# غلل — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%84%D9%84/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: غلل

الغل والغلة، بضمهما، والغلل محركة، والغليل كأمير كله: العطش، أو شدته وحرارته قل أو كثر، أو حرارة الجوف لوحا وامتعاضا، وقد غل - بالضم - فهو غليل ومغلول ومغتل، بين الغلة. وبعير غال وغلان: شديد العطش. وقد غل البعير يغل، بفتحهما غلة، واغتل: لم يقض ريه، قال شيخنا: قوله: بفتحهما هذا في الظاهر، وأما في الأصل فالماضي مكسور كمل يمل، كما هو السماع والقياس؛ لأن عينه ولامه ليسا أو أحدهما حرف حلق، انتهى. والغليل: الحقد والحسد كالغل، بالكسر. أيضا: الضغن والغش والعداوة، قال الله تعالى:  ونزعنا ما في صدورهم من غل  قال الزجاج: أي لا يحسد بعض أهل الجنة بعضا في علو المرتبة لأن الحسد غل، وهو أيضا كدر، والجنة مبرأة من ذلك. وقد غل صدره يغل، من حد ضرب، غلا: إذا كان ذا غش أو ضغن وحقد. الغليل: النوى يخلط بالقت، وكذلك بالعجين للناقة، وفي الصحاح: تعلفه الناقة، تقول: غللت للناقة، وأنشد لعلقمة:
  سلاءة كعصا النهدي غل لهـا                      ذو فيئة من نوى قران معجوم قوله: ذو فيئة، أي ذو رجعة، يريد أن النوى علفته الإبل ثم بعرته، فهو أصلب، شبه نسورها واملاسها بالنوى الذي بعرته الإبل، والنهدي: الشيخ المسن فعصاه ملساء، ومعجوم: معضوض، أي عضته الناقة فرمته لصلابته. ربما سميت حرارة الحب والحزن غليلا. وأغل إغلالا: خان، قال النمر بن تولب:
  جزى الله عنا جمرة ابنة نوفل                      جزاء مغل بالأمانة كـاذب وأنشد ابن بري:
  حدثت نفسك بالوفاء ولم تكن                      للغدر خائنة مغل الإصبـع ومنه الحديث:  لا إغلال ولا إسلال  أي لا خيانة ولا سرقة، ويقال: لا رشوة، كما في الصحاح، وقد ذكر في س-ل-ل. قال نصير الرازي: أغل إبله إغلالا: أساء سقيها فلم ترو، وصدرت غوال، الواحدة غالة، وقال الأزهري: أغللت الإبل: إذا أصدرتها ولم تروها، بالغين، وهي حرارة العطش، وقد رواه أبو عبيد عن أبي زيد بالعين المهملة، وهو تصحيف وقد تقدم.
 وقد غلت هي، وهي غالة، من إبل غوال. أغل الجارز في الجلد: إذا أخذ بعض اللحم والشحم في السلخ، وترك بعضه ملتزقا بالجلد. أغل فلان: اغتلت غنمه، أي عطشت. أغل الوادي: أنبت الغلان، بالضم، جمع غال، لنبت يأتي ذكره. أغل القوم: بلغت غلتهم، ويأتي في معنى الغلة قريبا. أغل الرجل البصر: إذا شدد النظر. أغلت الضياع: أعطت الغلة، فهي مغلة، إذا أتت بشيء وأصلها باق، قال زهير:
  فتغلل لكم ما لا تغل لأهلـهـا                      قرى بالعراق من قفيز ودرهم وقال الراجز:
  أقبل سيل جاء من عند الله
  يحرد حرد الجنة المغلـه

  أغل فلانا: نسبه إلى الغلول والخيانة، ومنه قراءة من قرأ:  وما كان لنبي أن يغل  أي يخون، أي ينسب إلى الغلول، وهي قراءة أصحاب عبد الله، يريدون يسرق، قاله ابن السكيت، ونقله الفراء أيضا، وقيل: معناه على هذه: لا يخونه أصحابه، أو لا يخان، أي لا يؤخذ من غنيمته، وكان أبو عمرو بن العلاء ويونس يختاران:  وما كان لنبي أن يغل  وقال ابن بري: قل أن تجد في كلام العرب ما كان لفلان أن يضرب على أن يكون الفعل مبنيا للمفعول، وإنما تجده مبنيا للفاعل، كقولك: ما كان لمؤمن أن يكذب، وما كان لنبي أن يخون، وما كان لمحرم أن يلبس، قال: وبهذا يعلم صحة قراءة من قرأ:  وما كان لنبي أن يغل  على إسناد الفعل للفاعل دون المفعول. وغل غلولا: خان، ومنه قوله تعالى:  وما كان لنبي أن يغل  وهي قراءة ابن كثير وأبي عمرو وعاصم وروح وزيد كأغل، أو خاص بالفيء والمغنم، قال ابن السكيت: لم نسمع في المغنم إلا غل غلولا، وقال أبو عبيد: الغلول من المغنم خاصة، ولا نراه من الخيانة ولا من الحقد، ومما يبين ذلك أنه يقال من الخيانة: أغل يغل، ومن الحقد: غل يغل، بالكسر، ومن الغلول: غل يغل، بالضم، وقال ابن الأثير: الغلول: الخيانة في المغنم، والسرقة، وكل من خان في شيء خفية فقد غل، وسميت غلولا لأن الأيدي فيها تغل، أي يجعل فيها الغل. غل في الشيء غلا: أدخل، وقال بعض العرب: ومنها ما يغل؛ يعني من الكباش ما يدخل قضيبه من غير أن يرفع الإلية، كغلغل، يقال: غله وغلغله: إذا أدخله. غل أيضا: دخل، يتعدى ولا يتعدى، ويقال: غل فلان المفاوز: أي دخلها وتوسطها، كانغل، وهو مطاوع غله غلا. وتغلل في الشيء وتغلغل: دخل فيه، يكون ذلك في الجواهر والأعراض، قال ذو الرمة يصف الثور والكناس:
  يحفره عـن كـل سـاق دقـيقة                      وعن كل عرق في الثرى متغلغل وأنشد ثعلب لعبيد الله بن عبد الله بن عتبة بن مسعود في العرض:
  تغلغل حب عثمة في فؤادي                      فباديه مع الخافـي يسـير

  وفي حديث المخنث هيت لما وصف المرأة قال له: قد تغلغلت يا عدو الله، الغلغلة إدخال الشيء في الشيء حتى يلتبس به ويصير من جملته، أي بلغت بنظرك من محاسن هذه المرأة حيث لا يبلغ ناظر، ولا يصل واصل، ولا يصف واصف. غل الغلالة: لبسها تحت الثياب، وهي: أي الغلالة، بالكسر: شعار يلبس تحت الثوب؛ لأنه يتغلل فيها، أي يدخل كالغلة، بالضم تغل تحت الدرع، أي تدخل، وجمعها الغلائل والغلل. غل الدهن في رأسه: أدخله في أصول شعره، وغل شعره بالطيب: أدخله فيه. غل بصره: حاد عن الصواب، عن ابن الأعرابي. غل الماء بين الأشجار: إذا جرى فيها، يغل، بالضم. غل المرأة: حشاها، ولا يكون إلا من ضخم، حكاه ابن الأعرابي. غل فلانا يغله غلا: وضع في عنقه أو يده الغل، بالضم، وهو الجامعة من حديد، م معروف، وقد غل فهو مغلول، ويقال: جعل الله في كبده غلة، وفي صدره غلا، وفي ماله غلولا، وفي عنقه غلا، ج: أغلال، وقد تكرر ذكره في القرآن والسنة، ويراد بها التكاليف الشاقة، والأعمال المتعبة. والغلة: الدخل من كراء دار، وأجر غلام، وفائدة أرض من ريعها أو كرائها، والجمع الغلات، وفي الحديث:  الغلة بالضمان  ، وقال ابن الأثير: هو كحديثه الآخر:  الخراج بالضمان  ، والغلة: الدخل الذي يحصل من الزرع والثمر واللبن والإجازة والنتاج ونحو ذلك. وأغلت الضيعة: أعطتها أي الغلة، وهذا قد تقدم بعينه، فهو تكرار. والغلغلة: السرعة في السير. غلغلة، بلا لام: شعاب تسيل من جبل الريان، وهو جبل أسود طويل بأجأ، قاله نصر. وتغلغل: أسرع في السير، يقال: تغلغلوا فمضوا. ورسالة مغلغلة: محمولة من بلد إلى بلد، قال عصام بن عبيد الزماني:
  أبلغ أبا مسمع عني مغلغلة                      وفي العتاب حياة بين أقوام وفي حديث ابن ذي يزن:
  مغلغلة مغالقها تغـالـى                      إلى صنعاء من فج عميق والغلان بالضم: منابت الطلح، أو أودية غامضة في الأرض ذات شجر، قال مضرس الأسدي:
  تعرض حوراء المدامع ترتعي                      تلاعا وغلانا سوائل من رمم الواحد غال وغليل. وقال أبو حنيفة: الغال: أرض مطمئنة ذات شجر، ومنابت السلم والطلح يقال لها: غال من سلم، كما يقال: عيص من سدر، وقصيمة من غضى. الغلان: نبات، م معروف، الواحد غال أيضا، وأنشد ابن بري لذي الرمة:
  وأظهر في غلان رقد وسـيلـه                      علاجيم لا ضحل ولا متضحضح وتغلل بالغالية، شدد للكثرة، وتغلغل واغتل: تغلف، أي تطيب بها، قال أبو صخر:
  سراج الدجى تغتل بالمسك طفلة                      فلا هي متفال ولا هي أكهـب وغلله بها تغليلا طيبه، وفي حديث عائشة رضي الله تعالى عنها: كنت أغلل لحية رسول الله صلى الله عليه وسلم بالغالية، أي ألطخها أو ألبسها بها، وقال سويد اليشكري:
  وقرونا سابغا أطرافـهـا                      غللتها ريح مسك ذي فنع

  وحكى اللحياني: تغلى بالغالية، فإما أن يكون من لفظ الغالية، وإما أن يكون أراد: تغلل، فأبدل من اللام الأخيرة ياء كما قالوا: تظنيت في تظننت، والأول أقيس، وقال الفراء: يقال: تغللت بالغالية، ولا يقال تغليت، وفي الصحاح: قال أبو نصر: سألت الأصمعي: هل يجوز تغللت، من الغالية? فقال: إن أردت أنك أدخلتها في لحيتك أو شاربك فجائز، وقال الليث: يقال، من الغالية: غللت وغلفت وغليت، وسيأتي في المعتل إن شاء الله تعالى. والغلائل: الدروع، أو مساميرها الجامعة بين رؤوس الحلق، لأنها تغل فيها أي تدخل، أو بطائن تلبس تحتها أي تحت الدروع، الواحد غليلة، قال النابغة:
  علين بكديون وأبطـن كـرة                      فهن وضاء صافيات الغلائل خص الغلائل بالصفاء، لأنها آخر ما يصدأ من الدروع، ومن جعلها البطائن جعل الدروع نقية لم يصدئن الغلائل. وقال لبيد في المسامير:
  وأحكم أضغان القتير الغلائل وغلغلة: ع، قال:
  هنالك لا أخشى تنال مقادتـي                      إذا حل بيتي بين شوط وغلغله وماله أل وغل، بضمهما، وهو دعاء عليه، فأل: دفع في قضاء، وغل: جن فوضع في عنقه الغل. واغتللت الشراب: شربته. اغتللت الثوب: لبسته تحت الثياب. اغتلت الغنم: أخذته الغلل، بالتحريك والغلالة، بالضم وهما داء للغنم في الإحليل، وذلك أن لا ينفض الحالب الضرع فيترك فيه شيئا من اللبن فيعود دما أو خرطا. والغلالة، ككتابة: العظامة، وهو الثوب الذي تشده المرأة على عجيزتها تحت إزارها تضخم بها عجيزتها، قاله ابن الأعرابي، وأنشد:
  تغتال عرض النقبة المذاله
  ولم تنطقها على غلاله
  إلا لحسن الخلق والنباله أيضا: المسمار الذي يجمع بين رأسي الحلقة والجمع الغلائل، وقد تقدم شاهده قريبا. غلغل، كهدهد: جبل بنواحي البحرين. وغلائل، بالضم: من بلاد خزاعة، كما في العباب. وأنا مغتل إليه؛ أي مشتاق، وهو مجاز. واستغل عبده، أي كلفه أن يغل عليه، كما في الصحاح. استغل المستغلات: أخذ غلتها، كما في الصحاح أيضا. يقال: نعم غلول الشيخ هذا، كصبور: أي الطعام الذي يدخله جوفه، كما في الصحاح، زاد غيره: يعني التغذية التي تغذاها، ويقال أيضا في شراب شربه. ومما يستدرك عليه: رجل مغل أي مضب على حقد. وغل وأغل الرجل: صار صاحب خيانة، ومنه حديث شريح: ليس على المستعير غير المغل ضمان. أي إذا لم يخن في العارية والوديعة فلا ضمان عليه، وقيل: المغل هنا المستغل، وأراد به القابض لأنه بالقبض يكون مستغلا، قال ابن الأثير: والأول الوجه. والإغلال: الغارة الظاهرة. وأيضا: إعانة الغير على الخيانة. وأيضا: لبس الدروع، وبكل ذلك فسر الحديث:  لا إغلال ولا إسلال  ، وقد ذكر في س-ل-ل أيضا. وأغل الخطيب: لم يصب في كلامه، قال أبو وجزة:
  خطباء لا خرق ولا غلل إذا                      خطباء غيرهم أغل شرارها والغلة، بالضم: ما تواريت فيه، عن ابن الأعرابي. والغلغلة، كالغرغرة، في معنى الكسر. والغلل، محركة: الماء الذي يتغلل بين الشجر، والجمع الأغلال، قال دكين:
  ينجيه من مثل حـمـام الأغـلال
  وقع يد عجلى ورجل شـمـلال
  ظمأى النسا من تحت ريا من عال وقيل: الغلل: الماء الظاهر الجاري على وجه الأرض ظهورا قليلا، وليس له جرية فيخفى مرة ويظهر مرة، قال الحويدرة:

  لعب السيول به فأصبح مـاؤه                      غللا يقطع في أصول الخروع وقال أبو حنيفة: الغلل: السيل الضعيف يسيل من بطن الوادي أو التلع في الشجر. وتغلغل الماء في الشجر: تخللها. وقال أبو سعيد: لا يذهب كلامنا غللا: أي لا ينبغي أن ينطوي عن الناس، بل يجب أن يظهر. ويقال لعرق الشجر إذا أمعن في الأرض: غلغل، والجمع غلاغل، قال كعب:
  وتفتر عن غر الثنـايا كـأنـهـا                      أقاحي تروى من عروق غلاغل والغلة بالضم: هي العظامة، والجمع الغلل، قاله ابن بري، وأنشد:
  كفاها الشباب وتقـويمـه                      وحسن الرواء ولبس الغلل وقال السلمي: غش له الخنجر والسنان، وغله له: أي دسه له وهو لا يشعر به. والغالة: ما ينقطع من ساحل البحر فيجتمع في موضع. وغلت يده إلى عنقه: أي أمسكت عن الإنفاق. والعرب تكني عن المرأة بالغل، وفي الحديث:  إن من النساء غلا قملا يقذفه الله في عنق من يشاء  ، والأصل في ذلك أن العرب كانوا إذا أسروا أسيرا غلوه بغل من قد وعليه شعر، فربما قمل في عنقه إذا قب ويبس، فيجتمع عليه محنتان: القمل والغل. وفلان يغل على عياله: أي يأتيهم بالغلة. وغل على الشيء غلا وأغل: سكت. وأيضا: أقام. وغل الإهاب: أبقى فيه عند السلخ، لغة في أغل. وأغل القوم: صاروا في وقت الغلة. وأغل الرجل: وجده غالا. وله أريضة يغتلها: مثل يستغلها. وجمع الغلة غلال بالكسر. والغلة، بالضم: خرقة تشد على رأس الإبريق، عن ابن الأعرابي، والجمع غلل. والغلل، محركة: المصفاة، نقله الجوهري، وأنشد للبيد:
  لها غلل من رازقي وكرسف                      بأيمان عجم ينصفون المقاولا يعني الفدام الذي على رأس الإبريق، وبعضهم يرويه غلل، بالضم، جمع غلة. والمغلغلة، بكسر الغين الثانية: المسرعة. والغلل، محركة: اللحم الذي ترك على الإهاب حين سلخ. والغلغلة، بالضم: لغط الأصوات.

### Türkçe

**الغل** ve **الغلة**; ikisi de ḍamme ile; ve **الغلل** harekeli; ve **الغليل** ( **أمير** gibi) hepsi: susuzluk; yahut onun şiddeti ve harareti, az olsun çok olsun; yahut iç boşluğunun harareti, yanma ve hoşnutsuzluk olarak. Ve (kişi) **غل** etti — ḍamme ile — artık o **غليل** ve **مغلول** ve **مغتل**’dir; **الغلة** arasında. Ve **بعير غال** ve **غلان**: susuzluğu şiddetli. Ve deve **غل** etti, **يغل** eder; ikisi de fetḥa ile; **غلة** (olarak). Ve **اغتل**: kanıncaya dek su içmedi. Şeyhimiz dedi ki: “ikisi de fetḥa ile” sözü bu, görünüşte böyledir; asılda ise mâzî, **كمل يمل** gibi kesralıdır; işitilen ve kıyas olan budur; çünkü onun **عين**’i ve **لام**’ı, ikisi de yahut ikisinden biri boğaz harfi değildir; bitti. Ve **الغليل**: kin ve haset, **الغل** gibi; kesra ile. Yine: **الضغن** ve **الغش** ve düşmanlık. Allah Teâlâ dedi ki: **ونزعنا ما في صدورهم من غل**. Zecâc dedi ki: yani cennetin ehlinden bazısı, mertebenin yüceliğinde bazısını kıskanmaz; çünkü haset **غل**’dür; o aynı zamanda bulanıklıktır; cennet bundan arındırılmıştır. Ve onun göğsü **غل** etti, **يغل** eder; **حد ضرب** vezninden; **غلا**: eğer hile yahut **ضغن** ve kin sahibi ise.

**الغليل**: çekirdek; **القت** ile karıştırılır; aynı şekilde deve için hamurla da (karıştırılır). **الصحاح**’ta: deve onu yer; “deve için **غللت** ettim” dersin. Ve Alkame’den şu beyit okunmuştur:
  سلاءة كعصا النهدي غل لهـا                      ذو فيئة من نوى قران معجوم
Onun sözü: **ذو فيئة**; yani dönüş sahibi. İster ki: çekirdeği develer yem olarak yedi, sonra onu dışkıladı; o daha katıdır. Onun (yani) tırnaklarını ve pürüzsüzlüğünü, develerin dışkıladığı çekirdeğe benzetti. Ve **النهدي**: yaşlı ihtiyar; onun asası pürüzsüzdür. Ve **معجوم**: ısırılmış; yani deve onu ısırdı da katılığından dolayı attı. Bazen aşkın ve hüznün harareti **غليل** diye adlandırıldı.

Ve **أغل** etti, **إغلالا**: hıyanet etti. Nemer b. Tevleb dedi ki:
  جزى الله عنا جمرة ابنة نوفل                      جزاء مغل بالأمانة كـاذب
İbn Berrî şu beyti okuttu:
  حدثت نفسك بالوفاء ولم تكن                      للغدر خائنة مغل الإصبـع
Ve ondan hadis: **لا إغلال ولا إسلال**; yani ne hıyanet ne hırsızlık. Ve “rüşvet yok” da denir; **الصحاح**’ta olduğu gibi; ve **س-ل-ل**’de zikredilmiştir. Nasîr er-Râzî dedi ki: “Develerini **أغل** etti, **إغلالا**: sulamasını kötü yaptı da kanmadılar; ve **غوال** olarak döndüler; bir tanesi **غالة**.” Ezherî dedi ki: “**أغللت الإبل**: onları kanırmadan döndürdüğün zaman”; **بالغين** ile; ve o, susuzluğun hararetidir. Ebû Ubeyd onu Ebû Zeyd’den **بالعين المهملة** ile rivayet etti; o bir tashîftir; ve daha önce geçti.

Ve o (dişi deve) **غلت** etti; ve o **غالة**’dir; **إبل غوال**’dan. **الجارز** deride **أغل** etti: yüzmede etin ve yağın bir kısmını aldı, bir kısmını da deriye yapışık bıraktı. Falan **أغل** etti: koyunları **اغتلت** etti; yani susadı. Vadi **أغل** etti: **الغلان**’ı bitirdi; ḍamme ile; **غال**’ın çoğulu; zikri gelecek bir bitki için. Kavim **أغل** etti: onların **غلة**’leri ulaştı; ve **الغلة** manasında yakında gelir. Adam bakışı **أغل** etti: bakışı şiddetlendirdi. Tarlalar **أغلت**: **الغلة** verdi; artık o **مغلة**’dir; bir şey getirdiği ve aslı baki kaldığı zaman. Züheyr dedi ki:
  فتغلل لكم ما لا تغل لأهلـهـا                      قرى بالعراق من قفيز ودرهم
Ve râciz dedi ki:
  أقبل سيل جاء من عند الله
  يحرد حرد الجنة المغلـه

Falanı **أغل** etti: onu **الغلول** ve hıyanete nisbet etti. Ve ondan, şu şekilde okuyan kimsenin kıraati: **وما كان لنبي أن يغل**; yani hıyanet eder; yani **الغلول**’a nisbet edilir. Bu, Abdullah’ın ashabının kıraatidir; “çalmak isterler” dedi; bunu İbn Sikkît söyledi; Ferrâ da nakletti. Ve denildi ki: bunun üzerine manası: ashabı ona hıyanet etmez; yahut ona hıyanet edilmez; yani ganimetinden bir şey alınmaz. Ebû Amr b. Alâ ve Yûnus şu kıraati seçerlerdi: **وما كان لنبي أن يغل**. İbn Berrî dedi ki: Arapların كلامında “**ما كان لفلان أن يضرب**”ı, fiilin mef‘ûle bina edilmesi üzere, az bulursun; onu ancak fâile bina edilmiş bulursun; senin sözün gibi: “**ما كان لمؤمن أن يكذب**”, “**وما كان لنبي أن يخون**”, “**وما كان لمحرم أن يلبس**”. Dedi ki: bununla, şu şekilde okuyan kimsenin kıraatinin sıhhati bilinir: **وما كان لنبي أن يغل**; fiilin mef‘ûle değil fâile isnadı üzere.

Ve **غل** etti, **غلولا**: hıyanet etti. Ve ondan O’nun sözü (Teâlâ): **وما كان لنبي أن يغل**; bu, İbn Kesîr’in, Ebû Amr’ın, Âsım’ın, Rûh’un ve Zeyd’in kıraatidir; **أغل** gibi; yahut fey’ ve ganimete mahsustur. İbn Sikkît dedi ki: ganimette **غل غلولا**’dan başka işitmedik. Ebû Ubeyd dedi ki: **الغلول** ganimetten özeldir; onu ne hıyanetten ne kinden sayarız. Bunu açıklayan şey şudur: hıyanetten “**أغل يغل**” denir; kinden “**غل يغل**” denir, kesra ile; **الغلول**’den “**غل يغل**” denir, ḍamme ile. İbnü’l-Esîr dedi ki: **الغلول**: ganimette hıyanet ve hırsızlıktır; ve her kim bir şeyde gizlice hıyanet ederse, muhakkak **غل** etmiştir. Ona **غلولا** adı verildi; çünkü eller onda **تغل** eder; yani onlara **الغل** konur.

Bir şeyde **غل** etti, **غلا**: soktu. Bazı Araplar dedi ki: “ve onlardan (koçlardan) **ما يغل** eden vardır”; yani koçlardan, kuyruğu kaldırmadan aletini sokan vardır; **غلغل** gibi. “**غله**” ve “**غلغله**” denir: onu soktuğu zaman. **غل** ayrıca: girdi; geçişli de olur geçişsiz de. Ve “falan çöllere **غل** etti” denir: yani onlara girdi ve ortasına vardı; **كانغل** gibi; ve o, “onu **غله غلا**”nın mutâvaatıdır.

Ve bir şeyin içine **تغلل** etti ve **تغلغل** etti: onun içine girdi; bu, cevherlerde ve arazlarda olur. Zü’r-Rumme, öküzü ve inini vasfederek dedi ki:
  يحفره عـن كـل سـاق دقـيقة                      وعن كل عرق في الثرى متغلغل
Sa‘leb, ırz hakkında Ubeydullah b. Abdullah b. Utbe b. Mes‘ûd’dan şu beyti okuttu:
  تغلغل حب عثمة في فؤادي                      فباديه مع الخافـي يسـير

Ve **المخنث** hadîsinde: “**هيت**” (dedi) — kadını vasfettiğinde — ona (şöyle) dedi: “Allah’ın düşmanı, gerçekten **تغلغلت** ettin.” **الغلغلة**: bir şeyi bir şeyin içine sokmak; ta ki onunla karışsın ve onun cümlesinden olsun; yani bu kadının güzelliklerinden, bakıcının ulaşmadığı, ulaşanın erişmediği, vasfedenin vasfetmediği yere bakışınla vardın.

**الغلالة**’yı **غل** etti: onu elbiselerin altında giydi. Ve o — yani **الغلالة** — kesra ile: elbisenin altında giyilen içliktir; çünkü onun içinde **يتغلل** eder; yani **الغلة** (ḍamme ile) gibi içine girer; zırhın altında **تغل** eder; yani girer. Onun çoğulu: **الغلائل** ve **الغلل**. Yağı başında **غل** etti: onu saç köklerine soktu. Ve saçını güzel koku ile **غل** etti: onu onun içine soktu. Bakışını **غل** etti: doğruluktan saptı; İbnü’l-A‘râbî’den. Su ağaçların arasında **غل** etti: onların içinde aktığı zaman; **يغل** eder; ḍamme ile. Kadını **غل** etti: onu doldurdu; ancak iri (kimse)den olur; İbnü’l-A‘râbî rivayet etti.

Falanı **غل** etti, **يغله** **غلا**: onun boynuna yahut eline **الغل** (ḍamme ile) koydu; o demirden bağdır; bilinen bir şeydir. Ve **غل** edildi; artık o **مغلول**’dür. Ve “Allah onun ciğerinde **غلة** kılsın; göğsünde **غلا**; malında **غلولا**; boynunda **غلا**” denir. Çoğulu: **أغلال**. Onun zikri Kur’an ve sünnette tekrar etmiştir; ve onunla ağır yükümlülükler ve yorucu işler kastedilir.

Ve **الغلة**: bir evin kirasından gelir; bir kölenin ücreti; bir arazinin ürününden yahut kirasından fayda. Çoğulu **الغلات**. Hadiste: **الغلة بالضمان**. İbnü’l-Esîr dedi ki: o, onun diğer hadisi gibidir: **الخراج بالضمان**. Ve **الغلة**: ekinden, meyveden, sütten, icâzeden, doğumdan ve benzerlerinden elde edilen gelirdir. Ve arazi **أغلت**: yani **الغلة**’sini verdi; bu, aynen daha önce geçti; o bir tekrardır.

Ve **الغلغلة**: yürüyüşte sürat. **غلغلة** — lamsız — Reyyân dağından akan derelerdir; o, Ece’de uzun siyah bir dağdır; bunu Nasr söyledi. Ve **تغلغل**: yürüyüşte süratlendi; “**تغلغلوا** da geçip gittiler” denir. Ve **رسالة مغلغلة**: bir beldeden bir beldeye taşınmış (mektup). Isâm b. Ubeyd ez-Zemânî dedi ki:
  أبلغ أبا مسمع عني مغلغلة                      وفي العتاب حياة بين أقوام
İbn Zî Yezen hadîsinde:
  مغلغلة مغالقها تغـالـى                      إلى صنعاء من فج عميق

Ve **الغلان** (ḍamme ile): **الطلح**’ın bitme yerleri; yahut yerde ağaçlı, kapalı vadiler. Mudarris el-Esedî dedi ki:
  تعرض حوراء المدامع ترتعي                      تلاعا وغلانا سوائل من رمم
Bir tanesi **غال** ve **غليل**. Ebû Hanîfe dedi ki: **الغال**: ağaçlı alçak bir arazidir; **السلم** ve **الطلح**’ın bitme yerleri ona “**غال** من **سلم**” denir; “**عيص** من **سدر**” dendiği gibi; ve “**قصيمة** من **غضى**” gibi.

**الغلان**: bir bitkidir; bilinen bir şeydir; bir tanesi yine **غال**’dır. İbn Berrî, Zü’r-Rumme’den şu beyti okuttu:
  وأظهر في غلان رقد وسـيلـه                      علاجيم لا ضحل ولا متضحضح
Ve **الغالية** ile **تغلل** etti; çokluk için şeddeli. Ve **تغلغل** etti ve **اغتل** etti: **تغلف** etti; yani onunla koku sürdü. Ebû Sahr dedi ki:
  سراج الدجى تغتل بالمسك طفلة                      فلا هي متفال ولا هي أكهـب
Ve onu onunla **غلله** etti, **تغليلا**: onu kokuladı. Âişe (Allah Teâlâ ondan razı olsun) hadîsinde: “Resûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) sakalını **الغالية** ile **أغلل** ederdim”; yani onu onunla sıvar yahut onu onunla giydirirdim. Süveyd el-Yeşkürî dedi ki:
  وقرونا سابغا أطرافـهـا                      غللتها ريح مسك ذي فنع

Ve el-Lihyânî hikâye etti: **تغلى بالغالية**; ya **الغالية** lafzından olur, yahut da muradı: **تغلل** idi de son **اللام**’dan **ياء**’yı bedel kıldı; nitekim: **تظنيت**’i **تظننت**’te (dedikleri gibi). Birincisi daha kıyasîdir. El-Ferrâ dedi: **تغللت بالغالية** denir, **تغليت** denmez. Ve es-Sıhâh’ta: Ebû Nasr dedi: el-Asma‘î’ye sordum: **تغللت** câiz midir, **الغالية**’den? Dedi ki: Eğer muradın onu sakalına yahut bıyığına soktuğundur ise câizdir. El-Leys dedi: **الغالية**’den: **غللت** ve **غلفت** ve **غليت** denir; inşallah Teâlâ, **المعتل**’de gelecektir.

Ve **الغلائل**: zırhlardır; yahut onların, halka başları arasında toplayan çivileridir; çünkü onlar içinde **تغل** eder, yani girer; yahut onların altına, yani zırhların altına giyilen astarlardır. Tekili **غليلة**’dir. en-Nâbiga dedi:
  Üzerimizde **كديون** ile ve içe giyilmiş **كرة**;
  İşte onlar parlak, **الغلائل**i saf, duru.
**الغلائل**i saflıkla tahsis etti; çünkü onlar zırhlardan en son paslanan şeydir. Kim onları astarlar kılarsa, zırhları temiz kılmış olur; **الغلائل** paslanmamıştır. Lebîd çiviler hakkında dedi:
  Ve **القتير**’in kinlerini **الغلائل** sağlamlaştırdı.

Ve **غلغلة**: bir yer adıdır. Dedi ki:
  Orada, dizginim erişir diye korkmam,
  Evim **شوط** ile **غلغله** arasında konakladığında.

Ve “ona **أل** ve **وغل** yoktur”, ikisini de zamme ile; bu, ona karşı bir bedduadır. **أل**: bir hükümde itmek/dürtmek; **غل**: cinnet getirdi de boynuna **الغل** konuldu.

**واغتللت الشراب**: onu içtim. **اغتللت الثوب**: onu elbiselerin altında giydim. **اغتلت الغنم**: ona **الغلل** (harekeli) ve **الغلالة** (zammeli) isabet etti; ikisi de koyun için **الإحليل**’de bir hastalıktır; o da şudur: sağan, memeyi silkeleyip boşaltmaz da içinde sütten bir şey bırakır; sonra o, kana yahut pıhtıya döner.

Ve **الغلالة** ( **كتابة** vezninde): **العظامة**’dır; o, kadının izârının altında kalçasına bağladığı elbisedir; onunla kalçasını büyütür. Bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi ve şu beyti okudu:
  **النقبة**’nin sarkık genişliğini **تغتال** eder,
  Ve onu bir **غلاله** üzerine konuşturmadı,
  Ancak güzel huy ve soyluluk için.

Yine: halkanın iki başını birleştiren çividir; çoğulu **الغلائل**’dir; şahidi az önce geçti.

**غلغل** ( **هدهد** gibi): Bahreyn civarlarında bir dağdır.

Ve **وغلائل** (zammeyle): **خزاعة** beldelerinden bir yerdir; el-‘Ubâb’da olduğu üzere.

Ve ben ona **مغتل**’im; yani iştiyaklıyım; bu mecazdır.

Ve **استغل عبده**: yani ona karşı **يغل** etmesini ona yükledi; es-Sıhâh’ta olduğu gibi.

**استغل المستغلات**: gelirini aldı; yine es-Sıhâh’ta olduğu gibi.

Denir: “Bu şeyhin **غلول**’ü ne güzel”, **صبور** gibi; yani onun karnına giren yiyecek. es-Sıhâh’ta olduğu üzere. Başkası artırdı: yani onun beslendiği beslenmedir. Yine, içtiği bir içecek hakkında da denir.

Ve ondan istidrâk olunanlardandır: **رجل مغل**; yani kine yapışıp kalmış. Ve **غل** ve **أغل الرجل**: hıyanet sahibi oldu. Ondandır Şurayh hadisi: “Ödünç alan üzerine, **غير المغل** dışında, tazmin yoktur.” Yani âriyette ve vedîada hıyanet etmezse üzerine tazmin yoktur. Denildi ki: buradaki **المغل** **المستغل**’dir; onunla kabzeden kimseyi murad etti; çünkü kabz ile **مستغلا** olur. İbnü’l-Esîr dedi: birincisi veçhtir.

Ve **الإغلال**: açık baskındır. Yine: başkasına hıyanet üzerinde yardım etmektir. Yine: zırhları giymektir. Hadis bunların hepsiyle tefsir edilmiştir: “**لا إغلال ولا إسلال**”; bu, **س-ل-ل**’de de zikredilmiştir.

Ve **أغل الخطيب**: sözünde isabet etmedi. Ebû Vecze dedi:
  Ne yırtıklık ne **غلل** olan hatipler;
  Başkalarının hatipleri ise, onların şerlileri **أغل** ettiğinde.

Ve **الغلة** (zammeyle): içinde gizlendiğim şeydir; İbnü’l-A‘râbî’den.

Ve **الغلغلة** ( **الغرغرة** gibi): kırma manasındadır.

Ve **الغلل** (harekeli): ağaçların arasına sızan sudur; çoğulu **الأغلال**’dır. Dukayn dedi:
  Onu, **الأغلال** hamamı gibi olandan kurtarır,
  Acele bir elin ve sol bir ayağın düşüşü;
  Susuz kadınlar, alttan; yukarıdan ise sulak.

Denildi ki: **الغلل**: yer yüzünde az bir görünüşle görünen, akan açık sudur; onun bir akışı yoktur; bazen gizlenir, bazen görünür. el-Huveydire dedi:

  Seller onunla oynadı da suyu sabahladı,
  **غللا** olarak; **الخروع** köklerinde kesilir.

Ebû Hanîfe dedi: **الغلل**: vadinin yahut yarıntının içinden, ağaçların içinde akan zayıf seldir.

Ve suyun ağaçların içine **تغلغل** etmesi: onların arasına girmesidir.

Ebû Sa‘îd dedi: “Sözümüz **غللا** gitmesin”; yani insanlardan dürülüp saklanmamalıdır; bilakis görünmesi gerekir.

Ve ağacın damarı toprağa iyice derinleştiğinde ona **غلغل** denir; çoğulu **غلاغل**’dir. Ka‘b dedi:
  Ve parlak ön dişlerden açılır; sanki onlar
  **غلاغل** damarlarından sulanan papatyalardır.

Ve **الغلة** (zammeyle): o **العظامة**’dır; çoğulu **الغلل**’dir. Bunu İbn Berrî söyledi ve şu beyti okudu:
  Ona gençlik ve onun doğrultması yeter;
  Ve güzel görünüş ve **الغلل** giymek.

es-Sulemî dedi: Ona hançeri ve mızrağı **غش** etti; ve ona **غله** etti: yani o farkında değilken onu ona soktu.

Ve **الغالة**: deniz kıyısından kopan şeydir; bir yerde toplanır.

Ve “eli boynuna **غلت**”: yani infaktan tutuldu.

Ve Araplar kadına **الغل** ile kinaye ederler. Hadiste: “Kadınlardan öylesi vardır ki **غلا قملا**dır; Allah onu dilediğinin boynuna atar.” Bunun aslı şudur: Araplar bir esiri esir aldıklarında onu, üzerinde kıl bulunan eski bir **غل** ile bağlarlardı; bazen boynunda bitlenirdi, o kabuk bağlayıp kuruduğunda; böylece üzerine iki mihnet toplanır: bit ve **الغل**.

Ve falan, ailesine karşı **يغل** eder: yani onlara **بالغلة** getirir.

Ve “şeye karşı **غل** **غلا** ve **أغل**”: sustu. Yine: ikamet etti.

Ve **غل الإهاب**: yüzme sırasında onda (bir şey) bıraktı; **أغل**’de bir lugattır.

Ve **أغل القوم**: **الغلة** vaktinde oldular.

Ve **أغل الرجل**: onu **غالا** buldu.

Ve onun, onu **يغتلها** ettiği bir **أريضة**’si vardır: yani onu **يستغلها** eder; (misal).

Ve **الغلة**’nin cem‘i **غلال** (kesreyle)’dir.

Ve **الغلة** (zammeyle): ibrikin başına bağlanan bez parçasıdır; İbnü’l-A‘râbî’den; çoğulu **غلل**’dir.

Ve **الغلل** (harekeli): süzgeçtir; el-Cevherî nakletti. Lebîd’den şu beyit okundu:
  Onun için, **رازقي** ve pamuktan **غلل** vardır;
  Konuşanı yarılayan acem elleriyle.
Yani ibrikin başındaki **الفدام**’dır. Bazıları onu **غلل** (zammeyle), **غلة**’nin cem‘i olarak rivayet eder.

Ve **المغلغلة** (ikinci **الغين**’i kesreyle): hızlı olandır.

Ve **الغلل** (harekeli): yüzme sırasında deride bırakılan ettir.

Ve **الغلغلة** (zammeyle): seslerin uğultusudur.
