: حَرُّ الجوف لَوْحاً وامْتِعاضاً. والغِلُّ، بالكسر، والغَلِيلُ: الغِشُّ والعَداوة والضِّغْنُ والحقْد والحسد. وفي التنزيل العزيز: ونزعنا ما في صدورهم من غِلٍّ ؛ قال الزجاج: حقيقته، والله أَعلم، أَنه لا يَحْسُدُ بعض أَهل الجنة بعضاً في عُلُوِّ المرتبة لأَن الحسد غِلٌّ وهو أَيضاً كَدر، والجنة مبرّأَة من ذلك، غَلَّ صدرُه يَغِلُّ، بالكسر، غِلاًّ إِذا كان ذا غِشٍّ أَو ضِغْن وحقد. ورجل مُغِلٌّ: مُضِبٌّ على حقد وغِلٍّ. وغَلَّ يَغُلُّ غُلولاً وأَغَلَّ: خانَ؛ قال النمر: جزَى اللهُ عنَّا حَمْزة ابنة نَوْفَلٍ
جزاءَ مُغِلٍّ بالأَمانةِ كاذبِ
وخص بعضهم به الخون في الفَيء والمَغْنم. وأَغَلَّه: خَوّنه. وفي التنزيل العزيز: وما كان لنبي أَنْ يَغُلَّ؛ قال ابن السكيت: لم نسمع في المَغْنم إِلا غَلَّ غُلُولاً، وقرئ: وما كان لنبي أَن يُغَلَّ، فمن قرأَ يَغُلّ فمعناه يَخُون، ومن قرأَ يُغَلّ فهو يحتمل معنيين: أَحدهما يُخان يعني أَن يؤخذ من غنيمته، والآخر يخوَّن أَي ينسب إِلى الغُلول، وهي قراءة أَصحاب عبد الله، يريدون يسرَّق؛ قال أَبو العباس: جعل يُغَل بمعنى يُغَلَّل، قال: وكلام العرب على غير ذلك في فَعَّلْت وأَفْعَلْت، وأَفْعَلْت أَدخلت ذلك فيه، وفَعَّلْت كثَّرت ذلك فيه؛ وقال الفراء: جائز أَن يكون يُغَلّ من أَغْلَلْت بمعنى يُغَلَّل أَي يُخوَّن كقوله فإِنهم لا يكذِّبونك، وقال الزجاج: قُرِئا جميعاً أَن يَغُلّ وأَن يُغَلّ، فمن قال أَن يَغُل فالمعنى ما كان لنبيّ أَن يَخُون أُمّته، وتفسير ذلك أَن الغَنائم جمعها سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم، في غَزَاة فجاءه جماعة من المسلمين فقالوا: لا تقسم غنائمنا، فقال النبي، صلى الله عليه وسلم: لو أَفاء الله عليّ مثل أُحُد ذهباً ما منعتكم درهماً، أَترَوْنني أَغُلُّكم مَغْنَمكم؟ قال: ومن قرأَ أَن يُغَل فهو جائز على ضرْبين: أَحدهما ما كان لنبي أَن يَغُله أَصحابه أَي يخونوه، وجاء عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قال: لأَعْرِفَنّ أَحدكم يجيء يوم القيامة ومعه شاة قد غَلَّها، لها ثُغاءٌ، ثم قال أَدّوا الخِياطَ والمِخْيَط، والوجه الثاني أَن يكون يُغَل يخوَّن، وكان أَبو عمرو بن العَلاء ويونس يختاران: وما كان لنبي أَن يَغُل، قال يونس: كيف لا يُغَل؟ بلى ويقتل؛ وقال أَبو عبيد: الغُلول من المَغْنَم خاصة ولا نراه من الخيانة ولا من الحِقْد، ومما يبين ذلك أَنه يقال من الخيانة أَغَلّ يُغِلّ، ومن الحِقْد غَلّ يَغِلّ، بالكسر، ومن الغُلول غَلّ يَغُلّ، بالضم؛ قال ابن بري: قلّ أَن نجد في كلام العرب ما كان لفلان أَن يُضْرَب على أَن يكون الفعل مبنيّاً للمفعول، وإِنما نجده مبنيّاً للفاعل، كقولك ما كان لمؤمن أَن يَكْذِب، وما كان لنبي أَن يَخُون، وما كان لمُحرِم أَن يلبَس، قال: وبهذا تعلم صحة قراءة من قرأَ: وما كان لنبي أَن يَغُل، على إِسناد الفعل للفاعل دون المفعول؛ قال: والشاهد على قوله يُقال من الخيانة أَغَلَّ يُغِل قول الشاعر:
حَدَّثْتَ نَفسَكَ بالوَفاء، ولم تكن
للغَدْر خائنة مُعِلّ الإِصبع
وفي الحديث: أَنه، صلى الله عليه وسلم، أَمْلى في صُلْح الحُدَيْبية: أَن لا إِغْلال ولا إِسْلال؛ قال أَبو عبيد: الإِغْلال الخِيانة والإِسْلال السَّرِقة، وقيل: الإِغلال السرقة، أَي لا خيانة ولا سرقة، ويقال: لا رِشْوة. قال ابن الأَثير: وقد تكرر ذكر الغُلول في الحديث، وهو الخيانة في المَغْنم والسرقة من الغَنيمة؛ وكلُّ من خان في شيء خُفْية فقد غل، وسميت غُلولاً لأَن الأَيدي فيها مَغْلولة أَي ممنوعة مجعول فيها غُلّ، وهو الحديدة التي تجمع يد الأَسير إِلى عُنقه، ويقال لها جامِعَة أَيضاً، وأَحاديث الغُلول في الغنيمة كثيرة. أَبو عبيدة: رجل مُغِلّ مُسِلّ أَي صاحب خيانة وسَلَّةٍ؛ ومنه قول شريح: ليس على المُستعير غير المُغِلّ ولا على المُستودَع غير المُغِلّ ضَمان، إِذا لم يَخُن في العارِيَّة والوَدِيعة فلا ضمان عليه، من الإِغْلال الخِيانةِ، يعني الخائن، وقيل: المُغِل ههنا المُسْتَغِلّ وأَراد به القابض لأَنه بالقَبْض يكون مُسْتَغِلاًّ، قال ابن الأَثير: والأَوَّل الوَجْه؛ وقيل: الإِغْلال الخيانة والسرقة الخفيّة، والإِسْلال من سَلّ البعيرَ وغيرَه في جوف الليل إِذا انتزعه من الإِبل وهي السَّلَّة، وقيل: هو الغارة الظاهرة، يقال: غَلّ يَغُلّ وسَلّ يَسُلّ، فأَما أَغَلَّ وأَسَلَّ فمعناه صار ذا غُلول وسَلَّة، ويكون أَيضاً أَن يُعِينَ غيره عليهما، وقيل: الإِغْلال لُبْس الدُّروع، والإِسْلال سَلّ السيوف؛ وقال النبي، صلى الله عليه وسلم: ثلاث لا يُغِل عليهنّ قلبُ مؤمن: إِخْلاصُ العمل لله، ومُناصَحة ذوي الأَمْر، ولزوم جماعة المسلمين فإِنَّ دعوتهم تُحيط من ورائهم؛ قيل: معنى قوله لا يُغِل عليهنّ قلب مؤمن أَي لا يكون معها في قلبه غَشّ ودَغَل ونِفاق، ولكن يكون معها الإِخلاص في ذات الله عز وجل، وروي: لا يَغِلّ ولا يُغِلّ، فمن قال يَغِلّ، بالفتح للياء وكسر الغين، فإِنه يجعل ذلك من الضَّغْن والغِلّ وهو الضِّغْن والشَّحْناء، أَي لا يدخله حِقْد يُزيله عن الحق، ومن قال يُغِل، بضم الياء، جعله من الخيانة؛ وأَما غَلَّ يَغُلّ غُلولاً فإِنه الخيانة في المَغْنَم خاصة، والإِغْلال: الخيانة في المَغانم وغيرها. ويقال من الغِلّ: غَلّ يَغِلّ، ومن الغُلول: غَلّ يَغُلّ. وقال الزجاج: غَلّ الرجلُ يَغُلّ إِذا خان لأَنه أَخْذ شيء في خَفاء، وكل من خان في شيء في خفاء فقد غَلّ يَغُلّ غُلولاً، وكل ما كان في هذا الباب راجع إِلى هذا، من ذلك الغالّ، وهو الوادي المطمئن الكثير الشجر، وجمعه غُلاَّن، ومن ذلك الغِلّ وهو الحِقْد الكامِن؛ وقال ابن الأَثير في تفسير لا يُغِلّ عليهنّ قلب مؤمن، قال: ويروى يَغِلُ، بالتخفيف، من الوُغول الدخول في الشيء، قال: والمعنى أَن هذه الخِلال الثلاث تُستصلَح بها القلوب، فمن تمسك بها طهُر قلبه من الدَّغَل والخيانة والشرّ، قال: وعليهنّ في موضع الحال تقديره لا يَغِلُ كائناً عليهن. وفي حديث أَبي ذر: غَلَلْتم والله أَي خُنْتم في القول والعمل ولم تَصْدُقوه. ابن الأَعرابي في النوادر: غُلّ بصرُ فلان حاد عن الصواب من غَلَّ يَغِلُّ، وهو معنى قوله ثلاث لا يَغِلّ عليهن قلبُ امرئ أَي لا يحيد عن الصواب غاشًّا.
وأَغَلَّ الخطيب إِذا لم يصب في كلامه؛ قال أَبو وجزة:
خُطباء لا خُرْق ولا غُلل، إِذا
خطباء غيرهمُ أَغَلَّ شِرارُها
وأَغَلَّ في الجِلْد: أَخذ بعض اللحم والإِهابَ. يقال: أَغْلَلْت الجلد إِذا سلخته وأَبقيت فيه شيئاً من الشَّحم، وأَغْلَلْت في الإِهاب سلخته فتركت على الجلد اللحم. والغَلَل: اللحم الذي ترك على الإِهاب حين سلخ. وأَغَلَّ الجازر في الإِهاب إِذا سلَخ فترك من اللحم ملتزِقاً بالإِهاب. والغَلَل: داء في الإِحليل مثل الرَّفَقِ، وذلك أَن لا يَنْفُض الحالب الضَّرْع فيترك فيه شيئاً من اللبن فيعود دماً أَو خَرَطاً. وغَلّ في الشيء يَغُلّ غُلولاً وانْغَلَّ وتَغَلَّل وتَغَلْغَلَ: دخل فيه، يكون ذلك في الجواهر والأَعراض؛ قال ذو الرمة يصف الثور والكِناس: يُحَفِّرُه عن كلِّ ساقٍ دَقِيقةٍ،
وعن كل عِرْقٍ في الثَّرى مُتَغَلْغِل
(* قوله «يحفره» هكذا في الأصل»).
وقال عبيد الله بن عبد الله بن عتبة بن مسعود في العَرَض رواه ثعلب عن شيوخه:
تَغَلْغَلَ حُبُّ عَثْمةَ في فُؤادي،
فَبادِيه مع الخافي يَسِيرُ
وغَلَّه يَغُلّه غَلاًّ: أَدخله؛ قال ذو الرمة:
غَلَلْت المَهَارى بينها كلّ ليلة،
وبين الدُّجَى حتى أَراها تمزَّق
وغَلَّه فانغَلّ أَي أَدخله فدخل؛ قال بعض العرب: ومنها ما يُغِلّ يعني من الكِباش أَي يُدْخِل قضيبه من غير أَن يرفع الأَلْية. وغَلّ أَيضاً: دخل، يتعدّى ولا يتعدّى. ويقال: غَلّ فلان المَفاوِز أَي دخلها وتوسّطها. وغَلْغَله: كغَلَّه. والغُلَّة: ما تواريت فيه؛ عن ابن الأَعرابي. والغَلْغَلة: كالغَرْغَرة في معنى الكسر. والغَلَلُ: الماء الذي يَتَغَلَّل بين الشجر، والجمع الأَغْلال؛ قال دُكين:
يُنْجِيه مِنْ مِثْل حَمام الأَغْلال
وَقْعُ يَدٍ عَجْلى، ورِجْلٍ شِمْلال
ظَمْأَى النَّسا من تَحت رَيَّا مِن عال
يقول: يُنْجي هذا الفرسَ من سِراع
(* قوله «من سراع» عبارة الصحاح: من خيل سراع) في الغارة كالحَمام الواردة؛ وفي التهذيب قال: أَراد يُنْجي هذا الفرسَ من خيل مثل حمام يرد غَلَلاً من الماء وهو ما يجري في أُصول الشجر، وقيل: الغَلَل الماء الظاهر الجاري، وقيل: هو الظاهر على وجه الأَرض ظُهوراً قليلاً وليس له جِرْية فيخفى مرّة ويظهر مرة، وقيل: الغَلَل الماء الذي يجري بين الشجر؛ قال الحُوَيْدِرة:
لَعِب السُّيُول به، فأَصبح ماؤه
غَلَلاً يُقَطِّع في أُصول الخِرْوَع
وقال أَبو حنيفة: الغَلَل السيل الضعيف يَسِيل من بطن الوادي أَو التِّلَع في الشجرَ وهو في بطن الوادي، وقيل: أَن يأْتي الشجر غَلَلٌ من قَبْل ضِعْفِه واتّباعِه كلَّ ما تَواطأَ من بطن الوادي فلا يكاد يرى ولا يتبع إِلاَّ الوَطاء. وغَلَّ الماءُ بين الأَشجار إِذا جرى فيها يَغُلُّ، بالضم في جميع ذلك. وتَغَلْغَل الماء في الشجر: تخلَّلها. وقال أَبو سعيد: لا يذهب كلامُنا غَلَلاً أَي لا ينبغي أَن يَنْطوي عن الناس بل يجب أَن يظهر. ويقال لعرق الشجر إِذا أَمعن في الأَرض غَلْغَلٌ، وجمعه غَلاغَلُ؛ قال كعب:
وتَفْتَرّ عن غُرِّ الثَّنايا، كأَنها
أَقاحيّ تُرْوى عن عُرُوق غُلاغِل
والغِلالة: شِعار يلبَس تحت الثوب لأَنه يُتَغَلَّل فيها أَي يُدْخَل. وفي التهذيب: الغِلالة الثوب الذي يلبس تحت الثياب أَو تحت دِرْع الحديد. واغْتَلَلْت الثوبَ: لَبِسته تحت الثياب، ومنه الغَلَل الماء الذي يجري في أُصول الشجر. وغَلَّلَ الغِلالة: لبسها تحت ثيابه؛ هذه عن ابن الأَعرابي. والغُلَّة: الغِلالة، وقيل هي كالغِلالة تُغَلّ تحت الدِّرْع أَي تدخَل. والغَلائل: الدرُوع، وقيل: بَطائن تلبَس تحت الدُّروع، وقيل: هي مَسامير الدُّروع التي تَجمع بين رؤوس الحَلَق لأَنها تُغَلّ فيها أَي تدخَل، واحدتها غَلِيلَة؛ وقول النابغة:
عُلِينَ بِكِدْيَوْنٍ وأُبْطِنّ كُرَّةً،
فهنّ وِضاءٌ صافياتُ الغَلائِل
(* في ديوان النابغة: القلائل بدل الغلائل، ولعل الصواب ما هنا). خَصّ الغَلائل بالصَّفاء لأَنها آخر ما يَصْدَأُ من الدُّروع، ومن جعلها البَطائن جعل الدُّروع نقيّة لم يُصْدِئن الغَلائل. وغَلائل الدُّروع: مساميرها المُدخَلة فيها، الواحد غَلِيل؛ قال لبيد:
وأَحْكَم أَضْغان القَتِير الغَلائِل
وقال ابن السكيت في قوله فهنّ وِضاء صافيات الغَلائل، قال: الغِلالة المِسمار الذي يَجمع بين رأْسَي الحَلَقَة، وإِنما وَصف الغَلائل بالصَّفاء لأَنها أَسرع شيء صَدأَ من الدُّروع. ابن الأَعرابي: العُظْمَة والغِلالة والرُّفاعة والأُضْخُومَة والحَشِيّة الثوب الذي تشدّه المرأَة على عَجيزتها تحت إِزارها تضخّم به عجيزتها؛ وأَنشد:
تَغْتال عَرْض النُّقْبة المُذالة،
ولم تَنَطّقْها على غِلاله،
إِلاَّ لحسْن الخَلْق والنَّباله
قال ابن بري: وكذلك الغُلَّة، وجمعها غُلَل؛ قال الشاعر:
كَفاها الشَّبابُ وتَقْوِيمُه،
وحُسْن الرُّواءِ ولُبْسُ الغُلَلْ
وغَلَّ الدهنَ في رأْسه: أَدخله في أُصول الشعر. وغَلَّ شعرَه بالطيب: أَدخَله فيه. وتَغَلَّل بالغالِية، شدد للكثرة، واغْتَلَّ وتَغَلْغَل: تَغَلَّف؛ أَبو صخر:
سِراج الدُّجى تَغْتَلّ بالمِسْك طِفْلَة،
فلا هي مِتْفال، ولا اللَّوْن أَكْهَب
وغَلَّله بها. وحكى اللحياني: تَغَلَّى بالغالِية، فإِما أَن يكون من لفظ الغالِية، وإِما أَن يكون أَراد تَغَلَّل فأَبدل من اللام الأَخيرة ياء، كما قالوا تظنَّيْت في تَظَنَّنْت، قال: والأَول أَقيس. غيره: ويقال تَغَلَّيْتٍّ من الغالية، وقال الفراء: يقال تَغَلَّلْت بالغالية، قال: وكل شيء أَلْصقته بجِلدك وأُصول شعرك فقد تَغَلَّلْته، قال: وتَغَلَّيْت مولّدة. وقال أَبو نصر: سأَلت الأَصمعي هل يجوز تَغَلَّلْت من الغالِية؟ فقال: إِن أَردت أَنك أَدخلته في لحيتك أَو شارِبك فجائز. الليث: ويقال من الغالِية غَلَّلْت وغَلَّفْت وغَلَّيْت. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: كنت أُغَلِّل لحيةَ رسول الله، صلى الله عليه وسلم، بالغالِية أَي أُلطّخها وأُلبِسها بها؛ قال ابن الأَثير: قال الفراء يقال تَغَلَّلْت بالغالِية ولا يقال تَغَلَّيْت، قال: وأَجازه الجوهري. وفي حديث المخنَّث هِيتِ قال: إِذا قامت تَثَنَّتْ وإِذا تَكَلَّمَتْ تَغَنَّتْ، فقال له: قد تَغَلْغَلْت يا عدوّ الله الغَلْغَلَة: إِدخال الشيء في الشيء حتى يلتبِس به ويصير من جملته، أَي يلغْت بنظرك من محاسن هذه المرأَة حيث لا يبلغ ناظر ولا يَصِل واصِل ولا يَصِف واصِف. وغَلَّ المرأَةَ: حَشاها، ولا يكون إِلاَّ من ضخم؛ حكاه ابن الأَعرابي. السلمي: غَشَّ له الخَنْجَر والسِّنَانَ وغَلَّه له أَي دَسَّه له وهو لا يشعر به.
والغُلاَّن، بالضم: مَنابت الطَّلْح، وهي أَودية غامضة في الأَرض ذات شجر، واحدها غالّ وغلِيلٌ. وأَغَلَّ الوادي إِذا أَنبت الغُلاّن؛ قال أَبو حنيفة: هو بطن غامض في الأَرض، وقد انْغَلَّ. والغالُّ: أَرض مطمئنة ذات شجر. ومنابت السَّلَم والطَّلْح يقال لها غالّ من سَلَم، كما يقال عِيصٌ من سِدْر وقَصِيمة من غَضاً. والغالّ: نبت، والجمع غُلاَّن، بالضم؛ وأَنشد ابن بري لذي الرمة:
وأَظْهَرَ في غُلاَّن رَقْدٍ وسَيْلُهُ
عَلاجِيمُ، لا ضُحْلٌ ولا مُتَضَحْضِحُ
(* قوله «وأظهر في غلان رقد إلخ» تقدم هذا البيت في مادة ضحح ورقد وظهر على غير هذه الصورة والصواب ما هنا).
أَظْهَرَ صار في وقت الظهيرة، وقيل: إِنه بمعنى ظهر مثل تَبِع وأَتْبَع؛ وقال مضرِّس الأَسدي:
تَعَرُّضَ حَوْراء المَدافِع، تَرْتَعي
تِلاعاً وغُلاَّناً سَوائل من رَمَمْ
(* قوله «تعرض إلخ» قبله كما في ياقوت:
ولم أنس من ربا غداة تعرضت * لنا دون أبواب الطراف من
الادم)
الغُلاَّن: بطون الأَودية، ورَمَم: موضع.
والغالَّة: ما ينقطع من ساحل البحر فيجتمع في موضع. والغُلّ: جامِعة توضع في العُنق أَو اليد، والجمع أَغْلال لا يكسَّر على غير ذلك؛ ويقال: في رقبته غُلّ من حديد، وقد غُلّ بالغُلّ الجامِعة يُغَلّ بها، فهو مَغْلول. وقوله عز وجل في صفة سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم: ويَضَعُ عنهم إِصْرَهم والأَغْلال التي كانت عليهم؛ قال الزجاج: كان عليهم أَنه من قَتَل قُتِل لا يقبَل في ذلك دِيَة، وكان عليهم إِذا أَصاب جُلودهم شيء من البول أَن يقرِضوه، وكان عليهم أَن لا يَعلموا في السَّبْت؛ هذه الأَغلال التي كانت عليهم، وهذا على المَثل كما تقول جعلت هذا طَوْقاً في عُنقك وليس هناك طوق، وتأْويله ولَّيْتُك هذا وأَلزمتك القيام به فجعلت لزومه لك كالطَّوْق في عنُقك. وقوله تعالى: إِذ الأَغْلال في أَعناقهم؛ أَراد بالأَغْلال الأَعمال التي هي كالأَغْلال، وهي أَيضاً مؤدِّية إِلى كون الأَغْلال في أَعناقهم يوم القيامة، لأَن قولك للرجل هذا غُلّ في عُنقك للشيء يعمله إِنما معناه أَنه لازم لك وأَنك مجازى عليه بالعذاب، وقد غَلَّه يَغُلّه. وقوله تعالى وتقدَّس: إِنا جعلنا في أَعناقهم أَغْلالاً؛ هي الجَوامِع تجمَع أَيديهم إِلى أَعناقهم. وغُلَّتْ يدُه إِلى عنُقه، وقد غُلّ، فهو مَغْلول. وفي حديث الإِمارة: فكَّه عَدْله وغَلَّه جَوْره (* قوله
«وغله جوره» هكذا في الأصل، والذي في النهاية: أو غله جوره) أَي جعل في يده وعنقه الغُلّ وهو القيد المختص بهما. وقوله تعالى: وقالت اليهود يَدُ الله مَغْلولة، غُلَّت أَيديهم؛ قيل: ممنوعة عن الإِنفاق، وقيل: أَرادوا نعمتُه مقبوضة عنَّا، وقيل: معناه يَدُه مقبوضة عن عذابنا، وقيل: يدُ الله ممسكة عن الاتساع علينا. وقوله تعالى: ولا تجعلْ يدَك مغْلولة إِلى عنُقك؛ تأْويله لا تُمْسِكها عن الإِنفاق، وقد غَلَّه يَغُلُّه. وقولهم في المرأَة السَّيِّئة الخُلُق: غُلٌّ قَمِلٌ: أَصله أَن العرب كانوا إِذا أَسَروا أَسيراً غَلُّوه بغُلّ من قِدّ وعليه شعر، فربما قَمِلَ في عُنقه إِذا قَبّ ويبس فتجتمع عليه مِحْنَتان الغُلّ والقَمْل، ضربه مثلاً للمرأَة السيئة الخُلق الكثيرة المَهْر لا يجد بَعْلها منها مخلصاً، والعرب تكني عن المرأَة بالغُلّ. وفي الحديث: وإِن من النساء غُلاًّ قَمِلاً يقذِفه الله في عُنق من يشاء ثم لا يخرجه إِلا هو. ابن السكيت: به غُلّ من العطش وفي رقبته غُلّ من حديد وفي صدره غِلّ. وقولها: ما له أُلَّ وغُلَّ؛ أُلَّ دُفِع في قضاء، وغُلّ: جُنّ فوضع في عُنقه الغُلّ.
والغَلّة: الدَّخْل من كِراءِ دار وأَجْر غلام وفائدة أَرض. والغَلَّة: واحدة الغَلاَّت. واستَغَلّ عبدَه أَي كلَّفه أَن يُغِلّ عليه. واسْتِغْلال المُسْتَغَلاَّت: أَخْذُ غَلّتها. وأَغَلَّت الضَّيْعة: أَعطت الغَلَّة، فهي مُغِلَّة إِذا أَتت بشيء وأَصلها باقٍ؛ قال زهير: فتُغْلِلْ لكم ما لا تُغِلّ لأَهْلِها
قُرىً بالعراق، من قَفِيزٍ ودِرْهَم
وأَغَلَّت الضِّياع أَيضاً: من الغَلَّة؛ قال الراجز:
أَقْبَل سَيْلٌ، جاء من عِند الله
يَحْرِدُ حَرْدَ الجَنَّةِ المُغِلَّهْ
وأَغَلَّ القومُ إِذا بلغت غَلّتهم. وفي الحديث: الغَلَّة بالضَّمان؛ قال ابن الأَثير: هو كحديثه الآخر: الخَراجُ بالضَّمان. والغَلَّة: الدَّخْل الذي يحصل من الزرع والثمر واللبن والإِجارة والنِّتاج ونحو ذلك. وفلان يُغِلّ على عِياله أَي يأْتيهم بالغَلَّة. ويقال: نِعْم الغَلول شَراب شَرِبْتُه أَو طعام إِذا وافقني. ويقال: اغْتَلَلْت الشرابَ شربتُه، وأَنا مُغْتَلّ إِليه أَي مشتاق إِليه. ونِعْم غَلول الشيخ هذا الطعام يعني التَّغْذِية التي تَغَذَّاها أَو الطعام الذي يُدخله جوفه، على فَعُول، بفتح الفاء.
وغَلّ بصَرُه: حاد عن الصواب. وأَغَلَّ بصرَه إِذا شدَّد نظره. والغُلَّة: خِرْقة تشدّ على رأْس الإِبريق؛ عن ابن الأَعرابي، والجمع غُلَل. والغَلَلُ: المِصْفاة؛ وقول لبيد:
لها غَلَلٌ من رازِقيٍّ وكُرْسُفٍ،
بأَيْمانِ عُجْمٍ يَنْصُفونَ المَقاوِلا
يعني الفِدام الذي على رأْس الأَباريق، وبعضهم يرويه غُلَل بالضم، جمع غُلَّة.
والغَلِيل: القَتّ والنوى والعجيم تعلفه الدوابّ.
والغَلِيل: النوى يخلَط بالقَتِّ تعلفه الناقة؛ قال علقمة: سُلاَّءَة، كعَصا النَّهْدِيِّ، غُلّ لها
ذو فَيْئة من نَوى قُرّانَ مَعْجُوم
ويروى:
سُلاَّءة، كعصا النهديِّ، غُلّ لها
مُنَظَّم من نوى قرّان معجوم
قوله: ذو فَيئة أَي ذو رَجعة، يريد أَن النوى عُلِفته الإِبل ثم بَعَرته فهو أَصلب، شبّه نسورَها وامّلاسها بالنوَى الذي بَعَرته الإِبل، والنَّهْدِيّ: الشيخ المُسِنّ فعصاه ملساء، ومَعْجُوم: مَعْضُوض أَي عضَّته الناقة فرمته لصلابته.
والغَلْغَلة: سرعة السير، وقد تغَلْغَل. ويقال: تغَلْغَلوا فمضوا. والمُغَلْغَلة: الرِّسالة. ورِسالة مُغَلْغَلة: محمولة من بلدٍ إِلى بلد؛ وأَنشد ابن بري:
أَبْلِغْ أَبا مالكٍ عنِّي مُغَلْغَلةٍ،
وفي العِتاب حَياةٌ بين أَقوام
وفي حديث ابن ذي يَزَن:
مُغَلْغَلة مَغالِقُها، تُغَالي
إِلى صَنْعاء من فَجٍّ عَمِيق
المُغَلْغَلة، بفتح الغينين: الرِّسالة المحمولة من بلدٍ إِلى بلد، وبكسر الغين الثانية: المسرِعة، من الغَلْغَلةِ سرعة السير. وغَلْغَلَة: موضع؛ قال:
هنالِك لا أَخْشى تنالُ مَقادَتي،
إِذا حَلَّ بيتي بين شُوطٍ وغَلْغَله

##### Türkçe

**الغُلُّ** ve **الغُلّة** ve **الغَلَلُ** ve **الغَلِيلُ**: hepsi, az olsun çok olsun, susuzluğun şiddeti ve hararetidir; **مَغْلول** ve **غَلِيل** ve **مُغْتَلّ** olan adam; **الغُلّة**si açık-seçik (olan).

Ve **غالٌّ** ve **غَلاَّنُ** olan deve, fetih ile: çok susamış, susuzluğu şiddetli (olan). **غُلَّ يُغَلٌّ غَلَلاً**; o hâlde o, faili adlandırılmamış olana göre **مَغْلول**dur; İbn Sîde: **غَلَّ يَغَلّ غُلّة واغْتَلّ**; bazen de hüzün ve sevginin harareti **غَلِيلاً** diye adlandırılmıştır. Ve **أَغَلّ إِبلَه**: onların sulamasını kötü yaptı da (su başından) döndüler ve kanmadılar. Ve deve de ayrıca **غَلَّ** eder, yani **يَغَلُّ غُلّة**: suya kanmasını gidermediği zaman. Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **أَعْلَلْتُ الإِبلَ**: onları (su başından) döndürdüğümde ve onları kandırmadığımda; o hâlde onlar **عالَّة**dir; **بالعين غير معجمة** (yani noktasız **العين** ile). Ebû Mansûr dedi: Bu bir tashîftir; doğrusu **أَغْلَلْت الإِبل**: onları döndürdüğümde ve onları kandırmadığımda; **بالغين** (yani **الغين** ile), **الغُلَّة**den, o da susuzluğun hararetidir; ve o, **إِبل غالَّة**dir. Nasr er-Râzî dedi: Develer susuz olarak döndüğünde “**صدرت غالَّة وغَوالَّ**” dersin; ve sen onları sulamasını kötü yaptığında, onları döndürdüğünde ve onları kandırmadığında, sen onları **إِغْلالاً** ile **أَغْلَلْتَها** olursun; ve **غَوالَّ** olarak dönerler; bir tanesi **غالَّة**dir; ve sanki Ebû Ubeyd’den rivayet eden, rivayetinde yanılmıştır.

Ve **الغَلِيلُ**: iç boşluğunun (karın içinin) yakıcı harareti; yanma ve rahatsızlık (sebebiyle). Ve **الغِلُّ** (kesre ile) ve **الغَلِيلُ**: aldatma, düşmanlık, kin, öfke, haset. Aziz tenzilde: “Ve onların göğüslerinde olan **غِلٍّ**i çekip çıkardık”; Zeccâc dedi: Hakikati—Allah daha iyi bilir—şudur ki: cennetin ehlinin bir kısmı, mertebenin yüceliğinde diğer bir kısmını kıskanmaz; çünkü haset **غِلٌّ**dür; o da ayrıca bir bulanıklıktır; cennet bundan beri kılınmıştır. **غَلَّ صدرُه يَغِلُّ** (kesre ile) **غِلاًّ**: onda aldatma yahut kin ve öfke bulunduğu zaman. Ve **مُغِلٌّ** adam: kin ve **غِلٍّ** üzerine ısrarcı (olan). Ve **غَلَّ يَغُلُّ غُلولاً** ve **أَغَلَّ**: hainlik etti; Nemer dedi:

جزَى اللهُ عنَّا حَمْزة ابنة نَوْفَلٍ
جزاءَ مُغِلٍّ بالأَمانةِ كاذبِ

Ve bazısı bunu, fey ve ganimetteki hıyanete tahsis etti. Ve **أَغَلَّه**: onu hain saydı. Aziz tenzilde: “Bir peygambere **أَنْ يَغُلَّ** olmaz”; İbnü’s-Sikkît dedi: Ganimette, yalnızca **غَلَّ غُلُولاً**ı işittik; ve “**أَن يُغَلَّ**” diye de okundu. Kim **يَغُلّ** okursa, mânası “hainlik eder”dir; kim **يُغَلّ** okursa, iki mânaya ihtimali vardır: birincisi “kendisine hıyanet edilir”, yani ganimetinden alınır; ikincisi “hainlikle itham edilir”, yani **الغُلول**e nisbet edilir; bu, Abdullah’ın ashabının kıraatidir; “çaldırılır”ı kastederler. Ebû’l-Abbâs dedi: **يُغَل**i, **يُغَلَّل** mânasında kıldı; dedi: Arapların sözü, **فَعَّلْت** ve **أَفْعَلْت**te bunun dışındadır; **أَفْعَلْت**: onu bunun içine soktun; **فَعَّلْت**: onda bunu çoğalttın. Ferrâ dedi: **يُغَلّ**in, **أَغْلَلْت**ten olması câizdir; **يُغَلَّل** mânasında, yani “hainlikle itham edilir”; “Şüphesiz onlar seni yalanlamıyorlar” sözü gibi. Zeccâc dedi: İkisi de okundu: **أَن يَغُلّ** ve **أَن يُغَلّ**. Kim **أَن يَغُل** derse, mânası: bir peygambere ümmetine hainlik etmesi olmaz. Bunun tefsiri: ganimetleri, efendimiz Resûlullah—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun—bir gazvede topladı; Müslümanlardan bir cemaat ona geldi ve dedi ki: “Ganimetlerimizi taksim etme.” Peygamber—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun—dedi: “Allah bana Uhud gibi altın iade etseydi, size bir dirhem bile men etmezdim; ganimetinizi size karşı **أَغُلُّ** ettiğimi mi sanıyorsunuz?” Dedi: Kim **أَن يُغَل** okursa, iki vecih üzere câizdir: birincisi, bir peygambere ashabının onu **أَن يَغُله**si olmaz; yani ona hainlik etmeleri. Peygamberden—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun—geldi ki, dedi: “Kıyamet günü birinizin, **قد غَلَّها** olduğu bir koyunla geldiğini mutlaka tanıyacağım; onun bir meleyişi vardır.” Sonra dedi: “**الخِياطَ** ve **المِخْيَط**ı edâ edin.” İkinci vecih: **يُغَل**in “hainlikle itham edilir” olmasıdır. Ebû Amr b. el-Alâ ve Yûnus seçerlerdi: “**أَن يَغُل**”; Yûnus dedi: “Nasıl **لا يُغَل** olmaz? Bilakis olur; hem de öldürülür.” Ebû Ubeyd dedi: **الغُلول** ganimete mahsustur; onu ne hıyanetten ne de kinden görürüz. Bunu açıklayan şeylerdendir ki: hıyanetten “**أَغَلّ يُغِلّ**” denir; kinden “**غَلّ يَغِلّ**” (kesre ile) denir; **الغُلول**den “**غَلّ يَغُلّ**” (damme ile) denir. İbn Berrî dedi: Arapların sözünde, fiilin mef‘ûle bina edilmesi üzere “Falana **أَن يُضْرَب** olmaz”ı az buluruz; ancak onu fâile bina edilmiş olarak buluruz; senin “Mü’min için **أَن يَكْذِب** olmaz”, “Peygamber için **أَن يَخُون** olmaz”, “İhramlı için **أَن يلبَس** olmaz” demen gibi. Dedi: Bununla, fiilin mef‘ûle değil fâile isnadı üzere “**وما كان لنبي أَن يَغُل**” okuyan kimsenin kıraatinin sıhhati bilinir. Dedi: “Hıyanetten **أَغَلَّ يُغِل** denir” sözüne şahit, şairin sözüdür:

حَدَّثْتَ نَفسَكَ بالوَفاء، ولم تكن
للغَدْر خائنة مُعِلّ الإِصبع

Ve hadiste: onun—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun—Hudeybiye sulhunda imlâ ettiği: “**أَن لا إِغْلال ولا إِسْلال**.” Ebû Ubeyd dedi: **الإِغْلال** hıyanettir, **الإِسْلال** hırsızlıktır. Ve denildi ki: **الإِغلال** hırsızlıktır; yani ne hıyanet ne hırsızlık; ve “rüşvet yok” denir. İbnü’l-Esîr dedi: Hadiste **الغُلول**ün zikri tekrar etmiştir; o, ganimette hıyanet ve ganimetten hırsızlıktır. Her kim bir şeyde gizlice hainlik ederse, muhakkak **غَلّ** etmiştir. Ona **غُلول** denildi; çünkü eller onda **مَغْلولة**dir, yani menedilmiş, içinde **غُلّ** kılınmıştır; o da esirin elini boynuna toplayan demirdir; ona ayrıca **جامِعَة** da denir. Ganimette **الغُلول** hadisleri çoktur. Ebû Ubeyde: **مُغِلّ مُسِلّ** adam: yani hıyanet ve **سَلَّةٍ** sahibi. Ondandır Şurayh’ın sözü: “Ödünç alan üzerine, **المُغِلّ**den başkası (için) yoktur; emanet bırakılan üzerine de, **المُغِلّ**den başkası (için) yoktur; eğer âriyette ve vedîada hainlik etmezse, onun üzerine garanti yoktur.” **الإِغْلال** olan hıyanetten; yani hain. Ve denildi ki: Buradaki **المُغِل** **المُسْتَغِلّ**dir; onunla kabzeden kimseyi kastetti; çünkü kabz ile **مُسْتَغِلاًّ** olur. İbnü’l-Esîr dedi: Birincisi vechi (daha uygunu)dur. Ve denildi ki: **الإِغْلال** hıyanet ve gizli hırsızlıktır; **الإِسْلال** ise, gecenin içinde deveyi ve başkasını **سَلّ** ettiğinde, onu develerden çekip çıkarmandır; o da **السَّلَّة**dir. Ve denildi ki: O, açık baskındır; “**غَلّ يَغُلّ** ve **سَلّ يَسُلّ**” denir. **أَغَلَّ** ve **أَسَلَّ**a gelince: mânası, **غُلول** ve **سَلَّة** sahibi oldu; ayrıca, başkasına ikisinde yardım etmesi de olur. Ve denildi ki: **الإِغْلال** zırhları giymektir; **الإِسْلال** kılıçları sıyırmaktır. Ve Peygamber—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun—dedi: “Üç şey vardır ki mü’minin kalbi onların üzerine **لا يُغِل** etmez: Allah için amelin ihlâsı, emir sahiplerine nasihat, Müslümanların cemaatine bağlılık; çünkü onların daveti, arkalarından kuşatır.” Denildi ki: “Kalbi mü’min onların üzerine **لا يُغِل** eder” sözünün mânası: onunla birlikte kalbinde aldatma, fesat ve nifak bulunmaz; bilakis onunla birlikte, Allah عز وجل’in zatında ihlâs bulunur. Ve rivayet edildi: “**لا يَغِلّ ولا يُغِلّ**.” Kim **يَغِلّ** derse—yâ’nın fethi ve **الغين**in kesri ile—bunu **الضَّغْن** ve **الغِلّ**den kılar; o da **الضِّغْن** ve düşmanlıktır; yani onu haktan uzaklaştıracak bir kin ona girmez. Kim **يُغِل** derse—yâ’nın dammesi ile—onu hıyanetten kılar. **غَلَّ يَغُلّ غُلولاً**a gelince: o, ganimette hıyanettir, özellikle; ve **الإِغْلال**: ganimetlerde ve başkalarında hıyanettir. Ve **الغِلّ**den: **غَلّ يَغِلّ** denir; **الغُلول**den: **غَلّ يَغُلّ** denir. Zeccâc dedi: Adam **غَلّ يَغُلّ** eder: hainlik ettiği zaman; çünkü o, gizlice bir şey almaktır. Her kim bir şeyde gizlice hainlik ederse, muhakkak **غَلّ يَغُلّ غُلولاً** etmiştir. Bu bapta olan her şey buna döner. Ondandır **الغالّ**: ağaçça çok, alçak (çukur) vadi; onun çoğulu **غُلاَّن**dır. Ondandır **الغِلّ**: kin.

**الكامِن**; ve İbnü’l-Esîr, “لا يُغِلّ عليهنّ قلب مؤمن”un tefsirinde dedi ki: ve rivayet olunur:
**يَغِلُ**, tahfîf ile, **الوُغول**’den (bir şeye) girmek; dedi ki: ve mânâ şudur ki bu
üç **الخِلال** ile kalpler ıslah olunur; kim onlara tutunursa kalbi **الدَّغَل**
ve hıyanet ve şerden temiz olur; dedi ki: ve “عليهنّ” hâl mevkiindedir; takdiri: “لا يَغِلُ كائناً
عليهن”. Ebû Zer hadîsinde: “**غَلَلْتم** والله” yani söz ve amelde hıyanet ettiniz ve onu
doğru söylemediniz. İbnü’l-A‘râbî, **النوادر**’de: “**غُلّ** فلânın basarı” (yani) doğrudan saptı; **غَلَّ يَغِلُّ**’den; ve bu, “üç (şey) vardır ki onların üzerine bir kimsenin kalbi **يَغِلّ** etmez” sözünün mânâsıdır; yani aldatıcı olarak doğrudan sapmaz.

Ve hatip **أَغَلَّ** eder, konuşmasında isabet etmediği zaman; Ebû Vecze dedi:
خُطباء لا خُرْق ولا غُلل، إِذا
خطباء غيرهمُ أَغَلَّ شِرارُها

Ve deride **أَغَلَّ**: etin ve derinin bir kısmını aldı. Denir: “**أَغْلَلْت الجلد**”
onu yüzdüğün ve onda yağdan bir şey bıraktığın zaman; ve “**أَغْلَلْت في الإِهاب**” onu yüzdün
de derinin üzerinde eti bıraktın. Ve **الغَلَل**: yüzülürken derinin üzerinde bırakılan ettir.

Ve kasap deride **أَغَلَّ** eder; yüzdüğü zaman deriye yapışık etten bir şey bırakır. Ve **الغَلَل**:
**الإِحليل**’de **الرَّفَق** gibi bir hastalıktır; bu da şudur ki **الحالب** memeyi silkeleyip
içinde sütten bir şey bırakmaz; (fakat) onda bir şey bırakır da (o) kan yahut irin olarak geri döner.

Ve bir şeyin içine **غَلّ** eder: **يَغُلّ غُلولاً**; ve **انْغَلَّ** ve **تَغَلَّل** ve **تَغَلْغَلَ**:
onun içine girdi; bu, cevherlerde ve arazlarda olur; Zû’r-Rumme, öküzü ve inini vasfederek dedi:
يُحَفِّرُه عن كلِّ ساقٍ دَقِيقةٍ،
وعن كل عِرْقٍ في الثَّرى مُتَغَلْغِل
(* “يحفره” sözü aslında böyle(ce)dir).

Ve Ubeydullâh b. Abdillâh b. Utbe b. Mes‘ûd, **العَرَض** hakkında—Sa‘leb onu şeyhlerinden rivayet etti—(şöyle dedi):
تَغَلْغَلَ حُبُّ عَثْمةَ في فُؤادي،
فَبادِيه مع الخافي يَسِيرُ

Ve onu **غَلَّه يَغُلّه غَلاًّ**: onu içeri soktu; Zû’r-Rumme dedi:
غَلَلْت المَهَارى بينها كلّ ليلة،
وبين الدُّجَى حتى أَراها تمزَّق

Ve “**غَلَّه فانغَلّ**” yani onu içeri soktu da o girdi; bazı Araplar dedi ki: “ومنها ما يُغِلّ” yani
koçlardan (öyleleri vardır ki) yani kuyruğu kaldırmadan kamışını içeri sokar. Ve **غَلّ** ayrıca:
girdi; hem geçişli olur hem geçişsiz olur. Ve denir: “فلân **غَلّ** çöllere” yani onlara girdi ve ortasına vardı.
Ve “**غَلْغَله**”: “**غَلَّه**” gibidir. Ve **الغُلَّة**: içine gizlendiğin şeydir; İbnü’l-A‘râbî’den.
Ve **الغَلْغَلة**: kırma mânâsında **الغَرْغَرة** gibidir. Ve **الغَلَلُ**: ağaçlar arasında **يَتَغَلَّل** eden sudur;
çoğulu **الأَغْلال**; Dükîn dedi:
يُنْجِيه مِنْ مِثْل حَمام الأَغْلال
وَقْعُ يَدٍ عَجْلى، ورِجْلٍ شِمْلال
ظَمْأَى النَّسا من تَحت رَيَّا مِن عال
Yani: bu atı, baskında süratli(ler)den, suya gelen güvercin gibi kurtarır;
(* “من سراع” sözü: **الصحاح**’ın ibaresi: “من خيل سراع”). Ve **التهذيب**’de dedi ki: muradı şudur:
bu atı, ağaç köklerinde akan sudan **غَلَلاً** içmeye gelen güvercin gibi olan atlardan kurtarır; ve denildi ki:
**الغَلَل** görünen akan sudur; ve denildi ki: yeryüzü yüzünde az bir görünüşle görünen ve akışı olmayan sudur;
böylece bir kere gizlenir bir kere görünür; ve denildi ki: **الغَلَل** ağaçlar arasında akan sudur; **الحُوَيْدِرة** dedi:
لَعِب السُّيُول به، فأَصبح ماؤه
غَلَلاً يُقَطِّع في أُصول الخِرْوَع
Ve Ebû Hanîfe dedi ki: **الغَلَل** zayıf seldir; vadi karnından yahut **التِّلَع**’dan ağaçların içinde akar, o vadi karnındadır;
ve denildi ki: ağaca, zayıflığından ve vadi karnından uyuşan her şeye tâbi oluşundan önce bir **غَلَل** gelir; neredeyse görülmez ve ancak
**الوَطاء**’ı takip eder. Ve su ağaçlar arasında **غَلَّ** eder; orada aktığı zaman **يَغُلُّ**, bütün bunlarda zamme iledir.
Ve su ağaçların içinde **تَغَلْغَل** etti: onların arasına girdi. Ve Ebû Saîd dedi ki: “kavlimiz **غَلَلاً** gitmesin” yani
insanlardan dürülüp saklanmamalı; bilakis görünmesi gerekir. Ve ağacın damarı toprağa iyice işlediği zaman ona **غَلْغَلٌ** denir; çoğulu **غَلاغَلُ**;
Ka‘b dedi:
وتَفْتَرّ عن غُرِّ الثَّنايا، كأَنها
أَقاحيّ تُرْوى عن عُرُوق غُلاغِل

Ve **الغِلالة**: elbisenin altında giyilen iç giysidir; çünkü ona **يُتَغَلَّل** olunur, yani içine girilir.
Ve **التهذيب**’de: **الغِلالة** elbiselerin altında yahut demir zırhın altında giyilen elbisedir.
Ve “**اغْتَلَلْت الثوبَ**”: onu elbiselerin altında giydin; bundan da, ağaç köklerinde akan su olan **الغَلَل** (vardır).
Ve “**غَلَّلَ الغِلالة**”: onu elbiselerinin altında giydi; bu, İbnü’l-A‘râbî’dendir. Ve **الغُلَّة**: **الغِلالة**’dır;
ve denildi ki: o, **الغِلالة** gibidir; zırhın altına **تُغَلّ** olunur yani sokulur. Ve **الغَلائل**: zırhlardır;
ve denildi ki: zırhların altında giyilen astarlardır; ve denildi ki: zırhların çivileridir; halka başlarını birleştirir;
çünkü onların içine **تُغَلّ** olunur yani sokulur; tekili **غَلِيلَة**’dir; Nâbiga’nın sözü:
عُلِينَ بِكِدْيَوْنٍ وأُبْطِنّ كُرَّةً،
فهنّ وِضاءٌ صافياتُ الغَلائِل
(* Nâbiga divanında: **القلائل** “الغلائل” yerine; doğrusu burada olan olabilir).
**الغَلائل**’i saflıkla tahsis etti; çünkü zırhlardan paslanan en son şey odur; onu astarlar yapan kimse, zırhları temiz kılmış olur;
**الغَلائل** onları paslandırmamıştır. Ve zırhların **غَلائل**’i: içine sokulmuş çivileridir; tekili **غَلِيل**; Lebîd dedi:
وأَحْكَم أَضْغان القَتِير الغَلائِل
Ve İbnü’s-Sikkît, “فهنّ وِضاء صافيات الغَلائل” sözünde dedi ki: **الغِلالة** halka başını birleştiren çividir; ve ancak
**الغَلائل**’i saflıkla vasfetti; çünkü zırhlardan paslanmaya en çabuk olan şey odur. İbnü’l-A‘râbî: **العُظْمَة** ve **الغِلالة**
ve **الرُّفاعة** ve **الأُضْخُومَة** ve **الحَشِيّة**: kadının izârının altında kalçasına bağladığı, kalçasını onunla irileştirdiği elbisedir;
ve (şu beyti) okudu:
تَغْتال عَرْض النُّقْبة المُذالة،
ولم تَنَطّقْها على غِلاله،
إِلاَّ لحسْن الخَلْق والنَّباله
İbn Berrî dedi ki: **الغُلَّة** de böyledir; çoğulu **غُلَل**; şair dedi:
كَفاها الشَّبابُ وتَقْوِيمُه،
وحُسْن الرُّواءِ ولُبْسُ الغُلَلْ

Ve yağı başında **غَلَّ** etti: onu saç köklerine soktu. Ve saçını güzel koku ile **غَلَّ** etti: onu onun içine soktu.
Ve **تَغَلَّل** etti **بالغالِية**; çokluk için şeddeli kıldı; ve **اغْتَلَّ** ve **تَغَلْغَل**: **تَغَلَّف** etti; Ebû Sahr:
سِراج الدُّجى تَغْتَلّ بالمِسْك طِفْلَة،
فلا هي مِتْفال، ولا اللَّوْن أَكْهَب
Ve onu onunla **غَلَّله**. Lihyânî nakletti: **تَغَلَّى** etti **بالغالِية**; artık ya **الغالِية** lafzındandır,
yahut **تَغَلَّل** murad etti de son **لام**’dan **ياء**’a bedel yaptı; nitekim “تَظَنَّنْت”te “تظنَّيْت” dediler; dedi ki:
birincisi daha kıyasîdir. Başkası: **تَغَلَّيْتٍّ** denir, **الغالية**’den. Ve Ferrâ dedi ki: “**تَغَلَّلْت بالغالية**” denir;
“**تَغَلَّيْت**” denmez; dedi ki: derine ve saç köklerine yapıştırdığın her şey, onu **تَغَلَّلْته** etmişsindir; dedi ki:
**تَغَلَّيْت** müvelleddir. Ve Ebû Nasr dedi ki: Asma‘î’ye sordum: “**تَغَلَّلْت من الغالِية**” câiz olur mu?
Dedi ki: sakalına yahut bıyığına onu soktuğunu murad edersen câizdir. Leys: **الغالِية**’den “**غَلَّلْت**” ve “**غَلَّفْت**” ve “**غَلَّيْت**” denir.
Âişe hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, sakalını **بالغالِية** ile **أُغَلِّل** ederdim”
yani onu onunla sıvar ve onu onunla giydirirdim; İbnü’l-Esîr dedi ki: Ferrâ dedi: “**تَغَلَّلْت بالغالِية**” denir ve “**تَغَلَّيْت**” denmez;
dedi ki: Cevherî onu câiz gördü. Ve **المخنَّث** **هِيتِ** hadîsinde:

Dedi: “Ayağa kalktığında kıvrılır; konuştuğunda nağmelenir”; ona dedi ki: “Ey Allah’ın düşmanı, **الغَلْغَلَة** ile iyice içeri girdin.” **الغَلْغَلَة**: bir şeyi bir şeyin içine, ona karışıp onun cümlesinden (parçasından) olacak şekilde sokmaktır; yani bu kadının güzelliklerinden, bakanın ulaşamadığı, ulaşanın varamadığı, vasfedenin vasfedemediği yere bakışınla girdin. **غَلَّ** kadını: onu doldurdu; ancak iri olandan olur; bunu İbnü’l-A‘râbî nakletti. Es-Sülemî: ona hançeri ve mızrak ucunu gizledi ve ona **غَلَّه** etti; yani o farkında değilken onu ona soktu.

**الغُلاَّن** (ötre ile): **الطَّلْح**ın bitiş yerleri; bunlar, ağaçlı, yerde kapalı vadilerdir; tekili **غالّ** ve **غلِيلٌ**dur. Vadi **أَغَلَّ** ettiğinde, **الغُلاّن** bitirdi; Ebû Hanîfe dedi ki: “O, yerde kapalı bir karın (vadi içi)dir; ve **انْغَلَّ** etmiştir.” **الغالُّ**: ağaçlı, alçak bir arazi. **السَّلَم** ve **الطَّلْح**ın bitiş yerlerine **غالّ** denir; nasıl ki **سِدْر**dan **عِيصٌ** ve **غَضاً**dan **قَصِيمة** denildiği gibi. **الغالّ**: bir bitkidir; çoğulu **غُلاَّن** (ötre ile)dir; ve İbn Berrî, Zü’r-Rumme’ye ait olarak şunu okudu:
وأَظْهَرَ في غُلاَّن رَقْدٍ وسَيْلُهُ
عَلاجِيمُ، لا ضُحْلٌ ولا مُتَضَحْضِحُ
(* “وأظهر في غلان رقد إلخ” sözü: bu beyit **ضحح** ve **رقد** ve **ظهر** maddesinde bu suretten başka bir suret üzere geçti; doğru olan buradakidir).
**أَظْهَرَ**: öğle vaktinde oldu; ve denildi ki: **تَبِع** ve **أَتْبَع** gibi, **ظهر** manasındadır; ve Mudarris el-Esedî dedi ki:
تَعَرُّضَ حَوْراء المَدافِع، تَرْتَعي
تِلاعاً وغُلاَّناً سَوائل من رَمَمْ
(* “تعرض إلخ” sözü: ondan önce, Yâkūt’ta olduğu üzere:
ولم أنس من ربا غداة تعرضت * لنا دون أبواب الطراف من
الادم)
**الغُلاَّن**: vadilerin karınları (iç kısımları); ve **رَمَم**: bir yerdir.

**الغالَّة**: deniz kıyısından kopup bir yerde toplanan şey. **الغُلّ**: boyna yahut ele konulan birleştirici (halka/kelepçe); çoğulu **أَغْلال**dır, bundan başka şekilde kırık çoğul yapılmaz; ve denir: “Boynunda demirden **غُلّ** vardır”; ve **الغُلّ الجامِعة** ile **غُلّ** olundu; onunla **يُغَلّ** olunur; o hâlde o **مَغْلول**dur. Aziz ve celil olanın, efendimiz Resûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) sıfatında sözü: “Ve onların üzerlerinden **إِصْرَهم**i ve üzerlerinde olan **الأَغْلال**ı kaldırır”; ez-Zeccâc dedi ki: üzerlerinde şu vardı: kim öldürürse öldürülür, bunda diyet kabul edilmezdi; üzerlerinde şu vardı: derilerine idrardan bir şey isabet ederse onu kesip koparmaları; üzerlerinde şu vardı: cumartesi günü avlanmamaları; bunlar, üzerlerinde olan **الأَغلال**dır; bu da mesel üzerinedir; nasıl ki “Bunu boynuna bir **طَوْق** yaptım” dersin, hâlbuki orada bir gerdanlık yoktur; onun te’vili: “Bunu sana tevdi ettim ve bunu yerine getirmeyi sana gerekli kıldım; onun sana lüzumunu boynundaki **الطَّوْق** gibi yaptım.” Yüce olanın sözü: “**إِذ الأَغْلال في أَعناقهم**”; **الأَغْلال** ile, **الأَغْلال** gibi olan amelleri kastetti; ve onlar ayrıca kıyamet günü boyunlarında **الأَغْلال**ın bulunmasına götürücüdür; çünkü senin bir adama, yaptığı bir şey için “Bu, boynunda bir **غُلّ**dür” demen ancak şu manadadır: o sana lâzımdır ve onun üzerine azapla cezalandırılacaksın; ve onu **غَلَّه يَغُلّه**. Yüce ve münezzeh olanın sözü: “**إِنا جعلنا في أَعناقهم أَغْلالاً**”; bunlar, ellerini boyunlarına toplayan **الجَوامِع**dir. Eli boynuna **غُلَّتْ**; ve **غُلّ** olundu; o hâlde o **مَغْلول**dur. Emirlik hadîsinde: “Onu adaleti çözer, zulmü onu **غَلَّه** eder”
(* “وغله جوره” sözü: asılda böyle; nihâyede olan: “أو غله جوره”) yani elinde ve boynunda **الغُلّ**ü, o ikisine mahsus kayıt olanı, yaptı. Yüce olanın sözü: “Ve Yahudiler dedi ki: Allah’ın eli **مَغْلولة**dir; **غُلَّت** elleri”; denildi ki: infaktan menedilmiş; ve denildi ki: “Nimeti bizden tutulmuştur” demek istediler; ve denildi ki: manası “Allah’ın eli azabımızdan tutulmuştur”; ve denildi ki: Allah’ın eli bize karşı genişlemeye karşı tutulmuştur. Yüce olanın sözü: “Ve elini boynuna **مغْلولة** kılma”; te’vili: onu infaktan tutma; ve onu **غَلَّه يَغُلُّه**. Kötü huylu kadın hakkında sözleri: **غُلٌّ قَمِلٌ**: aslı şudur: Araplar bir esiri esir aldıklarında onu, üzerinde kıl bulunan deriden bir **غُلّ** ile **غَلُّوه** ederlerdi; bazen boynunda bitlenirdi; o, kabuk bağlayıp kuruduğunda; böylece onun üzerinde iki mihnet, **الغُلّ** ve **القَمْل** toplanır; onu, kötü huylu, mehri çok, kocasının ondan bir kurtuluş bulamadığı kadın için mesel yaptı; Araplar kadından **الغُلّ** ile kinaye eder. Hadiste: “Kadınlardan öylesi vardır ki **غُلاًّ قَمِلاً**dır; Allah onu dilediğinin boynuna atar; sonra onu ancak O çıkarır.” İbnü’s-Sikkît: onda susuzluktan bir **غُلّ** vardır; ve boynunda demirden bir **غُلّ** vardır; ve göğsünde **غِلّ** vardır. Onun sözü: “Ona ne **أُلَّ** var ne **غُلَّ**”; **أُلَّ**: bir hükmün yerine getirilmesinde itildi; ve **غُلّ**: delirdi de boynuna **الغُلّ** konuldu.

**الغَلّة**: bir evin kirasından, bir kölenin ücretinden ve bir arazinin faydasından olan gelir. **الغَلَّة**: **الغَلاَّت**ın biridir. Kölesini **استَغَلّ** etti: yani ona, kendisine **يُغِلّ** etmesini (gelir getirmesini) yükledi. **واسْتِغْلال المُسْتَغَلاَّت**: onun **غَلّتها**sını almak. Çiftlik **أَغَلَّت**: **الغَلَّة** verdi; o hâlde o, aslı baki iken bir şey getirdiğinde **مُغِلَّة**dir; Züheyr dedi ki:
فتُغْلِلْ لكم ما لا تُغِلّ لأَهْلِها
قُرىً بالعراق، من قَفِيزٍ ودِرْهَم
Ve **الضِّياع** da **أَغَلَّت**: yani **الغَلَّة**den; râciz dedi ki:
أَقْبَل سَيْلٌ، جاء من عِند الله
يَحْرِدُ حَرْدَ الجَنَّةِ المُغِلَّهْ
Kavim **أَغَلَّ** ettiğinde: **غَلّتهم**e ulaştı. Hadiste: “**الغَلَّة** **بالضَّمان** iledir”; İbnü’l-Esîr dedi ki: o, onun diğer hadisi gibidir: “**الخَراجُ بالضَّمان**.” **الغَلَّة**: ekinden, meyveden, sütten, kiradan, doğumdan ve bunun benzerlerinden elde edilen gelirdir. Falan, ailesine **يُغِلّ** eder: yani onlara **بالغَلَّة** getirir. Ve denir: “İçtiğim bir içecek yahut bir yiyecek, bana uyduğunda, ne güzel **الغَلول**dür.” Ve denir: **اغْتَلَلْت** içeceği: onu içtim; ve ben ona **مُغْتَلّ**im: yani ona iştiyaklıyım. “Bu yemek, ihtiyarın ne güzel **غَلول**üdür” der; yani **التَّغْذِية** ki onunla beslendi, yahut içine soktuğu yemek; **فَعُول** üzere, fânın fethiyle.

Onun görmesi **غَلّ** etti: doğrudan saptı. Görmesini **أَغَلَّ** ettiğinde: bakışını şiddetlendirdi.

**الغُلَّة**: ibrikin başına bağlanan bez parçası; İbnü’l-A‘râbî’den; çoğulu **غُلَل**. **الغَلَلُ**: süzgeç; Lebîd’in sözü:
لها غَلَلٌ من رازِقيٍّ وكُرْسُفٍ،
بأَيْمانِ عُجْمٍ يَنْصُفونَ المَقاوِلا
yani ibriklerin başındaki **الفِدام**; bazısı onu, **غُلَل** (ötre ile) diye rivayet eder; **غُلَّة**nin çoğulu.

**الغَلِيل**: kesilmiş ot ve çekirdek ve çiğnenmiş (yem); binek hayvanlarının yediği yem.

**الغَلِيل**: çekirdek; kesilmiş otla karıştırılır, deve onu yer; Alkame dedi ki:
سُلاَّءَة، كعَصا النَّهْدِيِّ، غُلّ لها
ذو فَيْئة من نَوى قُرّانَ مَعْجُوم
Ve şöyle rivayet edilir:
سُلاَّءة، كعصا النهديِّ، غُلّ لها
مُنَظَّم من نوى قرّان معجوم
Onun sözü: **ذو فَيئة** yani dönüşü olan; çekirdeğin develere yedirildiğini, sonra onun dışkılandığını, böylece daha sert olduğunu kasteder; onun burun deliklerini ve pürüzsüzlüğünü, develerin dışkıladığı çekirdeğe benzetti; **والنَّهْدِيّ**: yaşlı ihtiyar; onun asası pürüzsüzdür; ve **مَعْجُوم**: ısırılmış; yani deve onu ısırdı da sertliğinden dolayı attı.

**الغَلْغَلة**: yürüyüşün sürati; ve **تغَلْغَل** etti. Ve denir: **تغَلْغَلوا** da geçip gittiler. **المُغَلْغَلة**: mektup. **رِسالة مُغَلْغَلة**: bir beldeden bir beldeye taşınmış; ve İbn Berrî okudu:
أَبْلِغْ أَبا مالكٍ عنِّي مُغَلْغَلةٍ،
وفي العِتاب حَياةٌ بين أَقوام
İbn Zî Yezen hadîsinde:
مُغَلْغَلة مَغالِقُها، تُغَالي
إِلى صَنْعاء من فَجٍّ عَمِيق
**المُغَلْغَلة** (iki **الغين**in fethiyle): bir beldeden bir beldeye taşınan mektup; ikinci **الغين**in kesriyle: süratli olan; **الغَلْغَلةِ** (yürüyüşün sürati)nden.

Ve **غَلْغَلَة**: bir yer; dedi ki:

Orada, yularımı ele geçirmeni korkmam,
evim **شُوطٍ** ile **غَلْغَله** arasında konakladığı zaman.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* غ ل ل * * الغَلَّةُ * واحدة * الغَلاَتُ * و * الغِلاَتُ * شِعار يُلبس تحت الثوب وتحت الدرع أيضا و * الغِلُّ * بالكسر الغِش والحقد أيضا وقد * غَلَّ * صدره يغِلُّ بالكسر * غلاًّ * إذا كان ذا غِش أو حقد و * الغُلُّ * بالضم واحد * الأغْلالُ * يقال في رقبته * غُلٌّ * من حديد ومنه قيل للمرأة السيئة الخُلُق غُلٌّ قَمِل وأصله أن الغُل كان يكون من قِدّ وعليه شَعْر فيقمل و * غَلَّ * يده إلى عنقه من باب ردَّ وقد * غُلَّ * فهو * مَغْلُولٌ * والغُل * أيضا و * الغُلَّةُ * و * الغَلِيلُ * حرارة العطش و * غَلَّ * من المغنم يغُل بالضم * غُلُولا * خان و * أَغَلَّ * مثله وقال بن السكيت لم نسمع في المغنم إلا * غَلَّ * وقُرئ ﴿وما كان لنبي أن يَغُل﴾ ويُغَلَّ قال فمعنى يغُل يخون و * يُغَلّ * يحتمل معنيين أحدهما يُخان يعني يؤخذ من غنيمته والآخر يُخوَّن أي يُنسب إلى الغُلُول قال أبو عبيد * الغُلُولُ * من المغنم خاصة لا من الخيانة ولا من الحقد لأنه يقال من الخيانة * أغَلَّ * يُغِل ومن الحقد * غَلَّ * يَغِل بالكسر ومن الغُلول * غَلَّ * يَغُل بالضم و * أغَلَّ * الرجل خان وفي الحديث ﴿لا * إغْلالَ * ولا إسلال﴾ أي لا خيانة ولا سرقة وقيل لا رشوة وقال شُريح ليس على المُستعير غير * المُغِلِّ * ضمان وقال النبي ]ص[ ﴿ثلاث لا يُغل عليهن قلب مؤمن﴾ ومن رواه يَغِل فهو من الضغن و * أغَلَّت * الضِياع من * الغَلَّةُ * و * أغَلَّ * القوم بلغت غلتُهم وفلان * يُغِلُّ * على عياله بالضم أي يأتيهم بالغلة و * اسْتَغَلَّ * عبده كلَّفه أن يُغِل عليه و * اسْتِغْلالُ المُسْتَغلاَّتُ * أخْذُ غَلَّتها قلت قال الأزهري * تَغَلْغَلَ * في الشيء دخل فيه

##### Türkçe

* غ ل ل * **الغَلَّةُ**: **الغَلاَتُ** ve **الغِلاَتُ**’un bir tanesi. Ve **الغِلاَتُ**: elbisenin altında ve zırhın altında da giyilen bir iç giysi. Ve **الغِلُّ** (kesre ile): aldatma ve kin de. Ve muhakkak **غَلَّ** göğsü, kesre ile **يغِلُّ**, **غلاًّ** (olarak); eğer aldatma veya kin sahibi ise. Ve **الغُلُّ** (damme ile): **الأغْلالُ**’ın bir tanesi. “Boynunda demirden bir **غُلٌّ**” denir. Ondan dolayı kötü huylu kadına **غُلٌّ قَمِل** denildi. Aslı şudur: **الغُل** kayıştan olurdu ve üzerinde kıl bulunurdu; böylece bitlenirdi. Ve **غَلَّ** elini boynuna, **ردَّ** babındandır. Ve muhakkak **غُلَّ**; o hâlde o **مَغْلُولٌ**’dur. Ve **الغُل** de; ve **الغُلَّةُ** ve **الغَلِيلُ**: susuzluğun harareti. Ve **غَلَّ** ganimetten, damme ile **يغُل**; **غُلُولا** (olarak): hıyanet etti. Ve **أَغَلَّ**: onun gibidir. İbnü’s-Sikkît dedi: ganimette ancak **غَلَّ**’ı işittik. Ve okundu: ﴿وما كان لنبي أن يَغُل﴾ ve **يُغَلَّ**. Dedi ki: **يغُل**’ün manası hıyanet eder. Ve **يُغَلّ** iki manayı ihtimal eder: birincisi, “kendisine hıyanet edilir” yani ganimetinden alınır; ikincisi, “hıyanetle itham edilir” yani **الغُلُول**’a nisbet edilir. Ebû Ubeyd dedi: **الغُلُولُ** ganimetten özeldir; hıyanetten de kinden de değildir. Çünkü hıyanetten “**أغَلَّ** **يُغِل**” denir; kinden “**غَلَّ** kesre ile **يَغِل**” denir; **الغُلول**’dan “**غَلَّ** damme ile **يَغُل**” denir. Ve **أغَلَّ** adam: hıyanet etti. Ve hadiste: ﴿لا **إغْلالَ** ولا إسلال﴾ yani ne hıyanet ne hırsızlık. Ve “ne rüşvet” denildi. Ve Şüreyh dedi: ödünç alan üzerine, **المُغِلِّ**’den başka, tazmin yoktur. Ve Peygamber ]ص[ dedi: ﴿ثلاث لا يُغل عليهن قلب مؤمن﴾; ve kim onu **يَغِل** diye rivayet ederse, o **الضغن**’dandır. Ve **أغَلَّت** tarlalar, **الغَلَّةُ**’dan. Ve **أغَلَّ** kavim: onların galleleri ulaştı. Ve falan, damme ile **يُغِلُّ** ailesine; yani onlara galle getirir. Ve **اسْتَغَلَّ** kölesini: ona, kendisi için **يُغِل**’i yükledi. Ve **اسْتِغْلالُ المُسْتَغلاَّتُ**: onun gallesini almak. Dedim: el-Ezherî dedi: **تَغَلْغَلَ** şeyin içinde: onun içine girdi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الغل والغلة، بضمهما، والغلل محركة، والغليل كأمير كله: العطش، أو شدته وحرارته قل أو كثر، أو حرارة الجوف لوحا وامتعاضا، وقد غل - بالضم - فهو غليل ومغلول ومغتل، بين الغلة. وبعير غال وغلان: شديد العطش. وقد غل البعير يغل، بفتحهما غلة، واغتل: لم يقض ريه، قال شيخنا: قوله: بفتحهما هذا في الظاهر، وأما في الأصل فالماضي مكسور كمل يمل، كما هو السماع والقياس؛ لأن عينه ولامه ليسا أو أحدهما حرف حلق، انتهى. والغليل: الحقد والحسد كالغل، بالكسر. أيضا: الضغن والغش والعداوة، قال الله تعالى:  ونزعنا ما في صدورهم من غل  قال الزجاج: أي لا يحسد بعض أهل الجنة بعضا في علو المرتبة لأن الحسد غل، وهو أيضا كدر، والجنة مبرأة من ذلك. وقد غل صدره يغل، من حد ضرب، غلا: إذا كان ذا غش أو ضغن وحقد. الغليل: النوى يخلط بالقت، وكذلك بالعجين للناقة، وفي الصحاح: تعلفه الناقة، تقول: غللت للناقة، وأنشد لعلقمة:
  سلاءة كعصا النهدي غل لهـا                      ذو فيئة من نوى قران معجوم قوله: ذو فيئة، أي ذو رجعة، يريد أن النوى علفته الإبل ثم بعرته، فهو أصلب، شبه نسورها واملاسها بالنوى الذي بعرته الإبل، والنهدي: الشيخ المسن فعصاه ملساء، ومعجوم: معضوض، أي عضته الناقة فرمته لصلابته. ربما سميت حرارة الحب والحزن غليلا. وأغل إغلالا: خان، قال النمر بن تولب:
  جزى الله عنا جمرة ابنة نوفل                      جزاء مغل بالأمانة كـاذب وأنشد ابن بري:
  حدثت نفسك بالوفاء ولم تكن                      للغدر خائنة مغل الإصبـع ومنه الحديث:  لا إغلال ولا إسلال  أي لا خيانة ولا سرقة، ويقال: لا رشوة، كما في الصحاح، وقد ذكر في س-ل-ل. قال نصير الرازي: أغل إبله إغلالا: أساء سقيها فلم ترو، وصدرت غوال، الواحدة غالة، وقال الأزهري: أغللت الإبل: إذا أصدرتها ولم تروها، بالغين، وهي حرارة العطش، وقد رواه أبو عبيد عن أبي زيد بالعين المهملة، وهو تصحيف وقد تقدم.
 وقد غلت هي، وهي غالة، من إبل غوال. أغل الجارز في الجلد: إذا أخذ بعض اللحم والشحم في السلخ، وترك بعضه ملتزقا بالجلد. أغل فلان: اغتلت غنمه، أي عطشت. أغل الوادي: أنبت الغلان، بالضم، جمع غال، لنبت يأتي ذكره. أغل القوم: بلغت غلتهم، ويأتي في معنى الغلة قريبا. أغل الرجل البصر: إذا شدد النظر. أغلت الضياع: أعطت الغلة، فهي مغلة، إذا أتت بشيء وأصلها باق، قال زهير:
  فتغلل لكم ما لا تغل لأهلـهـا                      قرى بالعراق من قفيز ودرهم وقال الراجز:
  أقبل سيل جاء من عند الله
  يحرد حرد الجنة المغلـه

  أغل فلانا: نسبه إلى الغلول والخيانة، ومنه قراءة من قرأ:  وما كان لنبي أن يغل  أي يخون، أي ينسب إلى الغلول، وهي قراءة أصحاب عبد الله، يريدون يسرق، قاله ابن السكيت، ونقله الفراء أيضا، وقيل: معناه على هذه: لا يخونه أصحابه، أو لا يخان، أي لا يؤخذ من غنيمته، وكان أبو عمرو بن العلاء ويونس يختاران:  وما كان لنبي أن يغل  وقال ابن بري: قل أن تجد في كلام العرب ما كان لفلان أن يضرب على أن يكون الفعل مبنيا للمفعول، وإنما تجده مبنيا للفاعل، كقولك: ما كان لمؤمن أن يكذب، وما كان لنبي أن يخون، وما كان لمحرم أن يلبس، قال: وبهذا يعلم صحة قراءة من قرأ:  وما كان لنبي أن يغل  على إسناد الفعل للفاعل دون المفعول. وغل غلولا: خان، ومنه قوله تعالى:  وما كان لنبي أن يغل  وهي قراءة ابن كثير وأبي عمرو وعاصم وروح وزيد كأغل، أو خاص بالفيء والمغنم، قال ابن السكيت: لم نسمع في المغنم إلا غل غلولا، وقال أبو عبيد: الغلول من المغنم خاصة، ولا نراه من الخيانة ولا من الحقد، ومما يبين ذلك أنه يقال من الخيانة: أغل يغل، ومن الحقد: غل يغل، بالكسر، ومن الغلول: غل يغل، بالضم، وقال ابن الأثير: الغلول: الخيانة في المغنم، والسرقة، وكل من خان في شيء خفية فقد غل، وسميت غلولا لأن الأيدي فيها تغل، أي يجعل فيها الغل. غل في الشيء غلا: أدخل، وقال بعض العرب: ومنها ما يغل؛ يعني من الكباش ما يدخل قضيبه من غير أن يرفع الإلية، كغلغل، يقال: غله وغلغله: إذا أدخله. غل أيضا: دخل، يتعدى ولا يتعدى، ويقال: غل فلان المفاوز: أي دخلها وتوسطها، كانغل، وهو مطاوع غله غلا. وتغلل في الشيء وتغلغل: دخل فيه، يكون ذلك في الجواهر والأعراض، قال ذو الرمة يصف الثور والكناس:
  يحفره عـن كـل سـاق دقـيقة                      وعن كل عرق في الثرى متغلغل وأنشد ثعلب لعبيد الله بن عبد الله بن عتبة بن مسعود في العرض:
  تغلغل حب عثمة في فؤادي                      فباديه مع الخافـي يسـير

  وفي حديث المخنث هيت لما وصف المرأة قال له: قد تغلغلت يا عدو الله، الغلغلة إدخال الشيء في الشيء حتى يلتبس به ويصير من جملته، أي بلغت بنظرك من محاسن هذه المرأة حيث لا يبلغ ناظر، ولا يصل واصل، ولا يصف واصف. غل الغلالة: لبسها تحت الثياب، وهي: أي الغلالة، بالكسر: شعار يلبس تحت الثوب؛ لأنه يتغلل فيها، أي يدخل كالغلة، بالضم تغل تحت الدرع، أي تدخل، وجمعها الغلائل والغلل. غل الدهن في رأسه: أدخله في أصول شعره، وغل شعره بالطيب: أدخله فيه. غل بصره: حاد عن الصواب، عن ابن الأعرابي. غل الماء بين الأشجار: إذا جرى فيها، يغل، بالضم. غل المرأة: حشاها، ولا يكون إلا من ضخم، حكاه ابن الأعرابي. غل فلانا يغله غلا: وضع في عنقه أو يده الغل، بالضم، وهو الجامعة من حديد، م معروف، وقد غل فهو مغلول، ويقال: جعل الله في كبده غلة، وفي صدره غلا، وفي ماله غلولا، وفي عنقه غلا، ج: أغلال، وقد تكرر ذكره في القرآن والسنة، ويراد بها التكاليف الشاقة، والأعمال المتعبة. والغلة: الدخل من كراء دار، وأجر غلام، وفائدة أرض من ريعها أو كرائها، والجمع الغلات، وفي الحديث:  الغلة بالضمان  ، وقال ابن الأثير: هو كحديثه الآخر:  الخراج بالضمان  ، والغلة: الدخل الذي يحصل من الزرع والثمر واللبن والإجازة والنتاج ونحو ذلك. وأغلت الضيعة: أعطتها أي الغلة، وهذا قد تقدم بعينه، فهو تكرار. والغلغلة: السرعة في السير. غلغلة، بلا لام: شعاب تسيل من جبل الريان، وهو جبل أسود طويل بأجأ، قاله نصر. وتغلغل: أسرع في السير، يقال: تغلغلوا فمضوا. ورسالة مغلغلة: محمولة من بلد إلى بلد، قال عصام بن عبيد الزماني:
  أبلغ أبا مسمع عني مغلغلة                      وفي العتاب حياة بين أقوام وفي حديث ابن ذي يزن:
  مغلغلة مغالقها تغـالـى                      إلى صنعاء من فج عميق والغلان بالضم: منابت الطلح، أو أودية غامضة في الأرض ذات شجر، قال مضرس الأسدي:
  تعرض حوراء المدامع ترتعي                      تلاعا وغلانا سوائل من رمم الواحد غال وغليل. وقال أبو حنيفة: الغال: أرض مطمئنة ذات شجر، ومنابت السلم والطلح يقال لها: غال من سلم، كما يقال: عيص من سدر، وقصيمة من غضى. الغلان: نبات، م معروف، الواحد غال أيضا، وأنشد ابن بري لذي الرمة:
  وأظهر في غلان رقد وسـيلـه                      علاجيم لا ضحل ولا متضحضح وتغلل بالغالية، شدد للكثرة، وتغلغل واغتل: تغلف، أي تطيب بها، قال أبو صخر:
  سراج الدجى تغتل بالمسك طفلة                      فلا هي متفال ولا هي أكهـب وغلله بها تغليلا طيبه، وفي حديث عائشة رضي الله تعالى عنها: كنت أغلل لحية رسول الله صلى الله عليه وسلم بالغالية، أي ألطخها أو ألبسها بها، وقال سويد اليشكري:
  وقرونا سابغا أطرافـهـا                      غللتها ريح مسك ذي فنع

  وحكى اللحياني: تغلى بالغالية، فإما أن يكون من لفظ الغالية، وإما أن يكون أراد: تغلل، فأبدل من اللام الأخيرة ياء كما قالوا: تظنيت في تظننت، والأول أقيس، وقال الفراء: يقال: تغللت بالغالية، ولا يقال تغليت، وفي الصحاح: قال أبو نصر: سألت الأصمعي: هل يجوز تغللت، من الغالية? فقال: إن أردت أنك أدخلتها في لحيتك أو شاربك فجائز، وقال الليث: يقال، من الغالية: غللت وغلفت وغليت، وسيأتي في المعتل إن شاء الله تعالى. والغلائل: الدروع، أو مساميرها الجامعة بين رؤوس الحلق، لأنها تغل فيها أي تدخل، أو بطائن تلبس تحتها أي تحت الدروع، الواحد غليلة، قال النابغة:
  علين بكديون وأبطـن كـرة                      فهن وضاء صافيات الغلائل خص الغلائل بالصفاء، لأنها آخر ما يصدأ من الدروع، ومن جعلها البطائن جعل الدروع نقية لم يصدئن الغلائل. وقال لبيد في المسامير:
  وأحكم أضغان القتير الغلائل وغلغلة: ع، قال:
  هنالك لا أخشى تنال مقادتـي                      إذا حل بيتي بين شوط وغلغله وماله أل وغل، بضمهما، وهو دعاء عليه، فأل: دفع في قضاء، وغل: جن فوضع في عنقه الغل. واغتللت الشراب: شربته. اغتللت الثوب: لبسته تحت الثياب. اغتلت الغنم: أخذته الغلل، بالتحريك والغلالة، بالضم وهما داء للغنم في الإحليل، وذلك أن لا ينفض الحالب الضرع فيترك فيه شيئا من اللبن فيعود دما أو خرطا. والغلالة، ككتابة: العظامة، وهو الثوب الذي تشده المرأة على عجيزتها تحت إزارها تضخم بها عجيزتها، قاله ابن الأعرابي، وأنشد:
  تغتال عرض النقبة المذاله
  ولم تنطقها على غلاله
  إلا لحسن الخلق والنباله أيضا: المسمار الذي يجمع بين رأسي الحلقة والجمع الغلائل، وقد تقدم شاهده قريبا. غلغل، كهدهد: جبل بنواحي البحرين. وغلائل، بالضم: من بلاد خزاعة، كما في العباب. وأنا مغتل إليه؛ أي مشتاق، وهو مجاز. واستغل عبده، أي كلفه أن يغل عليه، كما في الصحاح. استغل المستغلات: أخذ غلتها، كما في الصحاح أيضا. يقال: نعم غلول الشيخ هذا، كصبور: أي الطعام الذي يدخله جوفه، كما في الصحاح، زاد غيره: يعني التغذية التي تغذاها، ويقال أيضا في شراب شربه. ومما يستدرك عليه: رجل مغل أي مضب على حقد. وغل وأغل الرجل: صار صاحب خيانة، ومنه حديث شريح: ليس على المستعير غير المغل ضمان. أي إذا لم يخن في العارية والوديعة فلا ضمان عليه، وقيل: المغل هنا المستغل، وأراد به القابض لأنه بالقبض يكون مستغلا، قال ابن الأثير: والأول الوجه. والإغلال: الغارة الظاهرة. وأيضا: إعانة الغير على الخيانة. وأيضا: لبس الدروع، وبكل ذلك فسر الحديث:  لا إغلال ولا إسلال  ، وقد ذكر في س-ل-ل أيضا. وأغل الخطيب: لم يصب في كلامه، قال أبو وجزة:
  خطباء لا خرق ولا غلل إذا                      خطباء غيرهم أغل شرارها والغلة، بالضم: ما تواريت فيه، عن ابن الأعرابي. والغلغلة، كالغرغرة، في معنى الكسر. والغلل، محركة: الماء الذي يتغلل بين الشجر، والجمع الأغلال، قال دكين:
  ينجيه من مثل حـمـام الأغـلال
  وقع يد عجلى ورجل شـمـلال
  ظمأى النسا من تحت ريا من عال وقيل: الغلل: الماء الظاهر الجاري على وجه الأرض ظهورا قليلا، وليس له جرية فيخفى مرة ويظهر مرة، قال الحويدرة:

  لعب السيول به فأصبح مـاؤه                      غللا يقطع في أصول الخروع وقال أبو حنيفة: الغلل: السيل الضعيف يسيل من بطن الوادي أو التلع في الشجر. وتغلغل الماء في الشجر: تخللها. وقال أبو سعيد: لا يذهب كلامنا غللا: أي لا ينبغي أن ينطوي عن الناس، بل يجب أن يظهر. ويقال لعرق الشجر إذا أمعن في الأرض: غلغل، والجمع غلاغل، قال كعب:
  وتفتر عن غر الثنـايا كـأنـهـا                      أقاحي تروى من عروق غلاغل والغلة بالضم: هي العظامة، والجمع الغلل، قاله ابن بري، وأنشد:
  كفاها الشباب وتقـويمـه                      وحسن الرواء ولبس الغلل وقال السلمي: غش له الخنجر والسنان، وغله له: أي دسه له وهو لا يشعر به. والغالة: ما ينقطع من ساحل البحر فيجتمع في موضع. وغلت يده إلى عنقه: أي أمسكت عن الإنفاق. والعرب تكني عن المرأة بالغل، وفي الحديث:  إن من النساء غلا قملا يقذفه الله في عنق من يشاء  ، والأصل في ذلك أن العرب كانوا إذا أسروا أسيرا غلوه بغل من قد وعليه شعر، فربما قمل في عنقه إذا قب ويبس، فيجتمع عليه محنتان: القمل والغل. وفلان يغل على عياله: أي يأتيهم بالغلة. وغل على الشيء غلا وأغل: سكت. وأيضا: أقام. وغل الإهاب: أبقى فيه عند السلخ، لغة في أغل. وأغل القوم: صاروا في وقت الغلة. وأغل الرجل: وجده غالا. وله أريضة يغتلها: مثل يستغلها. وجمع الغلة غلال بالكسر. والغلة، بالضم: خرقة تشد على رأس الإبريق، عن ابن الأعرابي، والجمع غلل. والغلل، محركة: المصفاة، نقله الجوهري، وأنشد للبيد:
  لها غلل من رازقي وكرسف                      بأيمان عجم ينصفون المقاولا يعني الفدام الذي على رأس الإبريق، وبعضهم يرويه غلل، بالضم، جمع غلة. والمغلغلة، بكسر الغين الثانية: المسرعة. والغلل، محركة: اللحم الذي ترك على الإهاب حين سلخ. والغلغلة، بالضم: لغط الأصوات.

##### Türkçe

**الغل** ve **الغلة**; ikisi de ḍamme ile; ve **الغلل** harekeli; ve **الغليل** ( **أمير** gibi) hepsi: susuzluk; yahut onun şiddeti ve harareti, az olsun çok olsun; yahut iç boşluğunun harareti, yanma ve hoşnutsuzluk olarak. Ve (kişi) **غل** etti — ḍamme ile — artık o **غليل** ve **مغلول** ve **مغتل**’dir; **الغلة** arasında. Ve **بعير غال** ve **غلان**: susuzluğu şiddetli. Ve deve **غل** etti, **يغل** eder; ikisi de fetḥa ile; **غلة** (olarak). Ve **اغتل**: kanıncaya dek su içmedi. Şeyhimiz dedi ki: “ikisi de fetḥa ile” sözü bu, görünüşte böyledir; asılda ise mâzî, **كمل يمل** gibi kesralıdır; işitilen ve kıyas olan budur; çünkü onun **عين**’i ve **لام**’ı, ikisi de yahut ikisinden biri boğaz harfi değildir; bitti. Ve **الغليل**: kin ve haset, **الغل** gibi; kesra ile. Yine: **الضغن** ve **الغش** ve düşmanlık. Allah Teâlâ dedi ki: **ونزعنا ما في صدورهم من غل**. Zecâc dedi ki: yani cennetin ehlinden bazısı, mertebenin yüceliğinde bazısını kıskanmaz; çünkü haset **غل**’dür; o aynı zamanda bulanıklıktır; cennet bundan arındırılmıştır. Ve onun göğsü **غل** etti, **يغل** eder; **حد ضرب** vezninden; **غلا**: eğer hile yahut **ضغن** ve kin sahibi ise.

**الغليل**: çekirdek; **القت** ile karıştırılır; aynı şekilde deve için hamurla da (karıştırılır). **الصحاح**’ta: deve onu yer; “deve için **غللت** ettim” dersin. Ve Alkame’den şu beyit okunmuştur:
  سلاءة كعصا النهدي غل لهـا                      ذو فيئة من نوى قران معجوم
Onun sözü: **ذو فيئة**; yani dönüş sahibi. İster ki: çekirdeği develer yem olarak yedi, sonra onu dışkıladı; o daha katıdır. Onun (yani) tırnaklarını ve pürüzsüzlüğünü, develerin dışkıladığı çekirdeğe benzetti. Ve **النهدي**: yaşlı ihtiyar; onun asası pürüzsüzdür. Ve **معجوم**: ısırılmış; yani deve onu ısırdı da katılığından dolayı attı. Bazen aşkın ve hüznün harareti **غليل** diye adlandırıldı.

Ve **أغل** etti, **إغلالا**: hıyanet etti. Nemer b. Tevleb dedi ki:
  جزى الله عنا جمرة ابنة نوفل                      جزاء مغل بالأمانة كـاذب
İbn Berrî şu beyti okuttu:
  حدثت نفسك بالوفاء ولم تكن                      للغدر خائنة مغل الإصبـع
Ve ondan hadis: **لا إغلال ولا إسلال**; yani ne hıyanet ne hırsızlık. Ve “rüşvet yok” da denir; **الصحاح**’ta olduğu gibi; ve **س-ل-ل**’de zikredilmiştir. Nasîr er-Râzî dedi ki: “Develerini **أغل** etti, **إغلالا**: sulamasını kötü yaptı da kanmadılar; ve **غوال** olarak döndüler; bir tanesi **غالة**.” Ezherî dedi ki: “**أغللت الإبل**: onları kanırmadan döndürdüğün zaman”; **بالغين** ile; ve o, susuzluğun hararetidir. Ebû Ubeyd onu Ebû Zeyd’den **بالعين المهملة** ile rivayet etti; o bir tashîftir; ve daha önce geçti.

Ve o (dişi deve) **غلت** etti; ve o **غالة**’dir; **إبل غوال**’dan. **الجارز** deride **أغل** etti: yüzmede etin ve yağın bir kısmını aldı, bir kısmını da deriye yapışık bıraktı. Falan **أغل** etti: koyunları **اغتلت** etti; yani susadı. Vadi **أغل** etti: **الغلان**’ı bitirdi; ḍamme ile; **غال**’ın çoğulu; zikri gelecek bir bitki için. Kavim **أغل** etti: onların **غلة**’leri ulaştı; ve **الغلة** manasında yakında gelir. Adam bakışı **أغل** etti: bakışı şiddetlendirdi. Tarlalar **أغلت**: **الغلة** verdi; artık o **مغلة**’dir; bir şey getirdiği ve aslı baki kaldığı zaman. Züheyr dedi ki:
  فتغلل لكم ما لا تغل لأهلـهـا                      قرى بالعراق من قفيز ودرهم
Ve râciz dedi ki:
  أقبل سيل جاء من عند الله
  يحرد حرد الجنة المغلـه

Falanı **أغل** etti: onu **الغلول** ve hıyanete nisbet etti. Ve ondan, şu şekilde okuyan kimsenin kıraati: **وما كان لنبي أن يغل**; yani hıyanet eder; yani **الغلول**’a nisbet edilir. Bu, Abdullah’ın ashabının kıraatidir; “çalmak isterler” dedi; bunu İbn Sikkît söyledi; Ferrâ da nakletti. Ve denildi ki: bunun üzerine manası: ashabı ona hıyanet etmez; yahut ona hıyanet edilmez; yani ganimetinden bir şey alınmaz. Ebû Amr b. Alâ ve Yûnus şu kıraati seçerlerdi: **وما كان لنبي أن يغل**. İbn Berrî dedi ki: Arapların كلامında “**ما كان لفلان أن يضرب**”ı, fiilin mef‘ûle bina edilmesi üzere, az bulursun; onu ancak fâile bina edilmiş bulursun; senin sözün gibi: “**ما كان لمؤمن أن يكذب**”, “**وما كان لنبي أن يخون**”, “**وما كان لمحرم أن يلبس**”. Dedi ki: bununla, şu şekilde okuyan kimsenin kıraatinin sıhhati bilinir: **وما كان لنبي أن يغل**; fiilin mef‘ûle değil fâile isnadı üzere.

Ve **غل** etti, **غلولا**: hıyanet etti. Ve ondan O’nun sözü (Teâlâ): **وما كان لنبي أن يغل**; bu, İbn Kesîr’in, Ebû Amr’ın, Âsım’ın, Rûh’un ve Zeyd’in kıraatidir; **أغل** gibi; yahut fey’ ve ganimete mahsustur. İbn Sikkît dedi ki: ganimette **غل غلولا**’dan başka işitmedik. Ebû Ubeyd dedi ki: **الغلول** ganimetten özeldir; onu ne hıyanetten ne kinden sayarız. Bunu açıklayan şey şudur: hıyanetten “**أغل يغل**” denir; kinden “**غل يغل**” denir, kesra ile; **الغلول**’den “**غل يغل**” denir, ḍamme ile. İbnü’l-Esîr dedi ki: **الغلول**: ganimette hıyanet ve hırsızlıktır; ve her kim bir şeyde gizlice hıyanet ederse, muhakkak **غل** etmiştir. Ona **غلولا** adı verildi; çünkü eller onda **تغل** eder; yani onlara **الغل** konur.

Bir şeyde **غل** etti, **غلا**: soktu. Bazı Araplar dedi ki: “ve onlardan (koçlardan) **ما يغل** eden vardır”; yani koçlardan, kuyruğu kaldırmadan aletini sokan vardır; **غلغل** gibi. “**غله**” ve “**غلغله**” denir: onu soktuğu zaman. **غل** ayrıca: girdi; geçişli de olur geçişsiz de. Ve “falan çöllere **غل** etti” denir: yani onlara girdi ve ortasına vardı; **كانغل** gibi; ve o, “onu **غله غلا**”nın mutâvaatıdır.

Ve bir şeyin içine **تغلل** etti ve **تغلغل** etti: onun içine girdi; bu, cevherlerde ve arazlarda olur. Zü’r-Rumme, öküzü ve inini vasfederek dedi ki:
  يحفره عـن كـل سـاق دقـيقة                      وعن كل عرق في الثرى متغلغل
Sa‘leb, ırz hakkında Ubeydullah b. Abdullah b. Utbe b. Mes‘ûd’dan şu beyti okuttu:
  تغلغل حب عثمة في فؤادي                      فباديه مع الخافـي يسـير

Ve **المخنث** hadîsinde: “**هيت**” (dedi) — kadını vasfettiğinde — ona (şöyle) dedi: “Allah’ın düşmanı, gerçekten **تغلغلت** ettin.” **الغلغلة**: bir şeyi bir şeyin içine sokmak; ta ki onunla karışsın ve onun cümlesinden olsun; yani bu kadının güzelliklerinden, bakıcının ulaşmadığı, ulaşanın erişmediği, vasfedenin vasfetmediği yere bakışınla vardın.

**الغلالة**’yı **غل** etti: onu elbiselerin altında giydi. Ve o — yani **الغلالة** — kesra ile: elbisenin altında giyilen içliktir; çünkü onun içinde **يتغلل** eder; yani **الغلة** (ḍamme ile) gibi içine girer; zırhın altında **تغل** eder; yani girer. Onun çoğulu: **الغلائل** ve **الغلل**. Yağı başında **غل** etti: onu saç köklerine soktu. Ve saçını güzel koku ile **غل** etti: onu onun içine soktu. Bakışını **غل** etti: doğruluktan saptı; İbnü’l-A‘râbî’den. Su ağaçların arasında **غل** etti: onların içinde aktığı zaman; **يغل** eder; ḍamme ile. Kadını **غل** etti: onu doldurdu; ancak iri (kimse)den olur; İbnü’l-A‘râbî rivayet etti.

Falanı **غل** etti, **يغله** **غلا**: onun boynuna yahut eline **الغل** (ḍamme ile) koydu; o demirden bağdır; bilinen bir şeydir. Ve **غل** edildi; artık o **مغلول**’dür. Ve “Allah onun ciğerinde **غلة** kılsın; göğsünde **غلا**; malında **غلولا**; boynunda **غلا**” denir. Çoğulu: **أغلال**. Onun zikri Kur’an ve sünnette tekrar etmiştir; ve onunla ağır yükümlülükler ve yorucu işler kastedilir.

Ve **الغلة**: bir evin kirasından gelir; bir kölenin ücreti; bir arazinin ürününden yahut kirasından fayda. Çoğulu **الغلات**. Hadiste: **الغلة بالضمان**. İbnü’l-Esîr dedi ki: o, onun diğer hadisi gibidir: **الخراج بالضمان**. Ve **الغلة**: ekinden, meyveden, sütten, icâzeden, doğumdan ve benzerlerinden elde edilen gelirdir. Ve arazi **أغلت**: yani **الغلة**’sini verdi; bu, aynen daha önce geçti; o bir tekrardır.

Ve **الغلغلة**: yürüyüşte sürat. **غلغلة** — lamsız — Reyyân dağından akan derelerdir; o, Ece’de uzun siyah bir dağdır; bunu Nasr söyledi. Ve **تغلغل**: yürüyüşte süratlendi; “**تغلغلوا** da geçip gittiler” denir. Ve **رسالة مغلغلة**: bir beldeden bir beldeye taşınmış (mektup). Isâm b. Ubeyd ez-Zemânî dedi ki:
  أبلغ أبا مسمع عني مغلغلة                      وفي العتاب حياة بين أقوام
İbn Zî Yezen hadîsinde:
  مغلغلة مغالقها تغـالـى                      إلى صنعاء من فج عميق

Ve **الغلان** (ḍamme ile): **الطلح**’ın bitme yerleri; yahut yerde ağaçlı, kapalı vadiler. Mudarris el-Esedî dedi ki:
  تعرض حوراء المدامع ترتعي                      تلاعا وغلانا سوائل من رمم
Bir tanesi **غال** ve **غليل**. Ebû Hanîfe dedi ki: **الغال**: ağaçlı alçak bir arazidir; **السلم** ve **الطلح**’ın bitme yerleri ona “**غال** من **سلم**” denir; “**عيص** من **سدر**” dendiği gibi; ve “**قصيمة** من **غضى**” gibi.

**الغلان**: bir bitkidir; bilinen bir şeydir; bir tanesi yine **غال**’dır. İbn Berrî, Zü’r-Rumme’den şu beyti okuttu:
  وأظهر في غلان رقد وسـيلـه                      علاجيم لا ضحل ولا متضحضح
Ve **الغالية** ile **تغلل** etti; çokluk için şeddeli. Ve **تغلغل** etti ve **اغتل** etti: **تغلف** etti; yani onunla koku sürdü. Ebû Sahr dedi ki:
  سراج الدجى تغتل بالمسك طفلة                      فلا هي متفال ولا هي أكهـب
Ve onu onunla **غلله** etti, **تغليلا**: onu kokuladı. Âişe (Allah Teâlâ ondan razı olsun) hadîsinde: “Resûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) sakalını **الغالية** ile **أغلل** ederdim”; yani onu onunla sıvar yahut onu onunla giydirirdim. Süveyd el-Yeşkürî dedi ki:
  وقرونا سابغا أطرافـهـا                      غللتها ريح مسك ذي فنع

Ve el-Lihyânî hikâye etti: **تغلى بالغالية**; ya **الغالية** lafzından olur, yahut da muradı: **تغلل** idi de son **اللام**’dan **ياء**’yı bedel kıldı; nitekim: **تظنيت**’i **تظننت**’te (dedikleri gibi). Birincisi daha kıyasîdir. El-Ferrâ dedi: **تغللت بالغالية** denir, **تغليت** denmez. Ve es-Sıhâh’ta: Ebû Nasr dedi: el-Asma‘î’ye sordum: **تغللت** câiz midir, **الغالية**’den? Dedi ki: Eğer muradın onu sakalına yahut bıyığına soktuğundur ise câizdir. El-Leys dedi: **الغالية**’den: **غللت** ve **غلفت** ve **غليت** denir; inşallah Teâlâ, **المعتل**’de gelecektir.

Ve **الغلائل**: zırhlardır; yahut onların, halka başları arasında toplayan çivileridir; çünkü onlar içinde **تغل** eder, yani girer; yahut onların altına, yani zırhların altına giyilen astarlardır. Tekili **غليلة**’dir. en-Nâbiga dedi:
  Üzerimizde **كديون** ile ve içe giyilmiş **كرة**;
  İşte onlar parlak, **الغلائل**i saf, duru.
**الغلائل**i saflıkla tahsis etti; çünkü onlar zırhlardan en son paslanan şeydir. Kim onları astarlar kılarsa, zırhları temiz kılmış olur; **الغلائل** paslanmamıştır. Lebîd çiviler hakkında dedi:
  Ve **القتير**’in kinlerini **الغلائل** sağlamlaştırdı.

Ve **غلغلة**: bir yer adıdır. Dedi ki:
  Orada, dizginim erişir diye korkmam,
  Evim **شوط** ile **غلغله** arasında konakladığında.

Ve “ona **أل** ve **وغل** yoktur”, ikisini de zamme ile; bu, ona karşı bir bedduadır. **أل**: bir hükümde itmek/dürtmek; **غل**: cinnet getirdi de boynuna **الغل** konuldu.

**واغتللت الشراب**: onu içtim. **اغتللت الثوب**: onu elbiselerin altında giydim. **اغتلت الغنم**: ona **الغلل** (harekeli) ve **الغلالة** (zammeli) isabet etti; ikisi de koyun için **الإحليل**’de bir hastalıktır; o da şudur: sağan, memeyi silkeleyip boşaltmaz da içinde sütten bir şey bırakır; sonra o, kana yahut pıhtıya döner.

Ve **الغلالة** ( **كتابة** vezninde): **العظامة**’dır; o, kadının izârının altında kalçasına bağladığı elbisedir; onunla kalçasını büyütür. Bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi ve şu beyti okudu:
  **النقبة**’nin sarkık genişliğini **تغتال** eder,
  Ve onu bir **غلاله** üzerine konuşturmadı,
  Ancak güzel huy ve soyluluk için.

Yine: halkanın iki başını birleştiren çividir; çoğulu **الغلائل**’dir; şahidi az önce geçti.

**غلغل** ( **هدهد** gibi): Bahreyn civarlarında bir dağdır.

Ve **وغلائل** (zammeyle): **خزاعة** beldelerinden bir yerdir; el-‘Ubâb’da olduğu üzere.

Ve ben ona **مغتل**’im; yani iştiyaklıyım; bu mecazdır.

Ve **استغل عبده**: yani ona karşı **يغل** etmesini ona yükledi; es-Sıhâh’ta olduğu gibi.

**استغل المستغلات**: gelirini aldı; yine es-Sıhâh’ta olduğu gibi.

Denir: “Bu şeyhin **غلول**’ü ne güzel”, **صبور** gibi; yani onun karnına giren yiyecek. es-Sıhâh’ta olduğu üzere. Başkası artırdı: yani onun beslendiği beslenmedir. Yine, içtiği bir içecek hakkında da denir.

Ve ondan istidrâk olunanlardandır: **رجل مغل**; yani kine yapışıp kalmış. Ve **غل** ve **أغل الرجل**: hıyanet sahibi oldu. Ondandır Şurayh hadisi: “Ödünç alan üzerine, **غير المغل** dışında, tazmin yoktur.” Yani âriyette ve vedîada hıyanet etmezse üzerine tazmin yoktur. Denildi ki: buradaki **المغل** **المستغل**’dir; onunla kabzeden kimseyi murad etti; çünkü kabz ile **مستغلا** olur. İbnü’l-Esîr dedi: birincisi veçhtir.

Ve **الإغلال**: açık baskındır. Yine: başkasına hıyanet üzerinde yardım etmektir. Yine: zırhları giymektir. Hadis bunların hepsiyle tefsir edilmiştir: “**لا إغلال ولا إسلال**”; bu, **س-ل-ل**’de de zikredilmiştir.

Ve **أغل الخطيب**: sözünde isabet etmedi. Ebû Vecze dedi:
  Ne yırtıklık ne **غلل** olan hatipler;
  Başkalarının hatipleri ise, onların şerlileri **أغل** ettiğinde.

Ve **الغلة** (zammeyle): içinde gizlendiğim şeydir; İbnü’l-A‘râbî’den.

Ve **الغلغلة** ( **الغرغرة** gibi): kırma manasındadır.

Ve **الغلل** (harekeli): ağaçların arasına sızan sudur; çoğulu **الأغلال**’dır. Dukayn dedi:
  Onu, **الأغلال** hamamı gibi olandan kurtarır,
  Acele bir elin ve sol bir ayağın düşüşü;
  Susuz kadınlar, alttan; yukarıdan ise sulak.

Denildi ki: **الغلل**: yer yüzünde az bir görünüşle görünen, akan açık sudur; onun bir akışı yoktur; bazen gizlenir, bazen görünür. el-Huveydire dedi:

  Seller onunla oynadı da suyu sabahladı,
  **غللا** olarak; **الخروع** köklerinde kesilir.

Ebû Hanîfe dedi: **الغلل**: vadinin yahut yarıntının içinden, ağaçların içinde akan zayıf seldir.

Ve suyun ağaçların içine **تغلغل** etmesi: onların arasına girmesidir.

Ebû Sa‘îd dedi: “Sözümüz **غللا** gitmesin”; yani insanlardan dürülüp saklanmamalıdır; bilakis görünmesi gerekir.

Ve ağacın damarı toprağa iyice derinleştiğinde ona **غلغل** denir; çoğulu **غلاغل**’dir. Ka‘b dedi:
  Ve parlak ön dişlerden açılır; sanki onlar
  **غلاغل** damarlarından sulanan papatyalardır.

Ve **الغلة** (zammeyle): o **العظامة**’dır; çoğulu **الغلل**’dir. Bunu İbn Berrî söyledi ve şu beyti okudu:
  Ona gençlik ve onun doğrultması yeter;
  Ve güzel görünüş ve **الغلل** giymek.

es-Sulemî dedi: Ona hançeri ve mızrağı **غش** etti; ve ona **غله** etti: yani o farkında değilken onu ona soktu.

Ve **الغالة**: deniz kıyısından kopan şeydir; bir yerde toplanır.

Ve “eli boynuna **غلت**”: yani infaktan tutuldu.

Ve Araplar kadına **الغل** ile kinaye ederler. Hadiste: “Kadınlardan öylesi vardır ki **غلا قملا**dır; Allah onu dilediğinin boynuna atar.” Bunun aslı şudur: Araplar bir esiri esir aldıklarında onu, üzerinde kıl bulunan eski bir **غل** ile bağlarlardı; bazen boynunda bitlenirdi, o kabuk bağlayıp kuruduğunda; böylece üzerine iki mihnet toplanır: bit ve **الغل**.

Ve falan, ailesine karşı **يغل** eder: yani onlara **بالغلة** getirir.

Ve “şeye karşı **غل** **غلا** ve **أغل**”: sustu. Yine: ikamet etti.

Ve **غل الإهاب**: yüzme sırasında onda (bir şey) bıraktı; **أغل**’de bir lugattır.

Ve **أغل القوم**: **الغلة** vaktinde oldular.

Ve **أغل الرجل**: onu **غالا** buldu.

Ve onun, onu **يغتلها** ettiği bir **أريضة**’si vardır: yani onu **يستغلها** eder; (misal).

Ve **الغلة**’nin cem‘i **غلال** (kesreyle)’dir.

Ve **الغلة** (zammeyle): ibrikin başına bağlanan bez parçasıdır; İbnü’l-A‘râbî’den; çoğulu **غلل**’dir.

Ve **الغلل** (harekeli): süzgeçtir; el-Cevherî nakletti. Lebîd’den şu beyit okundu:
  Onun için, **رازقي** ve pamuktan **غلل** vardır;
  Konuşanı yarılayan acem elleriyle.
Yani ibrikin başındaki **الفدام**’dır. Bazıları onu **غلل** (zammeyle), **غلة**’nin cem‘i olarak rivayet eder.

Ve **المغلغلة** (ikinci **الغين**’i kesreyle): hızlı olandır.

Ve **الغلل** (harekeli): yüzme sırasında deride bırakılan ettir.

Ve **الغلغلة** (zammeyle): seslerin uğultusudur.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

غَلَّ
غَلَّ U ( n. ac. غَلّ 1 )
a.  [ acc. &  Fī ], Put, inserted, introduced into.

b.  [ Fī ], Was inserted, introduced into; entered, penetrated; was admitted into.

c.  Penetrated into, traversed ( desert ).

d.  [ Bain ], Flowed, ran amongst, amidst ( water ).

e.  Bound, pinioned, handcuffed, manacled, fettered, shackled, chained.

f.  Put on an under-garment.

g.  ( n. ac. غُلُوْل 27 ), Cheated, defrauded; was dishonest; embezzled.

h.  I ( n. ac. غَلّ 1 ,  غَلِيْل 25 ), Was full of hatred, of malevolence ( bosom ).

i.  Yielded ( land ).

j.  A ( n. ac. غُلّ 3 ,  غُلَّة 3t ) [&  pass. ], Was thirsty, parched.

k.  U [ acc. &  La ], Was unapparent to.

غَلَّلَ
غَلَّلَ II ,
a.  see I (e) .

b.  Perfumed.

أَغْلَلَ
أَغْلَلَ IV ,
a.  see I (g) , ( i ).

c.  [ 'Ala ], Provided for, maintained ( family ).

تَغَلَّلَ
تَغَلَّلَ V ,
a.  see I (b) .

اِنْغَلَلَ
اِنْغَلَلَ VII ,
a.  see I (b) .

اِسْتَغْلَلَ
اِسْتَغْلَلَ X ,
a.  Took, received, gathered in ( crops &  c. ).

b.  Charged, commissioned to get provisions, supplies.

غَلَّة
غَلَّة 1t , ( pl. reg. &  غِلَاْل 23 ),
a.  Proceeds; produce; revenue; income; rent.

b.  Wages, earnings.

غِلّ
غِلّ 2 ,
a.  Hatred, rancour, malevolence, malice, spite.

غُلّ
غُلّ 3 , ( pl. أَغْلَاْل 38 ),
a.  Iron-collar, yoke; shackle, fetter, manacle; handcuff.

b.  Pillory.

c.  Parching thirst; heat in the bowels.

غُلَّة
غُلَّة 3t ,
a.  see 3 (c) .

b.  ( pl. غُلَل 9 ),  see 23t .

غَلَل
غَلَل 4 ,
a.  see 3 (c) .

b.  Strainer, clarifier.

غَاْلِل
غَاْلِل 21 ,  غَاْلِلَة 21t , ( pl. غَاْلِل 21 ),
a.  see 33 .

غِلَاْلَة
غِلَاْلَة 23t , ( pl. غَلَاْئِلُ 46 ),
a.  Tunic, vest.

b.  Woman's bustle, pad.

غَلِيْل
غَلِيْل 25 ,
a.  Violent thirst.

b.  Thirst for vengeance, vindictiveness, malice.

c.  Passion; fury, violence.

d.  Thirsty, parched.

غَلِيْلَة
غَلِيْلَة 25t , ( pl. غَلَاْئِلُ 46 ),
a.  Cuirass, corselet, coat of mail, breast-plate.

b.  see 23t (a) &  25 ( d ).

غَلُوْل
غَلُوْل 26 ,
a.  Light food.

غَلَّاْنُ
غَلَّاْنُ 33 ,
a.  Thirsty, parched.

مِغْلَاْل
مِغْلَاْل 45 ,
a.  Productive, fertile.

غَلڤلَ
N. P. غَلڤلَ I ,
a.  Pilloried &c.

b.  see 33 .

غَلَّلَ
N. P. غَلَّلَ II ,
a.  Chained, fettered, shackled.

أَغْلَلَ
N. Ag. أَغْلَلَ IV ,
a.  see 45 .

b.  Malevolent, spiteful.

c.  Unfaithful.

أَغْلَلَ
N. Ac. أَغْلَلَ IV ,
a.  Deceit, fraud, trickery; dishonesty; embezzlement.

اِغْتَلَلَ
N. P. اِغْتَلَلَ VIII ,
a.  see 33 .

مُغَلَّات
مُغَلَّات ,  مُسْتَغَلَّات
a.  Proceeds, produce.

##### Türkçe

**غَلَّ**
**غَلَّ** U (mastar: **غَلّ** 1)
a.  [acc. & Fī], içine koydu, içine soktu, içine dâhil etti.

b.  [Fī], içine sokuldu, içine dâhil edildi; girdi, nüfuz etti; içine kabul edildi.

c.  İçine nüfuz etti, katetti (çölü).

d.  [Bain], (su) arasında, ortasında aktı, koştu.

e.  Bağladı, kıskıvrak bağladı, kelepçeledi, prangaya vurdu, bukağıladı, zincire vurdu.

f.  İçlik giydirdi.

g.  (mastar: **غُلُوْل** 27), hile yaptı, dolandırdı; dürüst olmadı; zimmetine geçirdi.

h.  I (mastar: **غَلّ** 1, **غَلِيْل** 25), (bağır) kinle, kötücüllükle dolu oldu.

i.  (Toprak) ürün verdi.

j.  A (mastar: **غُلّ** 3, **غُلَّة** 3t) [& edilgen], susadı, kurudu.

k.  U [acc. & La], ona göre görünmez oldu.

**غَلَّلَ**
**غَلَّلَ** II,
a.  I (e)’ye bak.

b.  Kokulandırdı.

**أَغْلَلَ**
**أَغْلَلَ** IV,
a.  I (g), (i)’ye bak.

c.  ['Ala], (aileyi) geçindirdi, nafakasını sağladı.

**تَغَلَّلَ**
**تَغَلَّلَ** V,
a.  I (b)’ye bak.

**اِنْغَلَلَ**
**اِنْغَلَلَ** VII,
a.  I (b)’ye bak.

**اِسْتَغْلَلَ**
**اِسْتَغْلَلَ** X,
a.  Aldı, teslim aldı, topladı (ekinleri vb.).

b.  Erzak, levazım temin etmeye memur edildi, görevlendirildi.

**غَلَّة**
**غَلَّة** 1t, (düzenli çoğul: **غِلَاْل** 23),
a.  Hasılat; ürün; gelir; kazanç; kira geliri.

b.  Ücret, kazanç.

**غِلّ**
**غِلّ** 2,
a.  Kin, hınç, kötücüllük, kötülük, garez.

**غُلّ**
**غُلّ** 3, (çoğul: **أَغْلَاْل** 38),
a.  Demir halka, boyunduruk; pranga, bukağı, kelepçe; el kelepçesi.

b.  Teşhir kütüğü.

c.  Kavurucu susuzluk; bağırsaklarda hararet.

**غُلَّة**
**غُلَّة** 3t,
a.  3 (c)’ye bak.

b.  (çoğul: **غُلَل** 9), 23t’ye bak.

**غَلَل**
**غَلَل** 4,
a.  3 (c)’ye bak.

b.  Süzgeç, berraklaştırıcı.

**غَاْلِل**
**غَاْلِل** 21, **غَاْلِلَة** 21t, (çoğul: **غَاْلِل** 21),
a.  33’e bak.

**غِلَاْلَة**
**غِلَاْلَة** 23t, (çoğul: **غَلَاْئِلُ** 46),
a.  Tunik, yelek.

b.  Kadının kalça yastığı, dolgu.

**غَلِيْل**
**غَلِيْل** 25,
a.  Şiddetli susuzluk.

b.  İntikam susuzluğu, kindarlık, kötülük.

c.  Tutku; öfke, şiddet.

d.  Susamış, kurumuş.

**غَلِيْلَة**
**غَلِيْلَة** 25t, (çoğul: **غَلَاْئِلُ** 46),
a.  Zırh, göğüslük, zincir zırh, göğüs levhası.

b.  23t (a) ve 25 (d)’ye bak.

**غَلُوْل**
**غَلُوْل** 26,
a.  Hafif yiyecek.

**غَلَّاْنُ**
**غَلَّاْنُ** 33,
a.  Susamış, kurumuş.

**مِغْلَاْل**
**مِغْلَاْل** 45,
a.  Verimli, bereketli.

**غَلڤلَ**
N. P. **غَلڤلَ** I,
a.  Teşhir kütüğüne bağladı vb.

b.  33’e bak.

**غَلَّلَ**
N. P. **غَلَّلَ** II,
a.  Zincire vurdu, prangaya vurdu, bukağıladı.

**أَغْلَلَ**
N. Ag. **أَغْلَلَ** IV,
a.  45’e bak.

b.  Kötücül, garezkâr.

c.  Sadakatsiz.

**أَغْلَلَ**
N. Ac. **أَغْلَلَ** IV,
a.  Aldatma, hile, düzen; dürüst olmama; zimmete geçirme.

**اِغْتَلَلَ**
N. P. **اِغْتَلَلَ** VIII,
a.  33’e bak.

**مُغَلَّات**
**مُغَلَّات**, **مُسْتَغَلَّات**
a.  Hasılat, ürün.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

غلل
غَلَّ - يَغِلُّ - غِلّ
غَلَّ - يَغِلُّ + كائن + كائناً: يحقد عليه: يحمل في نفسه موقفاً مسبقاً تجاهه فيبعضه ويمقته ويتمنى له الشر بسببه
غِلّ: على وزن " فِعْل": اسم فعل " غَلَّ - يَغِلُّ ": الحقد والضغينة
جعلَ - يَجْعَلُ + كائن + في قلبه + غلاً + لـِ كائن: يجعل في قلبه حقداً وضغينة تجاهه: يكون لديه موقف مسبق لا يتغير، من الكراهية والحقد وعدم القبول تجاهه، بسبب موقف سابق قديم (حكم مسبق) لا يمكن تغييره
﴿ولا تجعل في قلوبنا غلا للذين آمنوا﴾
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الشعور بالبغض والمقت النفسي تجاه كائن، وما يترتب على ذلك من إعطاء التفضيل والأولوية بالإرادة والعمل الضار والقبيح تجاهه، وذلك من غير فعل أو عمل فعلي"، وهي:
شَنِئَ - يَشْنَأُ (شَنَأَ - يَشْنَأُ)، غَلَّ - يَغِلُّ، ضَغِنَ - يَضْغَنُ، بَغَضَ - يَبْغُضُ، مَقَتَ - يَمْقُتُ، قَلَى - يَقْلِي
يفرق لفظاً:
غَلَّ - يَغُلُّ + كائن + شيئاً: يقيده بشيء آخر فلا ينتقل بغيره
غَلَّ - يَغِلُّ + كائن + كائناً: يحقد عليه: يحمل في نفسه موقفاً مسبقاً تجاهه فيبعضه ويمقته ويتمنى له الشر بسببه
غَلَّ - يَغِلُّ - غِلّ
الغل في القلب الذي في الصدر	﴿والذين جاءوا من بعدهم يقولون ربنا اغفر لنا ولإخواننا الذين سبقونا بالإيمان ولا تجعل في قلوبنا غلا للذين آمنواربنا إنك رءوف رحيم (10)﴾ الحشر
 	﴿ونزعنا ما في صدورهم من غل تجري من تحتهم الأنهار وقالوا الحمد لله الذي هدانا لهذا وما كنا لنهتدي لولا أن هدانا الله لقد جاءت رسل ربنا بالحق ونودوا أن تلكم الجنة أورثتموها بما كنتم تعملون(43)﴾ الأعراف ﴿ونزعنا ما في صدورهم من غل إخوانا على سرر متقابلين(47)﴾ الحجر
مختار الصحاح
● [غلل] غ ل ل: الغَلَّةُ واحدة الغَلاَتُ و الغِلاَتُ شِعار يُلبس تحت الثوب وتحت الدرع أيضا و الغِلُّ بالكسر الغِش والحقد أيضا وقد غَلَّ صدره يغِلُّ بالكسر غلاًّ إذا كان ذا غِش أو حقد و الغُلُّ بالضم واحد الأغْلالُ يقال في رقبته غُلٌّ من حديد ومنه قيل للمرأة السيئة الخُلُق غُلٌّ قَمِل وأصله أن الغُل كان يكون من قِدّ وعليه شَعْر فيقمل و غَلَّ يده إلى عنقه من باب ردَّ وقد غُلَّ فهو مَغْلُولٌ والغُل أيضا و الغُلَّةُ و الغَلِيلُ حرارة العطش و غَلَّ من المغنم يغُل بالضم غُلُولا خان و أَغَلَّ مثله وقال بن السكيت لم نسمع في المغنم إلا غَلَّ وقُرئ ﴿وما كان لنبي أن يَغُل﴾ ويُغَلَّ قال فمعنى يغُل يخون و يُغَلّ يحتمل معنيين أحدهما يُخان يعني يؤخذ من غنيمته والآخر يُخوَّن أي يُنسب إلى الغُلُول قال أبو عبيد الغُلُولُ من المغنم خاصة لا من الخيانة ولا من الحقد لأنه يقال من الخيانة أغَلَّ يُغِل ومن الحقد غَلَّ يَغِل بالكسر ومن الغُلول غَلَّ يَغُل بالضم و أغَلَّ الرجل خان وفي الحديث ﴿لا إغْلالَ ولا إسلال﴾ أي لا خيانة ولا سرقة وقيل لا رشوة وقال شُريح ليس على المُستعير غير المُغِلِّ ضمان وقال النبي صلى الله عليه وسلم ﴿ثلاث لا يُغل عليهن قلب مؤمن﴾ ومن رواه يَغِل فهو من الضغن و أغَلَّت الضِياع من الغَلَّةُ و أغَلَّ القوم بلغت غلتُهم وفلان يُغِلُّ على عياله بالضم أي يأتيهم بالغلة و اسْتَغَلَّ عبده كلَّفه أن يُغِل عليه و اسْتِغْلالُ المُسْتَغلاَّتُ أخْذُ غَلَّتها قلت قال الأزهري تَغَلْغَلَ في الشيء دخل فيه
الراغب
غل
- الغلل أصله: تدرع الشيء وتوسطه، ومنه: الغلل للماء الجاري بين الشجر، وقد يقال له: الغيل، وانغل فيما بين الشجر: دخل فيه، فالغل مختص بما يقيد به فيجعل الأعضاء وسطه، وجمعه أغلال، وغل فلان: قيد به. قال تعالى: }خذوه فغلوه﴿[الحاقة/30]، وقال:﴾إذ الأغلال في أعناقهم﴿[غافر/71]. وقيل للبخيل: هو مغلول اليد. قال:﴾ويضع عنهم إصرهم والأغلال التي كانت عليهم﴿[الأعراف/157]،﴾ولا تجعل يدك مغلولة إلى عنقك﴿[الإسراء/29]،﴾وقالت اليهود يد الله مغلولة غلت أيديهم﴿[المائدة/ 64]، أي: ذموه بالبخل. وقيل: إنهم لما سمعوا أن الله قد قضى كل شيء قالوا: إذا يد الله مغلولة (انظر: البصائر 4/144)، أي: في حكم المقيد لكونها فارغة، فقال الله تعالى ذلك. وقوله:﴾إنا جعلنا في أعناقهم أغلالا﴿[يس/8]، أي: منعهم فعل الخير، وذلك نحو وصفهم بالطبع والختم على قلوبهم، وعلى سمعهم وأبصارهم، وقيل: بل ذلك - وإن كان لفظه ماضيا - فهو إشارة إلى ما يفعل بهم في الآخرة كقوله:﴾وجعلنا الأغلال في أعناق الذين كفروا﴿[سبأ/33]. والغلالة: ما يلبس بين الثوبين، فالشعار: لما يلبس تحت الثوب، والدثار: لما يلبس فوقه، والغلالة: لما يلبس بينهما. وقد تستعار الغلالة للدرع كما يستعار الدرع لها، والغلول: تدرع الخيانة، والغل: العداوة. قال تعالى:﴾ونزعنا ما في صدورهم من غل﴿[الأعراف/ 43]،﴾ولا تجعل في قلوبنا غلا للذين آمنوا ربنا إنك رءوف رحيم﴿[الحشر /10]. وغل يغل: إذا صار ذا غل (انظر: الأفعال 2/1 و 7)، أي: ضغن، وأغل، أي: صار ذا إغلال. أي: خيانة، وغل يغل: إذا خان، وأغللت فلانا: نسبته إلى الغلول. قال:﴾وما كان لنبي أن يغل﴿[آل عمران/161]، وقرئ:﴾أن يغل﴿(وهي قراءة نافع وابن عامر وحمزة والكسائي وخلف ويعقوب وأبي جعفر. انظر: الإتحاف ص 181، وإرشاد المبتدي ص 271) أي: ينسب إلى الخيانة، من أغللته. قال:﴾ومن يغلل يأت بما غل يوم القيامة{ [آل عمران/161]، وروي: (لا إغلال ولا إسلال) (شطر من حديث طويل في صلح الحديبية أخرجه الإمام أحمد عن المسور بن مخرمة ومروان بن الحكم في مسنده 4/325؛ وأبو داود في كتاب الجهاد، باب: صلح العدو. انظر: سنن أبي داود رقم 2766؛ ومعالم السنن 2/336.
وقد تقدم الحديث في باب (سل) ) أي: لا خيانة ولا سرقة. وقوله عليه الصلاة والسلام: (ثلاث لا يغل عليهن قلب المؤمن) (الحديث عن أبي سعيد الخدري عن النبي صلى الله عليه وسلم أنه قال في حجة الوداع: (نضر الله امرأ سمع مقالتي فوعاها، فرب حامل فقه ليس بفقيه. ثلاث لا يغل عليهن قلب امرئ مؤمن: إخلاص العمل لله، والمناصحة لأئمة المسلمين، ولزوم جماعتهم؛ فإن دعاءهم يحيط من ورائهم).
أخرجه البزار بإسناد حسن؛ وابن حبان في صحيحه من حديث زيد بن ثابت؛ والترمذي وقال: حديث حسن؛ وأحمد؛ وابن ماجه.
وقال الحافظ المنذري: وقد روي هذا الحديث أيضا عن ابن مسعود ومعاذ بن جبل والنعمان بن بشير وجبير بن مطعم وأبي الدرداء وغيرهم، وبعض أسانيدهم صحيحة. انتهى. وصححه ابن العربي.
انظر: عارضة الأحوذي 10/124؛ ومسند أحمد 4/81؛ والترغيب والترهيب 1/23) أي: لا يضطغن. وروي: (لا يغل) أي: لا يصير ذا خيانة، وأغل الجازر والسالخ: إذا ترك في الإهاب من اللحم شيئا، وهو من الإغلال، أي: الخيانة، فكأنه خان في اللحم وتركه في الجلد الذي يحمله. والغلة والغليل: ما يتدرعه الإنسان في داخله من العطش، ومن شدة الوجد والغيظ. يقال: شفا فلان غليله، أي: غيظه. والغلة: ما يتناوله الإنسان من دخل أرضه، وقد غلب ضيعته. والمغلغلة: الرسالة التي تتغلغل بين القوم الذين تتغلغل نفوسهم، كما قال الشاعر:
- 340 - تغلغل حيث لم يبلغ شراب * ولا حزن ولم يبلغ سرور
(البيت لعبيد الله بن عبد الله بن عتبة بن مسعود، أحد الفقهاء السبعة.
وهو في نوادر القالي ص 217؛ ووفيات الأعيان 3/116؛ وسمط اللآلئ 2/781، وتقدم ص 449)
ملخص اللسان:
1.     غَلَّ يَغَلّ الغُلُّ والغُلّة والغَلَلُ والغَلِيلُ، كله: شدّة العطش وحرارته
2.     غَلَّ صدرُه يَغِلُّ ،والغَلِيلُ: حَرُّ الجوف لَوْحاً وامْتِعاضاً
3.     وغِلٍّ. وغَلَّ يَغُلُّ غُلولاً وأَغَلَّ: خانَ
4.     وأَما غَلَّ يَغُلّ غُلولاً فإِنه الخيانة في المَغْنَم خاصة
5.     ويقال: غَلّ فلان المَفاوِز أَي دخلها وتوسّطها.     وغَلْغَله: كغَلَّه. والغُلَّة: ما تواريت فيه
6.     واغْتَلَلْت الثوبَ: لَبِسته تحت الثياب، ومنه الغَلَل الماء الذي يجري في أُصول الشجر. وغَلَّلَ الغِلالة: لبسها تحت ثيابه؛
7.     تَغَلْغَلْت يا عدوّ الله الغَلْغَلَة: إِدخال الشيء في الشيء حتى يلتبِس به ويصير من جملته،
8.  والذي في النهاية: أو غله جوره) أَي جعل في يده وعنقه الغُلّ وهو القيد المختص بهما. وقوله تعالى: وقالت اليهود يَدُ  الله مَغْلولة، غُلَّت أَيديهم؛ قيل: ممنوعة عن الإِنفاق، والغُلّ: جامِعةتوضع في العُنق أَو اليد، والجمع أَغْلال
9.  والغَلّة: الدَّخْل من كِراءِ دار وأَجْر غلام وفائدة أَرض. والغَلَّة:     واحدة الغَلاَّت. واستَغَلّ عبدَه أَي كلَّفه أَن يُغِلّ عليه. واسْتِغْلال المُسْتَغَلاَّت: أَخْذُ غَلّتها. وأَغَلَّت الضَّيْعة: أَعطت الغَلَّة، فهي مُغِلَّة إِذا أَتت بشيء وأَصلها باقٍ -  وأَغَلَّت الضِّياع أَيضاً: من الغَلَّة
لسان العرب
● - غلل: الغُلُّ والغُلّة والغَلَلُ والغَلِيلُ، كله: شدّة العطش وحرارته،     قلَّ أَو كثر؛ رجل مَغْلول وغَلِيل ومُغْتَلّ بيّن الغُلّة.     وبعير غالٌّ وغَلاَّنُ، بالفتح: عطشان شديد العطش. غُلَّ يُغَلٌّ     غَلَلاً، فهو مَغْلول، على ما لم يسم فاعله؛ ابن سيده: غَلَّ يَغَلّ غُلّة     واغْتَلّ، وربما سميت حرارة الحزن والحبّ غَلِيلاً. وأَغَلّ إِبلَه: أَساءَ     سَقْيَها فصدَرَت ولم تَرْوَ. وغَلَّ البعيرُ أَيضاً يَغَلُّ غُلّة إِذا     لم يَقْضِ رِيَّه. أَبو عبيد عن أَبي زيد: أَعْلَلْتُ الإِبلَ إِذا     أَصْدَرْتها ولم تروها فهي عالَّة، بالعين غير معجمة؛ قال أَبو منصور: هذا     تصحيف والصواب أَغْلَلْت الإِبل إِذا أَصدرتها ولم تروها، بالغين، من     الغُلَّة وهي حرارة العطش، وهي إِبل غالَّة؛ وقال نصر الرازي: إِذا صدَرَت     الإِبلُ عِطاشاً قلت صدرت غالَّة وغَوالَّ، وقد أَغْلَلْتَها أَنت إِغْلالاً     إِذا أَسَأْتَ سَقْيَها فأَصدرتها ولم تروها وصدرت غَوالَّ، الواحدة     غالَّة؛ وكأَن الراوي عن أَبي عبيد غلط في روايته.     والغَلِيلُ: حَرُّ الجوف لَوْحاً وامْتِعاضاً. والغِلُّ، بالكسر،     والغَلِيلُ: الغِشُّ والعَداوة والضِّغْنُ والحقْد والحسد. وفي التنزيل العزيز:     ونزعنا ما في صدورهم من غِلٍّ ؛ قال الزجاج: حقيقته، والله أَعلم، أَنه     لا يَحْسُدُ بعض أَهل الجنة بعضاً في عُلُوِّ المرتبة لأَن الحسد غِلٌّ     وهو أَيضاً كَدر، والجنة مبرّأَة من ذلك، غَلَّ صدرُه يَغِلُّ، بالكسر،     غِلاًّ إِذا كان ذا غِشٍّ أَو ضِغْن وحقد. ورجل مُغِلٌّ: مُضِبٌّ على حقد     وغِلٍّ. وغَلَّ يَغُلُّ غُلولاً وأَغَلَّ: خانَ؛ قال النمر:     جزَى اللهُ عنَّا حَمْزة ابنة نَوْفَلٍ     جزاءَ مُغِلٍّ بالأَمانةِ كاذبِ     وخص بعضهم به الخون في الفَيء والمَغْنم. وأَغَلَّه: خَوّنه. وفي     التنزيل العزيز: وما كان لنبي أَنْ يَغُلَّ؛ قال ابن السكيت: لم نسمع في     المَغْنم إِلا غَلَّ غُلُولاً، وقرئ: وما كان لنبي أَن يُغَلَّ، فمن قرأَ     يَغُلّ فمعناه يَخُون، ومن قرأَ يُغَلّ فهو يحتمل معنيين: أَحدهما يُخان يعني     أَن يؤخذ من غنيمته، والآخر يخوَّن أَي ينسب إِلى الغُلول، وهي قراءة     أَصحاب عبد الله، يريدون يسرَّق؛ قال أَبو العباس: جعل يُغَل بمعنى     يُغَلَّل، قال: وكلام العرب على غير ذلك في فَعَّلْت وأَفْعَلْت، وأَفْعَلْت     أَدخلت ذلك فيه، وفَعَّلْت كثَّرت ذلك فيه؛ وقال الفراء: جائز أَن يكون     يُغَلّ من أَغْلَلْت بمعنى يُغَلَّل أَي يُخوَّن كقوله فإِنهم لا يكذِّبونك،     وقال الزجاج: قُرِئا جميعاً أَن يَغُلّ وأَن يُغَلّ، فمن قال أَن يَغُل     فالمعنى ما كان لنبيّ أَن يَخُون أُمّته، وتفسير ذلك أَن الغَنائم جمعها     سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم، في غَزَاة فجاءه جماعة من المسلمين     فقالوا: لا تقسم غنائمنا، فقال النبي، صلى الله عليه وسلم: لو أَفاء الله     عليّ مثل أُحُد ذهباً ما منعتكم درهماً، أَترَوْنني أَغُلُّكم     مَغْنَمكم؟ قال: ومن قرأَ أَن يُغَل فهو جائز على ضرْبين: أَحدهما ما كان لنبي أَن     يَغُله أَصحابه أَي يخونوه، وجاء عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه     قال: لأَعْرِفَنّ أَحدكم يجيء يوم القيامة ومعه شاة قد غَلَّها، لها     ثُغاءٌ، ثم قال أَدّوا الخِياطَ والمِخْيَط، والوجه الثاني أَن يكون يُغَل     يخوَّن، وكان أَبو عمرو بن العَلاء ويونس يختاران: وما كان لنبي أَن يَغُل،     قال يونس: كيف لا يُغَل؟ بلى ويقتل؛ وقال أَبو عبيد: الغُلول من المَغْنَم     خاصة ولا نراه من الخيانة ولا من الحِقْد، ومما يبين ذلك أَنه يقال من     الخيانة أَغَلّ يُغِلّ، ومن الحِقْد غَلّ يَغِلّ، بالكسر، ومن الغُلول     غَلّ يَغُلّ، بالضم؛ قال ابن بري: قلّ أَن نجد في كلام العرب ما كان لفلان     أَن يُضْرَب على أَن يكون الفعل مبنيّاً للمفعول، وإِنما نجده مبنيّاً     للفاعل، كقولك ما كان لمؤمن أَن يَكْذِب، وما كان لنبي أَن يَخُون، وما كان     لمُحرِم أَن يلبَس، قال: وبهذا تعلم صحة قراءة من قرأَ: وما كان لنبي أَن     يَغُل، على إِسناد الفعل للفاعل دون المفعول؛ قال: والشاهد على قوله     يُقال من الخيانة أَغَلَّ يُغِل قول الشاعر:     حَدَّثْتَ نَفسَكَ بالوَفاء، ولم تكن     للغَدْر خائنة مُعِلّ الإِصبع     وفي الحديث: أَنه، صلى الله عليه وسلم، أَمْلى في صُلْح الحُدَيْبية:     أَن لا إِغْلال ولا إِسْلال؛ قال أَبو عبيد: الإِغْلال الخِيانة والإِسْلال     السَّرِقة، وقيل: الإِغلال السرقة، أَي لا خيانة ولا سرقة، ويقال: لا     رِشْوة. قال ابن الأَثير: وقد تكرر ذكر الغُلول في الحديث، وهو الخيانة في     المَغْنم والسرقة من الغَنيمة؛ وكلُّ من خان في شيء خُفْية فقد غل، وسميت     غُلولاً لأَن الأَيدي فيها مَغْلولة أَي ممنوعة مجعول فيها غُلّ، وهو     الحديدة التي تجمع يد الأَسير إِلى عُنقه، ويقال لها جامِعَة أَيضاً،     وأَحاديث الغُلول في الغنيمة كثيرة. أَبو عبيدة: رجل مُغِلّ مُسِلّ أَي صاحب     خيانة وسَلَّةٍ؛ ومنه قول شريح: ليس على المُستعير غير المُغِلّ ولا على     المُستودَع غير المُغِلّ ضَمان، إِذا لم يَخُن في العارِيَّة والوَدِيعة     فلا ضمان عليه، من الإِغْلال الخِيانةِ، يعني الخائن، وقيل: المُغِل ههنا     المُسْتَغِلّ وأَراد به القابض لأَنه بالقَبْض يكون مُسْتَغِلاًّ، قال     ابن الأَثير: والأَوَّل الوَجْه؛ وقيل: الإِغْلال الخيانة والسرقة الخفيّة،     والإِسْلال من سَلّ البعيرَ وغيرَه في جوف الليل إِذا انتزعه من الإِبل     وهي السَّلَّة، وقيل: هو الغارة الظاهرة، يقال: غَلّ يَغُلّ وسَلّ     يَسُلّ، فأَما أَغَلَّ وأَسَلَّ فمعناه صار ذا غُلول وسَلَّة، ويكون أَيضاً أَن     يُعِينَ غيره عليهما، وقيل: الإِغْلال لُبْس الدُّروع، والإِسْلال سَلّ     السيوف؛ وقال النبي، صلى الله عليه وسلم: ثلاث لا يُغِل عليهنّ قلبُ     مؤمن: إِخْلاصُ العمل لله، ومُناصَحة ذوي الأَمْر، ولزوم جماعة المسلمين     فإِنَّ دعوتهم تُحيط من ورائهم؛ قيل: معنى قوله لا يُغِل عليهنّ قلب مؤمن أَي     لا يكون معها في قلبه غَشّ ودَغَل ونِفاق، ولكن يكون معها الإِخلاص في     ذات الله عز وجل، وروي: لا يَغِلّ ولا يُغِلّ، فمن قال يَغِلّ، بالفتح     للياء وكسر الغين، فإِنه يجعل ذلك من الضَّغْن والغِلّ وهو الضِّغْن     والشَّحْناء، أَي لا يدخله حِقْد يُزيله عن الحق، ومن قال يُغِل، بضم الياء،     جعله من الخيانة؛ وأَما غَلَّ يَغُلّ غُلولاً فإِنه الخيانة في المَغْنَم     خاصة، والإِغْلال: الخيانة في المَغانم وغيرها. ويقال من الغِلّ: غَلّ     يَغِلّ، ومن الغُلول: غَلّ يَغُلّ. وقال الزجاج: غَلّ الرجلُ يَغُلّ إِذا خان     لأَنه أَخْذ شيء في خَفاء، وكل من خان في شيء في خفاء فقد غَلّ يَغُلّ     غُلولاً، وكل ما كان في هذا الباب راجع إِلى هذا، من ذلك الغالّ، وهو     الوادي المطمئن الكثير الشجر، وجمعه غُلاَّن، ومن ذلك الغِلّ وهو الحِقْد     الكامِن؛ وقال ابن الأَثير في تفسير لا يُغِلّ عليهنّ قلب مؤمن، قال: ويروى     يَغِلُ، بالتخفيف، من الوُغول الدخول في الشيء، قال: والمعنى أَن هذه     الخِلال الثلاث تُستصلَح بها القلوب، فمن تمسك بها طهُر قلبه من الدَّغَل     والخيانة والشرّ، قال: وعليهنّ في موضع الحال تقديره لا يَغِلُ كائناً     عليهن. وفي حديث أَبي ذر: غَلَلْتم والله أَي خُنْتم في القول والعمل ولم     تَصْدُقوه. ابن الأَعرابي في النوادر: غُلّ بصرُ فلان حاد عن الصواب من     غَلَّ يَغِلُّ، وهو معنى قوله ثلاث لا يَغِلّ عليهن قلبُ امرئ أَي لا يحيد     عن الصواب غاشًّا.     وأَغَلَّ الخطيب إِذا لم يصب في كلامه؛ قال أَبو وجزة:     خُطباء لا خُرْق ولا غُلل، إِذا     خطباء غيرهمُ أَغَلَّ شِرارُها     وأَغَلَّ في الجِلْد: أَخذ بعض اللحم والإِهابَ. يقال: أَغْلَلْت الجلد     إِذا سلخته وأَبقيت فيه شيئاً من الشَّحم، وأَغْلَلْت في الإِهاب سلخته     فتركت على الجلد اللحم. والغَلَل: اللحم الذي ترك على الإِهاب حين سلخ.     وأَغَلَّ الجازر في الإِهاب إِذا سلَخ فترك من اللحم ملتزِقاً بالإِهاب.     والغَلَل: داء في الإِحليل مثل الرَّفَقِ، وذلك أَن لا يَنْفُض الحالب     الضَّرْع فيترك فيه شيئاً من اللبن فيعود دماً أَو خَرَطاً.     وغَلّ في الشيء يَغُلّ غُلولاً وانْغَلَّ وتَغَلَّل وتَغَلْغَلَ: دخل     فيه، يكون ذلك في الجواهر والأَعراض؛ قال ذو الرمة يصف الثور والكِناس:     يُحَفِّرُه عن كلِّ ساقٍ دَقِيقةٍ،     وعن كل عِرْقٍ في الثَّرى مُتَغَلْغِل     (* قوله «يحفره» هكذا في الأصل»).     وقال عبيد الله بن عبد الله بن عتبة بن مسعود في العَرَض رواه ثعلب عن     شيوخه:     تَغَلْغَلَ حُبُّ عَثْمةَ في فُؤادي،     فَبادِيه مع الخافي يَسِيرُ     وغَلَّه يَغُلّه غَلاًّ: أَدخله؛ قال ذو الرمة:     غَلَلْت المَهَارى بينها كلّ ليلة،     وبين الدُّجَى حتى أَراها تمزَّق     وغَلَّه فانغَلّ أَي أَدخله فدخل؛ قال بعض العرب: ومنها ما يُغِلّ يعني     من الكِباش أَي يُدْخِل قضيبه من غير أَن يرفع الأَلْية. وغَلّ أَيضاً:     دخل، يتعدّى ولا يتعدّى. ويقال: غَلّ فلان المَفاوِز أَي دخلها وتوسّطها.     وغَلْغَله: كغَلَّه. والغُلَّة: ما تواريت فيه؛ عن ابن الأَعرابي.     والغَلْغَلة: كالغَرْغَرة في معنى الكسر. والغَلَلُ: الماء الذي يَتَغَلَّل بين     الشجر، والجمع الأَغْلال؛ قال دُكين:     يُنْجِيه مِنْ مِثْل حَمام الأَغْلال     وَقْعُ يَدٍ عَجْلى، ورِجْلٍ شِمْلال     ظَمْأَى النَّسا من تَحت رَيَّا مِن عال     يقول: يُنْجي هذا الفرسَ من سِراع     (* قوله «من سراع» عبارة الصحاح: من خيل سراع) في الغارة كالحَمام     الواردة؛ وفي التهذيب قال: أَراد يُنْجي هذا الفرسَ من خيل مثل حمام يرد     غَلَلاً من الماء وهو ما يجري في أُصول الشجر، وقيل: الغَلَل الماء الظاهر     الجاري، وقيل: هو الظاهر على وجه الأَرض ظُهوراً قليلاً وليس له جِرْية     فيخفى مرّة ويظهر مرة، وقيل: الغَلَل الماء الذي يجري بين الشجر؛ قال     الحُوَيْدِرة:     لَعِب السُّيُول به، فأَصبح ماؤه     غَلَلاً يُقَطِّع في أُصول الخِرْوَع     وقال أَبو حنيفة: الغَلَل السيل الضعيف يَسِيل من بطن الوادي أَو     التِّلَع في الشجرَ وهو في بطن الوادي، وقيل: أَن يأْتي الشجر غَلَلٌ من قَبْل     ضِعْفِه واتّباعِه كلَّ ما تَواطأَ من بطن الوادي فلا يكاد يرى ولا يتبع     إِلاَّ الوَطاء. وغَلَّ الماءُ بين الأَشجار إِذا جرى فيها يَغُلُّ،     بالضم في جميع ذلك. وتَغَلْغَل الماء في الشجر: تخلَّلها. وقال أَبو سعيد: لا     يذهب كلامُنا غَلَلاً أَي لا ينبغي أَن يَنْطوي عن الناس بل يجب أَن     يظهر. ويقال لعرق الشجر إِذا أَمعن في الأَرض غَلْغَلٌ، وجمعه غَلاغَلُ؛ قال     كعب:     وتَفْتَرّ عن غُرِّ الثَّنايا، كأَنها     أَقاحيّ تُرْوى عن عُرُوق غُلاغِل     والغِلالة: شِعار يلبَس تحت الثوب لأَنه يُتَغَلَّل فيها أَي يُدْخَل.     وفي التهذيب: الغِلالة الثوب الذي يلبس تحت الثياب أَو تحت دِرْع الحديد.     واغْتَلَلْت الثوبَ: لَبِسته تحت الثياب، ومنه الغَلَل الماء الذي يجري     في أُصول الشجر. وغَلَّلَ الغِلالة: لبسها تحت ثيابه؛ هذه عن ابن     الأَعرابي. والغُلَّة: الغِلالة، وقيل هي كالغِلالة تُغَلّ تحت الدِّرْع أَي     تدخَل. والغَلائل: الدرُوع، وقيل: بَطائن تلبَس تحت الدُّروع، وقيل: هي     مَسامير الدُّروع التي تَجمع بين رؤوس الحَلَق لأَنها تُغَلّ فيها أَي تدخَل،     واحدتها غَلِيلَة؛ وقول النابغة:     عُلِينَ بِكِدْيَوْنٍ وأُبْطِنّ كُرَّةً،     فهنّ وِضاءٌ صافياتُ الغَلائِل     (* في ديوان النابغة: القلائل بدل الغلائل، ولعل الصواب ما هنا).     خَصّ الغَلائل بالصَّفاء لأَنها آخر ما يَصْدَأُ من الدُّروع، ومن جعلها     البَطائن جعل الدُّروع نقيّة لم يُصْدِئن الغَلائل. وغَلائل الدُّروع:     مساميرها المُدخَلة فيها، الواحد غَلِيل؛ قال لبيد:     وأَحْكَم أَضْغان القَتِير الغَلائِل     وقال ابن السكيت في قوله فهنّ وِضاء صافيات الغَلائل، قال: الغِلالة     المِسمار الذي يَجمع بين رأْسَي الحَلَقَة، وإِنما وَصف الغَلائل بالصَّفاء     لأَنها أَسرع شيء صَدأَ من الدُّروع. ابن الأَعرابي: العُظْمَة والغِلالة     والرُّفاعة والأُضْخُومَة والحَشِيّة الثوب الذي تشدّه المرأَة على     عَجيزتها تحت إِزارها تضخّم به عجيزتها؛ وأَنشد:     تَغْتال عَرْض النُّقْبة المُذالة،     ولم تَنَطّقْها على غِلاله،     إِلاَّ لحسْن الخَلْق والنَّباله     قال ابن بري: وكذلك الغُلَّة، وجمعها غُلَل؛ قال الشاعر:     كَفاها الشَّبابُ وتَقْوِيمُه،     وحُسْن الرُّواءِ ولُبْسُ الغُلَلْ     وغَلَّ الدهنَ في رأْسه: أَدخله في أُصول الشعر. وغَلَّ شعرَه بالطيب:     أَدخَله فيه. وتَغَلَّل بالغالِية، شدد للكثرة، واغْتَلَّ وتَغَلْغَل:     تَغَلَّف؛ أَبو صخر:     سِراج الدُّجى تَغْتَلّ بالمِسْك طِفْلَة،     فلا هي مِتْفال، ولا اللَّوْن أَكْهَب     وغَلَّله بها. وحكى اللحياني: تَغَلَّى بالغالِية، فإِما أَن يكون من     لفظ الغالِية، وإِما أَن يكون أَراد تَغَلَّل فأَبدل من اللام الأَخيرة     ياء، كما قالوا تظنَّيْت في تَظَنَّنْت، قال: والأَول أَقيس. غيره: ويقال     تَغَلَّيْتٍّ من الغالية، وقال الفراء: يقال تَغَلَّلْت بالغالية، قال: وكل     شيء أَلْصقته بجِلدك وأُصول شعرك فقد تَغَلَّلْته، قال: وتَغَلَّيْت     مولّدة. وقال أَبو نصر: سأَلت الأَصمعي هل يجوز تَغَلَّلْت من الغالِية؟     فقال: إِن أَردت أَنك أَدخلته في لحيتك أَو شارِبك فجائز. الليث: ويقال من     الغالِية غَلَّلْت وغَلَّفْت وغَلَّيْت. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها:     كنت أُغَلِّل لحيةَ رسول الله، صلى الله عليه وسلم، بالغالِية أَي     أُلطّخها وأُلبِسها بها؛ قال ابن الأَثير: قال الفراء يقال تَغَلَّلْت بالغالِية     ولا يقال تَغَلَّيْت، قال: وأَجازه الجوهري. وفي حديث المخنَّث هِيتِ     قال: إِذا قامت تَثَنَّتْ وإِذا تَكَلَّمَتْ تَغَنَّتْ، فقال له: قد     تَغَلْغَلْت يا عدوّ الله الغَلْغَلَة: إِدخال الشيء في الشيء حتى يلتبِس به     ويصير من جملته، أَي يلغْت بنظرك من محاسن هذه المرأَة حيث لا يبلغ ناظر     ولا يَصِل واصِل ولا يَصِف واصِف. وغَلَّ المرأَةَ: حَشاها، ولا يكون     إِلاَّ من ضخم؛ حكاه ابن الأَعرابي. السلمي: غَشَّ له الخَنْجَر والسِّنَانَ     وغَلَّه له أَي دَسَّه له وهو لا يشعر به.     والغُلاَّن، بالضم: مَنابت الطَّلْح، وهي أَودية غامضة في الأَرض ذات     شجر، واحدها غالّ وغلِيلٌ. وأَغَلَّ الوادي إِذا أَنبت الغُلاّن؛ قال أَبو     حنيفة: هو بطن غامض في الأَرض، وقد انْغَلَّ. والغالُّ: أَرض مطمئنة ذات     شجر. ومنابت السَّلَم والطَّلْح يقال لها غالّ من سَلَم، كما يقال عِيصٌ     من سِدْر وقَصِيمة من غَضاً. والغالّ: نبت، والجمع غُلاَّن، بالضم؛     وأَنشد ابن بري لذي الرمة:     وأَظْهَرَ في غُلاَّن رَقْدٍ وسَيْلُهُ     عَلاجِيمُ، لا ضُحْلٌ ولا مُتَضَحْضِحُ     (* قوله «وأظهر في غلان رقد إلخ» تقدم هذا البيت في مادة ضحح ورقد وظهر     على غير هذه الصورة والصواب ما هنا).     أَظْهَرَ صار في وقت الظهيرة، وقيل: إِنه بمعنى ظهر مثل تَبِع وأَتْبَع؛     وقال مضرِّس الأَسدي:     تَعَرُّضَ حَوْراء المَدافِع، تَرْتَعي     تِلاعاً وغُلاَّناً سَوائل من رَمَمْ     (* قوله «تعرض إلخ» قبله كما في ياقوت:     ولم أنس من ربا غداة تعرضت * لنا دون أبواب الطراف من     الادم)     الغُلاَّن: بطون الأَودية، ورَمَم: موضع.     والغالَّة: ما ينقطع من ساحل البحر فيجتمع في موضع. والغُلّ: جامِعة     توضع في العُنق أَو اليد، والجمع أَغْلال لا يكسَّر على غير ذلك؛ ويقال: في     رقبته غُلّ من حديد، وقد غُلّ بالغُلّ الجامِعة يُغَلّ بها، فهو مَغْلول.     وقوله عز وجل في صفة سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم: ويَضَعُ عنهم     إِصْرَهم والأَغْلال التي كانت عليهم؛ قال الزجاج: كان عليهم أَنه من     قَتَل قُتِل لا يقبَل في ذلك دِيَة، وكان عليهم إِذا أَصاب جُلودهم شيء من     البول أَن يقرِضوه، وكان عليهم أَن لا يَعلموا في السَّبْت؛ هذه الأَغلال     التي كانت عليهم، وهذا على المَثل كما تقول جعلت هذا طَوْقاً في عُنقك     وليس هناك طوق، وتأْويله ولَّيْتُك هذا وأَلزمتك القيام به فجعلت لزومه لك     كالطَّوْق في عنُقك. وقوله تعالى: إِذ الأَغْلال في أَعناقهم؛ أَراد     بالأَغْلال الأَعمال التي هي كالأَغْلال، وهي أَيضاً مؤدِّية إِلى كون     الأَغْلال في أَعناقهم يوم القيامة، لأَن قولك للرجل هذا غُلّ في عُنقك للشيء     يعمله إِنما معناه أَنه لازم لك وأَنك مجازى عليه بالعذاب، وقد غَلَّه     يَغُلّه. وقوله تعالى وتقدَّس: إِنا جعلنا في أَعناقهم أَغْلالاً؛ هي     الجَوامِع تجمَع أَيديهم إِلى أَعناقهم. وغُلَّتْ يدُه إِلى عنُقه، وقد غُلّ،     فهو مَغْلول. وفي حديث الإِمارة: فكَّه عَدْله وغَلَّه جَوْره     (* قوله     «وغله جوره» هكذا في الأصل، والذي في النهاية: أو غله جوره) أَي جعل في يده     وعنقه الغُلّ وهو القيد المختص بهما. وقوله تعالى: وقالت اليهود يَدُ     الله مَغْلولة، غُلَّت أَيديهم؛ قيل: ممنوعة عن الإِنفاق، وقيل: أَرادوا     نعمتُه مقبوضة عنَّا، وقيل: معناه يَدُه مقبوضة عن عذابنا، وقيل: يدُ الله     ممسكة عن الاتساع علينا. وقوله تعالى: ولا تجعلْ يدَك مغْلولة إِلى     عنُقك؛ تأْويله لا تُمْسِكها عن الإِنفاق، وقد غَلَّه يَغُلُّه. وقولهم في     المرأَة السَّيِّئة الخُلُق: غُلٌّ قَمِلٌ: أَصله أَن العرب كانوا إِذا     أَسَروا أَسيراً غَلُّوه بغُلّ من قِدّ وعليه شعر، فربما قَمِلَ في عُنقه     إِذا قَبّ ويبس فتجتمع عليه مِحْنَتان الغُلّ والقَمْل، ضربه مثلاً للمرأَة     السيئة الخُلق الكثيرة المَهْر لا يجد بَعْلها منها مخلصاً، والعرب تكني     عن المرأَة بالغُلّ. وفي الحديث: وإِن من النساء غُلاًّ قَمِلاً يقذِفه     الله في عُنق من يشاء ثم لا يخرجه إِلا هو. ابن السكيت: به غُلّ من العطش     وفي رقبته غُلّ من حديد وفي صدره غِلّ. وقولها: ما له أُلَّ وغُلَّ؛     أُلَّ دُفِع في قضاء، وغُلّ: جُنّ فوضع في عُنقه الغُلّ.     والغَلّة: الدَّخْل من كِراءِ دار وأَجْر غلام وفائدة أَرض. والغَلَّة:     واحدة الغَلاَّت. واستَغَلّ عبدَه أَي كلَّفه أَن يُغِلّ عليه.     واسْتِغْلال المُسْتَغَلاَّت: أَخْذُ غَلّتها. وأَغَلَّت الضَّيْعة: أَعطت     الغَلَّة، فهي مُغِلَّة إِذا أَتت بشيء وأَصلها باقٍ؛ قال زهير:     فتُغْلِلْ لكم ما لا تُغِلّ لأَهْلِها     قُرىً بالعراق، من قَفِيزٍ ودِرْهَم     وأَغَلَّت الضِّياع أَيضاً: من الغَلَّة؛ قال الراجز:     أَقْبَل سَيْلٌ، جاء من عِند الله     يَحْرِدُ حَرْدَ الجَنَّةِ المُغِلَّهْ     وأَغَلَّ القومُ إِذا بلغت غَلّتهم. وفي الحديث: الغَلَّة بالضَّمان؛     قال ابن الأَثير: هو كحديثه الآخر: الخَراجُ بالضَّمان. والغَلَّة:     الدَّخْل الذي يحصل من الزرع والثمر واللبن والإِجارة والنِّتاج ونحو ذلك. وفلان     يُغِلّ على عِياله أَي يأْتيهم بالغَلَّة. ويقال: نِعْم الغَلول شَراب     شَرِبْتُه أَو طعام إِذا وافقني. ويقال: اغْتَلَلْت الشرابَ شربتُه، وأَنا     مُغْتَلّ إِليه أَي مشتاق إِليه. ونِعْم غَلول الشيخ هذا الطعام يعني     التَّغْذِية التي تَغَذَّاها أَو الطعام الذي يُدخله جوفه، على فَعُول،     بفتح الفاء.     وغَلّ بصَرُه: حاد عن الصواب. وأَغَلَّ بصرَه إِذا شدَّد نظره.     والغُلَّة: خِرْقة تشدّ على رأْس الإِبريق؛ عن ابن الأَعرابي، والجمع     غُلَل. والغَلَلُ: المِصْفاة؛ وقول لبيد:     لها غَلَلٌ من رازِقيٍّ وكُرْسُفٍ،     بأَيْمانِ عُجْمٍ يَنْصُفونَ المَقاوِلا     يعني الفِدام الذي على رأْس الأَباريق، وبعضهم يرويه غُلَل بالضم، جمع     غُلَّة.     والغَلِيل: القَتّ والنوى والعجيم تعلفه الدوابّ.     والغَلِيل: النوى يخلَط بالقَتِّ تعلفه الناقة؛ قال علقمة:     سُلاَّءَة، كعَصا النَّهْدِيِّ، غُلّ لها     ذو فَيْئة من نَوى قُرّانَ مَعْجُوم     ويروى:     سُلاَّءة، كعصا النهديِّ، غُلّ لها     مُنَظَّم من نوى قرّان معجوم     قوله: ذو فَيئة أَي ذو رَجعة، يريد أَن النوى عُلِفته الإِبل ثم بَعَرته     فهو أَصلب، شبّه نسورَها وامّلاسها بالنوَى الذي بَعَرته الإِبل،     والنَّهْدِيّ: الشيخ المُسِنّ فعصاه ملساء، ومَعْجُوم: مَعْضُوض أَي عضَّته     الناقة فرمته لصلابته.     والغَلْغَلة: سرعة السير، وقد تغَلْغَل. ويقال: تغَلْغَلوا فمضوا.     والمُغَلْغَلة: الرِّسالة. ورِسالة مُغَلْغَلة: محمولة من بلدٍ إِلى بلد؛     وأَنشد ابن بري:     أَبْلِغْ أَبا مالكٍ عنِّي مُغَلْغَلةٍ،     وفي العِتاب حَياةٌ بين أَقوام     وفي حديث ابن ذي يَزَن:     مُغَلْغَلة مَغالِقُها، تُغَالي     إِلى صَنْعاء من فَجٍّ عَمِيق     المُغَلْغَلة، بفتح الغينين: الرِّسالة المحمولة من بلدٍ إِلى بلد،     وبكسر الغين الثانية: المسرِعة، من الغَلْغَلةِ سرعة السير.     وغَلْغَلَة: موضع؛ قال:     هنالِك لا أَخْشى تنالُ مَقادَتي،     إِذا حَلَّ بيتي بين شُوطٍ وغَلْغَله
مقاييس اللغة:
(غل) الغين واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تخلل شيءٍ، وثباتِ شيء، كالشيء يُغْرَزُ. من ذلك قول العرب: غَلَلْتُ الشَّيء في الشّيء، إذا أثبتَّه فيه، كأنه غَرزْتَه. قال:
وعينٌ لها حَدْرةٌ بَدْرَةٌ  *** إلى حاجبٍ غُلّ فيه الشُّفُر([4])
والغُلّة والغَليل: العَطَش. وقيل ذلك لأنَّه كالشَّيء ينْغلُّ في الجَوف بحرارة. يقال بَعيرٌ غَلاَّنُ، أي ظَمْآن. والغَلَل: الماء الجاري بين الشَّجر.
ومنه الغُلول في الغُنم([5]) ، وهو أن يخفَى الشَّيء فلا يردَّ إلى القَسْم، كأنَّ صاحبَه قد غَلّه بين ثيابِه.
ومن الباب الغِلُّ، وهو الضِّغْن ينْغَلُّ في الصَّدر.
فأمَّا قول النبي عليه السلام "لا إغْلالَ ولا إسلال" فالإغلال: الخيانة، والقياس فيه واضحٌ. قال النَّمِر([6]) :
جزى الله عنا جمرة ابنةَ نوفلٍ  *** جزاءَ مُغِلٍّ بالأمانة كاذبِ([7])
وأمّا الحديث: "ثلاثٌ لا يُغِلُّ عليهنَّ قلبُ مُؤْمن" فمَنْ قال "لا يُغِلّ" فهو من الإغلال، وهو الخيانة. ومن قال "لا يَغِلّ" فهو من الغِلّ والضِّغن.
ومن الباب الغُلاَّنُ: الأوديةُ الغامضة، واحدها غَالٌّ، وذلك أنَّ سالكَها يَنْغَلُّ فيها. والغِلالَة: شِعارٌ يُلبَس تحت الثُّوب، وبطانةٌ تُلبَس تحت الدِّرع.
ومن الباب الغُلّة، وهو الفِدامُ يكونُ على رأس الإبريق، والجمع غُلَل. قال لَبيد:
لها غُلَلٌ من رازِقيٍّ وكُرْسُفٍ  *** بأيمانِ عُجْمٍ يَنْصُفُون المَقاولا([8])
والغَلغلة: سُرعة السَّير. ورسالةٌ مُغَلغَلة: محمولةٌ من بلدٍ إلى بلد. وهو القياس، لأنّها تتخلّل البلاد وتنغلُّ فيها. قال:
أبلِغْ أبا مالكٍ عنِّي مُغَلْغَلَةً  *** وفي العتابِ حياة بين أقوامِ([9])
ومن الباب الغَليل: النَّوَى يُغَلّ في القَتّ يُخلَطُ به ، تُعلَفُه الإبل. قال:
سُلاّءةٌ كعصا النَّهدِيِّ غُلَّ لها *** [ذو فيئةٍ] من نَوَى قُرَّانَ معجومُ([10])
القاموس المحيط:
الغُلُّ والغُلَّةُ، بضمهما، والغَلَلُ، محرَّكةً، وكأَميرٍ العَطَشُ، أو شِدَّتُه، أو حَرارةُ الجَوْفِ، وقد غُلَّ، بالضم، فهو غَليلٌ ومَغْلولٌ ومُغْتَلٌّ. وبعيرٌ غالٌّ وغَلاَّنُ، وقد غَلَّ يَغَلُّ، بفتحهما، واغْتَلَّ.
والغَليلُ: الحِقْدُ، كالغِلِّ، بالكسر، والضِّغْنُ، وقد غَلَّ صَدْرُه يَغِلُّ، والنَّوَى يُخْلَطُ بالقَتِّ للناقةِ، وحَرارةُ الحُبِّ والحُزْن. وأغَلَّ: خانَ، و إبِلَهُ: أساءَ سَقْيَها فلم تَرْوَ، وقد غَلَّتْ هي. و في الجلْد: أخَذَ بعضَ اللَّحْمِ والشَّحْمِ في السَّلْخِ. و فلانٌ: اغْتَلَّتْ غَنَمُه، و الوادي: أنْبَتَ الغُلاَّنَ، و القومُ: بَلَغَتْ غَلَّتُهم، و البَصَرُ: شَدَّدَ النَّظَرَ، و الضِّياعُ: أعْطَتِ الغَلَّةَ، و فلاناً: نَسَبَه إلى الغُلولِ والخِيانةِ. وغَلَّ غُلولاً: خانَ، كأَغَلَّ، أو خاصٌّ بالفَيْءِ، و في الشيءِ غَلاًّ: أُدْخِلَ، كغَلْغَلَ، ودَخَلَ، كانْغَلَّ وتَغَلَّلَ وتَغَلْغَلَ، و الغِلالَةَ: لَبِسها، وهي بالكسر شِعارٌ تحتَ الثوبِ، كالغُلَّةِ، بالضم، و الدُّهْنَ في رأسِه: أدْخَلَهُ في أُصولِ شَعَرِه، و بَصَرُه: حادَ عن الصواب، و الماءُ بين الأَشْجارِ: جَرَى، و المرأةَ: حَشاها، و فلاناً: وضَعَ في عُنُقِه أو يده الغُلَّ وهو م، ج: أغلالٌ. والغَلّةُ: الدَّخْلُ من كِراءِ دارٍ، وأجْرِ غُلامٍ، وفائدةِ أرضٍ. وأغَلَّتِ الضَّيْعَةَ: أعْطَتْها. والغَلْغَلَةُ: السُّرْعَةُ، وبِلا لامٍ: شِعابٌ تَسيلُ من جَبلِ الرَّيَّانِ. وتَغَلْغَلَ: أسْرَعَ.
ورِسالَةٌ مُغَلْغَلَةٌ: مَحْمولَةٌ من بَلَدٍ إلى بَلَدٍ. والغُلاَّنُ، بالضم: مَنابِتُ الطَّلْحِ، أو أوْدِيَةٌ غامِضَةٌ في الأرضِ، الواحدُ: غالٌّ، وغليلٌ. ونباتٌ م، الواحدُ: غالٌّ أيضاً. وتَغَلَّلَ بالغالِيَةِ، وتَغَلْغَلَ، واغْتَلَّ: تَطَيَّبَ، وغَلَّلَهُ بها تَغْليلاً. والغلائلُ: الدُّروعُ، أو مَساميرُها الجامعةُ بين رُؤوسِ الحَلَقِ، أو بطائِنُ تُلْبَسُ تَحْتَها، الواحِدُ غَليلةٌ. وغَلْغَلةُ: ع. وما لَهُ أُلَّ وغُلَّ، بضمهما: دعاءٌ عليه.
واغْتَلَلْتُ الشَّرابَ: شَرِبْتُه، و الثوبَ: لبِسْتُه تحتَ الثيابِ، و الغَنَمُ: أخَذَته الغَلَلُ والغُلالَةُ، وهُما داءٌ للغَنَمِ. والغِلالَةُ، ككتابَةٍ: العُظَّامةُ، والمِسْمارُ الذي يَجْمَعُ بين رأسَيِ الحَلْقةِ. وكهُدْهُدٍ: جَبَلٌ بنَواحي البَحْرَيْنِ. وغُلائِلُ، بالضم: من بلادِ خُزاعةَ. وأنا مُغْتَلٌّ إليه: مُشْتاقٌ. واسْتَغَلَّ عبدَه: كلَّفَه أن يُغِلَّ عليه. و المُسْتَغِلاَّتِ: أخَذَ غَلَّتَها. ونِعْمَ غَلولُ الشيخِ هذا، كصَبورٍ، أي: الطعامُ الذي يُدْخِلُه جَوْفَه.
تاج العروس:
غلل
الغُلُّ والغُلَّة بضمِّهما والغَلَلُ مُحَرَّكَةً والغَليلُ كأميرٍ كله : العَطَش أو شِدَّتُه وحرارتُه قَلَّ أو كَثُرَ أو حرارةُ الجَوفِ لُوحاً وامْتِعاضاً وقد غُلَّ - بالضَّمّ - فهو غَليلٌ ومَغْلُولٌ ومُغْتَلٌّ بَيِّنُ الغُلَّة . وبَعيرٌ غالٌّ وغَلاّنٌ : شديدُ العطَش . وقد غَلَّ البعيرُ يَغَلُّ بفتحِهما غُلَّةً واغْتَلَّ : لم يَقْضِ رِيَّه قال شيخُنا : قوله : بفتحِهما هذا في الظاهر وأمّا في الأصلِ فالماضي مكسورٌ كمَلَّ يَمَلُّ كما هو السَّماعُ والقياس ؛ لأنّ عينَه ولامَه ليسا أو أحدُهما حرفَ حَلْقٍ انتهى . والغَليل : الحِقْدُ والحسَدُ كالغِلِّ بالكَسْر . أيضاً : الضِّغْنُ والغِشُّ والعداوة قال الله تَعالى : " وَنَزَعْنا ما في صدورِهم مِن غِلٍّ " قال الزَّجَّاج : أي لا يَحْسُدُ بعضُ أهلِ الجنةِ بعضاً في عُلُوِّ المرتبةِ لأنّ الحسَدَ غِلٌّ وهو أيضاً كَدَرٌ والجنّةُ مُبَرَّأَةٌ من ذلك . وقد غَلَّ صَدْرُه يَغِلُّ من حدِّ ضَرَبَ غِلاًّ : إذا كان ذا غِشٍّ أو ضِغنٍ وحِقْدٍ . الغَليل : النَّوى يُخلَطُ بالقَتِّ وكذلك بالعجينِ للناقةِ وفي الصِّحاح : تُعْلَفُه الناقةُ تقول : غَلَلْتُ للناقةِ وأنشدَ لعَلْقَمةَ :
سُلاَّءَةٌ كَعَصَا النَّهْدِيِّ غُلَّ لها ... ذو فَيْئَةٍ من نوى قُرّانَ مَعْجُومُ قولُه : ذو فَيْئَةٍ أي ذو رَجْعَةٍ يريدُ أنّ النّوى عُلِفَتْه الإبلُ ثمّ بَعَرَتْه فهو أَصْلَب شبَّه نُسورَها وامِّلاسَها بالنَّوى الذي بَعَرَتْه الإبلُ والنَّهْدِيُّ : الشيخُ المُسِنُّ فعصاه مَلْسَاء ومَعْجُوم : مَعْضُوضٌ أي عضَّتْه الناقةُ فَرَمَتْه لصلابَتِه . ربّما سُمِّيت حرارةُ الحُبِّ والحُزنِ غَليلاً . وأَغَلَّ إغْلالاً : خانَ قال النَّمِرُ بنُ تَوْلَب :
جزى اللهُ عنّا جَمْرَةَ ابنةَ نَوْفَلٍ ... جَزاءَ مُغِلٍّ بالأمانةِ كاذِبِ وأنشدَ ابنُ بَرِّي :
حدَّثْتَ نَفْسَكَ بالوفاءِ ولم تكُنْ ... للغَدرِ خائنَةً مُغِلَّ الإصْبَعِ ومنه الحديث : " لا إغْلالَ ولا إسْلال " أي لا خيانةَ ولا سَرِقَةَ ويقال : لا رِشوَةَ كما في الصِّحاح وقد ذُكِرَ في سلل . قال نَصيرٌ الرازيُّ : أغَلَّ إبلَه إغْلالاً : أساءَ سَقْيَها فلم تَرْوَ وَصَدَرت غَوالَّ الواحدةُ غالَّةٌ وقال الأَزْهَرِيّ : أَغْلَلْتُ الإبلَ : إذا أَصْدَرْتَها ولم تَرْوِها بالغَين وهي حرارةُ العطَشِ وقد رواه أبو عبيد عن أبي زيد بالعَين المُهمَلةِ وهو تَصحيفٌ وقد تقدّم
وقد غَلَّتْ هِيَ وهي غالَّةٌ من إبلٍ غَوالَّ . أغَلَّ الجارِزُ في الجِلْدِ : إذا أَخَذَ بعضَ اللَّحمِ والشَّحمِ في السَّلْخِ وتركَ بعضَه مُلتَزِقاً بالجِلدِ . أغَلَّ فلانٌ : اغْتَلَّتْ غنَمُه أي عَطِشَتْ . أغَلَّ الوادي : أَنْبَتَ الغُلاَّن بالضَّمّ جمعُ غالٍّ لنَبْتٍ يأتي ذِكرُه . أغَلَّ القومُ : بَلَغَتْ غَلَّتُهم ويأتي في معنى الغَلَّةِ قريباً . أغَلَّ الرجلُ البَصرَ : إذا شدَّدَ النَّظرَ . أغَلَّت الضِّياعُ : أَعْطَتْ الغَلَّةَ فهي مُغِلَّةٌ إذا أَتَتْ بشيءٍ وأصلُها باقٍ قال زُهَيْرٌ :
فتُغْلِلْ لكم ما لا تُغِلُّ لأهلِها ... قُرىً بالعِراقِ من قَفيزٍ ودِرْهَمِ وقال الراجز :
" أَقْبَلَ سَيْلٌ جاءَ من عندِ اللهْ
" يَحْرِدُ حَرْدَ الجنَّةِ المُغِلَّهْ
أغَلَّ فلاناً : نَسَبَه إلى الغُلولِ والخيانةِ ومنه قراءةُ من قرأ : " وما كان لنبيٍّ أن يَغُلَّ " أي يُخَوَّن أي يُنسَبَ إلى الغُلول وهي قراءةُ أصحابِ عَبْد الله يريدون يُسَرَّق قاله ابن السِّكِّيت ونقله الفَرّاءُ أيضاً وقيل : معناه على هذه : لا يَخُونُه أصحابُه أو لا يُخان أي لا يُؤخَذُ من غَنيمتِه وكان أبو عَمْرِو بنُ العلاءِ ويونُسُ يختاران : " وما كان لنبيٍّ أن يَغُلَّ " وقال ابنُ بَرِّي : قَلَّ أن تَجِدَ في كلامِ العربِ ما كان لفلانٍ أن يُضرَبَ على أن يكونَ الفِعلُ مَبْنِيّاً للمَفْعول وإنّما تجدُه مبنيّاً للفاعل كقولِك : ما كان لمؤمنٍ أن يَكْذِبَ وما كان لنبيٍّ أن يَخون وما كان لمُحْرِمٍ أن يَلْبِسَ قال : وبهذا يُعلَمُ صِحَّةُ قراءةِ من قَرَأَ : " وما كان لنبيٍّ أن يَغُلَّ " على إسنادِ الفِعلِ للفاعلِ دونَ المَفْعول . وغَلَّ غُلولاً : خانَ ومنه قولُه تعالى : " وما كان لنبيٍّ أن يَغُلَّ " وهي قراءةُ ابنِ كَثيرٍ وأبي عمروٍ وعاصمٍ وَرَوْحٍ وَزَيْدٍ كَأَغَلَّ أو خاصٌّ بالفَيْءِ والمَغْنَم قال ابن السِّكِّيت : لم نسمعْ في المَغنَمِ إلاّ غَلَّ غُلولاً وقال أبو عُبَيْدٍ : الغُلول من المَغنَمِ خاصّةً ولا نراه من الخيانةِ ولا من الحِقدِ وممّا يُبيِّنُ ذلك أنّه يقال من الخيانة : أَغَلَّ يُغِلُّ ومن الحِقد : غَلَّ يَغِلُّ بالكَسْر ومن الغُلول : غَلَّ يَغُلُّ بالضَّمّ وقال ابنُ الأثير : الغُلول : الخيانةُ في المَغنَم والسَّرِقةُ وكلُّ من خانَ في شيءٍ خِفيَةً فقد غَلَّ وسُمِّيتْ غُلولاً لأنّ الأيدي فيها تُغَلُّ أي يُجعلُ فيها الغُلُّ . غَلَّ في الشيءِ غَلاًّ : أُدخِل وقال بعضُ العربِ : ومنها ما يَغِلُّ ؛ يعني من الكِباشِ ما يُدخِلُ قَضيبَه من غيرِ أن يرفعَ الإلْيَةَ كَغَلْغلَ يقال : غَلَّه وغَلْغَلَه : إذا أَدْخَله . غَلَّ أيضاً : دَخَلَ يَتَعَدَّى ولا يَتَعَدّى ويقال : غَلَّ فلانٌ المَفاوِزَ : أي دَخَلَها وَتَوَسَّطَها كانْغَلَّ وهو مُطاوِعُ غَلَّه غَلاًّ . وَتَغَلَّلَ في الشيءِ وتَغَلْغلَ : دَخَلَ فيه يكون ذلك في الجَواهِرِ والأعراضِ قال ذو الرُّمَّةِ يصفُ الثَّورَ والكِناسَ :
يُحَفِّرُه عن كلِّ ساقٍ دَقيقةٍ ... وعن كلِّ عِرْقٍ في الثَّرى مُتَغَلْغِلِ وأنشدَ ثعلبٌ لعُبَيْدِ الله بن عَبْد الله بنِ عُتْبَةَ بن مَسْعُودٍ في العَرَض :
تَغَلْغَلَ حُبُّ عَثْمَةَ في فُؤادي ... فباديهِ مع الخافي يَسيرُ
وفي حديثِ المُخَنَّثِ هَيْت لمّا وَصَفَ المرأةَ قال له : قد تَغَلْغَلْتَ يا عَدُوَّ اللهِ الغَلْغَلَةُ إدخالُ الشيءِ في الشيءِ حتى يَلْتَبِسَ به ويصيرَ من جُملَتِه أي بَلَغَت بنَظَرِكَ من مَحاسِنِ هذه المرأةِ حيثُ لا يَبْلُغُ ناظِرٌ ولا يَصِلُ واصِلٌ ولا يَصِفُ واصِفٌ . غَلَّ الغِلالَةَ : لَبِسَها تحتَ الثِّياب وهي : أي الغِلالَة بالكَسْر : شِعارٌ يُلبَسُ تحتَ الثَّوبِ ؛ لأنّه يَتَغَلَّلُ فيها أي يدخلُ كالغُلَّةِ بالضَّمّ تُغَلُّ تحت الدِّرْع أي تُدخَلُ وجمعُها الغَلائِلُ والغُلَل . غَلَّ الدُّهنَ في رَأْسِه : أَدْخَله في أُصولِ شَعْرِه وغَلًَّ شَعْرَه بالطِّيبِ : أَدْخَله فيه . غَلَّ بَصَرُه : حادَ عن الصواب عن ابْن الأَعْرابِيّ . غَلَّ الماءُ بين الأشجارِ : إذا جرى فيها يَغُلُّ بالضَّمّ . غَلَّ المرأةَ : حَشاها ولا يكون إلاّ من ضَخْمٍ حكاه ابْن الأَعْرابِيّ . غَلَّ فلاناً يَغُلُّه غَلاًّ : وَضَعَ في عنُقِه أو يدِه الغُلَّ بالضَّمّ وهو الجامِعَةُ من حديدٍ م معروفٌ وقد غُلَّ فهو مَغْلُولٌ ويقال : جَعَلَ اللهُ في كَبِدِه غُلَّةً وفي صَدْرِه غِلاًّ وفي مالِه غُلولاً وفي عنُقِه غُلاًّ ج : أغْلالٌ وقد تكرَّرَ ذِكرُه في القُرآنِ والسُّنَّة ويُرادُ بها التكاليفُ الشاقَّةُ والأعمالُ المُتعِبَةُ . والغَلَّةُ : الدَّخْلُ من كِراءِ دارٍ وأجْرِ غلامٍ وفائِدَةِ أرضٍ من رَيْعِها أو كرائِها والجمعُ الغَلاّتُ وفي الحديث : " الغَلُّةُ بالضَّمانِ " وقال ابنُ الأثير : هو كحديثِه الآخَر : " الخَراجُ بالضَّمانِ " والغَلَّة : الدَّخْلُ الذي يَحْصُلُ من الزَّرعِ والثَّمَرِ واللبَنِ والإجازَةِ والنِّتاجِ ونحوِ ذلك . وأغَلَّت الضَّيْعةُ : أَعْطَتْها أي الغَلَّةَ وهذا قد تقدّم بعَينِه فهو تَكْرَارٌ . والغَلْغَلَة : السُّرعةُ في السَّيرِ . غَلْغَلَةٌ بلا لامٍ : شِعابٌ تَسيلُ من جبَلِ الرَّيَّانِ وهو جبَلٌ أَسْوَدُ طويلٌ بأَجَأٍ قاله نَصْرٌ . وَتَغَلْغَلَ : أَسْرَعَ في السَّيْر يقال : تَغَلْغَلوا فَمَضَوْا . ورِسالَةٌ مُغَلْغَلَةٌ : مَحْمُولةٌ من بلدٍ إلى بلَدٍ قال عِصامُ بن عُبَيْدٍ الزِّمّانيُّ :
أَبْلِغْ أبا مِسْمَعٍ عنِّي مُغَلْغَلَةً ... وفي العِتابِ حَياةٌ بينَ أقوامِ وفي حديثِ ابنِ ذي يَزَن :
مُغَلْغَلَةٌ مَغالِقُها تَغالى ... إلى صَنْعَاءَ من فَجٍّ عَميقِ والغُلاّنُ بالضَّمّ : منابِتُ الطَّلْحِ أو أَوْدِيةٌ غامِضَةٌ في الأرضِ ذاتُ شجرٍ قال مُضَرِّسٌ الأسَديُّ :
تَعَرُّضَ حَوْرَاءِ المَدامِعِ تَرْتَعي ... تِلاعاً وغُلاّناً سَوائِلَ من رَمَمْ الواحدُ غالٌّ وغَليلٌ . وقال أبو حنيفةَ : الغالُّ : أرضٌ مُطمَئِنَّةٌ ذاتُ شجَرٍ ومنابِتُ السَّلَمِ والطَّلْحِ يقال لها : غالٌّ من سَلَم كما يقال : عِيصٌ من سِدْرٍ وقَصيمَةٌ من غَضىً . الغُلاّن : نباتٌ م معروفٌ الواحدُ غالٌّ أيضاً وأنشدَ ابنُ بَرِّي لذي الرُّمَّةِ :
وَأَظْهرَ في غُلاّنِ رَقْدٍ وَسَيْلُه ... عَلاجيمُ لا ضَحْلٌ ولا مُتَضَحْضِحُ وَتَغَلَّلَ بالغالِيَةِ شُدِّدَ للكَثرةِ وَتَغْلغَلَ واغْتَلَّ : تغَلَّف أي تطَيَّبَ بها قال أبو صَخْرٍ :
سِراجُ الدُّجى تَغْتَلُّ بالمِسكِ طَفْلَةٌ ... فلا هي مِتْفالٌ ولا هي أَكْهَبُ وغَلَّلَه بها تَغْلِيلاً طَيَّبَه وفي حديثِ عائِشَةَ رَضِيَ الله تَعالى عنها : كنتُ أُغَلِّلُ لِحيَةَ رسولِ اللهِ صلّى الله عليه وسلَّم بالغالِيَةِ أي أُلَطِّخُها أو أُلْبِسُها بها وقال سُوَيْدٌ اليَشْكُريُّ :
وقُروناً سابِغاً أَطْرَافُها ... غَلَّلَتْها رِيحُ مِسْكٍ ذي فَنَعْ
وحكى اللِّحْيانيُّ : تغَلَّى بالغالِيَةِ فإمّا أن يكونَ من لفظِ الغالِيَةِ وإمّا أن يكون أراد : تغَلَّلَ فأبدلَ من اللامِ الأخيرةِ ياءً كما قالوا : تظَنَّيْتُ في تظَنَّنْتُ والأوّلُ أَقْيَس وقال الفَرّاءُ : يقال : تغَلَّلْتُ بالغالِيَةِ ولا يقال تغَلَّيْتُ وفي الصِّحاح : قال أبو نصرٍ : سألتُ الأَصْمَعِيّ : هل يجوزُ تغَلَّلْتُ من الغالِيَة ؟ فقال : إن أردتَ أنّكَ أدخلْتَها في لِحْيَتِكَ أو شاربِكَ فجائزٌ وقال الليثُ : يقال من الغالِيَة : غَلَّلْتُ وغَلَّفْتُ وغَلَّيْتُ وسيأتي في المُعتَلِّ إن شاءِ الله تَعالى . والغَلائل : الدُّروع أو مَساميرُها الجامِعَةُ بين رؤوسِ الحَلَق لأنّها تُغَلُّ فيها أي تُدخَلُ أو بطائنُ تُلبَسُ تحتَها أي تحتَ الدُّروع الواحدُ غَليلَة قال النابغةُ :
عُلِيْنَ بكِدْيُونٍ وأُبْطِنَّ كَرَّةً ... فهُنَّ وِضاءٌ صافِياتُ الغَلائلِ خَصَّ الغَلائلَ بالصَّفاءِ لأنّها آخِرُ ما يَصْدَأُ من الدُّروع ومن جَعَلَها البَطائنَ جَعَلَ الدُّروعَ نقِيَّةً لم يُصْدِئْنَ الغَلائلَ . وقال لَبيدٌ في المَسامير :
" وأحكَمَ أَضْغَانَ القَتيرِ الغَلائلُ وَغَلْغَلَةُ : ع قال :
هنالِكَ لا أَخْشَى تنالُ مَقادَتي ... إذا حَلَّ بَيْتِي بينَ شُوطٍ وَغَلْغَلَهْ ومالَه أُلَّ وغُلَّ بضمِّهما وهو دُعاءٌ عليه فأُلَّ : دُفِعَ في قَضاءٍ وغُلَّ : جُنَّ فوُضِعَ في عنُقِه الغُلَّ . واغْتَلَلْتُ الشرابَ : شَرِبْتُه . اغْتَلَلْتُ الثَّوبَ : لَبِسْتُه تحتَ الثياب . اغْتَلَّت الغنَمُ : أخذَتْه الغَلَلُ بالتحريكِ والغُلالَةِ بالضَّمّ وهما داءٌ للغنَمِ في الإحليل وذلك أن لا يَنْفُضَ الحالِبُ الضَّرْعَ فيترُكَ فيه شيئاً من اللبَنِ فيعودَ دَماً أو خَرَطَاً . والغِلالَةِ ككِتابَةٍ : العُظَّامَة وهو الثوبُ الذي تشُدُّه المرأةُ على عَجيزَتِها تحتَ إزارِها تُضَخِّمُ بها عَجيزتَها قاله ابْن الأَعْرابِيّ وأنشدَ :
" تَغْتَالُ عَرْضَ النُّقْبَةِ المُذالَهْ
" ولم تُنَطِّقْها على غِلالَهْ
" إلاّ لحُسنِ الخَلْقِ والنَّبالَهْ أيضاً : المِسمارُ الذي يَجْمَعُ بينَ رَأْسَيْ الحَلْقَةِ والجمعُ الغَلائلُ وقد تقدّم شاهدُه قريباً . غُلْغُلٌ كهُدْهُدٍ : جبَلٌ بنواحي البَحْرَيْن . وغُلائل بالضَّمّ : من بلادِ خُزاعة كما في العُباب . وأنا مُغْتَلٌّ إليه ؛ أي مُشتاقٌ وهو مَجاز . واسْتَغلَّ عَبْدَه أي كلَّفَه أن يُغِلَّ عليه كما في الصِّحاح . اسْتَغلَّ المُسْتَغَلاَّتِ : أخذَ غَلَّتَها كما في الصِّحاح أيضاً . يقال : نِعمَ غَلُولُ الشيخِ هذا كصَبُورٍ : أي الطعامُ الذي يُدخِلُه جَوْفَه كما في الصِّحاح زادَ غيرُه : يعني التغذِيَةَ التي تَغَذَّاها ويقال أيضاً في شَرابٍ شَرِبَه . ومِمّا يُسْتَدْرَك عليه : رجلٌ مُغِلٌّ أي مُضِبٌّ على حِقدٍ . وغَلَّ وأَغَلَّ الرجلُ : صارَ صاحبَ خيانةٍ ومنه حديثُ شُرَيْحٍ : ليس على المُستَعيرِ غيرِ المُغِلِّ ضَمانٌ . أي إذا لم يَخُنْ في العارِيَّةِ والوَديعةِ فلا ضَمانَ عليه وقيل : المُغِلُّ هنا المُستَغِلُّ وأرادَ به القابِض لأنّه بالقبضِ يكون مُستَغِلاًّ قال ابنُ الأثير : والأوّلُ الوَجهُ . والإغلالُ : الغارةُ الظاهرَة . وأيضاً : إعانةُ الغَيرِ على الخيانة . وأيضاً : لٌبْسُ الدُّروع وبكلِّ ذلك فُسِّرَ الحديثُ : " لا إغْلالَ ولا إسْلال " وقد ذُكِرَ في سلل أيضاً . وأغَلَّ الخَطيبُ : لم يُصِبْ في كلامِه قال أبو وَجْزَةَ :
خُطَباءُ لا خُرْقٌ ولا غُلُلٌ إذا ... خُطَباءُ غيرِهم أَغَلَّ شِرارُها والغُلَّة بالضَّمّ : ما تَوارَيْتَ فيه عن ابْن الأَعْرابِيّ . والغَلْغَلَةُ كالغَرْغَرَةِ في معنى الكَسرِ . والغَلَلُ مُحَرَّكَةً : الماءُ الذي يَتَغَلَّلُ بين الشجرِ والجمعُ الأغْلالُ قال دُكَيْنٌ :
" يُنْجيهِ مِن مِثلِ حَمامِ الأغْلالْ
" وَقْعُ يَدٍ عَجْلَى ورِجلٍ شِمْلالْ
" ظَمْأَى النَّسا من تحت رَيّا من عالْ وقيل : الغَلَل : الماءُ الظاهرُ الجاري على وجهِ الأرضِ ظُهوراً قليلاً وليسَ له جِرْيَةٌ فَيَخْفى مرّةً ويظهَرُ مرّةً قال الحُوَيْدِرَةُ :
لَعِبَ السُّيُولُ به فأصبحَ ماؤُهُ ... غَلَلاً يُقَطِّعُ في أُصولِ الخِرْوَعِ وقال أبو حنيفة : الغَلَل : السَّيلُ الضعيفُ يسيلُ من بطنِ الوادي أو التِّلَعِ في الشجرِ . وَتَغْلغَلَ الماءُ في الشجرِ : تخَلَّلَها . وقال أبو سعيد : لا يذهبُ كلامُنا غَلَلاً : أي لا ينبغي أن يَنْطَوي عن الناسِ بل يجبُ أن يظهرَ . ويقال لعِرْقِ الشجرِ إذا أَمْعَنَ في الأرضِ : غُلْغُلٌ والجمعُ غَلاغِلُ قال كَعْبٌ :
وَتَفْتَرُّ عن غُرِّ الثَّنايا كأنَّها ... أقاحِيُّ تُرْوى من عُروقِ غَلاغِلِ والغُلَّةُ بالضَّمّ : هي العُظّامَةُ والجمع الغُلَل قاله ابنُ بَرِّي وأنشدَ :
كَفاها الشَّبابُ وَتَقْويمُه ... وحُسْنُ الرُّواءِ ولُبْسُ الغُلَلْ وقال السُّلَمِيُّ : غَشَّ له الخَنجرَ والسِّنانَ وغَلَّه له : أي دَسَّه له وهو لا يشعرُ به . والغالَّة : ما يَنْقَطعُ من ساحلِ البَحرِ فيجتمِعُ في مَوْضِعٍ . وغُلَّتْ يدُه إلى عنُقِه : أي أُمسِكَتْ عن الإنفاق . والعربُ تَكْنِي عن المرأةِ بالغُلِّ وفي الحديث : " إنّ من النساءِ غُلاًّ قَمِلاً يَقْذِفُه اللهُ في عنُقِ مَن يشاء " والأصلُ في ذلك أنّ العربَ كانوا إذا أسَروا أَسيراً غَلُّوه بغَلٍّ من قِدٍّ وعليه شَعَرٌ فرُبّما قَمِلَ في عنُقِه إذا قَبَّ ويَبِسَ فيجتَمِعُ عليه مِحْنَتان : القَمْلُ والغُلُّ . وفلانٌ يُغِلُّ على عِيالِه : أي يأتيهم بالغَلَّة . وغَلَّ على الشيءِ غَلاًّ وأغَلَّ : سَكَتَ . وأيضاً : أقامَ . وغَلَّ الإهابَ : أبقى فيه عندَ السَّلْخِ لغةٌ في أغَلَّ . وأغَلَّ القومُ : صاروا في وقتِ الغَلَّة . وأغَلَّ الرجلَ : وَجَدَه غالاًّ . وله أُرَيْضَةٌ يَغْتَلُّها : مثلُ يَسْتَغِلُّها . وجمعُ الغَلَّةِ غِلالٌ بالكَسْر . والغُلَّة بالضَّمّ : خِرقَةٌ تُشَدُّ على رأسِ الإبريقِ عن ابْن الأَعْرابِيّ والجمعُ غُلَلٌ . والغَلَل مُحَرَّكَةً : المِصْفاة نقله الجَوْهَرِيّ وأنشدَ للَبيدٍ :
لها غَلَلٌ من رازِقِيٍّ وكُرْسُفٍ ... بأَيْمانِ عُجْمٍ يَنْصُفونَ المَقاوِلا يعني الفِدامَ الذي على رأسِ الإبريق وبعضُهم يرويه غُلَلٌ بالضَّمّ جمعُ غُلَّةٍ . والمُغَلْغَلَة بكسرِ الغَينِ الثانية : المُسْرِعَة . والغَلَل مُحَرَّكَةً : اللَّحمُ الذي تُرِكَ على الإهابِ حينَ سُلِخَ . والغُلْغُلَة بالضَّمّ : لَغَطُ الأصواتِ

##### Türkçe

غلل
**غَلَّ - يَغِلُّ - غِلّ**
**غَلَّ - يَغِلُّ** + bir varlık + bir varlığı: ona kin besler: kendi içinde ona karşı önceden bir tavır taşır; böylece ondan nefret eder ve ona buğzeder ve bunun sebebiyle ona kötülük diler.
**غِلّ**: “**فِعْل**” vezninde: fiil ismi **غَلَّ - يَغِلُّ**: kin ve içte beslenen düşmanlık.
**جعلَ - يَجْعَلُ** + bir varlık + kalbinde + **غلاً** + bir varlık için: kalbinde ona karşı bir kin ve iç düşmanlık kılar: onda değişmeyen önceden bir tavır bulunur; ona karşı, eski bir önceki tavır (ön hüküm) sebebiyle değiştirilemeyen, nefret ve kin ve kabul etmeme tavrından.
﴿Ve kalplerimizde iman edenler için **غلا** kılma﴾

Ve lafız, “bir varlığa karşı nefret ve psikolojik tiksinti duygusu ve bunun gerektirdiği olarak ona karşı irade ve zararlı ve çirkin işte tercih ve öncelik vermek; ve bu, fiilî bir fiil veya iş olmaksızın” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**شَنِئَ - يَشْنَأُ** (**شَنَأَ - يَشْنَأُ**)، **غَلَّ - يَغِلُّ**، **ضَغِنَ - يَضْغَنُ**، **بَغَضَ - يَبْغُضُ**، **مَقَتَ - يَمْقُتُ**، **قَلَى - يَقْلِي**

Lafız bakımından ayırt edilir:
**غَلَّ - يَغُلُّ** + bir varlık + bir şeyi: onu başka bir şeyle bağlar; böylece onsuz yer değiştirmez.
**غَلَّ - يَغِلُّ** + bir varlık + bir varlığı: ona kin besler: kendi içinde ona karşı önceden bir tavır taşır; böylece ondan nefret eder ve ona buğzeder ve bunun sebebiyle ona kötülük diler.
**غَلَّ - يَغِلُّ - غِلّ**

Göğüste olan kalpteki **الغل**	﴿Ve onlardan sonra gelenler derler ki: Rabbimiz, bizi ve imanda bizi geçmiş olan kardeşlerimizi bağışla; ve kalplerimizde iman edenler için **غلا** kılma; Rabbimiz, şüphesiz Sen çok şefkatli, çok merhametlisin (10)﴾ الحشر
 	﴿Ve göğüslerinde olan **غل**’den söküp çıkardık; altlarından ırmaklar akar; ve dediler ki: Bizi buna hidayet eden Allah’a hamd olsun; Allah bize hidayet etmeseydi biz hidayet bulacak değildik; Rabbimizin elçileri hak ile geldi; ve onlara nida olundu ki: İşte size o cennet; yapmakta olduklarınız sebebiyle ona mirasçı kılındınız (43)﴾ الأعراف ﴿Ve göğüslerinde olan **غل**’den söküp çıkardık; kardeşler olarak, karşılıklı tahtlar üzerindedirler (47)﴾ الحجر

مختار الصحاح
● [غلل] غ ل ل: **الغَلَّةُ** **الغَلاَتُ** ve **الغِلاَتُ**’un bir tanesidir; **شِعار** elbisenin altında ve zırhın altında da giyilen (şey)dir; **الغِلُّ** (kesre ile) **الغِش** ve ayrıca kin’dir; ve “**غَلَّ** onun göğsü, **يغِلُّ** (kesre ile) **غلاًّ**” denir; yani, eğer hile veya kin sahibi ise. Ve **الغُلُّ** (damme ile) **الأغْلالُ**’ın bir tanesidir; “boynunda demirden bir **غُلٌّ** vardır” denir. Ve bundan, kötü huylu kadına **غُلٌّ قَمِل** denildi; aslı şudur ki: **الغُل** **قِدّ**’den olurdu ve üzerinde kıl bulunurdu; böylece bitlenirdi. Ve **غَلَّ** elini boynuna, “**ردَّ**” babındandır; ve **غُلَّ** olmuştur; o hâlde o **مَغْلُولٌ**’dur; ve **الغُل** da (böyledir). Ve **الغُلَّةُ** ve **الغَلِيلُ** susuzluğun hararetidir. Ve ganimetten **غَلَّ** eder; **يغُل** (damme ile) **غُلُولا**: hıyanet etti. Ve **أَغَلَّ** de onun gibidir. İbnü’s-Sikkît dedi ki: Ganimette **غَلَّ**’dan başka işitmedik. Ve ﴿Ve bir peygambere **أن يَغُل** olması olmaz﴾ okundu; ve **يُغَلَّ** (diye de okundu). Dedi ki: **يغُل**’ün manası hıyanet eder; **يُغَلّ** ise iki manayı ihtimal eder: birincisi, “kendisine hıyanet edilir” yani ganimetinden alınır; ikincisi, “hıyanetle itham edilir” yani **الغُلُول**’e nisbet edilir. Ebû Ubeyd dedi ki: **الغُلُولُ** ganimetten özeldir; hıyanetten de değildir, kinden de değildir; çünkü hıyanetten “**أغَلَّ يُغِل**” denir; kinden “**غَلَّ يَغِل**” (kesre ile) denir; **الغُلول**’den ise “**غَلَّ يَغُل**” (damme ile) denir. Ve “adam **أغَلَّ**” (denir): hıyanet etti. Ve hadiste: ﴿**لا إغْلالَ ولا إسلال**﴾ yani: ne hıyanet ne hırsızlık; ve “ne rüşvet” denildi. Ve Şüreyh dedi ki: **المُستعير** üzerine, **المُغِلِّ**’den başkası için tazmin yoktur. Ve Peygamber صلى الله عليه وسلم dedi ki: ﴿Üç şey vardır ki müminin kalbi onların üzerine **يُغل** olmaz﴾. Ve onu **يَغِل** diye rivayet eden kimse, o **الضغن**’dendir. Ve **أغَلَّت** **الضِياع**: **الغَلَّةُ**’den (ürün verdi). Ve **أغَلَّ** kavim: onların **غلتُهم**’u ulaştı. Ve falan, ailesine karşı **يُغِلُّ** (damme ile) yani onlara **الغلة** getirir. Ve **اسْتَغَلَّ** kölesini: ona, kendisi için **يُغِل** olmasını yükledi. Ve **اسْتِغْلالُ المُسْتَغلاَّتُ** onların **غَلَّتها**’sını almaktır. Dedim: el-Ezherî dedi ki: **تَغَلْغَلَ** bir şeyin içine: onun içine girdi.

الراغب
غل
- **الغلل**’in aslı: şeyin zırh gibi giyilmesi ve onun ortasında bulunmasıdır; bundan: ağaçlar arasında akan su için **الغلل**; ve ona **الغيل** de denebilir. Ve ağaçların arasına **انغل**: onun içine girdi. O hâlde **الغل** ancak kendisiyle bağlanan şeye mahsustur; böylece uzuvları onun ortasında kılar; cem‘i **أغلال**’dır. Ve falan **غل**: onunla bağlandı. Yüce Allah dedi ki: }Onu alın da onu **فغلوه**﴿[الحاقة/30] ve dedi ki:﴾**إذ الأغلال في أعناقهم**﴿[غافر/71]. Ve cimriye denildi: o, eli bağlanmış (**مغلول**)dur. Dedi ki:﴾Ve onların üzerindeki yüklerini ve üzerlerinde olan **الأغلال**’ı kaldırır﴿[الأعراف/157]،﴾Ve elini boynuna bağlanmış (**مغلولة**) kılma﴿[الإسراء/29]،﴾Ve Yahudiler dedi: Allah’ın eli bağlanmıştır (**مغلولة**)؛ elleri bağlandı (**غلت أيديهم**)﴿[المائدة/ 64]؛ yani onu cimrilikle yerdi(ler). Ve denildi ki: Onlar, Allah’ın her şeyi hükme bağladığını işitince dediler ki: O hâlde Allah’ın eli bağlanmıştır; yani boş olması sebebiyle bağlanmışın hükmündedir; böylece Allah تعالى bunu söyledi. Ve O’nun sözü:﴾Şüphesiz biz onların boyunlarında **أغلالا** kıldık﴿[يس/8]؛ yani onları hayır fiilinden men etti; bu, onların kalplerine ve işitmelerine ve gözlerine tab‘ ve hatm ile vasfedilmeleri gibidir. Ve denildi ki: Bilakis bu, lafzı geçmiş olsa da, âhirette onlara yapılacak şeye işarettir; O’nun sözü gibi:﴾Ve kâfir olanların boyunlarında **الأغلال** kıldık﴿[سبأ/33]. Ve **الغلالة**: iki elbise arasında giyilen şeydir; o hâlde **الشعار**: elbisenin altında giyilene; **الدثار**: onun üstünde giyilene; **الغلالة**: ikisinin arasında giyilene. Ve **الغلالة** zırh için ödünçlenebilir; zırhın onun için ödünçlenmesi gibi. Ve **الغلول**: hıyaneti zırh gibi giyinmektir. Ve **الغل**: düşmanlıktır. Yüce Allah dedi ki:﴾Ve göğüslerinde olan **غل**’den söküp çıkardık﴿[الأعراف/ 43]،﴾Ve kalplerimizde iman edenler için **غلا** kılma; Rabbimiz, şüphesiz Sen çok şefkatli, çok merhametlisin﴿[الحشر /10]. Ve **غل يغل**: eğer **غل** sahibi olduysa (yani) **ضغن**. Ve **أغل**: yani **إغلال** sahibi oldu; yani hıyanet. Ve **غل يغل**: eğer hıyanet ettiyse. Ve “falancayı **أغللت**”: onu **الغلول**’e nisbet ettim. Dedi ki:﴾Ve bir peygambere **أن يغل** olması olmaz﴿[آل عمران/161] ve﴾**أن يغل**﴿diye okundu; yani hıyanete nisbet edilir; onu **أغللته**’den. Dedi ki:﴾Ve kim **يغلل** ederse, kıyamet günü **ما غل** ile gelir{ [آل عمران/161]. Ve rivayet olundu: (**لا إغلال ولا إسلال**) yani: ne hıyanet ne hırsızlık. Ve onun (Peygamber’in) sözü: (**ثلاث لا يغل عليهن قلب المؤمن**) yani: kin tutmaz. Ve rivayet olundu: (**لا يغل**) yani: hıyanet sahibi olmaz. Ve kasap ve deriyi yüzen kimse **أغل** etti: eğer deride etten bir şey bıraktıysa; bu, **الإغلال**’dendir; yani hıyanet; sanki ette hıyanet etti ve onu, taşıdığı deride bıraktı. Ve **الغلة** ve **الغليل**: insanın içinden susuzluktan ve şiddetli keder ve öfkeden zırh gibi giyindiği şeydir. Denir: falan, onun **غليله**’ini giderdi; yani öfkesini. Ve **الغلة**: insanın arazisinin gelirinden aldığı şeydir; ve onun tarlası galebe çaldı (ürün verdi). Ve **المغلغلة**: nefisleri birbirine nüfuz eden kavimler arasında nüfuz eden mektuptur; şairin dediği gibi:
- 340 - Nüfuz etti, içkinin ulaşmadığı yere * ne keder ulaştı ne sevinç ulaştı

(بيت, عبيد الله بن عبد الله بن عتبة بن مسعود’undur; yedi fakihlerden biridir.
Ve o, نوادر القالي s. 217’de; وفيات الأعيان 3/116’da; وسمط اللآلئ 2/781’de; ve daha önce s. 449’da geçmiştir)
ملخص اللسان:
1.     **غَلَّ** **يَغَلّ** **الغُلُّ** ve **الغُلّة** ve **الغَلَلُ** ve **الغَلِيلُ**; hepsi: şiddetli susuzluk ve onun harareti.
2.     **غَلَّ** göğsü **يَغِلُّ**; ve **الغَلِيلُ**: iç boşluğun harareti; yanma ve hoşnutsuzluk olarak.
3.     Ve **غِلٍّ**. Ve **غَلَّ** **يَغُلُّ** **غُلولاً** ve **أَغَلَّ**: hıyanet etti.
4.     Ama **غَلَّ** **يَغُلّ** **غُلولاً** ise, o, özellikle ganimetteki hıyanettir.
5.     Ve denir: **غَلّ** falan **المَفاوِز**; yani onlara girdi ve onların ortasına vardı. Ve **غَلْغَله**: **غَلَّه** gibi. Ve **الغُلَّة**: içinde gizlendiğin şey.
6.     Ve **اغْتَلَلْت** elbiseyi: onu elbiselerin altında giydim; ondan da **الغَلَل**: ağaçların köklerinde akan su. Ve **غَلَّلَ** **الغِلالة**: onu elbiselerinin altında giydi;
7.     **تَغَلْغَلْت** ey Allah’ın düşmanı, **الغَلْغَلَة**: bir şeyi bir şeyin içine sokmak; ta ki onunla karışsın ve onun cümlesinden olsun,
8.  Ve النهاية’de olan: “veya zulmü onu **غله**” yani onun eline ve boynuna **الغُلّ**ü koydu; o, ikisine mahsus olan bağdır. Ve Yüce Allah’ın sözü: “Ve Yahudiler dedi: Allah’ın eli **مَغْلولة**”; “**غُلَّت** elleri”; denildi ki: infaktan menedilmiş. Ve **الغُلّ**: boyna veya ele konulan bir halka; çoğulu **أَغْلال**.
9.  Ve **الغَلّة**: bir evin kirasından, bir kölenin ücretinden ve bir arazinin faydasından olan gelir. Ve **الغَلَّة**: **الغَلاَّت**ın bir teki. Ve **استَغَلّ** kölesini; yani ona, kendisine **يُغِلّ**mesini yükledi. Ve **اسْتِغْلال المُسْتَغَلاَّت**: onun **غَلّتها**sını almak. Ve **أَغَلَّت** çiftlik: **الغَلَّة**yi verdi; o hâlde o, bir şey getirdiği ve aslı baki kaldığı zaman **مُغِلَّة**dir. — Ve **أَغَلَّت** **الضِّياع** da: **الغَلَّة**den; yani.

لسان العرب

● - غلل: **الغُلُّ** ve **الغُلّة** ve **الغَلَلُ** ve **الغَلِيلُ**; hepsi: susuzluğun şiddeti ve harareti(=yakıcılığı)dır; az olsun çok olsun. **رجل مَغْلول** ve **غَلِيل** ve **مُغْتَلّ**: **الغُلّة**si açık olan (kimsedir). Ve **بعير غالٌّ** ve **غَلاَّنُ**, fetih ile: çok susamış, susuzluğu şiddetli (deve). **غُلَّ يُغَلٌّ غَلَلاً**: o hâlde o **مَغْلول**dur; faili adlandırılmamış olana göre. İbn Sîde: **غَلَّ يَغَلّ غُلّة واغْتَلّ**; ve bazen hüznün ve sevginin harareti **غَلِيلاً** diye adlandırılmıştır. Ve **أَغَلّ إِبلَه**: onun sulamasını kötü yaptı da (develer) döndü ve kanmadı. Ve **غَلَّ البعيرُ** da, **يَغَلُّ غُلّة**: suya kanmasını gidermediği zaman. Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **أَعْلَلْتُ الإِبلَ**: onları döndürdüğüm ve onları kandırmadığım zaman; o hâlde onlar **عالَّة**dir; **بالعين غير معجمة**. Ebû Mansûr dedi: bu bir tashîftir; doğrusu **أَغْلَلْت الإِبل**: onları döndürdüğün ve onları kandırmadığın zaman; **بالغين**; **الغُلَّة**den, o da susuzluğun hararetidir; ve onlar **إِبل غالَّة**dir. Nasr er-Râzî dedi: develer susuz olarak döndüğü zaman “**صدرت غالَّة**” ve “**غَوالَّ**” dersin; ve sen onları **إِغْلالاً** olarak **أَغْلَلْتَها** etmiş olursun: onların sulamasını kötü yaptığın için onları döndürdün ve onları kandırmadın ve “**صدرت غَوالَّ**”; teki **غالَّة**dir. Ve sanki Ebû Ubeyd’den rivayet eden, rivayetinde yanılmıştır.

Ve **الغَلِيلُ**: iç boşluğun harareti; yanma ve rahatsızlık olarak. Ve **الغِلُّ**, kesre ile, ve **الغَلِيلُ**: **الغِشُّ** ve düşmanlık ve **الضِّغْنُ** ve kin ve haset. Aziz tenzilde: “**ونزعنا ما في صدورهم من غِلٍّ**”; Zeccâc dedi: onun hakikati, Allah daha iyi bilir, şudur ki: cennetin ehlinin bir kısmı, mertebenin yüceliğinde, bir kısmını kıskanmaz; çünkü haset **غِلٌّ**dür ve o da ayrıca bulanıklıktır; cennet bundan beri kılınmıştır. **غَلَّ صدرُه يَغِلُّ**; kesre ile; **غِلاًّ**: onda **غِشّ** yahut **ضِغْن** ve kin bulunduğu zaman. Ve **رجل مُغِلٌّ**: kin ve **غِلّ** üzere ısrar eden (kimsedir). Ve **غَلَّ يَغُلُّ غُلولاً** ve **أَغَلَّ**: hıyanet etti; Nemer dedi:

جزَى اللهُ عنَّا حَمْزة ابنة نَوْفَلٍ
جزاءَ مُغِلٍّ بالأَمانةِ كاذبِ

Ve bazısı bunu, fey’de ve ganimetteki hıyanete tahsis etti. Ve **أَغَلَّه**: onu hain saydı. Aziz tenzilde: “**وما كان لنبي أَنْ يَغُلَّ**”; İbnü’s-Sikkît dedi: ganimette **غَلَّ غُلُولاً**dan başka işitmedik. Ve şöyle okunmuştur: “**وما كان لنبي أَن يُغَلَّ**”; kim **يَغُلّ** okursa, manası “hıyanet eder”dir; kim **يُغَلّ** okursa, iki manaya ihtimali vardır: birincisi “kendisine hıyanet edilir”, yani ganimetinden alınır; diğeri “hainlikle itham edilir”, yani **الغُلول**e nisbet edilir; bu, Abdullah’ın ashabının kıraatidir; “çaldırılır”ı kastederler. Ebû’l-Abbâs dedi: **يُغَل**i, **يُغَلَّل** manasında kıldı; dedi: Arapların sözü bunun dışında, **فَعَّلْت** ve **أَفْعَلْت** hakkındadır; **أَفْعَلْت**: onu bunun içine soktun; **فَعَّلْت**: onu onda çoğalttın. Ferrâ dedi: **يُغَلّ**in, **أَغْلَلْت**ten olması caizdir; **يُغَلَّل** manasında, yani hainlikle itham edilir; “**فإِنهم لا يكذِّبونك**” sözü gibi. Zeccâc dedi: ikisi de okunmuştur: **أَن يَغُلّ** ve **أَن يُغَلّ**; kim **أَن يَغُل** derse, mana: bir peygambere ümmetine hıyanet etmesi olmaz. Bunun tefsiri: ganimetleri, efendimiz Resûlullah, صلى الله عليه وسلم, bir gazvede topladı; Müslümanlardan bir cemaat ona geldi ve dedi ki: ganimetlerimizi taksim etme. Peygamber, صلى الله عليه وسلم, dedi: Allah bana Uhud gibi altın iade etseydi, size bir dirhem bile men etmezdim; ganimetinizi size karşı **أَغُلُّكم** ettiğimi mi sanıyorsunuz? Dedi: kim **أَن يُغَل** okursa, iki vecih üzere caizdir: birincisi, bir peygambere ashabının onu **يَغُله** etmesi olmaz; yani ona hıyanet etmeleri. Ve Peygamber’den, صلى الله عليه وسلم, gelmiştir ki dedi: kıyamet günü birinizin, yanında onu **غَلَّها** ettiği bir koyunla geldiğini mutlaka tanıyacağım; onun bir meleyişi vardır. Sonra dedi: **أَدّوا الخِياطَ والمِخْيَط**. İkinci vecih: **يُغَل**in “hainlikle itham edilir” olmasıdır. Ebû Amr b. el-Alâ ve Yûnus seçerlerdi: “**وما كان لنبي أَن يَغُل**”. Yûnus dedi: nasıl **يُغَل** olmaz? Bilakis olur ve öldürülür. Ebû Ubeyd dedi: **الغُلول** ganimetten özellikle (olur); onu hıyanetten de kinden de görmeyiz. Bunu açıklayan şeylerdendir ki: hıyanetten “**أَغَلّ يُغِلّ**” denir; kinden “**غَلّ يَغِلّ**”, kesre ile; **الغُلول**den “**غَلّ يَغُلّ**”, damme ile. İbn Berrî dedi: Arapların sözünde, “falana **أَن يُضْرَب** olmaz” gibi, fiilin mef‘ûle bina edilmesi üzere olanı az buluruz; ancak onu fâile bina edilmiş buluruz; senin “mümin için **أَن يَكْذِب** olmaz” ve “peygamber için **أَن يَخُون** olmaz” ve “ihramlı için **أَن يلبَس** olmaz” demen gibi. Dedi: bununla, “**وما كان لنبي أَن يَغُل**” okuyan kimsenin kıraatinin sıhhati bilinir; fiilin mef‘ûle değil fâile isnadı üzere. Dedi: “hıyanetten **أَغَلَّ يُغِل** denir” sözüne şahit, şairin sözüdür:

حَدَّثْتَ نَفسَكَ بالوَفاء، ولم تكن
للغَدْر خائنة مُعِلّ الإِصبع

Ve hadiste: onun, صلى الله عليه وسلم, Hudeybiye sulhunda imlâ ettiği: “**أَن لا إِغْلال ولا إِسْلال**”. Ebû Ubeyd dedi: **الإِغْلال** hıyanettir, **الإِسْلال** hırsızlıktır. Ve denildi: **الإِغلال** hırsızlıktır; yani ne hıyanet ne hırsızlık; ve denir: rüşvet yok. İbnü’l-Esîr dedi: hadiste **الغُلول**ün zikri tekrar etmiştir; o, ganimette hıyanet ve ganimetten hırsızlıktır. Her kim bir şeyde gizlice hıyanet ederse, muhakkak **غل** etmiştir. **غُلولاً** diye adlandırıldı; çünkü eller onda **مَغْلولة**dir, yani men edilmiş, onda **غُلّ** kılınmış; o, esirin elini boynuna toplayan demirdir; ona **جامِعَة** da denir. Ganimette **الغُلول** hadisleri çoktur. Ebû Ubeyde: **رجل مُغِلّ مُسِلّ**: yani hıyanet ve **سَلَّة** sahibi. Ondandır Şüreyh’in sözü: **ليس على المُستعير غير المُغِلّ ولا على المُستودَع غير المُغِلّ ضَمان**; âriyet ve vedîada hıyanet etmezse, ona tazmin yoktur; **الإِغْلال** hıyanetinden; yani hain. Ve denildi: buradaki **المُغِل** **المُسْتَغِلّ**dir; onunla kabz edeni kastetti; çünkü kabz ile **مُسْتَغِلاًّ** olur. İbnü’l-Esîr dedi: birincisi vechi(=doğru yön)dür. Ve denildi: **الإِغْلال** hıyanet ve gizli hırsızlıktır; **الإِسْلال**, gecenin içinde deveyi ve başkasını **سَلّ** etmektendir: onu develerden çekip çıkardığı zaman; o da **السَّلَّة**dir. Ve denildi: o, açık baskındır; denir: **غَلّ يَغُلّ** ve **سَلّ يَسُلّ**. Ama **أَغَلَّ** ve **أَسَلَّ**in manası: **غُلول** ve **سَلَّة** sahibi oldu; ve ayrıca, başkasına ikisinde yardım etmesi de olur. Ve denildi: **الإِغْلال** zırhları giymektir; **الإِسْلال** kılıçları çekmektir. Ve Peygamber, صلى الله عليه وسلم, dedi: “Üç şey vardır ki müminin kalbi onların üzerine **يُغِل** etmez: Allah için amelin ihlâsı, emir sahiplerine nasihat, Müslümanların cemaatine bağlılık; çünkü onların daveti arkalarından kuşatır.” Denildi: “müminin kalbi onların üzerine **لا يُغِل**” sözünün manası: onunla beraber kalbinde **غَشّ** ve **دَغَل** ve nifak bulunmaz; bilakis onunla beraber, Allah عز وجل zatında ihlâs bulunur. Ve rivayet edildi: **لا يَغِلّ ولا يُغِلّ**. Kim **يَغِلّ** derse; yâ’nın fethi ve ğayn’ın kesri ile; onu **الضَّغْن** ve **الغِلّ**den kılar; o da **الضِّغْن** ve **الشَّحْناء**dır; yani onu, haktan uzaklaştıran bir kin içine girmez. Kim **يُغِل** derse; yâ’nın dammesi ile; onu hıyanetten kılar. Ama **غَلَّ يَغُلّ غُلولاً** ise, o, ganimette özellikle hıyanettir,

Ve **الإِغْلال**: ganimetlerde ve başkalarında hıyanettir. Ve **الغِلّ**’den denir: **غَلّ يَغِلّ**; ve **الغُلول**’den: **غَلّ يَغُلّ**. Ve **الزجاج** dedi: Adam **غَلّ يَغُلّ** olur; hıyanet ettiği zaman; çünkü o, gizlilikte bir şey almaktır; ve her kim bir şeyde gizlilikte hıyanet ederse, muhakkak **غَلّ يَغُلّ غُلولاً** olmuştur; ve bu bapta olan her şey buna racidir. Bundan: **الغالّ**; o, ağaçça çok, alçak (çukur) vadidir; cem‘i **غُلاَّن**’dır. Ve bundan: **الغِلّ**; o, gizli kin (içte saklı düşmanlık)tir. Ve **ابن الأَثير**, “**لا يُغِلّ عليهنّ قلب مؤمن**”ün tefsirinde dedi: Ve **يَغِلُ** diye rivayet olunur; tahfif ile; **الوُغول**’den (şeye) girmek. Dedi: Mana şudur ki: bu üç haslet ile kalpler ıslah olunur; kim onlara tutunursa, kalbi **الدَّغَل**’den, hıyanetten ve şerden temiz olur. Dedi: Ve **عليهنّ** hâl mevkiindedir; takdiri: “**لا يَغِلُ** (onların) üzerinde bulunur hâlde.” Ve **أَبي ذر** hadîsinde: “**غَلَلْتم** والله” yani: sözde ve amelde hıyanet ettiniz ve onu doğru söylemediniz. **ابن الأَعرابي** “**النوادر**”de: “Falanın gözü **غُلّ** oldu”: doğruluktan saptı; **غَلَّ يَغِلُّ**’den; ve bu, “**ثلاث لا يَغِلّ عليهن قلبُ امرئ**” sözünün manasıdır; yani doğruluktan sapmaz, aldatıcı olarak.

Ve hatip **أَغَلَّ** olur; sözünde isabet etmediği zaman; **أَبو وجزة** dedi:
خُطباء لا خُرْق ولا غُلل، إِذا
خطباء غيرهمُ أَغَلَّ شِرارُها

Ve deride **أَغَلَّ**: etin bir kısmını ve deriyi aldı. Denir: “Deriyi **أَغْلَلْت**” deriyi yüzdüğün ve onda iç yağdan bir şey bıraktığın zaman; ve “Deride **أَغْلَلْت**” onu yüzdün de derinin üzerinde eti bıraktın. Ve **الغَلَل**: yüzme sırasında deride bırakılan ettir. Ve kasap deride **أَغَلَّ** olur; yüzdüğü zaman da deriye yapışık etten bırakır. Ve **الغَلَل**: **الإِحليل**’de bir hastalıktır; **الرَّفَقِ** gibidir; bu da şudur ki: **الحالب** memeyi silkeleyip boşaltmaz da onda sütten bir şey bırakır; sonra kan yahut **خَرَط** olur.

Ve bir şeyin içine **غَلّ في الشيء يَغُلّ غُلولاً** ve **انْغَلَّ** ve **تَغَلَّل** ve **تَغَلْغَلَ**: onun içine girdi; bu, cevherlerde ve arazlarda olur. **ذو الرمة** öküzü ve sığınağı vasfederek dedi:
يُحَفِّرُه عن كلِّ ساقٍ دَقِيقةٍ،
وعن كل عِرْقٍ في الثَّرى مُتَغَلْغِل
(* «يحفره» sözü asılda böyledir).

Ve **عبيد الله بن عبد الله بن عتبة بن مسعود** araz hakkında dedi; **ثعلب** onu şeyhlerinden rivayet etti:
تَغَلْغَلَ حُبُّ عَثْمةَ في فُؤادي،
فَبادِيه مع الخافي يَسِيرُ

Ve onu **غَلَّه يَغُلّه غَلاًّ**: onu içeri soktu. **ذو الرمة** dedi:
غَلَلْت المَهَارى بينها كلّ ليلة،
وبين الدُّجَى حتى أَراها تمزَّق

Ve onu **غَلَّه** de **انغَلّ**: yani onu içeri soktu da o girdi. Bazı Arap dedi: “Ve onlardan **ما يُغِلّ** vardır” yani koçlardan; yani kuyruğu kaldırmadan aletini içeri sokar. Ve **غَلّ** ayrıca: girdi; hem müteaddî olur hem lâzım olur. Ve denir: “Falan **غَلّ** çölleri” yani onlara girdi ve ortasına vardı. Ve **غَلْغَله**: **غَلَّه** gibidir. Ve **الغُلَّة**: içinde gizlendiğin şeydir; **ابن الأَعرابي**’den. Ve **الغَلْغَلة**: kırma manasında **الغَرْغَرة** gibidir. Ve **الغَلَلُ**: ağaçlar arasında sızıp giren sudur; cem‘i **الأَغْلال**’dır. **دُكين** dedi:
يُنْجِيه مِنْ مِثْل حَمام الأَغْلال
وَقْعُ يَدٍ عَجْلى، ورِجْلٍ شِمْلال
ظَمْأَى النَّسا من تَحت رَيَّا مِن عال

Der ki: Bu atı baskında süratli(ler)den, suya gelen güvercin gibi kurtarır. Ve **التهذيب**’de dedi: Muradı şudur: Bu atı, ağaç köklerinde akan su olan **غَلَل**’den su içmeye gelen güvercin gibi olan atlardan kurtarır. Ve denildi: **الغَلَل** görünen akan sudur. Ve denildi: o, yer yüzünde az bir görünüşle görünen ve akışı olmayan sudur; bir kere gizlenir bir kere görünür. Ve denildi: **الغَلَل** ağaçlar arasında akan sudur. **الحُوَيْدِرة** dedi:
لَعِب السُّيُول به، فأَصبح ماؤه
غَلَلاً يُقَطِّع في أُصول الخِرْوَع

Ve **أَبو حنيفة** dedi: **الغَلَل** zayıf seldir; vadinin karnından yahut ağaçlıkta olan **التِّلَع**’dan akar; o, vadinin karnındadır. Ve denildi: Vadinin karnından uzlaşıp alçalan her şeyi takip etmesi sebebiyle zayıflığından önce ağaçlara **غَلَل** gelir; neredeyse görülmez ve ancak alçak yeri takip eder. Ve su ağaçlar arasında **غَلَّ** olur; orada aktığı zaman; bütün bunlarda **يَغُلُّ** (zammesiyle). Ve su ağaçlarda **تَغَلْغَل** etti: onların arasına nüfuz etti. Ve **أَبو سعيد** dedi: “Sözümüz **غَلَلاً** gitmesin” yani insanlardan dürülüp gizlenmesi uygun değildir; bilakis görünmesi gerekir. Ve ağacın kökü yere derinlemesine gittiği zaman ona **غَلْغَلٌ** denir; cem‘i **غَلاغَلُ**’dir. **كعب** dedi:
وتَفْتَرّ عن غُرِّ الثَّنايا، كأَنها
أَقاحيّ تُرْوى عن عُرُوق غُلاغِل

Ve **الغِلالة**: elbisenin altında giyilen iç giysidir; çünkü onun içine **يُتَغَلَّل** olunur; yani içine sokulunur. Ve **التهذيب**’de: **الغِلالة** elbiselerin altında yahut demir zırhın altında giyilen elbisedir. Ve “Elbiseyi **اغْتَلَلْت**”: onu elbiselerin altında giydin; ve ondan **الغَلَل**: ağaç köklerinde akan sudur. Ve **الغِلالة**’yı **غَلَّلَ**: onu elbiselerinin altında giydi; bu, **ابن الأَعرابي**’dendir. Ve **الغُلَّة**: **الغِلالة**’dır; ve denildi: o, **الغِلالة** gibidir; zırhın altında **تُغَلّ** olunur; yani sokulur. Ve **الغَلائل**: zırhlardır; ve denildi: zırhların altında giyilen astarlardır; ve denildi: zırhların halkalarının başlarını birleştiren çivilerdir; çünkü onların içine **تُغَلّ** olunur; yani sokulur; tekili **غَلِيلَة**’dir. Ve **النابغة**’nin sözü:
عُلِينَ بِكِدْيَوْنٍ وأُبْطِنّ كُرَّةً،
فهنّ وِضاءٌ صافياتُ الغَلائِل
(* **النابغة** divanında **القلائل** **الغلائل** yerine; doğrusu buradaki olabilir).

**الغَلائل**’i saflıkla tahsis etti; çünkü zırhlardan paslanan en son şey odur. Ve onu astarlar yapan kimse, zırhları temiz kıldı; **الغَلائل** onları paslandırmadı. Ve zırhların **غَلائل**’i: içine sokulmuş çivileridir; tekili **غَلِيل**’dir. **لبيد** dedi:
وأَحْكَم أَضْغان القَتِير الغَلائِل

Ve **ابن السكيت**, “**فهنّ وِضاء صافيات الغَلائل**” sözünde dedi: **الغِلالة** halkasının iki başını birleştiren çividir; ve **الغَلائل**’i saflıkla vasfetti; çünkü zırhlardan paslanan en hızlı şey odur. **ابن الأَعرابي**: **العُظْمَة** ve **الغِلالة** ve **الرُّفاعة** ve **الأُضْخُومَة** ve **الحَشِيّة**: kadının izarının altında kalçasına bağladığı, onunla kalçasını büyüttüğü elbisedir; ve inşad etti:
تَغْتال عَرْض النُّقْبة المُذالة،
ولم تَنَطّقْها على غِلاله،
إِلاَّ لحسْن الخَلْق والنَّباله

**ابن بري** dedi: Ve **الغُلَّة** de böyledir; cem‘i **غُلَل**’dir. Şair dedi:
كَفاها الشَّبابُ وتَقْوِيمُه،
وحُسْن الرُّواءِ ولُبْسُ الغُلَلْ

Ve yağı başında **غَلَّ** etti: onu saç köklerine soktu. Ve saçını güzel koku ile **غَلَّ** etti: onu onun içine soktu. Ve **تَغَلَّل** **بالغالِية**: çokluk için şeddelendi. Ve **اغْتَلَّ** ve **تَغَلْغَل**: **تَغَلَّف** etti. **أَبو صخر**:
سِراج الدُّجى تَغْتَلّ بالمِسْك طِفْلَة،
فلا هي مِتْفال، ولا اللَّوْن أَكْهَب

Ve onu onunla **غَلَّله**. Ve **اللحياني** hikâye etti: **تَغَلَّى بالغالِية**; artık ya **الغالِية** lafzından olur,

Ya da, **تَغَلَّل**’i kastetmiş de son **اللام**’dan bir **ياء**’yı bedel kılmış olabilir; nitekim **تَظَنَّنْت**’te **تظنَّيْت** dediler; dedi ki: birincisi daha kıyasîdir. Başkası: **الغالية**’den **تَغَلَّيْتٍّ** denir, dedi. Ve **الفراء** dedi ki: **تَغَلَّلْت** **بالغالية** denir; dedi ki: her neyi derine ve saçının köklerine yapıştırdıysan, onu **تَغَلَّلْته** etmişsindir; dedi ki: **تَغَلَّيْت** müvelleddir. Ve **أَبو نصر** dedi ki: **الأَصمعي**’ye sordum: **الغالِية**’den **تَغَلَّلْت** câiz olur mu? Dedi ki: eğer onu sakalına yahut bıyığına soktuğunu kastettiysen câizdir. **الليث**: **الغالِية**’den **غَلَّلْت** ve **غَلَّفْت** ve **غَلَّيْت** denir. Ve **عائشة**’nin, Allah ondan razı olsun, hadisinde: “Resûlullah’ın, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, sakalını **بالغالِية** ile **أُغَلِّل** ederdim” yani onu onunla sıvar ve onunla giydirirdim; **ابن الأَثير** dedi ki: **الفراء** dedi: **بالغالِية** ile **تَغَلَّلْت** denir, **تَغَلَّيْت** denmez; dedi ki: **الجوهري** onu câiz gördü. Ve muhannes **هِيت** hadîsinde dedi ki: “Kalktığında salınır, konuştuğunda nağme yapar”; ona dedi ki: “Ey Allah’ın düşmanı, **الغَلْغَلَة**’yi **تَغَلْغَلْت** ettin.” **الغَلْغَلَة**: bir şeyi bir şeyin içine, onunla karışıp onun cümlesinden oluncaya kadar sokmaktır; yani bu kadının güzelliklerinden, ne bakanın ulaştığı ne ulaşanın vardığı ne vasfedenin vasfettiği yere, bakışınla girdin. Ve **غَلَّ المرأَةَ**: onu doldurdu; ancak iriden olur; bunu **ابن الأَعرابي** nakletti. **السلمي**: ona hançeri ve mızrak ucunu **غَشَّ** etti ve ona **غَلَّه** etti, yani o farkında değilken ona soktu.

Ve **الغُلاَّن** (ضم ile): **الطَّلْح**’ın bitiş yerleridir; bunlar, ağaçlı, yerde kapalı vadilerdir; tekili **غالّ** ve **غلِيلٌ**’dür. Ve vadi **أَغَلَّ** ettiğinde, **الغُلاّن** bitirdi; **أَبو حنيفة** dedi ki: o, yerde kapalı bir karın (çukur)dur; ve **انْغَلَّ** etmiştir. Ve **الغالُّ**: ağaçlı, alçak bir arazidir. Ve **السَّلَم** ve **الطَّلْح**’ın bitiş yerlerine, **سَلَم**’den **غالّ** denir; nitekim **سِدْر**’den **عِيصٌ** ve **غَضاً**’dan **قَصِيمة** denildiği gibi. Ve **الغالّ**: bir bitkidir; cem‘i **غُلاَّن** (ضم ile)’dır; ve **ابن بري** **ذي الرمة**’den şu beyti inşad etti:
وأَظْهَرَ في غُلاَّن رَقْدٍ وسَيْلُهُ
عَلاجِيمُ، لا ضُحْلٌ ولا مُتَضَحْضِحُ
(* “وأظهر في غلان رقد إلخ” sözü: bu beyit **ضحح** ve **رقد** ve **ظهر** maddesinde bu suretten başka bir şekilde geçti; doğru olan buradakidir).
**أَظْهَرَ**: öğle vaktinde oldu; ve denildi ki: **تَبِع** ve **أَتْبَع** gibi, **ظهر** mânasındadır. Ve **مضرِّس الأَسدي** dedi ki:
تَعَرُّضَ حَوْراء المَدافِع، تَرْتَعي
تِلاعاً وغُلاَّناً سَوائل من رَمَمْ
(* “تعرض إلخ” sözü: ondan önce, **ياقوت**’ta olduğu üzere:
ولم أنس من ربا غداة تعرضت * لنا دون أبواب الطراف من الادم)
**الغُلاَّن**: vadilerin karınlarıdır; ve **رَمَم**: bir yerdir.

Ve **الغالَّة**: deniz kıyısından kopup bir yerde toplanan şeydir. Ve **الغُلّ**: boyna yahut ele konulan bir halka/kelepçedir; cem‘i **أَغْلال**’dır, bunun dışında kırılmaz; ve denir: boynunda demirden bir **غُلّ** vardır; ve **الغُلّ** **الجامِعة** ile **غُلّ** olundu, onunla **يُغَلّ** olunur; o hâlde o **مَغْلول**’dür. Ve Aziz ve Celil olanın, efendimiz Resûlullah’ın, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, sıfatında sözü: “Ve onların **إِصْرَهم**’ini ve üzerlerinde olan **الأَغْلال**’ı kaldırır”; **الزجاج** dedi ki: üzerlerinde şuydu: kim öldürürse öldürülür, bunda diyet kabul edilmezdi; ve üzerlerinde şuydu: derilerine idrardan bir şey isabet ederse onu kesip koparmaları; ve üzerlerinde şuydu: **السَّبْت**’te iş yapmamaları; bunlar üzerlerinde olan **الأَغلال**’dır; bu, “bunu boynuna bir **طَوْق** yaptım” demen gibi, mesel üzerinedir; orada bir **طوق** yoktur; onun te’vili: “sana bunu tevliyet ettim ve bunu yapmayı sana ilzam ettim; onun sana lüzumunu, boynundaki **الطَّوْق** gibi kıldım.” Ve Yüce olanın sözü: “**إِذ الأَغْلال في أَعناقهم**”; **الأَغْلال** ile, **الأَغْلال** gibi olan amelleri kastetti; ve onlar ayrıca kıyamet günü boyunlarında **الأَغْلال** bulunmasına götürücüdür; çünkü senin bir adama, yaptığı bir şey için “bu boynunda bir **غُلّ**dür” demen, ancak “o sana lâzımdır ve onun üzerine azapla cezalandırılacaksın” mânasınadır; ve onu **غَلَّه** eder, onu **يَغُلّه**. Ve Teâlâ ve Tekaddes olanın sözü: “**إِنا جعلنا في أَعناقهم أَغْلالاً**”; onlar, ellerini boyunlarına toplayan **الجَوامِع**’dir. Ve eli boynuna **غُلَّتْ**; ve **غُلّ** olundu; o hâlde o **مَغْلول**’dür. Ve **الإِمارة** hadîsinde: “Onu adaleti çözer, zulmü onu **غَلَّه** eder”
(* “وغله جوره” sözü: asılda böyledir; **النهاية**’de olan: “أو غله جوره”) yani elinde ve boynunda, ikisine mahsus bağ olan **الغُلّ**’ü kıldı. Ve Teâlâ’nın sözü: “Ve Yahudiler dedi: Allah’ın eli **مَغْلولة**’dir; **غُلَّت** elleri”; denildi ki: infaktan menedilmiş; ve denildi ki: “nimeti bizden tutulmuştur”u kastettiler; ve denildi ki: mânası “Allah’ın eli azabımızdan tutulmuştur”; ve denildi ki: Allah’ın eli bize genişletmekten tutulmuştur. Ve Teâlâ’nın sözü: “Ve elini boynuna **مغْلولة** kılma”; te’vili: onu infaktan tutma; ve onu **غَلَّه** eder, onu **يَغُلُّه**. Ve kötü huylu kadın hakkında sözleri: **غُلٌّ قَمِلٌ**: aslı şudur ki Araplar bir esiri esir aldıklarında onu, üzerinde kıl bulunan deriden bir **غُلّ** ile **غَلُّوه** ederlerdi; bazen boynunda **قَمِلَ** olurdu, o (deri) kabarıp kuruduğunda; böylece onun üzerinde iki mihnet toplanır: **الغُلّ** ve **القَمْل**; bunu, kötü huylu, mehri çok, kocasının ondan bir kurtuluş bulamadığı kadın için mesel yaptılar; Araplar kadından **الغُلّ** ile kinaye eder. Ve hadiste: “Kadınlardan öylesi vardır ki **غُلاًّ قَمِلاً**’dir; Allah onu dilediğinin boynuna atar, sonra onu ancak O çıkarır.” **ابن السكيت**: onda susuzluktan bir **غُلّ** vardır; ve boynunda demirden bir **غُلّ** vardır; ve göğsünde bir **غِلّ** vardır. Ve onun sözü: “Ona ne **أُلَّ** var ne **غُلَّ**”; **أُلَّ**: bir hükümde itildi; ve **غُلّ**: delirdi de boynuna **الغُلّ** konuldu.

Ve **الغَلّة**: bir evin kirasından, bir kölenin ücretinden ve bir arazinin faydasından olan gelirdir. Ve **الغَلَّة**: **الغَلاَّت**’ın biridir. Ve **استَغَلّ** kölesini: ona, kendisine **يُغِلّ** etmesini yükledi. Ve **اسْتِغْلال المُسْتَغَلاَّت**: onun **غَلّتها**’sını almaktır. Ve çiftlik **أَغَلَّت**: **الغَلَّة** verdi; o hâlde o, bir şey getirdiğinde ve aslı baki kaldığında **مُغِلَّة**’dir; **زهير** dedi ki:
فتُغْلِلْ لكم ما لا تُغِلّ لأَهْلِها
قُرىً بالعراق، من قَفِيزٍ ودِرْهَم
Ve **الضِّياع** da **أَغَلَّت**: **الغَلَّة**’dendir; **الراجز** dedi ki:
أَقْبَل سَيْلٌ، جاء من عِند الله
يَحْرِدُ حَرْدَ الجَنَّةِ المُغِلَّهْ
Ve kavim **أَغَلَّ** ettiğinde, **غَلّتهم**’e ulaştı. Ve hadiste: “**الغَلَّة** **بالضَّمان** iledir”; **ابن الأَثير** dedi ki: o, onun diğer hadisi gibidir: “**الخَراجُ بالضَّمان**.” Ve **الغَلَّة**: ekinden, meyveden, sütten, kiradan, doğumdan ve bunun benzerinden elde edilen gelirdir. Ve falan, ailesine **يُغِلّ** eder, yani onlara **بالغَلَّة** getirir. Ve denir: “Ne güzel **الغَلول**: içtiğim bir içecek yahut bir yiyecek” eğer bana uygun geldiyse. Ve denir: **اغْتَلَلْت** içeceği: onu içtim; ve ben ona **مُغْتَلّ**’im, yani ona iştiyaklıyım. Ve “bu yiyecek, şeyhin **غَلول**’ünün ne güzeli” der; yani **التَّغْذِية** ki onunla **تَغَذَّاها** etti, yahut içine soktuğu yiyecek; **فَعُول** üzere, fâ’nın fethiyle.

Ve **غَلّ** onun görmesi: doğrudan saptı. Ve görmesini **أَغَلَّ** ettiğinde, bakışını şiddetlendirdi. Ve **الغُلَّة**: ibrikin başına bağlanan bir bez parçasıdır; **ابن الأَعرابي**’den; cem‘i **غُلَل**’dir.

**والغَلَلُ**: süzgeç; ve Lebîd’in sözü:
    لها **غَلَلٌ** من رازِقيٍّ وكُرْسُفٍ،
    بأَيْمانِ عُجْمٍ يَنْصُفونَ المَقاوِلا
yani ibriklerin başı üzerindeki **الفِدام**; ve bazısı onu zamme ile **غُلَل** diye rivayet eder; **غُلَّة**’nin cem‘i.

**والغَلِيل**: **القَتّ** ve çekirdek ve **العجيم**; binek hayvanları onu yem olarak yer.

**والغَلِيل**: **القَتّ** ile karıştırılan çekirdek; dişi deve onu yem olarak yer; Alkame dedi ki:
    سُلاَّءَة، كعَصا النَّهْدِيِّ، غُلّ لها
    ذو فَيْئة من نَوى قُرّانَ مَعْجُوم
Ve şöyle rivayet edilir:
    سُلاَّءة، كعصا النهديِّ، غُلّ لها
    مُنَظَّم من نوى قرّان معجوم
Onun sözü: **ذو فَيئة** yani dönüş sahibi; çekirdeğin develere yedirildiğini, sonra onun dışkılandığını kasteder; böylece o daha katı olur; onun (devenin) akbabalarını ve pürüzsüzlüğünü, develerin dışkıladığı çekirdeğe benzetti. Ve **النَّهْدِيّ**: yaşlı ihtiyar; onun asası pürüzsüzdür. Ve **مَعْجُوم**: ısırılmış, yani dişi deve onu ısırdı da katılığından dolayı onu attı.

**والغَلْغَلة**: yürüyüşün sürati; ve **تغَلْغَل** etmiştir. Ve denilir: **تغَلْغَلوا** da geçip gittiler.

**والمُغَلْغَلة**: mektup. Ve **رِسالة مُغَلْغَلة**: bir beldeden bir beldeye taşınmış; ve İbn Berrî inşad etti:
    أَبْلِغْ أَبا مالكٍ عنِّي مُغَلْغَلةٍ،
    وفي العِتاب حَياةٌ بين أَقوام
Ve İbn Zî Yezen hadîsinde:
    مُغَلْغَلة مَغالِقُها، تُغَالي
    إِلى صَنْعاء من فَجٍّ عَمِيق
**المُغَلْغَلة**—iki **الغين**’in fethasıyla: bir beldeden bir beldeye taşınan mektup; ikinci **الغين**’in kesrasıylaysa: süratli olan; **الغَلْغَلة**’den, yürüyüşün sürati.

Ve **غَلْغَلَة**: bir yer; dedi ki:
    هنالِك لا أَخْشى تنالُ مَقادَتي،
    إِذا حَلَّ بيتي بين شُوطٍ وغَلْغَله

مقاييس اللغة:
(**غل**) **الغين** ve **اللام** sahih bir asıldır; bir şeyin içine nüfuz etmeye ve bir şeyin sabit olmasına delâlet eder; tıpkı bir şeyin saplanması gibi. Bundan, Arapların sözü: **غَلَلْتُ الشَّيء في الشّيء**, onu onun içinde sabitlediğim zaman; sanki onu saplamışım gibi. Dedi ki:
Ve bir göz; onun için bir çukurluk, bir çıkıntı vardır  *** bir kaşa doğru; onda kirpikler **غُلّ** edilmiştir([4])
Ve **الغُلّة** ve **الغَليل**: susuzluktur. Ve bunun, sıcaklıkla bir şeyin karın boşluğuna nüfuz etmesi gibi olmasından dolayı olduğu söylenmiştir. Denir: **بَعيرٌ غَلاَّنُ**, yani susuz. Ve **الغَلَل**: ağaçlar arasında akan sudur.
Ve ondan **الغُلول** koyunlarda([5]); o, şeyin gizlenmesi ve paylaştırmaya geri verilmemesidir; sanki sahibi onu elbiseleri arasında **غَلّه** etmiştir.
Ve bu bâbdan **الغِلُّ**; o, göğüste nüfuz eden kindir.
Ama Peygamber’in (aleyhisselâm) sözü: “**لا إغْلالَ ولا إسلال**”; **الإغلال**: hıyanettir; ve onda kıyas açıktır. **النَّمِر**([6]) dedi ki:
Allah, Nevfel’in kızı Cemre’den bizim adımıza karşılık versin  *** emanette hıyanet eden yalancının karşılığıyla([7])
Ve hadise gelince: “**ثلاثٌ لا يُغِلُّ عليهنَّ قلبُ مُؤْمن**”; “**لا يُغِلّ**” diyen, **الإغلال**dandır; o da hıyanettir. “**لا يَغِلّ**” diyen ise **الغِلّ** ve kin’dendir.
Ve bu bâbdan **الغُلاَّنُ**: kapalı vadilerdir; onun teki **غَالٌّ**dur; bu da, onun yolcusunun orada içine nüfuz etmesindendir. Ve **الغِلالَة**: elbisenin altında giyilen iç giysi; ve zırhın altında giyilen astardır.
Ve bu bâbdan **الغُلّة**; o, ibrikin başında bulunan tıkaçtır; çoğulu **غُلَل**. **لَبيد** dedi:
Onun için, **رازِقيّ** ve pamuktan **غُلَل** vardır  *** konuşanları yarılayan acemlerin sağ elleriyle([8])
Ve **الغَلغلة**: yürüyüşün süratidir. Ve **رسالةٌ مُغَلغَلة**: bir beldeden bir beldeye taşınmış (mektup). Ve bu kıyastır; çünkü beldelerin arasına girer ve onların içinde nüfuz eder. Dedi ki:
Benden Ebû Mâlik’e **مُغَلْغَلَةً** ulaştır  *** ve kınamada, kavimler arasında bir hayat vardır([9])
Ve bu bâbdan **الغَليل**: **النَّوَى**nın **القَتّ** içine **يُغَلّ** edilmesi; onunla karıştırılır; develere yem yapılır. Dedi ki:
**سُلاّءةٌ**; Nehdî’nin asası gibi; onun için **غُلَّ** edilmiştir *** [geri dönüş sahibi] **نَوَى قُرَّانَ**dan, çiğnenmiş([10])

القاموس المحيط:
**الغُلُّ** ve **الغُلَّةُ**, ikisi de ötre ile; ve **الغَلَلُ**, harekeli olarak; ve **الغَليلُ** “**أمير**” gibi: susuzluk; yahut onun şiddeti; yahut karın boşluğunun harareti. Ve **غُلَّ**, ötre ile; o hâlde o **غَليلٌ** ve **مَغْلولٌ** ve **مُغْتَلٌّ**dur. Ve **بعيرٌ غالٌّ** ve **غَلاَّنُ**; ve **غَلَّ يَغَلُّ**, ikisi de fetha ile; ve **اغْتَلَّ**.
Ve **الغَليلُ**: kin; kesre ile **الغِلِّ** gibi; ve düşmanlık; ve **غَلَّ صَدْرُه يَغِلُّ**; ve **النَّوَى**nın dişi deve için **القَتِّ** ile karıştırılması; ve sevginin ve hüznün harareti. Ve **أغَلَّ**: hıyanet etti; ve develerine: sulamasını kötü yaptı da kanmadılar; ve o (develer) de **غَلَّتْ**. Ve deride: yüzmede etin ve yağın bir kısmını aldı. Ve falan: koyunları **اغْتَلَّتْ**; ve vadi: **الغُلاَّنَ** bitirdi; ve kavim: onların **غَلَّتُهم**u ulaştı; ve görme: bakışı şiddetlendirdi; ve çiftlikler: **الغَلَّةَ** verdi; ve falanı: **الغُلولِ** ve hıyanete nisbet etti. Ve **غَلَّ غُلولاً**: hıyanet etti; **أَغَلَّ** gibi; yahut yalnızca **الفَيْءِ**e mahsustur. Ve bir şeyin içinde **غَلاًّ**: içeri sokuldu; **غَلْغَلَ** gibi; ve girdi; **انْغَلَّ** ve **تَغَلَّلَ** ve **تَغَلْغَلَ** gibi. Ve **الغِلالَةَ**: onu giydi; o, kesre ile, elbisenin altında bir iç giysidir; ötre ile **الغُلَّةِ** gibi. Ve yağı başına: onu saç köklerine soktu. Ve görmesi: doğrudan saptı. Ve ağaçlar arasındaki su: aktı. Ve kadını: içini doldurdu. Ve falana: boynuna yahut eline **الغُلَّ** koydu; o müzekkerdir; çoğulu: **أغلالٌ**. Ve **الغَلّةُ**: bir evin kirasından, bir oğlanın ücretinden ve bir arazinin faydasından olan gelir. Ve **أغَلَّتِ الضَّيْعَةَ**: onu verdi. Ve **الغَلْغَلَةُ**: sürat. Ve lamsız olarak: Reyyân dağından akan vadiciklerdir. Ve **تَغَلْغَلَ**: hızlandı.
Ve **رِسالَةٌ مُغَلْغَلَةٌ**: bir beldeden bir beldeye taşınmış. Ve **الغُلاَّنُ**, ötre ile: **الطَّلْحِ**ın bitme yerleri; yahut yerde kapalı vadiler; teki: **غالٌّ** ve **غليلٌ**. Ve bir bitki; teki: yine **غالٌّ**. Ve **تَغَلَّلَ بالغالِيَةِ** ve **تَغَلْغَلَ** ve **اغْتَلَّ**: güzel koku sürdü. Ve onu onunla **غَلَّلَهُ**: **تَغْليلاً**. Ve **الغلائلُ**: zırhlardır; yahut halkaların başları arasında toplayan çivileridir; yahut onların altında giyilen astarlardır; teki **غَليلةٌ**dir. Ve **غَلْغَلةُ**: (özel ad). Ve “Onun için **أُلَّ** ve **غُلَّ** yoktur”, ikisi de ötre ile: ona bedduadır.
Ve **اغْتَلَلْتُ الشَّرابَ**: onu içtim; ve elbiseyi: onu elbiselerin altında giydim. Ve koyun: onu **الغَلَلُ** ve **الغُلالَةُ** aldı; ikisi de koyun için bir hastalıktır. Ve **الغِلالَةُ**, “**كتابَة**” gibi: **العُظَّامة**; ve halkanın iki başı arasında birleştiren çivi. Ve “**هُدْهُد**” gibi: Bahreyn civarında bir dağ. Ve **غُلائِلُ**, ötre ile: Huzâa beldelerinden. Ve ben ona karşı **مُغْتَلٌّ**üm: özleyenim. Ve **اسْتَغَلَّ عبدَه**: ona, kendisine **يُغِلَّ** etmesini yükledi. Ve **المُسْتَغِلاَّتِ**: onun **غَلَّتَها**sını aldı. Ve “Bu, şeyhin **غَلولُ**u ne güzeldir”, “**صَبور**” gibi; yani: karın boşluğuna soktuğu yemektir.

تاج العروس:
غلل
**الغُلُّ** ve **الغُلَّة** ikisi de ötre ile; ve **الغَلَلُ** harekeli olarak; ve **الغَليلُ** “**أمير**” gibi; hepsi: susuzluk, yahut onun şiddeti ve harareti; az olsun çok olsun; yahut karın boşluğunun harareti; yanma ve rahatsızlık olarak. Ve **غُلَّ** – ötre ile –; o hâlde o **غَليلٌ** ve **مَغْلُولٌ** ve **مُغْتَلٌّ**dur; **بَيِّنُ الغُلَّة**. Ve **بَعيرٌ غالٌّ** ve **غَلاّنٌ**: susuzluğun şiddetlisi. Ve deve **غَلَّ يَغَلُّ**; ikisi de fetha ile; **غُلَّةً** ve **اغْتَلَّ**: kanmasını gidermedi. Şeyhimiz dedi ki: “ikisi de fetha ile” sözü, zahirde böyledir; ama asılda geçmiş zaman kesrelidir; **مَلَّ يَمَلُّ** gibi; işitilen ve kıyas olan budur; çünkü ayn’ı ve lâm’ı, ikisi de yahut ikisinden biri boğaz harfi değildir; bitti. Ve **الغَليل**: kin ve haset; kesre ile **الغِلِّ** gibi. Yine: düşmanlık ve aldatma ve düşmanlık. Allah Teâlâ dedi ki: “**وَنَزَعْنا ما في صدورِهم مِن غِلٍّ**”. **الزَّجَّاج** dedi ki: yani cennet ehlinin bir kısmı, mertebenin yüceliğinde bir kısmını kıskanmaz; çünkü haset **غِلٌّ**dür; o da bir bulanıklıktır; ve cennet bundan berîdir. Ve **غَلَّ صَدْرُه يَغِلُّ**; **ضَرَبَ** bâbından; **غِلاًّ**: aldatma yahut düşmanlık ve kin sahibi olduğu zaman. **الغَليل**: **النَّوَى**nın **القَتِّ** ile karıştırılması; aynı şekilde hamurla da; dişi deve için. Ve **الصِّحاح**ta: onu dişi deve yer; dersin: **غَلَلْتُ للناقةِ**. Ve **عَلْقَمة**’den şu beyit okunmuştur:
**سُلاَّءَةٌ كَعَصَا النَّهْدِيِّ غُلَّ لها ... ذو فَيْئَةٍ من نوى قُرّانَ مَعْجُومُ**
Onun sözü: **ذو فَيْئَةٍ** yani geri dönüş sahibi; **النّوى**nın develere yem yapıldığını, sonra onu dışkıladıklarını; böylece daha sert olduğunu kasteder; onun (devenin) dışkısını ve kayganlığını, develerin dışkıladığı **النَّوَى**ya benzetti. Ve **النَّهْدِيُّ**: yaşlı ihtiyardır; böylece asası pürüzsüzdür. Ve **مَعْجُوم**: ısırılmış; yani dişi deve onu ısırdı da sertliğinden dolayı attı. Bazen sevginin ve hüznün harareti **غَليلاً** diye adlandırılmıştır. Ve **أَغَلَّ إغْلالاً**: hıyanet etti. **النَّمِرُ بنُ تَوْلَب** dedi ki:
Allah, Nevfel’in kızı Cemre’den bizim adımıza karşılık versin  *** emanette hıyanet eden yalancının karşılığıyla
Ve **ابنُ بَرِّي** şu beyti rivayet etti:
Kendine vefayı konuştun; hâlbuki sen  *** ihanete hıyanetkâr, parmağı hıyanet eden değildin
Ve ondan hadis: “**لا إغْلالَ ولا إسْلال**”; yani hıyanet yok ve hırsızlık yok; ve “rüşvet yok” denir; **الصِّحاح**ta olduğu gibi; ve **سلل** maddesinde zikredilmiştir. **نَصيرٌ الرازيُّ** dedi ki: **أغَلَّ إبلَه إغْلالاً**: sulamasını kötü yaptı da kanmadılar; ve **غَوالَّ** olarak döndüler; onun teki **غالَّةٌ**. Ve **الأَزْهَرِيّ** dedi ki: **أَغْلَلْتُ الإبلَ**: onları kanırmadan döndürdüğün zaman; **بالغَين** ile; ve o, susuzluğun hararetidir. Ve Ebû Ubeyd onu Ebû Zeyd’den **بالعَين المُهمَلةِ** ile rivayet etmiştir; o ise tashiftir; ve daha önce geçti.

Ve o, o iken **غَلَّتْ**; ve o, develerden **غالَّةٌ**dır; **غَوالَّ**.

**أغَلَّ** **الجارِزُ**’un **الجِلْدِ** içinde: eğer **السَّلْخِ**te etin ve içyağın bir kısmını alır ve bir kısmını deriye yapışık bırakırsa.

**أغَلَّ** falan: onun koyunları **اغْتَلَّتْ**; yani susadı.

**أغَلَّ** vadi: **الغُلاَّن**ı bitirdi; (ضمّ ile) **الغُلاَّن**: ileride zikri gelecek bir bitki için **غالٍّ**in cemidir.

**أغَلَّ** kavim: onların **غَلَّتُهم**u ulaştı; ve **الغَلَّةِ** manasında yakında gelir.

**أغَلَّ** adam **البَصرَ**: eğer bakışı şiddetlendirdiyse.

**أغَلَّت** **الضِّياعُ**: **الغَلَّةَ**yı verdi; o hâlde o, aslı baki iken bir şey getirdiği zaman **مُغِلَّةٌ**dir. Züheyr dedi ki:
فتُغْلِلْ لكم ما لا تُغِلُّ لأهلِها ... قُرىً بالعِراقِ من قَفيزٍ ودِرْهَمِ
Ve recez söyleyen dedi ki:
" أَقْبَلَ سَيْلٌ جاءَ من عندِ اللهْ
" يَحْرِدُ حَرْدَ الجنَّةِ المُغِلَّهْ

**أغَلَّ** falanı: onu **الغُلولِ**e ve hıyanete nisbet etti. Ondandır, şu okuyuşu okuyan kimsenin kıraati: " وما كان لنبيٍّ أن يَغُلَّ " yani hainlikle itham olunur; yani **الغُلول**e nisbet olunur; ve bu, **عَبْد الله** ashabının kıraatidir; “çaldırılır”ı murad eder; bunu İbn es-Sikkît söyledi ve Ferrâ da onu nakletti. Ve denildi ki: bunun üzerine manası: ashabı ona hıyanet etmez; yahut o, hainlikle itham olunmaz; yani ganimetinden bir şey alınmaz. Ve Ebû Amr b. el-Alâ ile Yûnus şu kıraati seçerlerdi: " وما كان لنبيٍّ أن يَغُلَّ ". Ve İbn Berrî dedi ki: Arapların كلامında, fiilin mef‘ûle bina edilmiş olması üzere “ما كان لفلانٍ أن يُضرَبَ”ı bulman azdır; ancak onu fâile bina edilmiş bulursun; senin sözün gibi: “ما كان لمؤمنٍ أن يَكْذِبَ” ve “ما كان لنبيٍّ أن يَخون” ve “ما كان لمُحْرِمٍ أن يَلْبِسَ”. Dedi ki: bununla, fiilin mef‘ûle değil fâile isnadı üzere " وما كان لنبيٍّ أن يَغُلَّ " okuyan kimsenin kıraatinin sıhhati bilinir.

Ve **غَلَّ** **غُلولاً**: hıyanet etti. Ondandır, Yüce Allah’ın sözü: " وما كان لنبيٍّ أن يَغُلَّ ". Ve bu, İbn Kesîr’in, Ebû Amr’ın, Âsım’ın, **وَرَوْحٍ**’un ve **وَزَيْدٍ**’in kıraatidir; **كَأَغَلَّ** gibi; yahut **الفَيْءِ** ve **المَغْنَم**a mahsustur. İbn es-Sikkît dedi ki: **المَغنَمِ** hakkında **غَلَّ غُلولاً**dan başka işitmedik. Ebû Ubeyd dedi ki: **الغُلول** ganimetten özellikle olur; onu ne hıyanetten ne de kine bağlarız. Bunu açıklayan şeylerdendir ki: hıyanetten “**أَغَلَّ يُغِلُّ**” denir; kinden “**غَلَّ يَغِلُّ**” (kesre ile) denir; **الغُلول**den “**غَلَّ يَغُلُّ**” (ضمّ ile) denir. İbnü’l-Esîr dedi ki: **الغُلول**: ganimette hıyanet ve hırsızlıktır; ve her kim bir şeyde gizlice hıyanet ederse, muhakkak **غَلَّ** etmiştir. Ve ona **غُلول** denildi; çünkü eller onda **تُغَلُّ** olur; yani onlarda **الغُلُّ** kılınır.

**غَلَّ** şeyin içinde **غَلاًّ**: sokuldu. Ve Araplardan bazıları dedi ki: “ve ondan **ما يَغِلُّ** vardır”; yani koçlardan, kuyruğu kaldırmadan çubuğunu sokan vardır; **كَغَلْغلَ** gibi. Denir: **غَلَّه** ve **غَلْغَلَه**: eğer onu soktuysa.

Ve **غَلَّ** ayrıca: girdi; geçişli de olur geçişsiz de. Ve denir: **غَلَّ** falan **المَفاوِزَ**: yani ona girdi ve onun ortasına vardı; **كانْغَلَّ** gibi; ve o, **غَلَّه غَلاًّ**ın mutâvi‘idir.

Ve **تَغَلَّلَ** şeyin içinde ve **تَغَلْغلَ**: onun içine girdi; bu, cevherlerde ve arazlarda olur. Zü’r-Rumme, öküzü ve inini vasfederek dedi ki:
يُحَفِّرُه عن كلِّ ساقٍ دَقيقةٍ ... وعن كلِّ عِرْقٍ في الثَّرى مُتَغَلْغِلِ
Ve Sa‘leb, **عُبَيْدِ الله بن عَبْد الله بنِ عُتْبَةَ بن مَسْعُودٍ**’a ait olarak araz hakkında şu beyti okudu:
تَغَلْغَلَ حُبُّ عَثْمَةَ في فُؤادي ... فباديهِ مع الخافي يَسيرُ

Ve **المُخَنَّثِ هَيْت** hadîsinde: kadını vasfettiğinde ona dedi ki: “قد تَغَلْغَلْتَ يا عَدُوَّ اللهِ”. **الغَلْغَلَةُ**: bir şeyi, ona karışıp onun cümlesinden oluncaya dek başka bir şeyin içine sokmaktır; yani bu kadının güzelliklerinden, bakışınla, hiçbir bakanın ulaşmadığı, hiçbir ulaşanın varmadığı, hiçbir vasfedenin vasfedemediği yere ulaştın.

**غَلَّ** **الغِلالَةَ**: onu elbiselerin altında giydi; ve o, yani (kesre ile) **الغِلالَة**: elbisenin altında giyilen bir iç giysisidir; çünkü onun içinde **يَتَغَلَّلُ** olur; yani girer; (ضمّ ile) **كالغُلَّةِ** gibi; zırhın altında **تُغَلُّ** olur; yani sokulur. Onun cem‘i **الغَلائِلُ** ve **الغُلَل**dir.

**غَلَّ** yağı başında: onu saçının köklerine soktu. Ve **غَلًَّ** saçını güzel koku ile: onu onun içine soktu.

**غَلَّ** onun bakışı: doğru olandan saptı; İbnü’l-A‘râbî’den.

**غَلَّ** su ağaçların arasında: eğer onların içinde akarsa; (ضمّ ile) **يَغُلُّ**.

**غَلَّ** kadını: onu doldurdu; ve bu ancak iri olandan olur; İbnü’l-A‘râbî rivayet etti.

**غَلَّ** falanı, onu **يَغُلُّه غَلاًّ**: onun boynuna yahut eline (ضمّ ile) **الغُلَّ**ü koydu; ve o, demirden **الجامِعَةُ**dır; bilinen bir şeydir. Ve **غُلَّ** olundu; o hâlde o **مَغْلُولٌ**dur. Ve denir: Allah onun ciğerinde **غُلَّةً**, göğsünde **غِلاًّ**, malında **غُلولاً**, boynunda **غُلاًّ** kılsın; cem‘i: **أغْلالٌ**. Ve onun zikri Kur’an’da ve sünnette tekrar etmiştir; ve onunla ağır yükümlülükler ve yorucu işler murad olunur.

Ve **الغَلَّةُ**: bir evin kirasından, bir kölenin ücretinden, bir arazinin faydasından; onun geliri yahut kirasından olan gelirdir. Cem‘i **الغَلاّتُ**. Ve hadîste: " الغَلُّةُ بالضَّمانِ ". İbnü’l-Esîr dedi ki: o, onun diğer hadîsi gibidir: " الخَراجُ بالضَّمانِ ". Ve **الغَلَّة**: ekinden, meyveden, sütten, **الإجازَةِ**den, **النِّتاجِ**dan ve bunun benzerlerinden elde edilen gelirdir.

Ve **أغَلَّت** **الضَّيْعةُ**: onu, yani **الغَلَّةَ**yı verdi; ve bu, aynen daha önce geçti; o hâlde o bir tekrardır.

Ve **الغَلْغَلَة**: yürüyüşte sürattir.

Lam’sız **غَلْغَلَةٌ**: **جبلِ الرَّيَّانِ**dan akan vadiciklerdir; ve o, **أَجَأٍ**’da uzun siyah bir dağdır; bunu Nasr söyledi.

Ve **تَغَلْغَلَ**: yürüyüşte hızlandı; denir: **تَغَلْغَلوا فَمَضَوْا**.

Ve **رِسالَةٌ مُغَلْغَلَةٌ**: bir beldeden bir beldeye taşınmış mektup. **عِصامُ بن عُبَيْدٍ الزِّمّانيُّ** dedi ki:
أَبْلِغْ أبا مِسْمَعٍ عنِّي مُغَلْغَلَةً ... وفي العِتابِ حَياةٌ بينَ أقوامِ
Ve **ابنِ ذي يَزَن** hadîsinde:
مُغَلْغَلَةٌ مَغالِقُها تَغالى ... إلى صَنْعَاءَ من فَجٍّ عَميقِ

Ve (ضمّ ile) **الغُلاّنُ**: **الطَّلْحِ**ın bitkilikleri; yahut yerde, ağaçlı, gizli vadilerdir. **مُضَرِّسٌ الأسَديُّ** dedi ki:
تَعَرُّضَ حَوْرَاءِ المَدامِعِ تَرْتَعي ... تِلاعاً وغُلاّناً سَوائِلَ من رَمَمْ
Tekili **غالٌّ** ve **غَليلٌ**dir.

Ve Ebû Hanîfe dedi ki: **الغالُّ**: ağaçlı, çukur bir arazidir; ve **السَّلَمِ** ve **الطَّلْحِ**ın bitkilikleridir; ona “**غالٌّ من سَلَم**” denir; “**عِيصٌ من سِدْرٍ**” ve “**قَصيمَةٌ من غَضىً**” denildiği gibi.

**الغُلاّن**: bilinen bir bitkidir; tekili yine **غالٌّ**dır. Ve İbn Berrî, Zü’r-Rumme’ye ait olarak şu beyti okudu:
وَأَظْهرَ في غُلاّنِ رَقْدٍ وَسَيْلُه ... عَلاجيمُ لا ضَحْلٌ ولا مُتَضَحْضِحُ

Ve **تَغَلَّلَ** **بالغالِيَةِ**: çokluk için şeddelendi. Ve **تَغْلغَلَ** ve **اغْتَلَّ**: **تغَلَّف** etti; yani onunla koku sürdü. Ebû Sahr dedi ki:
سِراجُ الدُّجى تَغْتَلُّ بالمِسكِ طَفْلَةٌ ... فلا هي مِتْفالٌ ولا هي أَكْهَبُ

Ve onu onunla **غَلَّلَه** **تَغْلِيلاً**: onu güzel kokuladı. Ve Âişe رضِيَ الله تَعالى عنها hadîsinde: “كنتُ أُغَلِّلُ لِحيَةَ رسولِ اللهِ صلّى الله عليه وسلَّم بالغالِيَةِ” yani onu onunla sıvarım yahut onu onunla giydiririm. Ve Süveyd el-Yeşkürî dedi ki:
وقُروناً سابِغاً أَطْرَافُها ... غَلَّلَتْها رِيحُ مِسْكٍ ذي فَنَعْ

اللِّحْيانيُّ hikâye etti: **تغَلَّى بالغالِيَةِ**; artık ya **الغالِيَةِ** lafzından olur, yahut da şunu murad etti: **تغَلَّلَ**; sonra son **اللامِ**’dan bir **ياءً** bedel kıldı; nitekim dediler: **تظَنَّيْتُ** (aslında) **تظَنَّنْتُ**’da; ve birincisi daha kıyasîdir. Ve **الفَرّاءُ** dedi: denilir: **تغَلَّلْتُ بالغالِيَةِ**; ve denilmez: **تغَلَّيْتُ**. Ve **الصِّحاح**’ta: **أبو نصرٍ** dedi: **الأَصْمَعِيّ**’ye sordum: **تغَلَّلْتُ**’un **الغالِيَة**’den (kullanılması) câiz olur mu? Dedi ki: eğer muradın, onu sakalına yahut bıyığına soktuğun ise, câizdir. Ve **الليثُ** dedi: **الغالِيَة**’den (şöyle) denilir: **غَلَّلْتُ** ve **غَلَّفْتُ** ve **غَلَّيْتُ**; ve **المُعتَلِّ**’de, Allah Teâlâ dilerse, gelecektir.

Ve **الغَلائل**: zırhlardır yahut onların, halka başları arasında toplayan çivileridir; çünkü onlar içine **تُغَلُّ** olunur; yani sokulur; yahut (zırhların) altına giyilen astarlardır; yani zırhların altına. Tekili **غَليلَة**’dir. **النابغةُ** dedi ki:
عُلِيْنَ بكِدْيُونٍ وأُبْطِنَّ كَرَّةً ... فهُنَّ وِضاءٌ صافِياتُ الغَلائلِ
**الغَلائل**’i saflıkla tahsis etti; çünkü zırhlardan paslanan en son şey odur. Ve onu astarlar kılan kimse, zırhları temiz kılmış olur; **الغَلائل**’i paslandırmamış olurlar.

Ve **لَبيدٌ** çiviler hakkında dedi ki:
" وأحكَمَ أَضْغَانَ القَتيرِ الغَلائلُ

Ve **غَلْغَلَةُ**: ع. Dedi ki:
هنالِكَ لا أَخْشَى تنالُ مَقادَتي ... إذا حَلَّ بَيْتِي بينَ شُوطٍ وَغَلْغَلَهْ

Ve “**مالَه أُلَّ وغُلَّ**” (ikisini de zamme ile): bu, ona karşı bir bedduadır. Artık **أُلَّ**: bir hükümde itildi; ve **غُلَّ**: delirdi; sonra boynuna **الغُلَّ** konuldu.

Ve **اغْتَلَلْتُ الشرابَ**: onu içtim. **اغْتَلَلْتُ الثَّوبَ**: onu elbiselerin altında giydim.

**اغْتَلَّت الغنَمُ**: ona **الغَلَلُ** (harekeli) ve **الغُلالَةِ** (zammeli) isabet etti; ikisi de koyun için bir hastalıktır; **الإحليل**’dedir. Bu da şudur: sağan, memeyi silkeleyip içinde sütten bir şey bırakmaz; sonra (o kalan) kana yahut irinimsi akıntıya döner.

Ve **الغِلالَةِ** (tıpkı **ككِتابَةٍ**): **العُظَّامَة**’dır; o, kadının izârının altında, kalçası üzerine bağladığı elbisedir; onunla kalçasını irileştirir. Bunu **ابْن الأَعْرابِيّ** söyledi. Ve şu beyti okudu:
" تَغْتَالُ عَرْضَ النُّقْبَةِ المُذالَهْ
" ولم تُنَطِّقْها على غِلالَهْ
" إلاّ لحُسنِ الخَلْقِ والنَّبالَهْ

Yine: halkanın iki başı arasında birleştiren çividir; çoğulu **الغَلائلُ**’dir; şahidi az önce geçti.

**غُلْغُلٌ** (tıpkı **كهُدْهُدٍ**): **البَحْرَيْن** yörelerinde bir dağdır.

Ve **غُلائل** (zamme ile): **خُزاعة** beldelerinden (bir yer); **العُباب**’da olduğu gibi.

Ve ben ona **مُغْتَلٌّ**’üm; yani iştiyaklıyım; bu mecazdır.

Ve **اسْتَغلَّ عَبْدَه**: yani ona, kendisine **يُغِلَّ** etmesini yükledi; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi.

**اسْتَغلَّ المُسْتَغَلاَّتِ**: onun **غَلَّتَها**’sını aldı; yine **الصِّحاح**’ta olduğu gibi.

Denilir: bu şeyhin **غَلُولُ**’u ne güzel; **كصَبُورٍ**: yani içine soktuğu yiyecek; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi. Başkası şunu artırdı: yani yediği beslenmeyi murad eder. Ve yine, içtiği bir içecek hakkında da denilir.

Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **رجلٌ مُغِلٌّ**; yani kine sebat eden.

Ve **غَلَّ** ve **أَغَلَّ الرجلُ**: hıyanet sahibi oldu. Ondandır **شُرَيْحٍ** hadisi: “**ليس على المُستَعيرِ غيرِ المُغِلِّ ضَمانٌ**”. Yani âriyet ve vedîada hıyanet etmezse, ona garanti yoktur. Ve denildi: buradaki **المُغِلُّ**, **المُستَغِلُّ**’dür; onunla kabzeden kimseyi murad etti; çünkü kabz ile **مُستَغِلاًّ** olur. **ابنُ الأثير** dedi: birincisi veçhtir.

Ve **الإغلالُ**: açık baskındır. Ve ayrıca: başkasına hıyanet üzerinde yardım etmektir. Ve ayrıca: zırhları giymektir. Ve bunların hepsiyle hadis tefsir edildi: “**لا إغْلالَ ولا إسْلال**”; ve **سلل**’de de zikredilmiştir.

Ve **أغَلَّ الخَطيبُ**: sözünde isabet etmedi. **أبو وَجْزَةَ** dedi ki:
خُطَباءُ لا خُرْقٌ ولا غُلُلٌ إذا ... خُطَباءُ غيرِهم أَغَلَّ شِرارُها

Ve **الغُلَّة** (zamme ile): **ابْن الأَعْرابِيّ**’den: kendisiyle gizlendiğin şeydir.

Ve **الغَلْغَلَةُ**: **الغَرْغَرَةِ** gibi, kırma manasındadır.

Ve **الغَلَلُ** (harekeli): ağaçlar arasında **يَتَغَلَّلُ** eden sudur; çoğulu **الأغْلالُ**’dır. **دُكَيْنٌ** dedi ki:
" يُنْجيهِ مِن مِثلِ حَمامِ الأغْلالْ
" وَقْعُ يَدٍ عَجْلَى ورِجلٍ شِمْلالْ
" ظَمْأَى النَّسا من تحت رَيّا من عالْ

Ve denildi: **الغَلَل**: yer yüzünde az bir görünüşle görünen, akan açık sudur; onun bir akışı yoktur; bazen gizlenir, bazen görünür. **الحُوَيْدِرَةُ** dedi ki:
لَعِبَ السُّيُولُ به فأصبحَ ماؤُهُ ... غَلَلاً يُقَطِّعُ في أُصولِ الخِرْوَعِ

Ve **أبو حنيفة** dedi: **الغَلَل**: vadinin yahut dere yatağının içinden, ağaçların içinde akan zayıf seldir.

Ve **تَغْلغَلَ الماءُ في الشجرِ**: onların arasına girdi.

Ve **أبو سعيد** dedi: sözümüz **غَلَلاً** gitmez; yani insanların üzerinden dürülüp kapanmamalıdır; bilakis görünmesi gerekir.

Ve ağacın damarı, toprağın içine derinlemesine gittiğinde ona **غُلْغُلٌ** denilir; çoğulu **غَلاغِلُ**’dir. **كَعْبٌ** dedi ki:
وَتَفْتَرُّ عن غُرِّ الثَّنايا كأنَّها ... أقاحِيُّ تُرْوى من عُروقِ غَلاغِلِ

Ve **الغُلَّةُ** (zamme ile): o **العُظّامَة**’dır; çoğulu **الغُلَل**. Bunu **ابنُ بَرِّي** söyledi ve şu beyti okudu:
كَفاها الشَّبابُ وَتَقْويمُه ... وحُسْنُ الرُّواءِ ولُبْسُ الغُلَلْ

Ve **السُّلَمِيُّ** dedi: ona hançeri ve mızrak ucunu **غَشَّ** etti ve ona **غَلَّه** etti; yani o farkında değilken ona soktu.

Ve **الغالَّة**: deniz kıyısından kopan şeydir; sonra bir yerde toplanır.

Ve **غُلَّتْ يدُه إلى عنُقِه**: yani infaktan alıkonuldu.

Ve Araplar kadından **بالغُلِّ** ile kinaye ederler. Ve hadiste: “**إنّ من النساءِ غُلاًّ قَمِلاً يَقْذِفُه اللهُ في عنُقِ مَن يشاء**”. Bunun aslı şudur: Araplar bir esiri esir aldıklarında, onu, kıldan (kaplı) bir deri bağ ile **غَلُّوه** ederlerdi; sonra, o boynunda, kabuk bağlayıp kuruduğunda, onda bitlenme olurdu; böylece onun üzerinde iki mihnet toplanırdı: bit ve **الغُلُّ**.

Ve falan, ailesine **يُغِلُّ** eder: yani onlara **بالغَلَّة** getirir.

Ve **غَلَّ على الشيءِ غَلاًّ** ve **أغَلَّ**: sustu. Ve ayrıca: ikamet etti.

Ve **غَلَّ الإهابَ**: yüzme sırasında onda (et) bıraktı; **أغَلَّ**’de bir lugattır.

Ve **أغَلَّ القومُ**: **الغَلَّة** vaktine girdiler.

Ve **أغَلَّ الرجلَ**: onu **غالاًّ** buldu.

Ve onun, onu **يَغْتَلُّها** ettiği bir **أُرَيْضَةٌ**’si vardır: **يَسْتَغِلُّها** gibidir.

Ve **الغَلَّةِ**’nin çoğulu **غِلالٌ** (kesre ile)’dir.

Ve **الغُلَّة** (zamme ile): **ابْن الأَعْرابِيّ**’den: ibrikin başına bağlanan bir bez parçasıdır; çoğulu **غُلَلٌ**’dir.

Ve **الغَلَل** (harekeli): süzgeçtir; bunu **الجَوْهَرِيّ** nakletti. Ve **لَبيدٍ**’in şu beytini okudu:
لها غَلَلٌ من رازِقِيٍّ وكُرْسُفٍ ... بأَيْمانِ عُجْمٍ يَنْصُفونَ المَقاوِلا
yani ibrikin başındaki tıkaç-bez (**الفِدامَ**)ı. Ve bazısı onu **غُلَلٌ** (zamme ile) rivayet eder: **غُلَّةٍ**’nin çoğulu.

Ve **المُغَلْغَلَة** (ikinci **الغَينِ**’i kesre ile): hızlı olandır.

Ve **الغَلَل** (harekeli): yüzüldüğünde deride bırakılan ettir.

Ve **الغُلْغُلَة** (zamme ile): seslerin uğultusudur.
