# غلل — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%84%D9%84/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: غلل

الغَلَّةُ: واحد الغَلاَّت. والغَلَلُ: الماء بين الأشجار والجمع الأغلالُ. وقال أبو عمرو: الغلل الماء الذي ليس له جِريَةٌ، وإنَّما يظهر على وجه الأرض ظهوراً قليلاً، فيخفى مرّةً ويظهر مرّةً. والغَلَلُ: المِصفاةُ. والغالُّ: أرضٌ مطمئنّة ذات شجر، ومنابتُ السَلَمِ والطَلْحِ. والغالُّ أيضاً: نبتٌ، والجمع غُلاَّنٌ بالضم. وبعيرٌ غَلاَّنُ بالفتح: شديد العطش، وكذلك المُغْتَلُّ. ويقال: نِعْمَ غَلولُ الشيخ هذا، أي الطعام الذي يدخِلُه جوفَه، على فَعولٍ بفتح الفاء. والغِلالَةُ: شِعارٌ يلبس تحت الثوب وتحت الدِرع أيضاً. والغِلُّ بالكسر: الغشُّ والحِقدُ أيضاً. وقد غلّ صدره يَغِلُّ بالكسر غِلاًّ، إذا كان ذا غش أو ضِغْنٍ وحقدٍ. والغُلُّ بالضم: واحد الأغْلال. يقال: في رقبته غُلٌّ من حديد. ومنه قيل للمرأة السيِّئة الخلق: غُلٌّ قَمِلٌ. وأصله أن الغُلَّ كان يكون من قِدٍّ، وعليه شعرٌ، فَيَقْمَلُ. وغَلَلْتُ يده إلى عنقه، وقد غُلَّ فهو مَغْلولٌ. يقال: ما له أُلَّ وغُلَّ. والغُلُّ أيضاً والغُلَّةُ: حرارة العطش، وكذلك الغَليلُ. تقول منه: غُلَّ الرجلُ يُغَلُّ غَلَلاً، فهو مَغْلولٌ، على ما لم يسمّ فاعله. والغَليلُ: الضِغْنُ والحقدُ، مثل الغُلِّ. والغَليلُ: النوى يخلط بالقَتِّ، تعلُفه الناقة. وغَلَّهُ فانْغَلَّ، أي أدخله فدخل. قال بعض العرب: ومنها ما يُغَلُّ، يعني من الكباش، أي يدخل قضيبه من غير أن يرفع الألْيَةَ. وغَلَّ أيضاً: دخل، يتعدَّى ولا يتعدَّى. يقال: غَلَّ فلانٌ المفاوزَ، أي دخلها وتوسّطها. وغلَّ من المَغْنَمِ غُلولاً، أي خان. وأغَلَّ مثله. وغَلَّ الماء بين الأشجار، إذا جرى فيها، يَغُلُّ بالضم في جميع ذلك.
قال أبو عبيد: الغُلولُ في المغنمِ خاصَّةً، ولا نراه من الخيانة ولا من الحقد، وممَّا يبيِّن ذلك أنَّه يقال من الخيانة أغَلَّ يُغِلُّ، ومن الحقد غَلَّ يَغِلُّ بالكسر، ومن الغُلولِ غَلَّ يَغُلُّ بالضم. وغَلَّ البعير أيضاً: إذا لم يقض رِيَّه. وأغَلَّ الرجلُ: خان. قال النمر:
جزى الله عنا حمزَةَ ابنةَ نوفلٍجزاءَ مُغِلٍّ بالأمانة كـاذبِ
وفي الحديث: "لا إغْلالَ ولا إسْلالَ"، أي لا خيانة ولا سرقة، ويقال: ولا رشوة. وأغَلَّتِ الضياع: من الغلةِ. وأغَلَّ القومُ: إذا بلغتْ غَلَّتُهُمْ. وفلان يُغِلُّ على عياله، أي يأتيهم بالغَلَّةِ. وأغَلَّ الجازرُ في الإهاب، إذا سلخ فترك من اللحم ملتزِقاً بالإهاب. وأغَلَّ الوادي، إذا أنبت الغُلاَّنَ. وأغَلَّ الرجل بصره، إذا شدَّد النظر. واسْتَغَلَّ عبدَه، أي كلَّفه أن يُغِلَّ عليه. واسْتِغلالُ المُسْتَغَلاَّتِ: أخْذُ غَلَّتِها.

### Türkçe

**الغَلَّةُ**: **الغَلاَّت**’ın biridir. **الغَلَلُ**: ağaçlar arasındaki sudur; çoğulu **الأغلالُ**’dır. Ebû Amr dedi: **الغلل** akıntısı olmayan sudur; ancak yer yüzünde az bir görünüşle görünür; bir defa gizlenir, bir defa görünür. **والغَلَلُ**: **المِصفاةُ**’dır. **والغالُّ**: ağaçlı, alçak bir arazi; **السَلَمِ** ve **الطَلْحِ**’ın bitme yerleri. **والغالُّ** ayrıca: bir bitkidir; çoğulu, ötre ile **غُلاَّنٌ**’dur. Ve fetha ile **غَلاَّنُ** bir deve: şiddetli susuzdur; aynı şekilde **المُغْتَلُّ**. Ve denir: “Ne güzel bu şeyhin **غَلولُ**’ü”, yani karnına soktuğu yiyecek; **فَعولٍ** vezninde, **الفاء**’nın fethasıyla. **والغِلالَةُ**: elbisenin altında ve zırhın altında da giyilen bir iç giysidir. **والغِلُّ** kesre ile: aldatma ve kin de. Ve “Göğsü kinlendi” denir: kesre ile **يَغِلُّ**; **غِلاًّ** (kesre ile), eğer aldatma yahut **ضِغْنٍ** ve kin sahibi ise. **والغُلُّ** ötre ile: **الأغْلال**’ın biridir. Denir: “Boynunda demirden bir **غُلٌّ** vardır.” Bundan dolayı kötü huylu kadına “**غُلٌّ قَمِلٌ**” denildi. Aslı şudur ki **الغُلَّ** **قِدٍّ**’den olurdu ve üzerinde kıl bulunurdu; böylece bitlenirdi. “Elini boynuna bağladım” denir: **غَلَلْتُ**; ve bağlanmış olur: **غُلَّ**; o hâlde o **مَغْلولٌ**’dür. Denir: “Onun ne **أُلَّ**’ü vardır ne **غُلَّ**’ü.” **والغُلُّ** ayrıca ve **الغُلَّةُ**: susuzluğun hararetidir; aynı şekilde **الغَليلُ**. Ondan şöyle dersin: “Adam susuzluğun hararetine tutuldu”: **غُلَّ الرجلُ يُغَلُّ غَلَلاً**; o hâlde o **مَغْلولٌ**’dür; faili adlandırılmamış üzere. **والغَليلُ**: **الغُلِّ** gibi, **الضِغْنُ** ve kindir. **والغَليلُ**: **النوى**’dır; **القَتِّ** ile karıştırılır; deve onu yemlenir. “Onu içeri soktu da içeri girdi” denir: **غَلَّهُ فانْغَلَّ**; yani onu içeri soktu, o da girdi. Bazı Araplar dedi: “Ve onlardan **يُغَلُّ** olanı vardır” — koçlardan demek ister — yani kuyruğu kaldırmadan penisini içeri sokar. **وغَلَّ** ayrıca: girdi; geçişli de olur geçişsiz de. Denir: “Falan çöllere girdi”: **غَلَّ فلانٌ المفاوزَ**; yani onlara girdi ve ortasına vardı. Ve ganimetten **غُلولاً** hıyanet etti: **غلَّ من المَغْنَمِ غُلولاً**; yani hainlik etti. **وأغَلَّ** de onun gibidir. Ve “Ağaçlar arasında su aktı” denir: **غَلَّ الماء بين الأشجار**; eğer onların içinde akarsa; bütün bunlarda ötre ile **يَغُلُّ**.

Ebû Ubeyd dedi: **الغُلولُ** ganimette özellikle olur; onu ne hıyanetten ne de kinden saymayız. Bunu açıklayan şey şudur ki: hıyanetten “**أغَلَّ يُغِلُّ**” denir; kinden “kesre ile **غَلَّ يَغِلُّ**” denir; **الغُلولِ**’den ise “ötre ile **غَلَّ يَغُلُّ**” denir. Ve deve de **غَلَّ**: eğer suya kanmasını gidermediyse. Ve adam **أغَلَّ**: hainlik etti. En-Nemir dedi:
جزى الله عنا حمزَةَ ابنةَ نوفلٍجزاءَ مُغِلٍّ بالأمانة كـاذبِ

Ve hadiste: “**لا إغْلالَ ولا إسْلالَ**”, yani ne hıyanet ne hırsızlık; ve denir: ne de rüşvet. Ve **الضياع** ürün verdi: **أغَلَّتِ الضياع**; **الغلةِ**’dendir. Ve kavim **أغَلَّ**: eğer onların **غَلَّتُهُمْ**’u ulaştıysa. Ve falan, ailesine **يُغِلُّ**: yani onlara **الغَلَّةِ** getirir. Ve kasap deride **أغَلَّ**: eğer yüzdü de deriye yapışık et bıraktıysa. Ve vadi **أغَلَّ**: eğer **الغُلاَّنَ** bitirdiyse. Ve adam gözünü **أغَلَّ**: eğer bakışı şiddetlendirdiyse. Ve “Kölesini **اسْتَغَلَّ**” denir: yani ona, kendisine **يُغِلَّ** etmesini yükledi. Ve **اسْتِغلالُ المُسْتَغَلاَّتِ**: onların **غَلَّتِها**’sını almaktır.
